MỞ ĐẦU 1. Lí do chọndé tài Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục của đất nước, việc phát huy tính tích cực nhận thức (TTCNT) của học sinh là trọng tâm của tư tưởng đổi mới ở tất cả các cấp học và bậc học. Nâng cao TTC, tính độc lập trong hoạt động nhận thức là một yêu cầu cơ bản để đảm bảo mục đích đào tạo những con người tự chủ, năng động, sáng tạo. Trẻ em cũng vậy, trẻ em rất ham hiểu biết, giàu óc tưởng tượng, ưa thích hoạt động để khẳng định bản thân.
Do vậy cần tạo nhiều cơ hội kích thích trẻ tích cực hoạt động, tìm tòi khám phá. đáp ứng nhu cầu và khả năng phát triển của trẻ thông qua việc đổi mới phương pháp dạy học.Xu thế đổi mới phương pháp day học: Việc chuyển từ phương thức dạy học trong đó trẻ lĩnh hội các kiến thức có sẵn sang phương thức dạy hoc trong đó day cho trẻ cách thức tự tìm tồi tri thức trong quá trình học. hoạt động đang là vấn để thời sự của tất cả các cấp học trong nước và trên thế giới. Trong xu thế chung ấy việc dạy học ở trường mầm non cũng đang chuyển dan wr dạy học từ chương trình cải cách sang chương trình đổi mới - chuyển từ cách thức day học trong đó trẻ lĩnh hội từng kiến thức theo sự hướng dẫn của cô một cách thụ động sang cách thức dạy học trong đó cô tạo ra môi trường trí thức để trẻ tự tìm lấy kiến thức, để trẻ có cơ hội hoạt động tích cực.
Vấn để đặt ra là làm cách nào để tích cực hóa hoạt động nhận thức của trẻ. Để giải quyết được vấn dé này. cần xem xét đặc điểm tâm sinh lý và hoạt đông chủ đạo của trẻ mầm non. Hoạt động chủ đạo của trẻ mầm non và sự ảnh hưởng của trò chơi tới việc phát huy TTCNT của trẻ.
Có thể phát huy TTCNT của trẻ thông qua nhiều hoạt động, bằng nhiều phương tiện khác nhau, song trò chơi là phương tiện hoạt động có hiệu quả cao nhất đối với trẻ mẫu giáo vì hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của tuổi mẫu giáo, trẻ lĩnh hội tri thức theo kiểu “ hợc mà chơi, chơi mà hoc”. Nếu ở mỗi lứa tuổi hoạt động chủ đạo được tổ chức và thực hiện tốt thì những hoạt động khác sẽ được phát huy thêm tác dụng tích cực đối với sự phát triển toàn điện nhân cách trẻ. Mà nói đến vai trò ý nghĩa của hoạt động vui chơi thì cũng đồng nghĩa với nói đến vai trò ý nghĩa của trò chơi đối với trẻ. Có thể nói trò chơi với tư cách là giá mang các trí thức môn học, là phương tiên chủ yếu trong day học ở trường mam non.
Trò chơi ở độ tuổi này đích thực là hoạt động chủ yếu để hình thành và phát triển các quá trình tư duy, nhận thức, động cơ, tình cảm và chuẩn mực hành vi, đồng thời trong trò chơi, bắt đầu có sự khái quát hóa các đối tượng. các hành động, sử dụng nghĩa khái quát của từ. và hóa thân vào tình huống chơi khác SOTH : Pham Thiig Ugen trưng | Lagn van tất nghi¢g DHEP GOWD : TS. Uquyén Can Lhe _Ỗ—kTTEFEĐ —E FT TT —Ƒ————— nhau, tạo điều kiện cho sự phát triển các hình thức tư duy khác nhau của trẻ( A.
Do vậy việc quan tâm nghiên cứu cách thức xây dựng trò chơi một cách có cơ sở và hiệu quả đối với quá trình nhận thức của trẻ là một vấn để cẩn thiết trong việc dạy học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của trẻ mầm non. Xây dưng trò chơi cho trẻ Mâm non có thể dùng rất nhiều chất liệu khác nhau như : sử dụng chất liệu trong thế giới tự nhiên, xã hội, trong các môn học của Mam non như : tạo hình, thể dục, âm nhạc. Việc chọn môn toán làm chất liệu chính để xây dựng trò chơi cho trẻ là vì môn toán có vai trò đặc biệt đối với việc phát triển tư duy cho trẻ Mầm non. Vai trò của môn toán đối với việc phát triển nhận thức của trẻ.
Một trong những nhiệm vụ chủ yếu trong dạy học ở nhà trường là phát triển tư duy cho trẻ. Trong tất cả các môn học thì môn toán chứa đựng nhiều tiểm năng phát triển ở trẻ các loại hình tư đuy như: Tư duy hình tượng, tư duy sơ đồ, tư duy lô gÍc. Toán học với tư cách là một khoa học vì nó nghiên cứu các quan hệ về số lượng kích thước và hình dạng trong không gian của thế giới hiện thực. Vì vậy nó mang tính trừu tượng và khái quát cao.
Môn toán là một môn học “công cụ”, cung cấp kiến thức, kỹ năng. phương pháp, gdp phần xây dựng nền ting cho việc tiếp thu các khoa học khác. Việc dạy toán ở bậc học nào cũng phải xuất phát từ bản thân môn toán ở bậc học đó. Tức là phải tôn trọng cấu tạo logíc của hệ thống kiến thức toán học trong chương trình.
Như vậy, dạy học toán phải phản ánh nét đặc thù của phương pháp nhận thức toán học. Nhưng bên cạnh đó dạy học toán cũng kông thể coi nhẹ các quan điểm về tâm lí học lứa tuổi: Ở tuổi mam non thì vui chơi là hoạt động chủ đạo. Nên việc tổ chức cho trẻ dưới hình thức hoạt động vui chơi mà cụ thể là sử dụng trò chơi toán học là một trong những cách tốt nhất để truyền đạt tri thức và tích cực hóa hoạt động nhận thức của trẻ. Vì những lý do trên, em đã chọn để tài" Tích cực hóa hoạt động nhận thức của trẻ lớp chải ở trường mầm non thông qua hướng dẫn trẻ làm quen với các biểu tượng ban đầu về toán bằng cách xây dựng và sử dụng các trò chơi toán học ”.
Lịch sử vấn dé nghiên cứu Việc sử dụng trò chơi, đặt biệt là ud chơi học tập nhằm phát triển trí tuê nói chung và năng lực nhận thức nói riêng đã có một lịch sử lâu dài. Vogelsang “ mọi khoa hoc về con người đều lựa chọn trò chơi như là đối tượng nghiên cứu” ( Giáo dục họetrò chơi. Nxb Shneider Hohengehen.Freben (1782- 1852) đã đưa ra quan điểm đâu tiên về vai trò của trò chơi trong việc hình thành trí tuệ của trẻ, quan điểm của ông đậm màu tôn giáo: “Quá trình chơi là sự bộc lộ và xuất hiện cái mà chúa đà ban Cho con người”. ——— XEẻ SOTA : Pham Thiiy Uyén trang 2 Ludn vin tốt “giiệp PHSDP GOD : TS.
Hguygén Oaun Lb ————— Theo ông, trẻ nhận thức được cái ban đầu than bí của mình và thế giới thông qua trò chơi. Từ đó Gng đã khẳng định trò chơi là cơ sở giáo dục trẻ ở lứa tuổi mam non. Ông đã thiết kế nhiều trò chơi học tập khác nhau nhằm giúp trẻ hiểu được " sự thống nhất” và “su đa dang của thế giới”. Ông gọi trò chơi học tập là trò chơi nang khiếu nhưng ông vẫn chưa chỉ ra được phương pháp tổ chức trò chơi trí tuc.
Chikhéeva có công lớn trong việc xác định vai trò của trò chơi học tập và cho rằng. trò chơi học tập tạo điều kiện phát triển mọi năng khiếu của trẻ: trí giác, ngôn ngữ, chú ý. Bà còn chỉ ra vai trò của giáo viên dẫn dắt trẻ vào trò chơi, giải thích nội dung và luật chơi. Nhiều trò chơi do bà sắng tạo còn sử dụng cho đến ngày hôm nay.
Trong các trường học ở Ý và Mỹ, người ta sử dụng hệ thống trò chơi của M.Montessori (1870-1952) nhằm phát triển trí giác và khả năng quan sát. Krupskaia xem trò chơi như phương tiện nhận thức thế giới. Thông qua trò chơi té tìm hiểu màu sắc, hình dạng, tính chất, vật liệu, tim hiểu động thực vật.Bà khẳng định rằng cần tổ chức cho trẻ chơi một cách nghiêm túc, Môi số nhà nghiên cứu Việt nam cũng tiến hành nhiều công trình ứng dung trò chơi vào mục đích phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo: _ Nguyễn Ánh Tuyết “Trd chơi đối với sư phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo" 1995, _ Đào Như trang với “Luyện tập toán chuẩn bị cho trẻ năm tuổi chuẩn bị vào lớp I”_ 1996. _ Lê Minh Hoà.
Đào Như Trang, Mai Kim Oanh * trò chơi phát triển trí tuệ”_ 1992 Vấn dé tính tích cực nhận thức của trẻ cũng đã được các nhà giáo dục quan tâm đến từ thời cổ đại. Socrát (436- 399 trước công nguyên )_ Hi lạp: Theo ông, trong công tác giáo dục cần phải đưa người học vào tình huống có vấn để bằng phương pháp hỏi đáp hay sử dụng ngôn ngữ chứ không được áp đặt cho người học A. Tiệp) Cho rằng sai lắm lớn nhất của giáo viên là “nhồi” những trí thức nguyên vẹn vào đầu trẻ. Theo ông trẻ tích cực nhận thức không chỉ đơn thuần là ngồi nghe mà phải tìm hiểu bản chất của sự vật hiện tượng.
Piaget ( Thuy si) Cho rằng quá trình phát triển của trẻ mang tính chất chủ động và tích cực. Trẻ có thể tự xây dựng kiến thức, chủ đông xây dựng kiến thức cho mình. Ông khuyến khích các chương trình giáo dục mà trong đó nhấn mạnh tới việc học tập và tự khám phá của trẻ em. Các Mác ( thế kỷ I9, Đức) Với quan niệm “con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hôi”.
ông đã chỉ ra rằng nhân cách của trẻ hình thành và phát triển khi tích cực tham gia vào hoạt đồng với MTXQ, đặt biệt là hoạt đồng nhân thức ch ————————————— CC. aE SOTA : Phan Thay Ugen trang 3 tuân vin tốt nghiệp 029/2 GOWD : TS. Aguyén Oan Lhe ETO CSC phải luôn luôn chú ý tới hoạt động của trẻ và hướng chúng tới hoạt động chủ đạo. Phải coi trẻ là chủ thể của quá trình nhận thức.
Ở Việt Nam cũng có rất nhiều để tài quan tâm đến vấn để làm thế nào để phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo như : _ Để tài "Sử dụng phương pháp trò chơi trong công tắc chuẩn bị cho trẻ học toán lớp 1" Của Thạc Si Trương Xuân Huệ. - Dé tài "Nghiên cứu một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong giờ học tìm hiểu môi trường xung quanh”_ Thạc sĩ Trần Thu Hằng - Để tài "Một số biện pháp phát huy tính tích cực nhân thức cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi trong việc cho trẻ làm quen với động vật và thực vật” Thạc Sĩ trần Thi Thanh - Để tài “Nghiên cứu tính tích cực giao tiếp của trẻ em mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động vui chơi” _ Luận án phó tiến sĩ khoa học Nguyễn Xuân Thức.