CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Văn hoá đọc gần đây đã được nhiều người đề cập với ý nghĩa là một hoạt động văn hoá của con người thông qua việc đọc sách báo, tài liệu để tiếp nhận và xử lý thông tin, tri thức một cách khoa học và bổ ích. Văn hoá đọc góp phần to lớn vào việc bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, hình thành và phát triển nhân cách con người. Để tôn vinh những giá trị mà văn hóa Đọc mang lại, đã có bài báo khẳng định “Đọc sách là hành trình của trí tuệ và tâm hồn”, “Đọc sách là biểu tượng của văn hóa và văn minh” hay một trang web quen thuộc với bạn đọc đăng tải những thông tin về vấn đề đọc sách và văn hóa Đọc đó là http://sachhay.
Lịch sử nghiên cứu phát triển văn hóa Đọc tại nước ngoài Đánh giá cao tầm quan trọng của văn hóa Đọc, trong kỳ họp lần thứ 28 của Đại Hội đồng Liên hợp quốc tại Paris (ngày 25/10 – 16/11/1995), UNESCO (Tổ chức văn hoá, giáo dục, khoa học Liên hợp quốc) đã quyết định chọn ngày 23/4 hàng năm làm “Ngày sách và bản quyền thế giới” (World Book and Copyright Day) [12], trong đó nêu rất rõ mục tiêu và các thành phần tham gia ngày tôn vinh những giá trị của sách và sự đóng góp của các tác giả cho sự ra đời của các tác phẩm bất hủ. Ngày này được tổ chức hàng năm tại mỗi quốc gia nhằm bảo đảm cho mọi người khám phá và thỏa mãn sở thích đọc của mình, đồng thời là dịp để tôn vinh những tác giả đã có nhiều đóng góp cho sự tiến bộ văn hóa, văn minh xã hội của nhân loại. Đây cũng là dịp thể hiện sự hợp tác, hợp lực giữa các tác giả, các nhà xuất bản, trường học, các thư viện, các cơ quan Nhà nước, công ty tư nhân, các tổ chức phi chính phủ và các cơ quan thông tin đại chúng trong việc tổ chức lễ kỷ niệm về sách và các tác giả. Từ nhiều năm nay, tại các quốc gia ở châu Âu, Bắc Mỹ, châu Phi các hoạt động quảng bá cho ngày đọc sách được trình diễn khắp nơi trên đường phố, trên các phương tiện giao thông cộng cộng, trong giảng đường, thư viện, … Tiêu biểu nghiên cứu văn hóa Đọc ở Đức cho thấy văn hóa Đọc Ðức đã có một sự phát triển liên tục, 6 bén rễ sâu xa trong đời sống xã hội và đời sống tinh thần người Ðức.
Hội chợ sách Leipzip, một truyền thống giao lưu văn hóa Đọc từ thế kỷ 17, được tổ chức vào tháng 3 mỗi năm cũng đang thu hút một số lượng lớn người triển lãm. Trên thế giới đã thiết lập “một ngày tôn vinh để giữ gìn và phát triển văn hóa Đọc” vào 23/04 hàng năm. Lịch sử nghiên cứu phát triển văn hóa Đọc tại Việt Nam Tại Việt Nam những năm gần đây, văn hóa Đọc đã thu hút sự quan tâm của các cơ quan quản lý của nhà nước và nhiều nhà nghiên cứu. Chính vì vậy, đã có rất nhiều hoạt động nhằm phát triển văn hóa Đọc và các công trình nghiên cứu về văn hóa Đọc.
Tại Việt Nam, Ngày đọc sách thế giới được tổ chức hàng năm doHội đồng Anh (British Council) khởi xướng từ năm 1996 ,Trung tâm văn hoá Pháp tại Hà Nội – L’espace cũng có nhiều hoạt động có ý nghĩa thiết thực để tuyên truyền cho văn hoá đọc. Những năm gần đây Bộ Văn Hoá Thông tin - Thể thao và Du lịch đãquyêt định chọn ngày 23/4 hàng năm làm ngày hội đọc sách của Việt Nam, do Thư viện Quốc gia làm chủ trì nhằm khuyến khích, đưa phong trào đọc sách, báo trở thành thành nét đẹp văn hóa của con người Việt Nam trong thời kỳ đất nước giao lưu, hội nhập quốc tế. Mong muốn“Ngày hội đọc sách” sẽ lan toả khắp cả 64 tỉnh thành nhằm thúc đẩy và tôn vinh những ngành nghề liên quan đến sách báo và tri thức như :Thư viện, Xuất bản, phát hành. để sách báo trở thành những người bạn thân thiết của mỗi người hơn.
Bộ Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch đã tổ chức cuộc hội thảo với chủ đề “Định hướng và giải pháp phát triển văn hóa Đọc ở Việt Nam”. Ngoài ra, Bộ còn xây dựng dự thảo Đề án “Phát triển văn hóa Đọc trong cộng đồng giai đoạn 2011 - 2020, tầm nhìn 2030”. Đề án là bước cụ thể hóa thực hiện Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020 với mục tiêu “Xây dựng phong trào đọc sách trong xã hội, góp phần xây dựng có hiệu quả thế hệ đọc tương lai”. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận thấy được tầm quan trọng của văn hóa Đọc trong đời sống xã hội.
Nhiều nhà nghiên cứu tự đặt ra những câu hỏi “Thế kỷ XXI, liệu văn hóa Đọc có còn nữa không?”, “Người Việt có “văn hóa Đọc”?”, “Văn hóa Đọc có cần báo động?”. 7 Để trả lời được câu hỏi đặt ra, đã có không ít bài viết tìm hiểu về văn hóa Đọc thời đại hiện nay: “Văn hóa Đọc, một cảm nhận” trên Tạp chí Sách và Đời sống; “Văn hóa Đọc và phát triển văn hóa Đọc ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hữu Viêm – Thư viện Quốc Gia Việt Nam; “Đọc và văn hóa Đọc trước - 10 - ngưỡng cửa thông tin” của tác giả Phạm Văn Tình đăng trên Tạp chí Thư viện số 3/2006; bài viết “Văn hóa Đọc: Cơ hội và thách thức” của sinh viên Phạm Đức -Sinh viên trường Đại học Văn hiến Thành phố Hồ Chí Minh, “Cảm nhận về văn hóa Đọc” của tác giả Nguyễn Quang A – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển IDS hay bài báo cáo “Văn hóa Đọc của sinh viên trường Đại học Lao động – Xã hội trước ngưỡng cửa công nghệ thông tin” của Nhóm sinh viên khoa Công tác xã hội, trường Đại học Lao động – Xã hội năm 2011. Về vấn đề phát triển văn hóa Đọc, nhiều đề tài luận văn thạc sỹ đã nghiên cứu như: “Văn hóa Đọc trong thanh niên hiện nay (trường hợp tỉnh Khánh Hòa)” của học viên Nguyễn Thị Khánh Hòa, luận văn thạc sỹ khoa văn hóa học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc Gia Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2009; “Nghiên cứu đánh giá nhu cầu đọc sách để định hướng xuất bản sách phục vụ bạn đọc, góp phần phát triển văn hoá đọc tại các vùng miền” của tác giả Đỗ Kim Thịnh, Cục Xuất bản - Bộ Thông tin và Truyền thông, đề tài khoa học năm 2009; “Tăng cường và mở rộng phong trào đọc sách báo ở nông thôn tỉnh Hậu Giang” của tác giả Võ Thị Thu Hương, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường Đại học Văn hoá, năm 2006; “Thực trạng văn hóa Đọc của thanh thiếu niên tại Bình Dương hiện nay” của học viên Nguyễn Văn Thục, đề tài nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn cấp tỉnh, năm 2011; “Văn hóa Đọc trong bối cảnh bùng nổ truyền thông” của Nguyễn Hữu Giới đăng trên Tạp chí Văn nghệ, “Văn hóa Đọc cho trẻ - Người lớn ưu tư gì?” của Liên Giang đăng trên báo Giáo dục và thời đại online. “Văn hóa Đọc – nên bắt đầu từ gốc” của Trương Minh đăng trên báo Tuổi trẻ online… Trong giới thư viện học đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa đọc như “Đẩy mạnh văn hóa đọc trong thời đại Công nghệ thông tin” của Trần Văn Hà [2]; “Văn hóa đọc và vấn đề đặt ra hiện nay” của Phạm Thanh Tâm [5]; “Bàn thêm về văn hóa đọc” của tác giả Lê Văn Bài [1]; “Giáo dục văn hóa đọc cho lứa tuổi thiếu nhi” 8 của TS.
Trần Thị Minh Nguyệt [4] cũng như các công trình nghiên cứu khác được trình bày tại tọa đàm về văn hóa đọc của người Việt Nam [6]. Một số Luận văn Thạc sĩ văn hóa Đọc và thư viện học đề cập tới văn hóa Đọc như: “Phát triển văn hoá đọc cho sinh viên Học viện Cảnh sát nhân dân” của học viên Đỗ Thu Thơm, chuyên ngành Khoa học Thư viện, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội [8]; “Văn hóa Đọc của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội” (2014) của Nguyễn Thị Thanh Thủy [9], “Xây dựng và phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên trường Đại học Bách khoa Hà Nội” (2014) của Lê Thị Hòa [3]… Các công trình nói trên nhìn chung đều đề cập tới sự quan tâm, nhu cầu và vài trò của văn hóa Đọc đối với sinh viên hoặc nghiên cứu thực trạng văn hóa Đọc của sinh viên trên địa bàn thành phố Hà Nội. Tuy nhiên cho tới nay, chưa có công trình nào đề cập tới phát triển văn hóa Đọc cho sinh viên Trường ĐHKH – ĐHTN. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Văn hóa Có nhiều định nghĩa về văn hoá. Năm 1952, Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn (Mỹ), đã tìm thấy không dưới 164 định nghĩa về văn hóa. Sự khác nhau của chúng không chỉ là ở bản chất của định nghĩa đưa ra (bởi nội dung, chức năng, các thuộc tính) mà cả ở cách sử dụng rộng rãi của từ này. Tại Hội nghị Quốc tế các nhà văn học họp tại Mehico do Unesco tổ chức năm 1982, trên cơ sở của 200 định nghĩa khác nhau của văn hóa, bản tuyên bố chung của hội nghị đã chấp nhận một quan niệm về văn hóa như sau: “ Trong ý nghĩa rộng nhất văn hóa là tổng thể những nét riêng biệt về tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội.
Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng” [11] Như vậy, dưới góc độ xã hội học thì văn hóa là một hiện tượng xã hội gắn với đời sống xã hội, còn nội dung của văn hóa chính là sản phẩm của hoạt động thực tiễn có tính sáng tạo của con người, luôn được chắt lọc kế thừa, phát triển dưới tác động của con người, vì hạnh phúc của con người. 9 Theo những ý nghĩa đó, văn hóa là một hiện tượng xã hội đặc thù mà nét trội cơ bản của hiện tượng này là ở chỗ chúng là một hệ thống những giá trị chung nhất cả về vật chất và tinh thần cho một cộng đồng, một dân tộc, một thời đại hay một giai đoạn lịch sử nào đó, là kết quả của quá trình hoạt động thực tiễn của con người trong môi trường tự nhiên và trong các mối quan hệ xã hội.
