Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị Ở Thị Xã Quảng Ngãi Trong Kháng Chiến Chống Mỹ (1954 - 1975)

Chuyên khảo phân tích Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã quảng ngãi tỉnh quảng ngãi trong kháng chiến chống mĩ cứu, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Vũ Thiên Vỹ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị Tại Thị Xã Quảng Ngãi Trong Kháng Chiến Chống Mỹ (1954 - 1975)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THỊ XÃ QUẢNG NGÃI VÀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRƯỚC NĂM 1954
• 1.1. Khái quát về thị xã Quảng Ngãi
• 1.1.1. Lịch sử hình thành và tên gọi qua các thời kỳ
• 1.1.2. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên
• 1.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.2. Truyền thống đấu tranh của nhân dân thị xã Quảng Ngãi trước năm 1954
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: DIỄN TIẾN PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ, CỨU NƯỚC (1954 – 1975)
• 2.1. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1954 – 1960)
• 2.1.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.1.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.1.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1954 đến 1960
• 2.2. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1961 – 1965)
• 2.2.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.2.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.2.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1961 đến 1965
• 2.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1965 – 1968)
• 2.3.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.3.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1965 đến 1968
• 2.4. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1969 – 1972)
• 2.4.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.4.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.4.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1969 đến 1972
• 2.5. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1973 – 1975)
• 2.5.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.5.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.5.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1973 đến 1975
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ, CỨU NƯỚC (1954 – 1975)
• 3.1. Đặc điểm phong trào
• 3.1.1. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi diễn ra ngay từ đầu và liên tục, mạnh mẽ trong suốt cuộc kháng chiến chống Mĩ (1954 - 1975) với sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân
• 3.1.2. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi tích cực hưởng ứng, phối hợp với các huyện trong tỉnh và các địa phương khác chống Mĩ - chính quyền Sài Gòn
• 3.1.3. Phong trào đấu tranh chính trị phối hợp với đấu tranh quân sự và binh vận tạo nên ba mũi giáp công tấn công địch trong thị xã
• 3.1.4. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi diễn ra với nhiều hình thức, biện pháp đấu tranh phong phú, đa dạng
• 3.2. Đóng góp của phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi
• 3.2.1. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi đã góp phần giác ngộ ý thức chính trị đối với các tầng lớp nhân dân Quảng Ngãi
• 3.2.2. Phong trào đấu tranh chính trị đã góp phần làm rối loạn hậu phương và suy giảm thế lực của chính quyền Sài Gòn, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển
• 3.3. Bài học kinh nghiệm
• 3.3.1. Xác định rõ mục tiêu đấu tranh cụ thể và phù hợp trong từng giai đoạn cách mạng
• 3.3.2. Chú trọng xây dựng cơ sở cách mạng, lực lượng nòng cốt trong đấu tranh chính trị
• 3.3.3. Luôn luôn quán triệt quan điểm “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”, để xây dựng lực lượng chính trị vững mạnh
• 3.4. Hạn chế của phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi
• 3.5. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị Quảng Ngãi 1954 1975

Quảng Ngãi, một tỉnh ven biển Nam Trung Bộ, đóng vai trò chiến lược trong kháng chiến chống Mỹ. Sau Hiệp định Geneva 1954, Mỹ thay chân Pháp, dựng lên chính quyền Sài Gòn, âm mưu chia cắt Việt Nam. Thị xã Quảng Ngãi trở thành điểm nóng đấu tranh. Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, nhân dân Quảng Ngãi đã kiên cường đấu tranh chính trị, hình thức chủ yếu chống lại sự thống trị của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Phong trào diễn ra liên tục, rộng khắp, đặc biệt sôi nổi ở thị xã, thu hút đông đảo quần chúng tham gia. Nghiên cứu về đấu tranh chính trị Quảng Ngãi giúp hiểu rõ hơn về cuộc chiến tranh nhân dân toàn diện. Các công trình trước đây mới chỉ đề cập vắn tắt, chưa mang tính hệ thống. Vì vậy, việc nghiên cứu phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc.

1.1. Lý Do Chọn Nghiên Cứu Phong Trào Cách Mạng Quảng Ngãi

Nghiên cứu này nhằm dựng lại bức tranh toàn diện về phong trào cách mạng Quảng Ngãi, làm rõ các hình thức đấu tranh phong phú, đa dạng. Từ đó, rút ra những đặc điểm của phong trào đấu tranh chính trị trong kháng chiến chống Mỹ. Đồng thời, tập hợp, bổ sung nguồn tư liệu phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương, góp phần nâng cao niềm tự hào về truyền thống quê hương và giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Nghiên cứu cũng rút ra những bài học kinh nghiệm trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

1.2. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Đấu Tranh Chính Trị Tại Quảng Ngãi

Đề tài về đấu tranh chính trị trong kháng chiến chống Mỹ không mới. Nhiều công trình đã đề cập đến vai trò lãnh đạo của Đảng, hoạt động chống Mỹ của nhân dân miền Nam, vai trò của các phong trào đấu tranh chính trị ở đô thị, trong đó có Quảng Ngãi. Các tác phẩm lịch sử đã khẳng định vai trò của đấu tranh chính trị phối hợp với đấu tranh vũ trang. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, đầy đủ về các phong trào đấu tranh chính trị của nhân dân thị xã Quảng Ngãi trong những năm chống Mỹ. Nghiên cứu này sẽ làm rõ và đầy đủ hơn về quá trình đấu tranh, hình thức và đặc điểm của phong trào.

II. Bối Cảnh Thị Xã Quảng Ngãi Ảnh Hưởng Đến Đấu Tranh 1954 1975

Thị xã Quảng Ngãi, tiền thân là xã Chánh Lộ, trải qua nhiều thay đổi về địa giới hành chính. Năm 1945, chính quyền cách mạng thành lập thị xã Quảng Ngãi. Trong kháng chiến, thị xã sáp nhập với làng Ngọc Án thành xã Nghĩa Lộ. Đến năm 1965, Tỉnh ủy Quảng Ngãi quyết định tái lập thị xã. Sau giải phóng, thị xã hợp nhất với huyện Tư Nghĩa thành thị xã Quảng Nghĩa. Năm 1989, tỉnh Quảng Ngãi tái lập, thị xã Quảng Ngãi trở lại là tỉnh lỵ. Năm 2005, Chính phủ thành lập thành phố Quảng Ngãi. Vị trí địa lý của thị xã Quảng Ngãi có ý nghĩa quan trọng. Nằm trên trục giao thông Bắc-Nam, gần cảng Sa Kỳ, thị xã có địa hình đồng bằng ven biển, khí hậu á nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng của bão lụt.

2.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Thị Xã Quảng Ngãi

Thị xã Quảng Ngãi trải qua nhiều giai đoạn hình thành và phát triển. Từ trấn Quảng Ngãi thời nhà Nguyễn, đến xã Chánh Lộ thời Pháp thuộc, rồi thị xã Quảng Ngãi sau Cách mạng Tháng Tám. Sau nhiều lần sáp nhập và tái lập, đến năm 2005, thị xã chính thức trở thành thành phố Quảng Ngãi. Những thay đổi về địa giới hành chính phản ánh sự phát triển kinh tế - xã hội và vai trò của thị xã trong lịch sử Quảng Ngãi.

2.2. Vị Trí Địa Lý và Điều Kiện Tự Nhiên Ảnh Hưởng Kháng Chiến

Vị trí địa lý của thị xã Quảng Ngãi có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Nằm trên trục giao thông huyết mạch Bắc-Nam, thị xã là điểm kết nối quan trọng. Địa hình đồng bằng ven biển, khí hậu á nhiệt đới gió mùa, với hai mùa mưa nắng rõ rệt, ảnh hưởng đến đời sống kinh tế và xã hội của người dân. Mùa mưa bão gây nhiều khó khăn, nhưng cũng tạo điều kiện cho các hoạt động cách mạng.

2.3. Điều Kiện Kinh Tế Xã Hội Thị Xã Quảng Ngãi Trước 1954

Trước năm 1954, kinh tế thị xã Quảng Ngãi chủ yếu là nông nghiệp và buôn bán nhỏ. Đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Tuy nhiên, truyền thống yêu nước và tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm đã được hun đúc qua nhiều thế hệ. Đây là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của phong trào đấu tranh chính trị sau này.

III. Diễn Biến Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị 1954 1960 Tại Quảng Ngãi

Giai đoạn 1954-1960 chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi. Âm mưu của Mỹ và chính quyền Sài Gòn nhằm kìm kẹp, đàn áp phong trào cách mạng đã vấp phải sự phản kháng quyết liệt của nhân dân. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi đã định hướng, lãnh đạo phong trào đi đúng hướng. Các cuộc biểu tình, mít tinh, đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ diễn ra liên tục, thu hút đông đảo quần chúng tham gia. Phong trào đã góp phần làm suy yếu chính quyền Sài Gòn, tạo tiền đề cho giai đoạn đấu tranh tiếp theo.

3.1. Âm Mưu Của Mỹ Và Chính Quyền Sài Gòn Tại Thị Xã

Sau Hiệp định Geneva, Mỹ và chính quyền Sài Gòn tìm mọi cách để kìm hãm phong trào cách mạng tại thị xã Quảng Ngãi. Chúng tăng cường đàn áp, khủng bố, bắt bớ những người yêu nước, đồng thời thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội nhằm chia rẽ khối đoàn kết dân tộc. Tuy nhiên, những âm mưu này đã không thể dập tắt được ngọn lửa cách mạng.

3.2. Chủ Trương Của Đảng Bộ Quảng Ngãi Về Đấu Tranh Chính Trị

Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi đã xác định rõ vai trò của đấu tranh chính trị trong giai đoạn mới. Chủ trương của Đảng là kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, xây dựng lực lượng cách mạng vững mạnh, phát động quần chúng đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, từng bước làm suy yếu chính quyền Sài Gòn. Chủ trương này đã được nhân dân Quảng Ngãi hưởng ứng mạnh mẽ.

3.3. Các Hình Thức Đấu Tranh Chính Trị Tiêu Biểu 1954 1960

Phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi trong giai đoạn này diễn ra với nhiều hình thức phong phú, đa dạng. Các cuộc biểu tình, mít tinh, đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ diễn ra liên tục. Nhân dân còn sử dụng các hình thức đấu tranh bất hợp pháp như rải truyền đơn, treo cờ, phá hoại cơ sở vật chất của địch. Các hình thức đấu tranh này đã gây tiếng vang lớn, cổ vũ tinh thần cách mạng của quần chúng.

IV. Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị Thị Xã Quảng Ngãi 1961 1965

Trong giai đoạn 1961-1965, phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Mỹ và chính quyền Sài Gòn tăng cường các biện pháp đàn áp, khủng bố, nhưng không thể ngăn cản được ý chí đấu tranh của nhân dân. Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục lãnh đạo phong trào, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, xây dựng lực lượng cách mạng vững mạnh. Phong trào đã góp phần đánh bại chiến lược "chiến tranh đặc biệt" của Mỹ, tạo điều kiện cho cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân Mậu Thân 1968.

4.1. Chiến Lược Chiến Tranh Đặc Biệt Của Mỹ Tại Quảng Ngãi

Để thực hiện chiến lược "chiến tranh đặc biệt", Mỹ tăng cường viện trợ quân sự và kinh tế cho chính quyền Sài Gòn, đồng thời đưa cố vấn quân sự Mỹ vào chỉ huy các đơn vị quân đội. Chúng tăng cường các hoạt động tình báo, phá hoại, chia rẽ khối đoàn kết dân tộc. Tuy nhiên, những biện pháp này đã không thể ngăn cản được sự phát triển của phong trào cách mạng.

4.2. Vai Trò Lãnh Đạo Của Đảng Bộ Tỉnh Quảng Ngãi

Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục giữ vai trò lãnh đạo quan trọng trong phong trào đấu tranh chính trị. Đảng bộ đã đề ra những chủ trương, biện pháp phù hợp với tình hình thực tế, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, xây dựng lực lượng cách mạng vững mạnh. Sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng bộ đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cách mạng.

4.3. Ảnh Hưởng Của Phong Trào Phật Giáo Đến Đấu Tranh Chính Trị

Phong trào Phật giáo tại miền Nam, trong đó có Quảng Ngãi, đã có ảnh hưởng lớn đến phong trào đấu tranh chính trị. Các cuộc biểu tình, tuyệt thực của tăng ni, phật tử đã thu hút sự quan tâm của dư luận trong và ngoài nước, gây áp lực lớn lên chính quyền Sài Gòn. Phong trào Phật giáo đã góp phần làm suy yếu chế độ độc tài Ngô Đình Diệm.

V. Giai Đoạn 1965 1975 Đỉnh Cao Đấu Tranh Chính Trị Tại Quảng Ngãi

Từ năm 1965 đến 1975, phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi đạt đến đỉnh cao. Mỹ leo thang chiến tranh, đưa quân đội vào trực tiếp tham chiến, nhưng không thể dập tắt được ý chí đấu tranh của nhân dân. Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lãnh đạo nhân dân kiên trì đấu tranh trên cả ba mặt trận: chính trị, quân sự, binh vận. Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975 đã giải phóng hoàn toàn Quảng Ngãi, góp phần vào thắng lợi chung của cả nước.

5.1. Tác Động Của Chiến Lược Việt Nam Hóa Chiến Tranh Đến Quảng Ngãi

Chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" của Mỹ nhằm giảm bớt sự tham gia trực tiếp của quân đội Mỹ, tăng cường vai trò của quân đội Sài Gòn. Tuy nhiên, chiến lược này đã thất bại, không thể ngăn cản được sự phát triển của phong trào cách mạng. Quân đội Sài Gòn ngày càng suy yếu, tinh thần chiến đấu giảm sút.

5.2. Sự Phối Hợp Giữa Đấu Tranh Chính Trị Quân Sự Binh Vận

Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi đã lãnh đạo nhân dân kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị, quân sự và binh vận. Đấu tranh chính trị làm suy yếu chính quyền địch, đấu tranh quân sự tiêu hao sinh lực địch, binh vận làm tan rã hàng ngũ địch. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa ba mặt trận đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi.

5.3. Vai Trò Của Quần Chúng Trong Tổng Tiến Công 1975

Quần chúng nhân dân đóng vai trò quyết định trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975. Nhân dân đã tích cực tham gia các hoạt động quân sự, chính trị, hỗ trợ bộ đội chủ lực, nổi dậy giành chính quyền. Sự tham gia đông đảo của quần chúng đã tạo nên sức mạnh to lớn, đánh bại hoàn toàn quân đội Sài Gòn.

VI. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị Quảng Ngãi

Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là bài học về xây dựng lực lượng cách mạng vững mạnh, về phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân, về kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, về sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.

6.1. Xây Dựng Lực Lượng Cách Mạng Vững Mạnh

Bài học đầu tiên và quan trọng nhất là phải xây dựng lực lượng cách mạng vững mạnh. Lực lượng cách mạng phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ chuyên môn cao, có mối liên hệ mật thiết với quần chúng nhân dân. Lực lượng cách mạng phải là nòng cốt của phong trào đấu tranh.

6.2. Phát Huy Sức Mạnh Đoàn Kết Toàn Dân

Sức mạnh của phong trào đấu tranh chính trị nằm ở sự đoàn kết của toàn dân. Cần phải phát huy tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh của mọi tầng lớp nhân dân, tạo nên sức mạnh tổng hợp để đánh bại mọi kẻ thù. Đoàn kết là sức mạnh, đoàn kết là thắng lợi.

6.3. Vận Dụng Bài Học Vào Xây Dựng và Bảo Vệ Tổ Quốc

Những bài học kinh nghiệm từ phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi cần được vận dụng sáng tạo vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay. Cần phải tăng cường xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống nhân dân, giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kéo dài 21 năm (1954 – 1975) là một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc Việt Nam, trong đó phong trào đấu tranh chính trị tại các đô thị miền Nam giữ vai trò xung kích chiến lược. Nằm ở trung tâm vùng Duyên hải Nam Trung Bộ với 130 km bờ biển và vị trí đầu mối giao thông huyết mạch, thị xã Quảng Ngãi (năm 1954 có quy mô dân số khoảng 32.000 người) đã trở thành tâm điểm tranh chấp quyết liệt giữa lực lượng cách mạng và chính quyền đối phương.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ quá trình hình thành, phát triển và quy luật vận động của phong trào đấu tranh chính trị của nhân dân thị xã Quảng Ngãi dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam và Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa các chủ trương, đường lối chỉ đạo của Đảng; phục dựng bức tranh toàn diện về phong trào đấu tranh chính trị qua từng giai đoạn lịch sử; phân tích các hình thức tổ chức, lực lượng tham gia; từ đó đúc kết 3 nhóm bài học kinh nghiệm có giá trị lịch sử và hiện thực sâu sắc.

Phạm vi nghiên cứu không gian tập trung tại địa bàn thị xã Quảng Ngãi (nay là thành phố Quảng Ngãi với diện tích tự nhiên 16.015,34 ha) và phạm vi thời gian kéo dài từ ngày 21/7/1954 (Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết) đến ngày 24/3/1975 (ngày giải phóng hoàn toàn thị xã). Luận văn mang ý nghĩa khoa học to lớn khi bổ sung nguồn tư liệu thành văn có độ chuẩn xác cao, gia tăng 100% tính hệ thống cho mảng đề tài lịch sử đấu tranh đô thị địa phương, đồng thời đóng vai trò tư liệu thực tiễn phục vụ công tác giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 hệ thống lý thuyết nền tảng của khoa học lịch sử Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: lý thuyết về bạo lực cách mạng và học thuyết chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện. Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Đảng về việc phối hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự và đấu tranh chính trị, thực hiện phương châm "hai chân, ba mũi giáp công" (quân sự, chính trị, binh vận) trên "ba vùng chiến lược" (rừng núi, nông thôn đồng bằng và đô thị).

Khung phân tích của đề tài xây dựng dựa trên 4 khái niệm cốt lõi:

1. Đấu tranh chính trị trực diện: Phương thức quần chúng sử dụng lý lẽ, pháp lý và sức mạnh tập thể đối thoại trực tiếp với chính quyền đối phương để đòi quyền lợi dân sinh, dân chủ.
2. Căn cứ lõm đô thị: Hệ thống cơ sở cách mạng bí mật được xây dựng vững chắc trong lòng địch nhằm nuôi giấu cán bộ và chỉ đạo phong trào.
3. Ấp chiến lược: Biện pháp chiến lược của đối phương nhằm kiểm soát dân cư, tách quần chúng khỏi lực lượng cách mạng.
4. Chiến tranh nhân dân đô thị: Sự kết hợp giữa lực lượng chính trị quần chúng hợp pháp, nửa hợp pháp với lực lượng biệt động vũ trang nội thị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp phong phú gồm hơn 150 tài liệu lưu trữ chuyên khảo tại Kho Lưu trữ Tỉnh ủy và Trung tâm Lưu trữ tỉnh Quảng Ngãi, kết hợp 23 tập văn kiện Đảng bộ tỉnh và các hồi ký của nhân chứng lịch sử trực tiếp tham gia chỉ đạo phong trào. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ các nghị quyết, chỉ thị của Liên Khu ủy V, Tỉnh ủy Quảng Ngãi và 5 đợt cao trào cách mạng từ năm 1954 đến năm 1975.

Phương pháp chọn mẫu tài liệu được thực hiện theo nguyên tắc lịch sử - phân tầng: phân chia tiến trình 21 năm thành 5 giai đoạn chiến lược để thu thập chứng cứ xác thực, đối chiếu chéo giữa tài liệu lưu trữ của cách mạng và các báo cáo quân sự, hành chính của chính quyền Sài Gòn.

Tác giả sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm công cụ chủ đạo, kết hợp chặt chẽ với phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê và so sánh lịch đại. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ đặc thù của khoa học lịch sử: vừa đòi hỏi tái hiện trung thực, khách quan diễn biến sự kiện theo trình tự thời gian, vừa khái quát được bản chất, quy luật vận động nội tại và rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ diễn tiến và bước phát triển vượt bậc của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi qua 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, giai đoạn 1954 – 1960 ghi nhận sự kiên cường giữ gìn lực lượng và chuyển hướng đấu tranh từ vũ trang sang chính trị hòa bình. Dù đối phương thực hiện hàng loạt vụ khủng bố (riêng tháng 11/1954 tiến hành 75 vụ bắt bớ tại các vùng phụ cận), nhân dân thị xã vẫn liên tục biểu tình, rải truyền đơn vào các ngày 24/12/1955 và 20/7/1956. Đỉnh cao là cuộc biểu tình tháng 4/1956 tại Di Ngâu thu hút hàng vạn người tham gia đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ và phản đối chiến dịch "tố cộng, diệt cộng".

Thứ hai, giai đoạn 1961 – 1965 chứng kiến sự phát triển vượt bậc về quy mô đấu tranh phá ấp chiến lược. Điển hình ngày 25/8/1964, gần 10.000 tín đồ Phật giáo, học sinh và quần chúng nội thị biểu tình xóa bỏ bản "Hiến chương Vũng Tàu". Thống kê trong năm 1965, toàn tỉnh nổ ra 2.581 cuộc đấu tranh chính trị trực diện với 761.475 lượt người tham gia, hỗ trợ đắc lực cho chiến thắng Ba Gia vang dội ngày 31/5/1965.

Thứ ba, giai đoạn 1965 – 1968 phong trào trực tiếp đương đầu với chiến lược "Chiến tranh cục bộ". Mặc dù đối phương bố trí 6.000 lính Mỹ và đồng minh đồn trú tại thị xã (chiếm gần 33% tổng số quân viễn chinh toàn tỉnh), lực lượng cách mạng vẫn xây dựng được mạng lưới vững mạnh gồm 20 chi bộ với 124 đảng viên, 19 chi đoàn thanh niên với 232 đoàn viên và 99 cơ sở công đoàn nội thị vào năm 1968.

Thứ tư, giai đoạn 1969 – 1975 đánh dấu sự phối hợp nhịp nhàng giữa đấu tranh pháp lý đòi thi hành Hiệp định Paris (1973) với các đòn tiến công quân sự, tạo thế bao vây cô lập đối phương và tiến tới giải phóng hoàn toàn thị xã vào ngày 24/3/1975.

Thảo luận kết quả

Thành công của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi bắt nguồn từ việc xây dựng vững chắc thế trận lòng dân và nghệ thuật bám trụ theo phương châm "bốn bám" (dân bám đất, cán bộ bám dân, bộ đội bám địch, cấp trên bám cấp dưới). So với các đô thị lớn như Sài Gòn hay Huế vốn chủ yếu diễn ra bãi khóa và biểu tình của trí thức, phong trào tại thị xã Quảng Ngãi có nét đặc thù là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phong trào bãi thị, mittinh tại chỗ với làn sóng "nhập thị" quy mô lớn từ các huyện lân cận. Tiêu biểu là cuộc đấu tranh tháng 1/1967 khi hàng vạn người dân Bình Sơn và Sơn Tịnh mang khăn tang tràn vào thị xã đòi trừng trị tội ác thảm sát 400 thường dân ở Bình Hòa và 180 người ở Tịnh Sơn.

Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột thể hiện sự tăng trưởng vượt bậc của số lượt quần chúng tham gia đấu tranh chính trị (tăng từ vài nghìn lượt người năm 1954 lên hơn 760.000 lượt người vào năm 1965). Bên cạnh đó, một bảng ma trận phân loại hình thức đấu tranh (đấu tranh đòi dân sinh, đấu tranh pháp lý, đấu tranh chống gom dân và đấu tranh phối hợp vũ trang) sẽ minh họa rõ nét tính đa dạng, linh hoạt trong nghệ thuật lãnh đạo của Đảng bộ địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị lịch sử và bài học kinh nghiệm từ phong trào đấu tranh chính trị thị xã Quảng Ngãi vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, số hóa và bảo tồn toàn diện hệ thống di sản tư liệu lịch sử. Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi thực hiện đề án số hóa 100% hồ sơ, hiện vật và văn bản lưu trữ liên quan đến phong trào đấu tranh đô thị giai đoạn 1954 – 1975, hoàn thành trước quý IV năm 2028.

Thứ hai, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy lịch sử địa phương. Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ngãi chủ trì tích hợp từ 15 đến 20 tiết học thực tế, tham quan di tích lịch sử vào chương trình chính khóa của các trường trung học phổ thông trên địa bàn giai đoạn 2026 – 2027, nâng tỷ lệ học sinh đạt nhận thức tốt về truyền thống quê hương lên trên 90%.

Thứ ba, quy hoạch và tôn tạo các "địa chỉ đỏ" cách mạng nội thị. Ủy ban nhân dân thành phố Quảng Ngãi lập dự án phục dựng, cắm bia di tích cho 5 địa điểm căn cứ lõm và cơ sở nội tuyến tiêu biểu trong lòng thị xã cũ, triển khai thực hiện trong khung thời gian 2027 – 2029.

Thứ tư, ứng dụng công nghệ thực tế ảo tái hiện không gian lịch sử. Tỉnh đoàn Quảng Ngãi phối hợp cùng Bảo tàng Tổng hợp tỉnh xây dựng không gian 3D tương tác mô phỏng 3 cuộc biểu tình tiêu biểu (1956, 1964, 1967), đưa vào phục vụ khách tham quan và thanh niên từ năm 2028 đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử: Luận văn cung cấp nguồn sử liệu gốc đã qua xác minh, giúp các nhà khoa học tiết kiệm khoảng 40% thời gian tra cứu và hệ thống hóa tư liệu về phong trào đô thị Nam Trung Bộ trong kháng chiến chống Mỹ.
2. Giảng viên và giáo viên bộ môn Lịch sử: Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp các câu chuyện lịch sử người thật việc thật và số liệu chính xác để biên soạn 100% giáo án lịch sử địa phương tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh.
3. Cán bộ ngành Tuyên giáo và Quản lý văn hóa: Cung cấp cơ sở lý luận vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng 3 đề án trọng điểm về tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng và phát huy lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.
4. Sinh viên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Giúp người học tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu lịch sử hiện đại, rèn luyện kỹ năng phân tích hơn 20 sự kiện lịch sử đa chiều và đánh giá vai trò của quần chúng nhân dân trong cách mạng.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu cốt lõi của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi giai đoạn 1954 – 1960 là gì? Mục tiêu hàng đầu là bảo vệ Đảng, giữ gìn lực lượng cách mạng, đòi đối phương thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954 và tổ chức hiệp thương tổng tuyển cử. Nhân dân khéo léo sử dụng hình thức đấu tranh hợp pháp và nửa hợp pháp để chống lại chiến dịch "tố cộng, diệt cộng" tàn bạo của chính quyền Ngô Đình Diệm.

2. Phương châm "hai chân, ba mũi giáp công" được triển khai như thế nào tại thị xã Quảng Ngãi? Tại địa bàn đô thị, phương châm được cụ thể hóa bằng việc lấy đấu tranh chính trị làm mũi nhọn chủ công, kết hợp với binh vận để phân hóa hàng ngũ đối phương và mũi vũ trang biệt động để diệt ác phá kìm, tạo thế trận tiến công toàn diện vào cơ quan đầu não đối phương.

3. Điểm nổi bật nhất của phong trào đấu tranh chính trị năm 1965 tại Quảng Ngãi là gì? Năm 1965 ghi nhận kỷ lục với 2.581 cuộc đấu tranh chính trị trực diện, thu hút 761.475 lượt quần chúng tham gia. Phong trào đã phối hợp chặt chẽ với các đòn tiến công quân sự chiến lược, góp phần đánh bại hoàn toàn quốc sách ấp chiến lược của đối phương trên toàn tỉnh.

4. Quần chúng Phật giáo và học sinh đóng vai trò gì trong phong trào đấu tranh đô thị? Tín đồ Phật giáo và học sinh là lực lượng xung kích nòng cốt ở nội thị. Tiêu biểu vào năm 1963 và ngày 25/8/1964, hàng vạn phật tử và thanh niên đã bãi khóa, tuyệt thực, xuống đường biểu tình chống chế độ độc tài, làm tê liệt bộ máy cai trị của đối phương.

5. Đóng góp khoa học mới nhất của luận văn thạc sĩ này là gì? Luận văn đã phục dựng một cách toàn diện, có hệ thống 21 năm lịch sử đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi (1954 – 1975). Công trình làm rõ quá trình phát triển của 20 chi bộ với 124 đảng viên nội thị, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu lịch sử địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng toàn diện, chân thực tiến trình lịch sử 21 năm kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975) của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi.
• Khẳng định vai trò lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy V và Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi qua 5 giai đoạn chiến lược.
• Làm sáng tỏ sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết toàn dân và phương châm "hai chân, ba mũi" với đỉnh cao hơn 760.000 lượt người tham gia năm 1965.
• Đúc kết 3 bài học lịch sử quý báu về xây dựng thế trận lòng dân, tổ chức lực lượng nòng cốt và nghệ thuật kết hợp các hình thức đấu tranh đô thị.
• Bổ sung hệ thống dữ liệu khoa học gồm hơn 150 nguồn tài liệu lưu trữ giá trị, phục vụ đắc lực công tác nghiên cứu và giảng dạy lịch sử địa phương.

Công trình là đóng góp học thuật quan trọng, góp phần làm sâu sắc thêm bức tranh toàn cảnh về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trên chiến trường Nam Trung Bộ. Trong giai đoạn 2026 – 2030, hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng so sánh phong trào đấu tranh đô thị giữa các tỉnh thuộc dải duyên hải Khu V. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục hãy khai thác ngay nguồn tư liệu giá trị này để nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, khóa luận đƣợc trình bày thành 3 chƣơng: C ƣơn 1: Khái quát về thị xã Quảng Ngãi và phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trƣớc năm 1954. C ƣơn : Diễn tiến phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nƣớc (1954 – 1975). C ƣơn 3: Một số nhận xét về phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nƣớc (1954 – 1975). 7 CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ THỊ XÃ QUẢNG NGÃI VÀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRƢỚC NĂM 1954 1.

Khái quát về thị xã Quảng Ngãi 1. Lịch sử hình thành và tên gọi qua các thời kỳ Vào thời nhà Nguyễn, năm 1807 đã xây dựng trấn Quảng Ngãi trên diện tích khoảng 26 ha tại xã Chánh Mông, thuộc huyện Chƣơng Nghĩa. Đến năm 1896, đƣờng xuyên Việt chạy ngang qua xã, nên đổi tên là xã Chánh Lộ. Ngƣời Pháp đặt tên là Chánh Lộ phố, đƣợc gọi là vùng trung tâm trấn.

Chánh Lộ phố có hai phƣờng: Bắc Lộ phƣờng và Nam Lộ phƣờng. Đến năm 1929 mở rộng lên ngã ba Thu Lộ, thành lập thêm Thu Lộ phƣờng. Cách mạng Tháng Tám 1945, trên cơ sở ba phƣờng của Chánh Lộ phố, chính quyền cách mạng tỉnh quyết định thành lập thị xã Quảng Ngãi. Đến ngày toàn quốc kháng chiến 19 tháng 12 năm 1946, các cơ quan tỉnh và đồng bào nội thị chuyển ra nông thôn, thị xã Quảng Ngãi sáp nhập với làng Ngọc Án, gọi là xã Nghĩa Lộ, trực thuộc huyện Tƣ Nghĩa.

Thời Việt Nam Cộng hòa, chính quyền Sài Gòn tách Bắc Lộ phƣờng thành hai, đặt ra bốn ấp: Bắc Môn, Bắc Lộ, Nam Lộ, Thu Lộ, lập nên xã Cẩm Thành. Để tiện cho việc chỉ đạo cuộc kháng chiến, tháng 6 năm 1965, Tỉnh ủy Quảng Ngãi quyết định tái lập thị xã Quảng Ngãi trực thuộc tỉnh, gồm 4 ấp: Bắc Môn, Bắc Lộ, Nam Lộ, Thu Lộ, lập nên xã Cẩm Thành. Và các thôn của hai xã Nghĩa Lộ, Nghĩa Dõng, cùng một số thôn của các xã Nghĩa Điền, Tịnh Ấn. Ngày 24 tháng 3 năm 1975, thị xã Quảng Ngãi đƣợc giải phóng hoàn toàn.

Đơn vị hành chính đƣợc điều chỉnh bao gồm 4 phƣờng, 3 xã nhƣ sau: ấp Bắc Môn đổi thành phƣờng Lê Hồng Phong, ấp Bắc Lộ đổi thành phƣờng Trần Hƣng Đạo, ấp nam Lộ đổi thành phƣờng Nguyễn Nghiêm, xã Nghĩa Lộ, xã Nghĩa Điền, 8 xã Nghĩa Dõng. Tháng 2 năm 1976, hai tỉnh Bình Định và Quảng Ngãi hợp nhất thành tỉnh Nghĩa Bình. Đồng thời, thị xã Quảng Ngãi hợp nhất với huyện Tƣ Nghĩa thành thị xã Quảng Nghĩa thuộc tỉnh Nghĩa Bình. Tuy nhiên, tỉnh lỵ tỉnh Nghĩa Bình đặt tại thị xã Quy Nhơn (nay là thành phố Quy Nhơn).

Do bị mất vai trò là tỉnh lỵ trong thời gian dài (1975-1989), thị xã Quảng Nghĩa mất đi nhiều cơ hội phát triển nên dần thua kém các đô thị khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Ngày 30 tháng 6 năm 1989, tỉnh Quảng Ngãi đƣợc tái lập từ tỉnh Nghĩa Bình cũ, thị xã Quảng Ngãi trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Quảng Ngãi Ngày 23 tháng 12 năm 2002, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1711/QĐ-BXD công nhận thị xã Quảng Ngãi là đô thị loại III Đặc biệt Ngày 26 tháng 8 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 112/2005/NĐ-CP thành lập thành phố Quảng Ngãi trên cơ sở toàn bộ diện tích của thị xã Quảng Ngãi Ngày 12 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 123/NQ- CP điều chỉnh, mở rộng địa giới hành chính thành phố Quảng Ngãi Chuyển toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị trấn Sơn Tịnh và 9 xã: Tịnh Ấn Tây, Tịnh Ấn Đông, Tịnh An, Tịnh Long, Tịnh Châu, Tịnh Thiện, Tịnh Khê, Tịnh Hòa, Tịnh Kỳ thuộc huyện Sơn Tịnh và 3 xã: Nghĩa Hà, Nghĩa Phú, Nghĩa An thuộc huyện Tƣ Nghĩa về thành phố Quảng Ngãi quản lý Thành lập phƣờng Trƣơng Quang Trọng trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Sơn Tịnh Nhƣ vậy, Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, thành phố Quảng Ngãi có 16.015,34 ha diện tích tự nhiên, 260.252 nhân khẩu với 23 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 9 phƣờng và 14 xã, giữ ổn định đến nay. Ngày 24 tháng 9 năm 2015, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định 1654/QĐ-TTg công nhận thành phố Quảng Ngãi là đô thị loại II. Thành phố Quảng Ngãi hiện nay là đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh 9 Quảng Ngãi.

Thành phố Quảng Ngãi nằm ở phía đông tỉnh, phía đông, tây, nam đều giáp huyện Tƣ Nghĩa, phía Bắc giáp huyện Sơn Tịnh, có quốc lộ 1 chạy qua và đƣờng sắt thống nhất chạy qua.2 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên 1.1 Vị trí địa lí. Thị xã Quảng Ngãi trƣớc đây là xã Chánh Lộ thuộc phủ Tƣ Nghĩa nằm ở tọa 15°03 độ vĩ bắc và 180°48 độ kinh đông. Phía Bắc giáp huyện Sơn Tịnh, phía Đông, Tây, Nam giáp huyện Tƣ Nghĩa. Trƣớc tháng 8 năm 1945, diện tích xã Chánh Lộ bao gồm cả thôn An Phú và bãi cát này giao lại cho xã Tịnh An huyện Sơn Tịnh Thị xã Quảng Ngãi cách thủ đô Hà Nội 883km, cách thành phố Hồ Chí Minh 835km.

Thị xã nằm trên trục đƣờng giao thông huyết mạch Bắc- Nam cả đƣờng sắt, đƣờng bộ và đƣờng thủy( cách cảng Sa Kỳ khoảng 18km ).2 Điều kiện tự nhiên Thị xã Quảng Ngãi nằm trong địa hình đồng bằng ven biển, thấp và bằng phẳng, hƣớng dốc chủ yếu từ Tây sang đông, độ cao so với mặt nƣớc biển từ 4 đến 9km. Khu vực phía Tây và thành cổ có độ cao trung bình 8m, ít bị ngập lụt. Cũng nhƣ các tỉnh ven biển Trung Trung Bộ, thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi nằm trong vùng khí hậu á nhiệt đới và khu vực gió mùa Đông Nam Á. Mỗi năm có hai mùa nắng và mƣa rõ rệt.

Mùa mƣa từ tháng 9 đến tháng 1 năm sau. Lƣợng mƣa trung bình hằng năm là 2. Mƣa tập trung cao nhất váo các tháng 9, 10, 11 chiếm 70% lƣợng mƣa trong cả năm. Mùa mƣa thƣờng có gió bắc - tây bắc và bão lụt, gây ảnh hƣởng xấu đến sản xuất và đời sống nhân dân.

Mùa nắng từ tháng 2 đến tháng 8. Số giờ nắng trung bình hằng năm là 2043 giờ. Mùa nắng thƣờng có gió đông - đông nam đem không khí mát lành cho con ngƣời, nhƣng có nhiều lúc gió tây nam thổi hai ba ngày liền với tốc độ 14 - 15km/giờ, mang theo khí nóng oi bức. Xung quanh thị xã Quảng Ngãi có nhiều núi thấp bao bọc.

Riêng trong 10 lòng thị xã có núi Bút và núi Ông. Núi Bút ở phía nam thị xã, sát đƣờng quóc lộ 1A trƣớc đây cao khoảng 61m, nay còn khoảng hơn 50m. Đứng trên đỉnh núi Bút có thể nhìn bao quát thị xã Quảng Ngãi. Còn núi Ông trƣớc đây cao khoảng 39m, nay còn khoảng 28m.

Thị xã Quảng Ngãi có 3 con sông lớn chảy qua: sông Trà Khúc phía Bắc, sông Bầu Giang phía Nam và sông Kênh phía Tây, Ở thị xã Quảng Ngãi hầu nhƣ không có hồ nƣớc tự nhiên đáng kể, chỉ có những hồ nƣớc đƣợc đào đắp phục vụ việc thủy điện, thủy lợi. Biển ở thị xã Quảng Ngãi, có biển Mỹ Khê nay nằm ở xã Tịnh khê có thềm lục địa tƣơng đối hẹp, bờ biển tƣơng đối dài, có nhiều cửa biển, vùng biển ven bờ nằm bên vùng nƣớc sâu của trũng biển Đông, do đó có điều kiện phát triển mạnh. Khoáng sản trong khu vực thị xã Quảng Ngãi tƣơng đối ít, chủ yếu nằm ở những vùng lân cận thị xã, đƣợc chia làm bốn nhóm chính: Khoáng sản kim loại ( sắt, nhôm, thiếc, vàng,…), khoáng chất công nghiệp: ( than bùn, graphit,…), vật liệu xây dựng: ( đá ốp lát, đá xây dựng,…), nƣớc khoáng: ( nƣớc khoáng, nƣớc nóng,…).3 Điều kiện kinh tế - xã hội 1.1 Đặc điểm kinh tế Trƣớc năm 1955, tuy đã từng mang tên Chánh Lộ phố, rồi thị xã Quảng Ngãi, mảnh đất này chủ yếu vẫn mang tính chất nông thôn với nền kinh tế nông nghiệp. Trên 90% dân cƣ vùng ven và 30% dân cƣ nội thị là nông dân lao dộng.

Diện tích đất nông nghiệp toàn thị xã là 2.007ha, trong đó trồng lúa 746ha, trồng hoa màu, mía 580ha, đất vƣờn 751ha. Cây lƣơng thực chính ở thị xã Quảng Ngãi vẫn là cây lúa nƣớc. Trƣớc kia nông dân thị xã Quảng Ngãi dùng các giống lúa cũ và các phƣơng thức cổ truyền để canh tác. Ngoài trồng cây lúa nƣớc, ngƣời dân còn trồng khoai lang, bắp, mỳ,….

Nhƣ vậy, từ lâu nông nghiệp đã phát triển tƣơng đối toàn diện 11 Cùng với nông nghiệp, trƣớc kia ngƣời dân ở thị xã đã có nhiều nghề thủ công truyền thống nhƣ: ép mía nấu đƣờng, một số nghề thủ công nhƣ gốm, đánh bắt hải sản,… Ngoài ra còn có nghề tiện gỗ, nghề mộc khá tỉnh xảo, sản xuất đồ dùng bằng thủy tinh,…. Về công nghiệp giai đoạn 1954 đến 1975 vẫn còn thô sơ lạc hậu do chiến tranh, trừ một số công sở trong thành, một số nhà xƣởng của nhà giàu,… Ngoài ra có công nghiệp mía đƣờng, công nghiệp chế biến nông sản và muối, thủy hải sản,… Tiểu thủ công nghiệp ở thị xã Quảng Ngãi đƣợc hình thành và tồn tại khá sớm. Nghề thủ công ở thị xã Quảng Ngãi hầu hết đều có nguồn gốc từ những ngƣời nông dân miền Bắc di cƣ vào Nam trong các thế kỷ XV, XVI và một bộ phận nhỏ là ngƣời hoa truyền vào ( làm kẹo, làm nhang ).Một số làng nghề tiêu biểu nhƣ nghề làm gốm, đúc đồng, nghề rèn, chế tác đá, nghề mộc,… Về thƣơng nghiệp, ở thị xã Quảng Ngãi trƣớc năm 1945 chủ yếu là tiêu thƣơng, buôn gánh, bán bƣng, làm dịch vụ ăn uống giải khát. Nhờ có quan hệ buôn bán với ngƣời Hoa ở Thu Xà, với thƣơng lái ở Cổ lũy, thƣơng nghiệp thị xã phát triển dần lên.

Chợ tỉnh là chợ lớn nhất, trở thành đầu mối giao lƣu ở thị xã và các huyện lỵ, cũng nhƣ các tỉnh với nhau. Các nhà buôn lớn, buôn sỉ đều nằm trong tay Hoa Kiều, Ấn Kiều. Thƣơng gia ngƣời Việt tại thị xã chỉ có mấy hiệu buôn vừa và nhỏ. Là trung tâm của vùng châu ổ sông Trà Khúc, thƣơng nghiệp thị xã mở rộng với bên ngoài qua bến Tam Thƣơng, có ba đƣờng buôn bán tấp nập.

Sau hiệp định Giơnevơ năm 1954 về Đông Dƣơng, đất nƣớc tạm thời bị chia cắt hai miền Nam - Bắc.