Luận văn thạc sĩ: Dạy học yếu tố hình học lớp 5 theo định hướng phát triển tư duy sáng tạo

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu dạy học yếu tố hình học ở lớp 5 theo định hướng cải thiện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Ngọc Châm Anh
• Người hướng dẫn: TS. Lâm Thùy Dương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)
• Đề tài: Dạy học yếu tố hình học ở lớp 5 theo định hướng phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Quy ước viết tắt trong luận văn
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số vấn đề chung về tư duy
• 1.2.1. Quan niệm về tư duy
• 1.2.2. Đặc điểm của tư duy
• 1.2.3. Quá trình tư duy
• 1.3. Một số vấn đề về tư duy sáng tạo
• 1.3.1. Tư duy sáng tạo
• 1.3.2. Các đặc trưng cơ bản của TDST
• 1.3.3. Quan hệ giữa trí tưởng tượng và TDST
• 1.4. Đặc điểm HS cuối cấp tiểu học
• 1.4.1. Đặc điểm nhận thức
• 1.4.2. Đặc điểm nhân cách
• 1.5. Yếu tố hình học trong chương trình Toán lớp 5
• 1.5.1. Mục đích của việc dạy học yếu tố hình học cho HS lớp 5
• 1.5.2. Nội dung yếu tố hình học trong chương trình Toán lớp 5
• 1.6. Thực trạng của việc rèn TDST cho HS lớp 5 thông qua dạy học yếu tố hình học
• 1.6.1. Mục đích khảo sát
• 1.6.2. Đối tượng khảo sát
• 1.6.3. Nội dung khảo sát
• 1.6.4. Phương pháp khảo sát
• 1.6.5. Kết quả khảo sát
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH LỚP 5 TRONG DẠY HỌC YẾU TỐ HÌNH HỌC
• 2.1. Nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 2.1.1. Đảm bảo tính giáo dục
• 2.1.2. Đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống
• 2.1.3. Đảm bảo tính khả thi và hiệu quả
• 2.1.4. Đảm bảo tích cực hóa số đông và khuyến khích năng lực cá nhân
• 2.1.5. Đảm bảo cân đối giữa học và thực hành vận dụng
• 2.1.6. Phù hợp với đặc điểm về trình độ nhận thức của HS lớp 5
• 2.2. Một số biện pháp rèn luyện TDST cho học sinh lớp 5 trong dạy học yếu tố hình học
• 2.2.1. Biện pháp 1: Rèn luyện cho HS vận dụng linh hoạt các thao tác tư duy
• 2.2.2. Biện pháp 2: Hướng dẫn và luyện tập cho HS khả năng nhìn bài toán dưới các góc độ khác nhau để có thể tìm được nhiều cách giải quyết bài toán
• 2.2.3. Biện pháp 3: Hướng dẫn và luyện tập cho HS đề xuất các bài toán mới từ bài toán đã biết
• 2.2.4. Biện pháp 4: Rèn luyện cho học sinh phát hiện những sai lầm, tìm nguyên nhân và đưa ra cách khắc phục
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và yêu cầu thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Yêu cầu thực nghiệm
• 3.2. Quy trình thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Công cụ đánh giá và xử lý số liệu
• 3.5.1. Công cụ đánh giá
• 3.5.2. Xử lý số liệu
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6.1. Đánh giá kết quả trước thực nghiệm sư phạm
• 3.6.2. Đánh giá kết quả sau thực nghiệm sư phạm
• 3.6.3. Đánh giá chung về thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phương pháp dạy học yếu tố hình học lớp 5

Phương pháp dạy học yếu tố hình học ở lớp 5 đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. Các phương pháp này cần đảm bảo tính khoa học, hệ thống và khả thi, đồng thời phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như học tập hợp tác, học qua trải nghiệm và giải quyết vấn đề giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy và sáng tạo. Các biện pháp cụ thể bao gồm rèn luyện thao tác tư duy, hướng dẫn học sinh nhìn bài toán từ nhiều góc độ, và khuyến khích học sinh đề xuất bài toán mới.

1.1. Rèn luyện thao tác tư duy

Rèn luyện các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh và khái quát hóa giúp học sinh phát triển khả năng giải quyết vấn đề. Các bài tập hình học được thiết kế để học sinh vận dụng linh hoạt các thao tác này, từ đó nâng cao khả năng tư duy logic và sáng tạo. Ví dụ, học sinh có thể được yêu cầu phân tích các hình học phức tạp thành các hình đơn giản hơn để tìm ra cách giải quyết.

1.2. Hướng dẫn nhìn bài toán từ nhiều góc độ

Hướng dẫn học sinh nhìn bài toán từ nhiều góc độ khác nhau giúp phát triển tư duy đa chiều. Các bài tập được thiết kế để học sinh tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau, từ đó kích thích sự sáng tạo. Ví dụ, một bài toán về tính diện tích có thể được giải quyết bằng nhiều phương pháp khác nhau như sử dụng công thức, chia nhỏ hình, hoặc sử dụng phương pháp đếm.

II. Phát triển tư duy sáng tạo thông qua yếu tố hình học

Yếu tố hình học trong chương trình Toán lớp 5 không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản mà còn góp phần phát triển tư duy sáng tạo. Các bài tập hình học được thiết kế để học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề, từ đó rèn luyện khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Các hoạt động học tập như vẽ hình, đo đạc và giải các bài toán thực tế giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, phát triển kỹ năng tư duy không gian và logic.

2.1. Khuyến khích đề xuất bài toán mới

Khuyến khích học sinh đề xuất bài toán mới từ bài toán đã biết giúp phát triển tư duy sáng tạo. Các bài tập được thiết kế để học sinh tự đặt ra câu hỏi và tìm cách giải quyết, từ đó rèn luyện khả năng tư duy phản biện và sáng tạo. Ví dụ, từ một bài toán về tính chu vi, học sinh có thể đề xuất bài toán mới liên quan đến diện tích hoặc thể tích.

2.2. Phát hiện và khắc phục sai lầm

Rèn luyện cho học sinh phát hiện và khắc phục sai lầm trong quá trình giải toán giúp phát triển tư duy phản biện. Các bài tập được thiết kế để học sinh tự nhận ra lỗi sai và tìm cách sửa chữa, từ đó nâng cao khả năng tư duy logic và sáng tạo. Ví dụ, học sinh có thể được yêu cầu kiểm tra lại các bước giải của mình để tìm ra lỗi sai và đưa ra cách giải đúng.

III. Thực nghiệm sư phạm và đánh giá hiệu quả

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành để đánh giá hiệu quả của các biện pháp rèn luyện tư duy sáng tạo thông qua yếu tố hình học ở lớp 5. Kết quả thực nghiệm cho thấy các biện pháp đề xuất có tác động tích cực đến khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh. Các bài kiểm tra trước và sau thực nghiệm được sử dụng để đánh giá sự tiến bộ của học sinh, từ đó khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp này trong thực tế giảng dạy.

3.1. Đánh giá kết quả trước thực nghiệm

Đánh giá kết quả trước thực nghiệm giúp xác định mức độ tư duy sáng tạo của học sinh trước khi áp dụng các biện pháp. Các bài kiểm tra được thiết kế để đánh giá khả năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của học sinh, từ đó làm cơ sở so sánh với kết quả sau thực nghiệm.

3.2. Đánh giá kết quả sau thực nghiệm

Đánh giá kết quả sau thực nghiệm cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong khả năng tư duy sáng tạo của học sinh. Các bài kiểm tra được sử dụng để đo lường sự cải thiện trong khả năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo, từ đó khẳng định hiệu quả của các biện pháp đề xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và quy định tại Điều 5 Luật Giáo dục năm 2005, việc chuyển dịch phương pháp dạy học từ truyền thụ thụ động sang phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh là yêu cầu cấp thiết. Môn Toán ở bậc tiểu học với 175 tiết trong toàn bộ chương trình lớp 5 đóng vai trò then chốt trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ logic và trí thông minh. Trong đó, mạch kiến thức yếu tố hình học được phân bổ tập trung trong 29 tiết tại Chương 3, mang tính trừu tượng cao và là chất liệu lý tưởng để kích thích trí tưởng tượng không gian.

Tuy nhiên, thực tiễn dạy học tại nhiều cơ sở giáo dục cho thấy việc rèn luyện tư duy sáng tạo chưa được triển khai thường xuyên. Khảo sát thực trạng cho thấy 100% giáo viên thừa nhận tầm quan trọng của việc bồi dưỡng tư duy sáng tạo, song có đến 92% giáo viên chỉ thực hiện ở mức độ thi thoảng hoặc hiếm khi. Vấn đề cốt lõi bắt nguồn từ phương pháp giảng dạy rập khuôn, thiếu các bài tập mở và chưa có quy trình sư phạm cụ thể nhằm thúc đẩy năng lực tìm tòi độc lập của học sinh.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại thành phố Thái Nguyên trong năm học 2019 - 2020 trên quy mô khảo sát 24 giáo viên và 184 học sinh khối 5 tại Trường Tiểu học Phú Xá và Trường Tiểu học Gia Sàng. Mục tiêu của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và xây dựng hệ thống 4 biện pháp sư phạm nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua mạch kiến thức hình học. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán và cung cấp khung tham chiếu phương pháp giảng dạy hiện đại cho giáo viên tiểu học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng tâm lý học nhận thức và lý luận dạy học toán học hiện đại. Cơ sở lý thuyết trung tâm kế thừa mô hình cấu trúc tư duy sáng tạo của J.P. Guilford với 5 đặc trưng cơ bản: tính mềm dẻo, tính thuần thục (lưu loát), tính độc đáo, tính chi tiết và tính nhạy cảm vấn đề. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng quan điểm của Vưgotxki và Rubinstêin về mối quan hệ giữa trí tưởng tượng và tư duy lý tính, khẳng định tưởng tượng là khởi nguồn trực quan cho các phát kiến toán học mới.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm:

• Tư duy: Quá trình nhận thức lý tính phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ có tính quy luật của sự vật hiện tượng.
• Tư duy sáng tạo: Sự kết hợp hoàn thiện giữa tính tích cực và tính độc lập nhận thức, tạo ra giải pháp mới, độc đáo và có giá trị thực tiễn.
• Thao tác tư duy: Hệ thống 4 hành động trí tuệ cốt lõi gồm phân tích - tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa và khái quát hóa.
• Yếu tố hình học lớp 5: Hệ thống tri thức về hình phẳng (hình tam giác, hình thang, hình tròn) và hình không gian (hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ, hình cầu) cùng các phép tính diện tích, thể tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học:

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Khảo sát thực trạng được thực hiện trên mẫu gồm 24 giáo viên trực tiếp giảng dạy khối 5 và 184 học sinh thuộc 6 lớp (5A, 5B, 5D, 5E trường Tiểu học Phú Xá; 5A1, 5A2 trường Tiểu học Gia Sàng).
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích kết hợp chọn mẫu cụm theo đơn vị lớp học thực tế. Phương pháp này đảm bảo thu thập đầy đủ dữ liệu từ các nhóm học sinh có học lực đa dạng và đội ngũ giáo viên có thâm niên công tác khác nhau tại địa bàn thành phố Thái Nguyên.
• Phương pháp thu thập và phân tích: Sử dụng phối hợp điều tra bằng bảng hỏi (ankét), phỏng vấn sâu cá nhân, dự giờ quan sát sư phạm và thực nghiệm giảng dạy có đối chứng. Dữ liệu định lượng từ bài kiểm tra khảo sát được xử lý bằng các công cụ thống kê toán học chuyên ngành (tính tỷ lệ phần trăm, độ lệch chuẩn, kiểm định sai khác giá trị trung bình).
• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu lý luận, điều tra thực trạng, thiết kế biện pháp và hoàn thiện thực nghiệm sư phạm được tiến hành xuyên suốt từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 6 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn về việc dạy học yếu tố hình học nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 5 ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức lý thuyết và hành động thực tế của giáo viên. Kết quả khảo sát cho thấy 100% giáo viên khẳng định việc phát triển tư duy sáng tạo là cần thiết (trong đó 41,7% đánh giá rất cần thiết và 58,3% đánh giá cần thiết). Dù vậy, có tới 57,0% giáo viên chỉ thỉnh thoảng rèn luyện và 35,0% hiếm khi tổ chức các hoạt động bồi dưỡng năng lực này cho học sinh trên lớp.

Thứ hai, giáo viên đối mặt với nhiều rào cản sư phạm khi triển khai. Có 100% giáo viên được hỏi cho rằng việc rèn luyện tư duy sáng tạo chiếm quá nhiều thời gian của tiết học 40 phút; 95,8% giáo viên phản ánh khó khăn do trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều; 66,7% nhận định học sinh còn thụ động; và 62,5% thừa nhận bản thân chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng sư phạm chuyên biệt để dẫn dắt học sinh sáng tạo.

Thứ ba, kết quả làm bài kiểm tra hình học ban đầu của 184 học sinh phản ánh năng lực tư duy còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ học sinh đạt điểm Giỏi chỉ chiếm 19,0%, điểm Khá đạt 28,0%, trong khi học sinh đạt điểm Trung bình chiếm tới 46,0% và còn 7,0% học sinh xếp loại Yếu. Phần lớn học sinh gặp lúng túng khi giải các bài toán đòi hỏi biến đổi hình học hoặc suy luận ngược.

Phân bổ học lực môn Toán (Yếu tố hình học) của 184 học sinh khảo sát:

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát thực trạng có thể được trực quan hóa qua biểu đồ tròn phân bổ học lực và bảng phân tích ma trận 6 nhóm rào cản giảng dạy. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tỷ lệ học sinh đạt điểm trung bình và yếu lên tới 53,0% là do thói quen dạy học thiên về truyền thụ kiến thức có sẵn, hướng dẫn giải theo mẫu bài cố định của sách giáo khoa. Học sinh ít có cơ hội tự phân tích cấu trúc hình học hay thực hiện các thao tác tư duy tổng hợp.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu về phát triển năng lực tư duy toán học tiểu học, kết quả này hoàn toàn tương đồng với nhận định của các chuyên gia giáo dục: nếu thiếu môi trường sư phạm cởi mở và hệ thống câu hỏi gợi mở, học sinh sẽ hình thành lối mòn tư duy xơ cứng. Việc 100% giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của tính sáng tạo nhưng gặp khó khăn về mặt thời lượng cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp tích hợp linh hoạt ngay trong từng hoạt động giảng dạy 29 tiết hình học, thay vì xem đây là nhiệm vụ bồi dưỡng tách biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các rào cản thực tiễn và tối ưu hóa hiệu quả dạy học 29 tiết hình học lớp 5, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Rèn luyện cho học sinh vận dụng linh hoạt các thao tác tư duy: Giáo viên chủ động thiết kế hệ thống câu hỏi dẫn dắt học sinh thực hiện tuần tự và đan xen các thao tác phân tích đi lên (suy luận ngược), phân tích đi xuống, so sánh đối chiếu và khái quát hóa công thức hình học. Mục tiêu đặt ra là giúp khoảng 20% học sinh trung bình chuyển biến sang mức độ tự phân tích bài toán độc lập trong 1 học kỳ.

2. Hướng dẫn và luyện tập khả năng nhìn bài toán dưới nhiều góc độ: Giáo viên tổ chức các hoạt động tìm tòi đa cách giải cho một bài toán diện tích tam giác, hình thang hoặc thể tích khối hộp. Khuyến khích học sinh chia nhỏ hình, ghép thêm hình phụ hoặc đại số hóa bài toán. Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi lên trên mức 65% sau 3 tháng triển khai.

3. Hướng dẫn học sinh đề xuất bài toán mới từ bài toán đã biết: Dạy học sinh kỹ thuật biến đổi dữ kiện đề bài, thay đổi số liệu, đảo ngược giả thiết - kết luận hoặc mở rộng bài toán phẳng sang bài toán không gian. Hoạt động này cần được thực hiện thường xuyên trong tất cả các tiết luyện tập toán hình học.

4. Huấn luyện học sinh phát hiện sai lầm, tìm nguyên nhân và khắc phục: Tổ chuyên môn khối 5 xây dựng ngân hàng các lỗi sai điển hình (nhầm lẫn giữa chu vi và diện tích, quên chia 2 khi tính diện tích tam giác, không đồng nhất đơn vị đo) để học sinh đóng vai người phản biện, tự nhận diện và chỉnh sửa lỗi sai cho bạn.

Kế hoạch triển khai hệ thống giải pháp sư phạm:

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn thạc sĩ chuyên ngành Giáo dục học (mã số 8 14 01 01) là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên tiểu học đang trực tiếp giảng dạy khối 4 và khối 5: Vận dụng hệ thống giáo án thực nghiệm, các bài tập phân hóa đa cách giải và quy trình 4 bước rèn luyện tư duy sáng tạo vào các tiết học toán hàng ngày.
• Cán bộ quản lý trường học và tổ trưởng chuyên môn tiểu học: Sử dụng số liệu thực trạng và khung nguyên tắc xây dựng biện pháp làm cơ sở tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, bồi dưỡng năng lực sư phạm đổi mới cho giáo viên theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học.
• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Giáo dục Tiểu học: Khai thác khung lý thuyết về tư duy sáng tạo của J.P. Guilford, hệ thống phương pháp nghiên cứu sư phạm và cách thức thiết kế bài kiểm tra đánh giá định lượng làm mẫu hình nghiên cứu học thuật chuẩn mực.
• Chuyên viên nghiên cứu và tác giả biên soạn tài liệu tham khảo môn Toán: Tham khảo hệ thống bài tập hình học mở, các tình huống phát hiện sai lầm và phương pháp tiếp cận đa chiều để xây dựng học liệu bổ trợ môn Toán tiểu học hấp dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao yếu tố hình học lớp 5 lại là môi trường lý tưởng để phát triển tư duy sáng tạo?

Mạch hình học lớp 5 gồm 29 tiết tập trung với độ phức tạp cao về diện tích tam giác, hình thang, hình tròn và thể tích hình khối. Các dạng toán này đòi hỏi học sinh phải trừu tượng hóa, tưởng tượng không gian và liên kết linh hoạt nhiều thao tác suy luận thay vì chỉ tính toán số học đơn thuần.

Rào cản lớn nhất khiến giáo viên ít rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh là gì?

Khảo sát thực tế chỉ ra 100% giáo viên gặp áp lực về mặt thời gian trong tiết học 40 phút, kết hợp với việc 95,8% lớp học có sự phân hóa trình độ nhận thức không đồng đều. Do đó, giáo viên thường ưu tiên giảng dạy theo mẫu bài để đảm bảo tiến độ chung của toàn lớp.

Thao tác tư duy nào giữ vai trò cốt lõi trong giải toán hình học tiểu học?

Hai thao tác cốt lõi là phân tích và tổng hợp. Học sinh cần thực hiện phân tích ngược từ yêu cầu cần tìm về các yếu tố đã biết (như diện tích cần đáy và chiều cao), sau đó dùng phép tổng hợp để lập luận trình bày lời giải hoàn chỉnh theo đúng quy trình logic toán học.

Biện pháp nhìn bài toán dưới nhiều góc độ mang lại lợi ích cụ thể gì cho học sinh?

Biện pháp này rèn luyện tính mềm dẻo và độc đáo của tư duy. Thay vì bế tắc khi quên một công thức, học sinh có thể vẽ thêm đường phụ, chia nhỏ đa giác hoặc bù trừ diện tích để tìm ra ít nhất 2 hướng tiếp cận khác nhau cho cùng một bài toán.

Làm thế nào để đánh giá sự tiến bộ về tư duy sáng tạo của học sinh?

Đánh giá sự tiến bộ dựa trên sự cải thiện của 5 đặc trưng tư duy sáng tạo: tốc độ đưa ra nhiều phương án giải quyết (tính thuần thục), khả năng thay đổi hướng đi khi gặp bế tắc (tính mềm dẻo), cách giải độc đáo không theo lối mòn (tính độc đáo) và năng lực tự sửa sai.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tư duy sáng tạo và đặc điểm nhận thức của học sinh cuối cấp tiểu học trong môn Toán.
• Khảo sát thực trạng trên 24 giáo viên và 184 học sinh tại thành phố Thái Nguyên đã chỉ ra những điểm nghẽn lớn về thời lượng giảng dạy và năng lực tự giải toán hình học (53,0% học sinh chỉ đạt mức trung bình và yếu).
• Đề tài xây dựng thành công hệ thống 4 biện pháp sư phạm đồng bộ, tập trung vào việc rèn luyện thao tác tư duy, khai thác đa cách giải, sáng tạo bài toán mới và phản biện lỗi sai.
• Quy trình thực nghiệm sư phạm minh chứng tính khả thi và hiệu quả rõ rệt của các biện pháp trong việc nâng cao chất lượng học tập và khơi dậy tiềm năng sáng tạo của học sinh.
• Các cơ sở giáo dục tiểu học và giáo viên bộ môn Toán nên chủ động áp dụng hệ thống biện pháp này ngay trong kế hoạch bài dạy năm học tới nhằm hiện thực hóa mục tiêu đổi mới giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên của trí tuệ, mà trí tuệ sáng tạo là hoạt động trí não cao nhất của con người, có vai trò quyết định đối với quá trình tiến hoá và phát triển của xã hội loài người. Chính vì vậy, có rất nhiều thành tựu trong và ngoài nước đã nghiên cứu về TDST. Ngay từ năm 1950, nhà nghiên cứu người Mỹ Guilford J.

đã bắt đầu nghiên cứu một cách có hệ thống về sáng tạo dưới góc nhìn Tâm lí học. Ông đặt ra nhiều vấn đề xoay quanh thực trạng nghiên cứu về sáng tạo, hoạt động sáng tạo và đề cập thêm về hướng nghiên cứu, thách thức của việc phát triển khả năng sáng tạo, cách thức sáng tạo của con người. Những câu hỏi mà Guilford J. đặt ra cũng chính là những vấn đề trọng tâm mà Tâm lí học sáng tạo phải quan tâm, giải quyết.

Có thể phát hiện tiềm năng sáng tạo hay không? Phát triển khả năng ấy bằng cách nào, phát triển đến mức nào?. Bên cạnh đó, Guilford J. vẫn tiếp tục nghiên cứu các đặc điểm và năng lực của TDST bao gồm: Tính lưu loát, tính mềm dẻo, tính chi tiết, tính độc đáo, tính nhạy cảm vấn đề và sự định nghĩa lại. ([8]; [14]) Trong cuốn Dimensions of Creativity, Boden M.

và các cộng sự của ông đã chứng minh rằng sự sáng tạo không chỉ thách thức những ý tưởng mới mà còn được một số nhóm xã hội có liên quan chấp nhận. Mặc dù một số ý tưởng mới có thể nảy sinh các hiệp hội mới, những ý tưởng được tạo ra bằng cách khai thác các đặc điểm cấu trúc của một không gian khái niệm hiện có. Động lực mạnh mẽ thường thúc đẩy những người sáng tạo và những người đánh giá và duy trì công việc của họ. đã chỉ ra rằng: “Sáng tạo là một tính năng cơ bản của trí tuệ con người và là thách thức đối với trí tuệ nhân tạo.

Kỹ thuật trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng để tạo ra các ý tưởng mới theo ba cách: bằng cách tạo ra các kết hợp mới lạ của các ý tưởng quen thuộc; bằng cách khám phá tiềm năng của không gian khái niệm; và bằng cách thực hiện các phép biến đổi cho phép thế hệ ý tưởng trước đây không thể. ([19]; [20]) Bên cạnh đó, người được biết đến nhiều nhất nhờ nghiên cứu về sáng tạo đó là nhà nghiên cứu Torrance E. Trong cuốn sách Guiding Creative Talent.P đã cố gắng cho biết lý do tại sao chúng ta nên quan tâm đến việc hướng dẫn hiệu quả 5 các cá nhân sáng tạo. Ông cũng đã cố gắng để mô tả bản chất của nhu cầu, hướng dẫn độc đáo của các cá nhân sáng tạo.

Ông đã xem xét một số định nghĩa về TDSTvà chỉ ra một số các biện pháp liên quan đến khả năng TDSTvà đặc điểm của tính cách sáng tạo. [27] Ở lĩnh vực văn học nghệ thuật, Naudrop M. đã chia Tưởng tượng sáng tạo của người nghệ sỹ thành 3 mức độ khác nhau: tưởng tượng hoang đường, nhân cách hóa và nhập thân. Khi có đủ ba điều kiện này, trí tưởng tượng bắt đầu hoạt động và người nghệ sỹ sẽ hóa thân vào nhân vật của mình để sáng tạo.

Như vậy, cái đích cuối cùng trong tưởng tượng sáng tạo của người nghệ sỹ là tạo ra các hình tượng nghệ thuật. Chính nhờ có tưởng tượng và thông qua tưởng tượng mà toàn bộ các hình tượng nghệ thuật tồn tại trong các tác phẩm đã đạt đến trình độ của sự tưởng tượng khái quát, tạo nên cái riêng, cái độc đáo của từng nhân cách sáng tạo và mang tính khác lạ so với thế giới hiện thực.