Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP KỂ DIỄN CẢM TRONG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI LÀM QUEN VỚI TPVH 1. Lịch sử vấn đề 1. Thế giới Đã từ lâu, việc nghiên cứu về đọc, kể diễn cảm đã được các nhà giáo dục quan tâm và chú ý tới.
Tác phẩm “Đọc diễn cảm là một phương tiện giáo dục thẩm mĩ” của E. Iagôvixki [dẫn theo (B. Zavátxkaia, 1979)] cho rằng tri giác thẩm mĩ và sự truyền đạt một bài văn, cũng như việc tổ chức và phương pháp tập đọc diễn cảm là điều kiện cần thiết để giáo dục thẩm mỹ. Đồng thời tác giả cũng đã đưa ra các bài tập thực hành kiểu mẫu từ lớp I đến lớp X.
Cùng quan điểm với Iagôvixki, tác giả M. Kasurin với quyển sách “ Đọc diễn cảm ở các lớp VIII - X” đã chứng minh rằng đọc diễn cảm là một phương pháp giảng dạy văn học và ông đã chỉ ra các cơ sở của kĩ thuật đọc diễn cảm và đưa ra nhiều bài tập cụ thể. Ôctrôgôxki - tác giả của cuốn sách “Đọc diễn cảm”. Tác giả là người nghiên cứu sâu sắc về vấn đề đọc diễn cảm trong công tác giáo dục văn học cho thanh niên.
Ôctrôgôxki cho rằng “đọc diễn cảm một tác phẩm là con đường đúng đắn nhất để hiểu thực chất của tác phẩm. Các quá trình đọc diễn cảm là bước đầu của việc phân tích có tính chất phê phán các vấn đề nhà văn xây dựng nên” (V. Bên cạnh xu hướng nghệ thuật – tâm lí thì các công trình chú ý đến mặt ngôn ngữ học tiêu biểu phải nhắc tới tác phẩm “Vai trò của ngữ âm trong sự phát triển phát âm đúng và kỹ năng chính tả của học sinh” của G. Công trình nghiên cứu về âm thanh và ngữ điệu của ngôn ngữ trong các giờ học tiếng Nga và tác giả đã nghiên cứu vấn đề phân tích ngữ âm trong khi dạy đọc thông viết thạo, dạy nghe các từ…[dẫn theo (B.
Luan van 9 Zavátxkaia, 1979). Nhikônxki đã viết quyển “Phương pháp giảng dạy văn học ở trường Phổ thông” vào năm 1978 cũng đã nêu “đọc diễn cảm của thầy giáo sẽ luôn luôn gây được một ấn tượng sâu sắc về tác phẩm văn học cho học sinh, kích thích hoạt động tưởng tượng của học sinh, giúp học sinh hiểu được nội dung biểu cảm của tác phẩm và làm tăng hứng thú chung của học sinh đối với nhà văn. Hơn nữa tác giả cho rằng phương pháp này sẽ gây hứng thú cho người nghe, làm cho người nghe cảm xúc được và đồng thời tiếp thu được tình cảm và thẩm mỹ. Trong cuốn “Phương pháp đọc diễn cảm” của B.
Zavátxkaia thì các tác giả cho rằng “Việc đọc diễn cảm trong giờ học văn học giúp cho việc phân tích văn học trở nên sinh động và có tính truyền cảm hơn, giúp cho việc cảm thụ tác phẩm văn học và hiểu nghệ thuật viết văn một cách sâu sắc hơn và tạo ra một sức hấp dẫn có tác dụng làm cho việc giảng dạy văn học đạt kết quả toàn diện”. Đồng thời các tác giả đã giới thiệu một cách rõ ràng và xúc tích những cơ sở lý luận về phương pháp đọc diễn cảm, vai trò của đọc diễn cảm trong giờ dạy học văn và giờ học tiếng mẹ đẻ và đã đi sâu vào việc đọc diễn cảm trong, ngoài lớp học. Ngoài các công trình nghiên cứu về đọc, kể diễn cảm ở các bậc học phổ thông còn có các công trình nghiên cứu về đọc, kể diễn cảm ở bậc MN. Điển hình là công trình “Đọc và kể chuyện văn học ở vườn trẻ” của M.
Các tác giả đã nhấn mạnh đến những yêu cầu cơ bản của người giáo viên trong việc đọc và kể chuyện văn học cho trẻ. Đó là việc nắm vững nội dung, thể loại, về thanh điệu, âm hưởng cơ bản của tác phẩm và các thủ thuật được vận dụng để truyền thụ và diễn đạt được tác phẩm gây được ấn tượng sâu sắc, giúp trẻ ghi nhớ và sống tiếp với những gì văn học gợi ra. Bên cạnh đó, muốn trẻ hứng thú với đọc và khả năng nghe tốt còn phụ thuộc rất nhiều vào trình độ và năng lực sư phạm của giáo viên. Điều đó được khẳng định trong công trình “Văn hóa văn học ở trường Mẫu giáo” của tập thể các tác giả BaLan Stanislawa, Fryciego, Izabeli Kariowskiej – Lewanskie.
Các tác giả cho rằng tác phẩm văn học với đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật là một phương tiện tác động đến hứng thú đọc và khả năng lắng nghe của trẻ. Các tác giả cũng nhấn mạnh Luan van 10 rằng giáo viên không chỉ nắm vững giá trị của tác phẩm mà còn phải biết truyền đạt sinh động những giá trị ấy để kích thích sự tiếp nhận đúng hướng và thúc đẩy hứng thú đối với tác phẩm. Tóm lại, qua các công trình nghiên cứu ở trên chúng tôi nhận thấy: Thứ nhất, vấn đề đọc, kể diễn cảm đã được khẳng định là con đường đúng đắn nhất để hiểu thực chất của tác phẩm”, nó “sẽ luôn luôn gây được một ấn tượng sâu sắc về tác phẩm văn học cho học sinh, kích thích hoạt động tưởng tượng của học sinh, giúp học sinh hiểu được nội dung biểu cảm của tác phẩm và làm tăng hứng thú chung của học sinh đối với nhà văn. Thứ hai, phương pháp đọc, kể diễn cảm được sử dụng ở các bậc học mầm non : “Đọc và kể chuyện văn học ở vườn trẻ” cho đến bậc học phổ thông “Đọc diễn cảm ở các lớp VIII – X” Thứ ba, những tác phẩm khác nhau, thể loại khác nhau thì việc đọc, kể diễn cảm cũng khác nhau.
Thứ tư, khẳng định mối quan hệ giữa đọc, kể diễn cảm và phương pháp, định hướng tiếp cận, tiếp thu đối với trẻ mầm non nói riêng, học sinh nói chung. Việt Nam Phương pháp giảng dạy văn học là khoa học sư phạm về giảng dạy văn học, là một bộ môn về các phương pháp học tập, là sự tiếp thu và nắm vững văn học của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Đọc, kể diễn cảm là một phương pháp đặc thù trong cảm thụ và giảng dạy văn học nói chung và văn học thiếu nhi nói riêng. Bên cạnh đó với sự phát triển lớn mạnh của văn học thiếu nhi, nhiều nhà khoa học với những kinh nghiệm, am hiểu sâu sắc về phương pháp giảng dạy tiếp tục khẳng định vai trò vị trí quan trọng của phương pháp đọc kể diễn cảm trong việc đào tạo giáo viên Tiểu học, giáo viên Mầm non trong cả nước.
Các tác giả đã công bố rất nhiều công trình liên quan về đọc, kể diễn cảm Nguyễn Thu Thủy với quyển sách “Giáo dục trẻ MG qua truyện và thơ” cũng đã đề cấp rất chi tiết tới việc kể và đọc truyện cho trẻ mẫu giáo. Người viết cho rằng “tác phẩm muốn đến với trẻ phải qua yếu tố trung gian đó là giọng đọc, giọng kể của cô giáo. Do đó, truyền đạt tác phẩm tốt bao nhiêu thì giúp trẻ cảm nhận tác phẩm tốt bấy Luan van 11 nhiêu” (Nguyễn Thu Thủy, 1986). Qua đó tác giả cũng đã chỉ ra một số yêu cầu đối với giáo viên khi đọc và kể chuyện cho trẻ nghe.
Quyển sách với tựa đề “Tiếng việt, văn học và phương pháp giáo dục” do nhóm tác giả Lương Kim Nga, Nguyễn Thị Thuận, Nguyễn Thu Thủy viết và xuất bản năm 1988 cho giáo sinh các trường Trung học sư phạm mẫu giáo, các tác giả ngoài việc đề cập đến các phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG, họ còn đề cập đến các phương pháp cho trẻ làm quen với TPVH. Nhóm tác giả cho rằng: “trẻ MG chưa biết chữ, tác phẩm đến với trẻ qua giọng đọc, lời kể của cô giáo. Cô giáo hiểu tác phẩm, ý định và thái độ của tác giả gửi gắm trong tác phẩm, chuyển những hiểu biết đó đến với trẻ với một trách nhiệm trước tác giả và với cả trẻ nữa. Sự rung cảm của trẻ phụ thuộc vào cô giáo”.
Đây là một nhận định cho thấy vai trò của giáo viên rất là quan trọng khi là cầu nối giữa tác phẩm và trẻ. Đồng thời các tác giả cũng đã đưa ra khái niệm, tác dụng và những yêu cầu của giáo viên khi sử dụng phương pháp đọc kể diễn cảm. Nối tiếp công trình của nhóm tác giả trên các tác giả Cao Đức Tiến, Phạm Thị Việt, Lê Ánh Tuyết đã viết quyển “Văn học và phương pháp cho trẻ tiếp xúc với văn học” đã đề cập tới chương trình “Làm quen với văn học” cho các lớp mẫu giáo và cũng chỉ ra các thủ thuật đọc, kể diễn cảm tác phẩm văn học. Đặc biệt trong những năm gần đây việc nghiên cứu về phương pháp đọc, kể diễn cảm tác phẩm văn học đã chiếm một vị trí quan trọng và được đánh dấu bởi các công trình của tác giả Nguyễn Thị Tuyết Nhung, Phạm Thị Việt với quyển sách “Phương pháp cho trẻ làm quen tác phẩm văn học”.
Nội dung của sách bao gồm 3 chương, mỗi chương trình bày rất cụ thể về những vấn đề khi cho trẻ làm quen với TPVH như nhiệm vụ, các phương pháp và đã đưa ra các loại bài khi tiến hành cho trẻ làm quen VH. Qua quyển sách này giáo viên mầm non và sinh viên mầm non sẽ được hỗ trợ rất nhiều về mặt lí luận trong việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với TPVH. Trong đó, khi nói đến phương pháp đọc, kể diễn cảm nhóm tác giả đã phân biệt sự khác nhau giữa đọc và kể diễn cảm. Đồng thời đã đưa các các yêu cầu cần có khi giáo viên tiến hành sử dụng phương pháp đọc, kể diễn cảm.
Ngô Thị Thái Sơn với quyển giáo trình “ Phương pháp hướng dẫn trẻ làm quen với TPVH”, tài liệu cung cấp cho sinh viên mầm non những kiến thức về sơ sở và cách Luan van 12 thức vận dụng các phương pháp, hình thức tổ chức cho trẻ làm quen với văn học. Theo đó thì tác giả cũng đã đề cập đến khái niệm, các thủ thuật cơ bản và ví dụ rất cụ thể về phương pháp đọc kể diễn cảm.