MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài "Con người muốn trở thành con người cần phải có giáo dục” [2]. Điều đó đã được đúc kết trong suốt lịch sử phát triển của nhân loại. Thực tế đã cho thấy nếu trẻ không được sống, không được giáo dục trong môi trường gia đình và xã hội thì khi lớn lên họ chẳng khác mấy các loài động vật.
Kinh nghiệm giáo dục truyền thống của cha ông ta cũng khẳng định: Uốn cây từ thuở còn non Dạy con từ thuở con còn trẻ thơ. Có thể nói, quá trình nuôi dưỡng, giáo dục trẻ bắt đầu ngay từ khi trẻ vẫn còn trong bào thai của mẹ. Khi trẻ cất tiếng khóc chào đời, thì chính môi trường gia đình, đặc biệt bố mẹ là người đầu tiên thực hiện vai trò, trách nhiệm cao cả đó. Có thể khẳng định rằng, gia đình là “trường học” đầu tiên và cha mẹ là những nhà giáo dục đặt nền móng quan trọng đối với cuộc đời mỗi người.
Đúng như những gì mà nhà giáo dục A. Macarencô đã nhận định: “Những gì mà bố mẹ đã làm cho con trước 5 tuổi, đó là 90% kết quả của quá trình giáo dục. Nói cách khác là những phẩm chất đạo đức, tính cách, cũng như những năng lực chuyên biệt của bố mẹ thường ảnh hưởng rất lớn đối với con cái trong gia đình” [2]. Giáo dục gia đình, như vậy không những có tác dụng mạnh mẽ, có ý nghĩa sâu sắc đối với tuổi trẻ thơ, mà còn có ý nghĩa đối với cả cuộc đời của mỗi người.
Nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy tác động to lớn từ các kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ đối với sự phát triển tâm sinh lý của trẻ. Các tác giả cũng khẳng định rằng, những gì mà trẻ trải qua thời thơ ấu sẽ để lại dấu ấn không nhỏ cho chính họ trong việc gia nhập vào các mối quan hệ sau này. Ở Việt Nam, thực tế những năm gần đây, cho phép chúng tôi ghi nhận rằng tình trạng bạo lực học đường cũng như vi phạm pháp luật của trẻ thành niên có xu hướng gia tăng. Bên cạnh những vấn đề về giáo dục học đường, 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục gia đình cũng được nhìn nhận như là một trong những yếu tố có tác động không nhỏ đến thực trạng này.
Không ít các bậc phụ huynh vì mải chăm lo cho “công cuộc mưu sinh” mà “quên” đi trách nhiệm làm cha, làm mẹ của mình. Khi trẻ còn nhỏ, họ tin tưởng người giúp việc và các cô giáo mầm non, rồi phó thác con em mình cho họ. Khi lớn lên, với lý do rằng mình không có kiến thức để dạy con học, họ lại tìm đến các giáo viên bộ môn cũng như các lớp học thêm để các thầy cô kèm cặp và bảo ban con em họ. Thời gian mà các ông bố, bà mẹ này dành cho con theo đó cũng giảm đi đáng kể.
Ngược lại, không ít các ông bố, bà mẹ do thiếu kiến thức về sự phát triển tâm- sinh lý của trẻ, thiếu hiểu biết về các phương pháp giáo dục con nên lại rất khắt khe, cứng nhắc, thậm chí còn đánh đập con trẻ một cách tàn bạo, làm ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển tâm lý của trẻ. Từng có thời gian làm việc ở trường mầm non Quốc tế Koala House, khi gặp gỡ các bậc phụ huynh có con ở độ tuổi này, chúng tôi nhận thấy rằng, không ít trong số họ đang rất băn khoăn, về việc “dạy dỗ” con em mình, thậm chí có người còn tỏ ra vô cùng hoang mang, lo lắng. Vì vậy, họ tìm đến các lớp học “làm bạn với con”, “dạy con không trừng phạt”, “kỷ luật không nước mắt”… với mong muốn tìm được cách thức giáo dục con hiệu quả nhất. Điều này khiến chúng tôi rất trăn trở.
Bởi lẽ, theo ghi nhận chủ quan của chúng tôi cũng như của các cô giáo ở đây thì trẻ ở trường Quốc tế Koala House nhìn chung khá nhanh nhẹn và thông minh so với trẻ cùng lứa tuổi. Trong khi đó, các bậc phụ huynh vẫn còn nhiều băn khoăn, lo lắng về cách thức dạy con của họ. Vậy thì, họ hiện đang sử dụng các phong cách giáo dục gì đối với trẻ? Phong cách đó có thể chịu sự chi phối của những yếu tố nào? Và liệu có sự khác biệt hay không giữa phong cách giáo dục của cha và mẹ đối với trẻ? Tất cả những điều này đã thúc đẩy chúng tôi lựa chọn đề tài: “Phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi tại trường Quốc tế Koala House” để thực hiện trong khuôn khổ của luận văn Thạc sĩ Tâm lý học. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Mục đích nghiên cứu Xác định các phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi đang học các lớp mẫu giáo tại trường Quốc tế Koala House .Trên cơ sở đó, đưa ra những kiến nghị cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc, giáo dục trẻ trong gia đình. Đối tƣợng nghiên cứu Các kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi đang học các lớp mẫu giáo tại trường Quốc tế Koala House và yếu tố ảnh hưởng tới các kiểu phong cách giáo dục này. Khách thể nghiên cứu 96 cặp cha mẹ có con từ 3 đến 6 tuổi đang học các lớp mẫu giáo tại trường Quốc tế Koala House 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.
Nhiệm vụ nghiên cứu lý luận Xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu phong cách giáo dục của cha mẹ đối với trẻ từ 3 đến 6 tuổi, cụ thể: làm rõ các khái niệm công cụ như phong cách giáo dục, trẻ mẫu giáo, phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi; xác định biểu hiện của các kiểu phong cách giáo dục cũng như các yếu tố tác động đến phong cách giáo dục được nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn Làm rõ thực trạng các phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi đang học các lớp mẫu giáo tại trường Quốc tế Koala House và các yếu tố ảnh hưởng tới thực trạng này. Trên cơ sở đó, đề xuất kiến nghị góp phần tạo dựng phong cách giáo dục phù hợp của cha mẹ với trẻ mẫu giáo hiện nay. Giả thuyết nghiên cứu Các bậc cha mẹ có con từ 3 đến 6 tuổi đang học mẫu giáo tại trường Quốc tế Koala House sử dụng 3 kiểu phong cách giáo dục cơ bản trong quá 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình giáo dục con là: phong cách giáo dục dân chủ, độc đoán và tự do.
Trong đó, phong cách giáo dục dân chủ được cha mẹ sử dụng nhiều nhất. Có sự khác biệt giữa cha và mẹ trong việc sử dụng các kiểu phong cách giáo dục. Giới tính của trẻ, nghề nghiệp của cha mẹ và thu nhập của họ là những yếu tố ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê tới việc sử dụng các kiểu PCGD của cha mẹ. Giới hạn phạm vi nghiên cứu Trong đề tài này chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu 3 kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi đang học tại các lớp mẫu giáo như: phong cách giáo dục dân chủ, độc đoán và tự do.
Về những yếu tố ảnh hưởng đến các kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ, chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu sự ảnh hưởng của các yếu tố khách quan từ phía trẻ cũng như từ phía cha mẹ trẻ. Các yếu tố chủ quan không được chúng tôi đề cập trong nghiên cứu này. Phƣơng pháp nghiên cứu 8. Phương pháp nghiên cứu tài liệu 8.
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 8. Phương pháp chuyên gia 8. Phương pháp phỏng vấn sâu 8. Phương pháp phân tích chân dung tâm lý 8.
Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI CON TỪ 3 ĐẾN 6 TUỔI TẠI TRƢỜNG QUỐC TẾ KOALA HOUSE 1. Tổng quan một vài công trình nghiên cứu về phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài.
Có thể nói, phong cách giáo dục của cha mẹ từ lâu đã nhận được sự quan tâm nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học xã hội, đặc biệt là các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Tâm lý học và Giáo dục học. Cụ thể: Ở phương Tây: Người đầu tiên phải kể đến là A. Macarenco (1988-1939), nhà giáo dục Xô Viết vĩ đại. Theo ông “Con đường giáo dục của trẻ em có tác dụng mạnh mẽ là giáo dục bằng tấm gương sáng và các phẩm chất riêng của những người xung quanh – đặc biệt là cha mẹ” [dẫn theo 13].
Macarenco luôn đề cao vai trò và tầm quan trọng trong giáo dục gia đình đối với trẻ lứa tuổi mầm non. Ông khẳng định việc giáo dục trẻ mẫu giáo phải thông qua hoạt động trò chơi và lao động. Cha mẹ chính là người đầu tiên xây dựng cho trẻ tình yêu thương gia đình và những người xung quanh. Trong giáo dục con cái, nếu trẻ mắc lỗi các bậc cha mẹ không nên trách phạt con mà phải làm sao cho trẻ nhận thấy những việc làm chưa đúng để chúng có ý thức sửa sai.
Và ông cũng kịch liệt lên án việc giáo dục con bằng cách áp đặt, trừng phạt, ngăn cản và tạo ra các loại “uy quyền” của cha mẹ. Những vấn đề nói trên được Macarenco gói gọn trong tác phẩm: Bài ca sư phạm và Cuốn sách của những người làm cha mẹ. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đồng quan điểm với Macarenco, Schaefer (1959) cũng khẳng định rằng mối quan hệ giữa cha mẹ, con cái, anh chị em trong gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và nhận thức xã hội của trẻ. Và “chìa khóa” để các bậc cha mẹ mở cánh cửa tương lai con em mình chính là mối quan hệ gắn bó, thân thiện của cha mẹ với con cái trong gia đình.
Ông đã đưa ra mô hình lý thuyết về các kiểu giáo dục dựa trên 2 bình diện chính, độc lập và đối cực với nhau là: Sự yêu thương / ghét bỏ và sự kiểm soát / tự chủ.