Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Cho Học Sinh Lớp 11 Trong Dạy Học Tổ Hợp Xác Suất

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued cải thiện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh phổ thông trong dạy học chương tổ hợp xác, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lê Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Nhụy
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Cho Học Sinh Phổ Thông Trong Dạy Học Chương Tổ Hợp – Xác Suất Lớp 11
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC SƠ ĐỒ BIỂU MẪU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN
• 1.1. Tư duy sáng tạo
• 1.2. Tầm quan trọng của tư duy sáng tạo
• 1.3. Quá trình sáng tạo toán học
• 1.4. Các yếu tố của tư duy sáng tạo
• 2. CHƯƠNG II: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH DỰA TRÊN THỰC TRẠNG TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG TỔ HỢP – XÁC SUẤT Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Địa điểm điều tra
• 2.2. Mục đích điều tra
• 2.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp điều tra
• 2.5. Kết quả điều tra
• 2.6. Kết quả điều tra về hoạt động dạy chương Tổ hợp- Xác suất
• 2.7. Kết quả điều tra về phương pháp dạy học
• 2.8. Tiềm năng phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh khi giải toán tổ hợp xác suất
• 2.9. Một số biện pháp nhằm khắc phục thực trạng
• 2.10. Một số biện pháp phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh
• 2.11. Một số biện pháp giúp học sinh rèn luyện phương pháp học tập phần tổ hợp xác suất
• 2.12. Xây dựng và sử dụng một hệ thống bài tập tổ hợp xác suất nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh
• 2.13. Sơ đồ kiến thức chương Tổ hợp- Xác suất
• 2.14. Khai thác mỗi bài tập theo nhiều hướng khác nhau, giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo trong mỗi dạng toán
• 2.15. Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học phần tổ hợp xác suất
• 2.16. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Nội dung thực nghiệm
• 3.2. Thời gian thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Tổ chức dạy học thực nghiệm
• 3.5. Thiết kế dạy học thực nghiệm
• 3.6. Giáo án thực nghiệm
• 3.7. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.8. Kết quả thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Trong Dạy Học Tổ Hợp Xác Suất

Phát triển tư duy sáng tạo là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại, đặc biệt trong môn Toán. Chương Tổ hợp - Xác suất lớp 11 không chỉ cung cấp kiến thức mà còn là cơ hội để học sinh rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo. Việc áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo sẽ giúp học sinh phát triển tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề.

1.1. Tư Duy Sáng Tạo Là Gì

Tư duy sáng tạo là khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề một cách độc đáo. Nó bao gồm việc tạo ra ý tưởng mới và áp dụng chúng vào thực tiễn. Trong dạy học, tư duy sáng tạo giúp học sinh không chỉ học thuộc lòng mà còn hiểu sâu và vận dụng kiến thức vào thực tế.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tư Duy Sáng Tạo Trong Giáo Dục

Tư duy sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực học sinh. Nó giúp học sinh tự tin hơn trong việc đưa ra ý tưởng và giải pháp mới. Hơn nữa, tư duy sáng tạo còn giúp học sinh thích ứng với những thay đổi trong xã hội và công việc.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Dạy Học Tổ Hợp Xác Suất Lớp 11

Dạy học chương Tổ hợp - Xác suất gặp nhiều thách thức, từ việc học sinh thiếu hứng thú đến việc giáo viên chưa áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học sáng tạo. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao chất lượng dạy học.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Kích Thích Tư Duy Sáng Tạo

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tư duy sáng tạo do áp lực từ việc học thuộc lòng. Điều này dẫn đến việc học sinh không dám đưa ra ý tưởng mới hoặc giải pháp khác biệt.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Và Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả

Giáo viên thường thiếu tài liệu và phương pháp dạy học hiện đại để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. Việc này làm giảm hiệu quả của quá trình dạy học và không khuyến khích học sinh tham gia tích cực.

III. Phương Pháp Dạy Học Sáng Tạo Trong Tổ Hợp Xác Suất

Để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Sử Dụng Bài Tập Tổ Hợp Xác Suất Đa Dạng

Việc xây dựng hệ thống bài tập đa dạng giúp học sinh tiếp cận kiến thức từ nhiều góc độ khác nhau. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn kích thích tư duy sáng tạo.

3.2. Khai Thác Các Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, dự án học tập sẽ giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo. Những phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia tích cực và chia sẻ ý tưởng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tư Duy Sáng Tạo Trong Dạy Học

Việc áp dụng tư duy sáng tạo trong dạy học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Những ứng dụng thực tiễn này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tư Duy Sáng Tạo

Nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển tư duy sáng tạo trong dạy học Tổ hợp - Xác suất đã giúp học sinh cải thiện khả năng giải quyết vấn đề và tăng cường sự tự tin trong học tập.

4.2. Các Mô Hình Dạy Học Hiệu Quả

Một số mô hình dạy học hiệu quả đã được áp dụng thành công trong việc phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. Những mô hình này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo.

V. Kết Luận Về Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Trong Dạy Học

Phát triển tư duy sáng tạo trong dạy học Tổ hợp - Xác suất là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự phối hợp giữa giáo viên và học sinh để tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

5.1. Tương Lai Của Tư Duy Sáng Tạo Trong Giáo Dục

Tương lai của tư duy sáng tạo trong giáo dục phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Cần đề xuất các giải pháp cải thiện phương pháp dạy học để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và Luật Giáo dục năm 2005 đặt trọng tâm vào việc chuyển đổi mạnh mẽ từ truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của người học. Trong chương trình môn Toán bậc trung học phổ thông, mạch kiến thức Tổ hợp – Xác suất tại chương 2 Đại số và Giải tích lớp 11 chiếm vị trí đặc biệt quan trọng với thời lượng 14 tiết phân phối chương trình chuẩn. Đây là mảng kiến thức gắn liền với thực tiễn đời sống, các bài toán kinh tế, tài chính và công nghệ, đồng thời là mảnh đất màu mỡ để rèn luyện tư duy logic cùng khả năng sáng tạo.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế tại Trường Trung học phổ thông Thanh Oai A (Hà Nội) trong năm học 2015-2016 cho thấy có tới hơn 75% học sinh tiếp cận chủ đề này theo lối mòn ghi nhớ máy móc công thức, dẫn đến tình trạng lúng túng khi giải quyết các bài toán biến đổi hoặc tích hợp thực tiễn. Nghiên cứu của tác giả Lê Thanh Huyền thực hiện nhằm xác định các biện pháp sư phạm khả thi để kích hoạt năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua hệ thống bài tập phân hóa và các phương pháp dạy học tích cực.

Ý nghĩa của đề tài được khẳng định qua việc xây dựng thành công 8 biện pháp phát triển tư duy, giúp hơn 40 học sinh lớp 11 nâng cao năng lực giải toán độc lập, giảm tỷ lệ sai lầm phổ biến xuống dưới 10% và tạo tiền đề vững chắc cho việc tiếp thu các học phần toán cao cấp ở bậc đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết về tư duy và tư duy sáng tạo trong giáo dục toán học của các nhà nghiên cứu tiêu biểu như Nguyễn Bá Kim và L. Rubinstein. Tư duy sáng tạo trong toán học được xác định là quá trình phản ánh hiện thực nhằm tạo ra tri thức mới, phương thức giải quyết mới mang tính độc lập và giá trị xã hội. Mô hình nghiên cứu cấu trúc tư duy sáng tạo dựa trên 4 giai đoạn then chốt: chuẩn bị dữ liệu, ấp ủ ý tưởng, bừng sáng tri thức và kiểm chứng logic.

Khung lý thuyết tập trung khai thác 3 yếu tố cốt lõi của tư duy sáng tạo:

• Tính mềm dẻo: Khả năng chuyển đổi góc nhìn, linh hoạt thay đổi trật tự tri thức khi gặp trở ngại và thoát khỏi lối mòn tư duy dập khuôn.
• Tính nhuần nhuyễn: Năng lực tạo ra nhiều phương án giải quyết khác nhau cho một bài toán, gia tăng số lượng ý tưởng để nâng cao chất lượng giải pháp tối ưu.
• Tính độc đáo: Năng lực tìm ra các liên tưởng bất ngờ, phát hiện phương pháp giải mới lạ và các mối quan hệ ẩn sâu bên trong các cấu trúc tổ hợp phức tạp.

Bên cạnh đó, nghiên cứu hệ thống hóa các khái niệm nền tảng trong 14 tiết học bao gồm quy tắc cộng, quy tắc nhân, hoán vị ($P_n = n!$), chỉnh hợp ($A_n^k$), tổ hợp ($C_n^k$), nhị thức Newton và định nghĩa cổ điển của xác suất $P(A) = \frac{n(A)}{n(\Omega)}$.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra xã hội học và thực nghiệm sư phạm. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ phiếu khảo sát 10 giáo viên thuộc tổ Toán – Tin và 45 học sinh lớp 11A2 tại Trường Trung học phổ thông Thanh Oai A, kết hợp với dữ liệu thứ cấp từ sách giáo khoa và các tài liệu chuyên ngành trong giai đoạn từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 10 năm 2016.

Mẫu nghiên cứu gồm 45 học sinh lớp 11A2 được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích, bảo đảm tính đại diện về năng lực học tập và sự tương đồng về điều kiện cơ sở vật chất. Phương pháp phân tích thống kê toán học (tính tần số, tỷ lệ phần trăm, độ lệch chuẩn và kiểm định độ tin cậy) được lựa chọn vì tính khách quan, giúp định lượng chính xác sự tiến bộ về năng lực sáng tạo của học sinh trước và sau tác động sư phạm. Tiến trình phân tích định lượng kết hợp với quan sát định tính trong các giờ học giúp đánh giá toàn diện hành vi nhận thức và thái độ học tập của người học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích kết quả khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã chỉ ra 3 phát hiện quan trọng:

1. Tỷ lệ sai lầm cao do nhầm lẫn bản chất khái niệm: Trước thực nghiệm, có 62,2% học sinh nhầm lẫn nghiêm trọng giữa chỉnh hợp (chọn có thứ tự) và tổ hợp (chọn không thứ tự). Điển hình trong bài toán ghép 3 đôi nam nữ từ 10 nam và 12 nữ, hơn 65% học sinh đưa ra lời giải sai do áp dụng máy móc phép nhân số chỉnh hợp $A_{10}^3 \cdot A_{12}^3$ hoặc bỏ sót thao tác hoán vị các cặp ghép $3!$.
2. Lối mòn tư duy và sự thụ động trong giải toán: Có 77,8% học sinh chỉ dừng lại ở phương pháp giải trực tiếp đơn lẻ, không biết vận dụng phương pháp giải gián tiếp bằng biến cố đối hoặc phần bù tập hợp. Trong bài toán lập nhóm văn nghệ có ít nhất 1 nữ, phần lớn học sinh chia nhiều trường hợp phức tạp thay vì lấy tổng số biến cố trừ đi trường hợp toàn nam.
3. Sự bứt phá về năng lực sau thực nghiệm: Sau khi áp dụng hệ sinh thái bài tập mở và 8 biện pháp bồi dưỡng thao tác tư duy, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi môn Toán tại lớp 11A2 tăng từ 35,6% lên 57,8% (tăng 22,2%). Tỷ lệ học sinh yếu kém giảm mạnh từ 24,4% xuống còn 6,7%, phản ánh sự chuyển biến rõ rệt về tính mềm dẻo và nhuần nhuyễn trong tư duy.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của thực trạng học sinh gặp khó khăn trong chương Tổ hợp – Xác suất bắt nguồn từ phương pháp dạy học thuyết trình một chiều chiếm ưu thế, nơi giáo viên chú trọng đáp số cuối cùng hơn là hướng dẫn tiến trình phân tích. Học sinh thiếu kỹ năng trực quan hóa bài toán và chưa được rèn luyện thao tác phân tích, tổng hợp từ cụ thể đến trừu tượng.

Dữ liệu nghiên cứu được trình bày trực quan qua biểu đồ cột kép so sánh kết quả kiểm tra trước và sau thực nghiệm, làm nổi bật sự dịch chuyển tích cực của phổ điểm từ nhóm trung bình sang nhóm khá, giỏi. Đồng thời, bảng phân phối tần số các tiêu chí sáng tạo (tính mềm dẻo, tính nhuần nhuyễn, tính độc đáo) đã minh chứng rằng khi học sinh được tự do trao đổi qua xêmina và tự tìm tòi lời giải, năng lực sáng tạo toán học được giải phóng tối đa, vượt trội hơn hẳn so với các phương pháp giảng dạy truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát triển bền vững tư duy sáng tạo cho học sinh phổ thông, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Tái cấu trúc tiến trình 14 tiết dạy học trên lớp: Tích hợp sơ đồ tri thức trực quan hóa hai quy tắc đếm, hoán vị, chỉnh hợp và tổ hợp ngay từ các tiết học mở đầu. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ phân biệt chính xác bản chất bài toán lên 90% trong vòng 2 tuần triển khai đầu tiên, do giáo viên bộ môn Toán chịu trách nhiệm thực hiện.
• Xây dựng ngân hàng 80 bài tập mở và bài toán đa cách giải: Biên soạn tài liệu phân hóa bài tập khai thác theo nhiều hướng (trực tiếp, gián tiếp, liên môn hình học và đời sống). Mục tiêu hoàn thành trong quý IV năm học, giúp 100% học sinh nâng cao khả năng chuyển đổi phương pháp giải toán linh hoạt.
• Tổ chức định kỳ 2 buổi xêmina học thuật chuyên đề mỗi học kỳ: Tạo không gian mở để học sinh tự trình bày báo cáo nghiên cứu, tranh biện và sửa chữa các sai lầm kinh điển. Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh chủ động tự học lên 85%, do Tổ chuyên môn Toán – Tin phối hợp cùng Đoàn trường chủ trì.
• Đổi mới toàn diện quy trình kiểm tra và đánh giá năng lực: Chuyển dịch từ việc chấm điểm đơn thuần theo kết quả sang đánh giá đa chiều tiến trình tư duy, tính độc đáo của lời giải và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn. Ban giám hiệu và tổ chuyên môn ban hành khung tiêu chí mới áp dụng xuyên suốt năm học 2016-2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật có giá trị thực tiễn cao dành cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Toán tại các trường trung học phổ thông: Khai thác hệ thống 8 biện pháp sư phạm, giáo án thực nghiệm chi tiết và ngân hàng bài tập tình huống để đổi mới phương pháp giảng dạy chương Tổ hợp – Xác suất trên lớp.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học môn Toán: Tham khảo khung lý thuyết chuẩn mực về tư duy sáng tạo, quy trình thiết kế công cụ nghiên cứu xã hội học và phương pháp phân tích số liệu thực nghiệm sư phạm.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn Toán: Sử dụng các đề xuất đổi mới kiểm tra đánh giá và quy trình tổ chức xêmina làm tài liệu sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ sư phạm cho đội ngũ giáo viên.
• Học sinh lớp 11 và thí sinh ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông: Nắm vững các sơ đồ kiến thức tổng hợp, hiểu sâu bản chất các công thức đếm và nhận diện 4 sai lầm kinh điển để tối ưu hóa chiến lược làm bài thi trắc nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để học sinh phân biệt chính xác giữa chỉnh hợp và tổ hợp?

Bản chất của tổ hợp là chọn $k$ phần tử từ $n$ phần tử không phân biệt thứ tự, trong khi chỉnh hợp đòi hỏi chọn và sắp xếp thứ tự $k$ phần tử đó. Giáo viên nên dùng ví dụ trực quan: chọn 3 bạn đi lao động là tổ hợp $C_n^3$, nhưng phân công 3 bạn làm 3 chức vụ khác nhau là chỉnh hợp $A_n^3$.

Khi nào nên áp dụng phương pháp giải bài toán gián tiếp trong tổ hợp?

Phương pháp gián tiếp nên được ưu tiên sử dụng khi bài toán chứa các từ khóa như "có ít nhất", "có nhiều nhất" hoặc khi việc phân chia trường hợp trực tiếp vượt quá 3 bước phức tạp. Ta lấy tổng số khả năng của không gian mẫu trừ đi số trường hợp biến cố không thỏa mãn.

Vì sao hình thức xêmina lại phát triển tốt tư duy sáng tạo cho học sinh phổ thông?

Xêmina tạo môi trường để học sinh chuyển từ tiếp nhận thụ động sang vị thế chủ động bảo vệ quan điểm khoa học. Khi phải thuyết trình và phản biện các lỗi sai trước 40 bạn học, học sinh được kích hoạt tính độc lập, khả năng liên tưởng và tự khắc phục sai sót tư duy sâu sắc.

Cần làm gì khi học sinh gặp bài toán tổ hợp có điều kiện ràng buộc phức tạp?

Học sinh cần tuân thủ 4 bước của Polya: phân tích kỹ các phần tử bị ràng buộc ưu tiên xếp trước, chia nhỏ bài toán thành các công đoạn độc lập theo quy tắc nhân, hoặc chia các phương án loại trừ nhau theo quy tắc cộng để tránh lặp phần tử.

Luận văn có thể ứng dụng cho chương trình giáo dục phổ thông mới không?

Toàn bộ hệ thống lý thuyết về 3 yếu tố sáng tạo, các sơ đồ tư duy phân nhánh và ngân hàng bài tập mở trong luận văn hoàn toàn tương thích và hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực toán học của chương trình giáo dục hiện hành.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về tư duy sáng tạo với 3 yếu tố đặc trưng: tính mềm dẻo, tính nhuần nhuyễn và tính độc đáo trong môn Toán.
• Đề tài phân tích toàn diện thực trạng dạy học và nhận diện chính xác 4 nhóm sai lầm phổ biến của học sinh khi giải toán Tổ hợp – Xác suất lớp 11.
• Tác giả đề xuất thành công 8 biện pháp sư phạm đồng bộ kết hợp sơ đồ hóa kiến thức, tạo bước đột phá trong phương pháp giảng dạy giải tích tổ hợp.
• Kết quả thực nghiệm tại Trường Trung học phổ thông Thanh Oai A chứng minh tính hiệu quả vượt trội khi tỷ lệ học sinh khá giỏi tăng thêm 22,2%.
• Các tổ chuyên môn và giáo viên Toán cần nhanh chóng áp dụng ngay hệ thống biện pháp này vào kế hoạch giảng dạy năm học mới để tối ưu hóa năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN 1. Tư duy sáng tạo 1. Tư duy Hiện thực xung quanh có nhiều cái mà con người chưa biết. Nhiệm vụ của cuộc sống và hoạt động thực tiễn luôn đòi hỏi con người phải hiểu biết cái chưa biết đó ngày một sâu sắc, đúng đắn và chính xác hơn, phải vạch ra những bản chất và những quy luật tác động của chúng.

Quá trình nhận thức đó gọi là tư duy. Tư duy là một quá trình tâm lý phản ánh những thuộc tính, bản chất, mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết. Theo từ điển triết học: “ Tư duy, sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ chức một cách đặc biệt là bộ não, là quá trình phản ánh tích cực thế giới khách quan trong các khái niệm, phán đoán, lý luận. Tư duy xuất hiện trong quá trình hoạt động sản xuất xã hội của con người và đảm bảo phản ánh thực tại một cách gián tiếp, phát hiện những mối liên hệ hợp quy luật.

Tư duy chỉ tồn tại trong mối liên hệ không thể tách rời khỏi hoạt động lao động và lời nói, là hoạt động chỉ tiêu biểu cho xã hội loài người cho nên tư duy của con người được thực hiện trong mối liên hệ chặt chẽ với lời nói và kết quả của tư duy được ghi nhận trong ngôn ngữ. Tiêu biểu cho tư duy là những quá trình như trừu tượng hoá, phân tích và tổng hợp, việc nêu lên là những vấn đề nhất định và tìm cách giải quyết chúng, việc đề xuất những giả thiết, những ý niệm. Kết quả cuối cùng của tư duy bao giờ cũng là một ý nghĩ nào đó”. a) Những đặc điểm của tư duy - Tư duy là sản phẩm của bộ não con người và là một quá trình phản ánh tích cực thế giới khách quan.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Kết quả của quá trình tư duy bao giờ cũng là một ý nghĩ và được thể hiện qua ngôn ngữ. - Bản chất của tư duy là ở sự phân biệt, sự tồn tại độc lập của đối tượng đuợc phản ánh với hình ảnh nhận thức được qua khả năng hoạt động của con người nhằm phản ánh đối tượng. - Tư duy là quá trình phát triển năng động và sáng tạo. b) Các giai đoạn hoạt động của tư duy Tư duy là một hoạt động trí tuệ trải qua các giai đoạn sau: Giai đoạn 1: Xác định vấn đề và biểu đạt vấn đề.

Giai đoạn 2: Huy động các tri thức, kinh nghiệm. Giai đoạn 3 : Sàng lọc các liên tưởng và hình thành giả thiết. Giai đoạn 4 : Kiểm tra giả thiết. Giai đoạn 5 : Giải quyết nhiệm vụ đặt ra.

c) Các thao tác của tư duy - Phân tích và tổng hợp. - So sánh và tương tự. - Khái quát hóa và đặc biệt hóa. Tư duy sáng tạo Sáng tạo là một thuộc tính tâm lý đặc biệt, thể hiện khi con người đứng trước hoàn cảnh có vấn đề.

Thuộc tính này là tổ hợp các phẩm chất và năng lực, dựa trên cơ sở kinh nghiệm của bản thân và bằng tư duy độc lập cao mà nhờ đó con người tạo ra được ý tưởng mới, độc đáo, hợp lý trên bình diện cá nhân hay xã hội. Hoạt động sáng tạo là hoạt động cao nhất của con người, gắn liền với hoạt động học tập sáng tạo. Năng lực sáng tạo là cốt lõi của hoạt động sáng tạo, làm tiền đề bên trong 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.