PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHON ĐỀ TÀI Đánh giá kết quả học tập (KQHT) là một khâu quan trọng trong quá trình đào tạo. Việc kiểm tra đánh giá (KTĐG) không chỉ nhằm mục đích đánh giá kết quả quá trình học tập của học sinh (HS) mà còn là nguồn thông tin ngƣợc (phản hồi) giúp giáo viên (GV) nắm bắt đƣợc chất lƣợng, phƣơng pháp giảng dạy, từ đó có những điều chỉnh thích hợp cho công tác giảng dạy của mình. Nhƣ vậy việc đánh giá kết quả học tập của học sinh có mối quan hệ chặt chẽ với việc giảng dạy của giáo viên.
Ở Việt Nam, trong những năm trƣớc đây, các trƣờng trung học phổ thông (THPT) chủ yếu áp dụng phƣơng pháp (PP) dạy học truyền thống. Giáo viên quan tâm trƣớc hết đến việc hoàn thành trách nhiệm của mình là truyền đạt cho hết nội dung quy định trong chƣơng trình và sách giáo khoa, cố gắng làm cho mọi học sinh trong lớp nhớ những lời thày giảng, vì vậy hình thành kiểu học thụ động, thiên về ghi nhớ, ít chịu suy nghĩ. Dẫn đến , ở các nhà trƣờng phổ thông thƣờng sử dụng cách kiểm tra đánh giá truyền thống mà trọng tâm chỉ là tái hiện những kiến thức đã học trong sách vở, học sinh chỉ lặp lại những giải pháp sẵn có không có mối liên hệ nào với thực tế đa dạng và sinh động của cuộc sống. Tƣ̀ sau Đa ̣i hô ̣i Đảng t oàn quốc lần thứ VI (1986), đấ t nƣớc ta chuyể n mình trong công cuộc đổi mới sâu sắc và toàn diện.
Với công cuộc đổi mới đó, chúng ta có nhiều thành tựu to lớn rất đáng tự hào về phát triển kinh tế , văn hóa – xã hội, trong đó giáo du ̣c đã có một cuộc cách mạng thực sự. Khác với những lần cải cách giáo dục trƣớc đây ( năm 1950, 1956, 1980), lần này ngành giáo dục tập trung đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông. Đây là quá trình đổi mới từ mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp đến phƣơng tiện giáo dục và đánh giá chất lƣợng giáo dục, hơn thế nữa còn đổi mới cách xây dựng chƣơng trình, từ quan niệm cho đến quy trình 1 kỹ thuật và đổi mới cả hoạt động quản lý quy trình này. Trong đó, đổi mới kiểm tra đánh giá là công cụ quan trọng, chủ yếu xác định năng lực nhận thức ngƣời học, điều chỉnh quá trình dạy và học; là động lực để đổi mới phƣơng pháp dạy học, góp phần cải thiện, nâng cao chất lƣợng đào tạo con ngƣời theo mục tiêu giáo dục.
Trên thế giới, từ giữa thập niên 1980 đã bùng nổ một cuộc cách mạng thực sự về kiểm tra đánh giá với những thay đổi căn bản phản ánh rõ nét quan điểm mới về giáo dục trong đó ngƣời học và quá trình học tập là trung tâm của toàn bộ hoạt động giáo dục. Không nằm ngoài xu thế đó từ năm 2006, ở Việt Nam phong trào đổi mới phƣơng pháp giảng dạy theo hƣớng lấy học sinh làm trung tâm và ứng dụng CNTT trong giảng dạy đã lan rộng và đƣợc đông đảo giáo viên trung học phổ thông hƣởng ứng. Cũng từ đây, nhiều phƣơng pháp kiểm tra (KT) mới đƣợc áp dụng. Tuy nhiên, làm thế nào để việc đánh giá kết quả học tập phản ánh trung thực, chính xác, đầy đủ kết quả học tập của HS và những phƣơng pháp kiểm tra đánh giá nào là phù hợp với từng môn học vẫn là điều mà rất nhiều giáo viên quan tâm.
Với những lí do trên, là một giáo viên phổ thông, tôi lựa chọn đề tài: “Tác động của các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đến kết quả học tập của học sinh trung học phổ thông” nhằm nghiên cứu so sánh tác động của các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đến kết quả học tập của học sinh. Đề tài lựa chọn hai trƣờng phổ thông thuộc hai mô hình khác nhau để thực hiện nghiên cứu, so sánh nhằm có đƣợc những kết quả đa dạng từ hai loại mô hình trƣờng (THPT công lập và THPT Dân lập) đang hiện có trong hệ thống cơ sở giáo dục phổ thông ở Việt Nam hiện nay; từ đó làm cơ sở giúp giáo viên lựa chọn và ứng dụng các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá phù hợp để nâng cao chất lƣợng dạy và học ở trƣờng phổ thông. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU - Đề tài nghiên cứu, so sánh tác động của kiểm tra đánh giá đến kết quả học tập của học sinh tại hai trƣờng THPT công lập Phan Đình Phùng (PĐP) và THPT dân lập Nguyễn Siêu (NS). - Từ đó đề xuất các biện pháp hỗ trợ hoạt động kiểm tra đánh giá nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh trong nhà trƣờng.
GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU Trong khuôn khổ của đề tài, chúng tôi giới hạn nghiên cứu về những tác động của các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đến kết quả học tập của học sinh, không thực hiện nghiên cứu những tác động đến việc điều chỉnh phƣơng pháp học của học sinh. Nghiên cứu đƣợc thực hiện khảo sát tại hai trƣờng đƣợc lựa chọn đại diện cho 2 mô hình: THPT công lập là Trƣờng THPT Phan Đình Phùng và THPT dân lập là Trƣờng THPT Nguyễn Siêu trong hệ thống giáo dục phổ thông trên địa bàn thành phố Hà Nội. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đề tài sẽ sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu sau: 4. Phương pháp khảo cứu tài liệu Trên cơ sở đọc và phân tích các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về phƣơng pháp kiểm tra đánh giá kết quả của học sinh chúng tôi chọn lọc và xây dựng căn cứ cho hệ thống cơ sở lý luận cho đề tài.
Việc nghiên cứu các tài liệu chuyên môn về kiểm tra đánh giá còn giúp nắm rõ các phƣơng pháp kiểm tra, đánh giá đang đƣợc áp dụng và các định hƣớng chỉ đạo về đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh các trƣờng THPT của Bộ giáo dục và Đào tạo. Phương pháp khảo sát xã hội học Đây là phƣơng pháp chính thu thập thông tin từ học sinh về các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đang áp dụng và tác động của chúng tới kết quả học tập của học sinh. Đồng thời, thông qua việc lấy ý kiến phản hồi từ giáo viên và các nhà quản lí giáo dục, nghiên cứu sẽ nhận đƣợc những nhận 3 định và đánh giá của họ đối với các phƣơng pháp và tính hiệu quả của từng phƣơng pháp khi áp dụng vào mỗi kì kiểm tra, từ đó thấy rõ đƣợc tác động của phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đến kết quả học tập của học sinh. Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc: Phƣơng pháp phỏng vấn cung cấp cơ sở để xây dựng, hoàn thiện hệ thống các bảng hỏi, đồng thời giúp kiểm tra, làm rõ hơn ý nghĩa các số liệu thu đƣợc từ các phƣơng pháp khác, tăng tính tin cậy của số liệu.
Phương pháp thống kê: Phƣơng pháp này sử dụng toán xác suất thống kê và các phần mền nhƣ SPSS và QUEST để tổng hợp, xử lý, phân tích và đánh giá các tập số liệu thu đƣợc từ các bảng hỏi. Phương pháp chọn mẫu : Nghiên cứu định lƣợng sử dụng phƣơng pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên không theo tỷ lệ. CÂU HỎI VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 5.1 Câu hỏi nghiên cứu Các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đã tác động nhƣ thế nào đến kết quả học tập của học sinh hai trƣờng THPT công lập Phan Đình Phùng và THPT dân lập Nguyễn Siêu? 5.2 Giả thuyết nghiên cứu - H1: Các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá tác động ở mức độ khác nhau đến kết quả học tập của học sinh hai trƣờng THPT công lập Phan Đình Phùng và THPT dân lập Nguyễn Siêu. - H2: Với các hình thức kiểm tra khác nhau, có sự khác biệt về kết quả các bài kiểm tra của học sinh hai trƣờng.
KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU 6.1 Đối tượng nghiên cứu: 4 Tác động của các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đến kết quả học tập của học sinh.2 Khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu của đề tài là nhóm HS và GV của hai trƣờng thuộc hai mô hình THPT công lập Phan Đình Phùng và THPT dân lập Nguyễn Siêu, Trong đó số lƣợng mẫu HS là trên 300 và GV là 40 đƣợc chọn ngẫu nhiên. PHẠM VI KHẢO SÁT Do hạn hẹp về điều kiện nghiên cứu, trong đề tài " Tác động của các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá đến kết quả học tập của học sinh trung học phổ thông " phạm vi khảo sát chỉ dừng lại ở hai ban cơ bản ( Cơ bản A – Cơ bản D) của 3 khối lớp 10,11,12 tại hai trƣờng phổ thông: Phan Đình Phùng và Nguyễn Siêu. CẤU TRÚC LUẬN VĂN Phần 1: Mở đầu Phần 2: Nội dung Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN Chƣơng 2. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chƣơng 3.
NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Kết luận Phụ lục 5 Chƣơng 1.1 Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu Kiểm tra đánh giá là một phạm trù của lý luận dạy học và là một lĩnh vực vô cùng quan trọng. Nhà giáo dục học lớn của Hoa Kì [Rowntree 1987] đã phát biểu "Nếu muốn biết thực chất của một nền giáo dục hãy nhìn vào các đánh giá của nền giáo dục đó". Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh phổ thông là một vấn đề đƣợc các nhà giáo dục học trên thế giới quan tâm từ rất sớm.1 Các nghiên cứu nước ngài Giữa thập niên 1980, thế giới đã bùng nổ một cuộc cách mạng thực sự về KTĐG với những thay đổi căn bản cả về triết lý, quan điểm, phƣơng pháp và các hoạt động cụ thể. Những thay đổi trong xu hƣớng KTĐG kết quả học tập phản ánh rõ nét quan điểm mới về giáo dục trong đó ngƣời học (learner) và quá trình học tập (learning) là trung tâm của toàn bộ các hoạt động giáo dục.
Sự ra đời của quan điểm này cùng với các xu hƣớng mới trong KTĐG đã tạo ra một sự thay đổi căn bản trong hệ thống lý luận về KTĐG. Tác giả Rowntree (1987)[28] đã giới thiệu mô hình tƣơng tác giữa giảng dạy và đánh giá Trong đó tác giả nhấn mạnh những đặc điểm chính của mô hình nhƣ sau: - Đánh giá học tập phải dựa trên thông tin mà hoạt động giảng dạy cung cấp. 6 - Chất lƣợng giảng dạy đƣợc phát triển liên tục trên cơ sở thƣờng xuyên xử lí thông tin từ đánh giá học tập, từ sự tìm hiểu ƣu nhƣợc điểm của ngƣời học và từ đánh giá giảng dạy và các yếu tố tác động đến học tập. - Điểm/ xếp loại chung cuộc cần phải dựa trên kết quả của chuỗi những đánh giá quá trình.