ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu: Cha ông ta có câu: “Tiên học lễ, hậu học văn’’, đây là bài học mà mỗi chúng ta, ai cũng thuộc. Nhưng không phải ai cũng thực hiện tốt bài học này trong cuộc sống hàng ngày. Từ lúc còn bé thơ, ai cũng được dạy dỗ những bài học về đạo đức, về nhân cách, về lối sống nhưng khi lớn dần lên, chịu ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh, đặc biệt là hiện nay, một bộ phận học sinh đã lãng quên điều đó, để rồi có những hành vi ứng xử thiếu văn hóa với những người thân yêu trong gia đình, với thầy cô, bạn bè, và mọi người xung quanh.
Đây là vấn đề cấp thiết không chỉ của gia đinh, nhà trường mà toàn xã hội đều phải quan tâm. Ứng xử thiếu văn hóa là tình trạng xuống cấp của văn hóa học đường được hiểu là tình trạng xuống cấp trong lối giao tiếp ứng xử giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với thầy cô và mọi người xung quanh. Có thể thấy ứng xử thiếu văn hóa diễn ra ở nhiều nơi, đang dóng lên hồi chuông cảnh báo cho xã hội hiện nay. Đi giữa sân trường chúng ta có thể nghe thấy những câu nói tục, chửi bậy của một số bạn học sinh - một hành vi ứng xử thiếu văn hóa của các nam thanh, nữ tú.
Nhiều bạn học sinh cho rằng chửi bậy, nói tục là một phương pháp để giảm căng thẳng, stress thậm chí còn cho đó là “cá tính” của mình, dám nói tức là dám thể hiện cá tính. Hơn thế nữa, hằng ngày trên các phương tiện truyền thông đại chúng xuất hiện rất nhiều những phát ngôn gây sốc của các thần tượng nổi tiếng khiến các bạn học sinh lầm tưởng đó là cách gây được sự chú ý, lập tức tung hê và áp dụng ngay vào trong trường học. Học sinh hiện nay đang cố gắng thể hiện cá tính một cách không đúng đắn. Khi cắp sách đến trường học sinh khó tránh khỏi những mâu thuẫn, xích mích đối với bạn bè.
Trước đây, những xích mích đó chỉ là những chuyện bình thường, tranh luận để tìm ra cái sai, để tập nói tiếng xin lỗi, cám ơn và đôi khi lại có thêm bạn mới. Nhưng hiện nay, những xích mích không chỉ đơn thuần là tranh cãi trong phạm vi nhà trường mà nó vượt ra ngoài xã hội. Gần đây, dư luận bàng hoàng với các video đăng rầm rộ trên mạng xã hội các vụ đánh nhau của học sinh mà điều đặc biệt là có sự tham gia nhiều của các học sinh nữ. Các bạn học sinh nam nữ hiện đại có lẽ đang xem nhẹ việc bạo lực học đường.
Cứ ngỡ cách ứng xử thiếu văn hóa của các bạn học sinh chỉ dừng lại ở đó, nhưng không - ngoài chửi thề, nói bậy, cãi vã thì còn có bạn cãi lại thầy cô. Thầy cô là người chúng ta phải mang ơn thật nhiều nhưng có lẽ một số học sinh đã không nhận ra điều đó. Chỉ ở việc nhỏ nhặt nhất là cúi chào thầy cô thôi mà cũng thật khó khăn. Một số học sinh xem việc chào thầy cô thật vất vả.
Khi thầy Page 3 skkn Các phương pháp giáo dục cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh cho học sinh Hà Nội. cô quan tâm khuyên nhủ thì lòng “ tự ái” đã lấn át tất cả mọi thứ để rồi cãi lại thầy cô hoặc có những cách cư xử chưa đúng mực với thầy cô giáo. Nhưng thay vì than trách về cách ứng xử của học sinh, thì có lẽ chúng ta cũng nên nhìn xem điều gì đã khiến học sinh như vậy? Điều gì đã khiến học sinh có cách cư xử thiếu văn hóa? Đầu tiên có lẽ là sự giáo dục từ gia đình. Vì nhiều lí do khác nhau mà cha mẹ không quan tâm chu đáo đến con mình, không trang bị cho con mình những kĩ năng sống cần thiết.
Có thể tổ ấm gia đình tan vỡ, cha mẹ không gương mẫu, nuôi dạy con cái không đúng cách là một trong những lí do cốt lõi khiến một số học sinh có cách cư xử thiếu văn hóa. Bên cạnh đó, trên các trang mạng xã hội có trò chơi trực tuyến gây ảnh hưởng không ít đối với học sinh. Một số học sinh thường xuyên chơi game online – loại hình giải trí đông người tham gia - dẫn đến việc nghiệm game rồi trở thành “con nghiện” và quên cuộc sống thực của mình, sa đà vào cuộc sống ảo giác và thực hiện những hành vi bạo lực, những hành vi vi phạm pháp luật. Cách ứng xử thiếu văn hóa lại càng rõ hơn khi các bạn học sinh thích thể hiện cá tính của mình không kiểm soát được hành vi và rất dễ bị kích động.
Tất cả những cách ứng xử trên không tốt đối với học sinh đang còn ngồi trên ghế nhà trường. Chúng ta cần phải giúp học sinh nhìn nhận và thay đổi lại bản thân, phân biệt được điều đúng, sai và học theo những việc làm tốt. Cần có sự chung tay góp sức của cả gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình cần quan tâm đến con mình nhiều hơn nữa.
Trường học cần chú trọng nâng cao văn hóa ứng xử của học sinh. Cần có nhiều bài học về đạo đức và cách giao tiếp, ứng xử của học sinh trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội. Thiết nghĩ, những bài học này cần được lồng ghép vào các môn học dưới nhiều hình thức tổ chức và phương pháp phong phú, đa dạng. Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường gặp gỡ và tiếp túc với nhiều người, vì thế hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ và hành động xảy ra như một điều tất yếu, hoạt động này được gọi là ứng xử.
Hiện nay ứng xử còn được xem là chuẩn mực để đánh giá sự khéo léo, thông minh, đạo đức của một con người. Vấn đề này đặt ra cho nhiều người nỗi băn khoăn, không biết mình cư xử như thế nào mới là ứng xử có văn hóa. Vậy văn hóa ứng xử là gì? Theo tôi, đó là cách đối nhân xử thế thích hợp giữa người với người trong cuộc sống. Việc ứng xử có văn hóa không chỉ tạo nên nét đẹp cho từng cá nhân, mà còn phản ánh bản sắc văn hóa của một cộng đồng, một quốc gia, một dân tộc.
Giao tiếp ứng xử có văn hóa chính là cơ sở để tạo nên những mối quan hệ tốt đẹp. Page 4 skkn Các phương pháp giáo dục cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh cho học sinh Hà Nội. Một trong những biểu hiện cụ thể của văn hóa ứng xử là ngôn ngữ giao tiếp. Chính vì thế, ông cha ta thường dạy rằng: “Lời nói chẳng mất tiền mua Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” 2.
Ý nghĩa và tác dụng của đề tài: Qua kinh nghiệm giảng dạy của bản thân và học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp, tôi nhận ra rằng việc giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho học sinh hiện nay là một vấn đề cấp thiết, nó là trách nhiệm, là nghĩa vụ để gìn giữ và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc, đặc biệt là nét đẹp văn hóa của người Hà Nội – Một thủ đô ngàn năm văn hiến. “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài Dẫu không thanh lịch, cũng người Tràng An” Vì vậy, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài SKKN “Các phương pháp giáo dục cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh cho học sinh Hà Nội” Page 5 skkn Các phương pháp giáo dục cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh cho học sinh Hà Nội. Giá trị thiết thực của đề tài: Tiến trình của đề tài Ý nghĩa và tác dụng Làm gương cho học sinh về cách giao tiếp, ứng xử Học sinh được quan sát và nhìn nhận về cách có văn hóa. giao tiếp ứng xử có văn hóa - Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương về cách giao tiếp, ứng xử có văn hóa cho học sinh noi theo.
- Giúp học sinh có niềm tin và có nhận thức đúng - Treo các khẩu hiệu, pano, tranh ảnh tuyên truyền về về giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh. cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh Tạo môi trường văn hóa trong giao tiếp, ứng xử Học sinh được tiếp xúc thường xuyên với sự giao - Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương về cách giao tiếp ứng xử có văn hóa tiếp, ứng xử có văn hóa cho học sinh noi theo. - Treo các khẩu hiệu, pano, tranh ảnh tuyên truyền về - Giúp những cách giao tiếp, ứng xử có văn hóa cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh dần dần đi sâu vào tiềm thức của học sinh Tích hợp, lồng ghép giáo dục nếp sống thanh lịch, Học sinh biết cách xử lý các tình huống trong văn minh cho học sinh vào các tiết học thực tế một cách khéo léo, có văn hóa của những môn học khác nhau. - Khi có những tình huống trong tiết học, bài học có - Rèn cho học sinh kỹ năng giao tiếp, ứng xử liên quan đến cách giao tiếp, ứng xử thầy cô giáo thanh lịch, văn minh qua các tình huống thường phân tích, hướng dẫn học sinh cách cư xử có văn hóa gặp trong cuộc sống hàng ngày.
(lồng ghép vào nội dung bài học) Page 6 skkn Các phương pháp giáo dục cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh cho học sinh Hà Nội. Giá trị thiết thực của đề tài: Tiến trình của đề tài Ý nghĩa và tác dụng Tâm sự, chia sẻ với học sinh về các tình huống giao Học sinh được tiếp thu được kiến thức và kinh tiếp ứng xử trong cuộc sống hàng ngày và cách giải nghiệm thực tế. - Thầy cô giáo có nhiều kinh nghiệm, có cách giao - Học sinh tích lũy được kinh nghiệm về cách cư tiếp ứng xử chuẩn mực và gần gũi với HS nên dễ dàng xử văn hóa trong giao tiếp hàng ngày. tâm sự, chia sẻ.
Học sinh được tiếp xúc thường xuyên với sự giao tiếp ứng xử có văn hóa Hướng dẫn HS tự tổ chức các chương trình, đàm thoại về cách giao tiếp, ứng xử trong học đường - Học sinh được tự mình tìm hiểu về kiến thức và - Thầy cô giáo hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu về kiến kỹ năng giao tiếp, ứng xử. thức và kỹ năng giao tiếp, ứng xử. - Biết cách tổ chức một chương trình để tuyên - Hướng dẫn cách tổ chức một chương trình để tuyên truyền cho các bạn khác cùng cư xử có văn hóa truyền cho các bạn khác cùng cư xử có văn hóa khi khi giao tiếp.