CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG NHÀ Ở CHO NGƯỜI CÓ THU NHẬP TRUNG BÌNH VÀ THẤP 1. NHÀ Ở CHO NGƯỜI CÓ THU NHẬP TRUNG BÌNH VÀ THẤP 1. Khái niệm người có thu nhập trung bình và thấp 1.
Khái niệm về thu nhập Thu nhập bao gồm tất cả khoản thu từ tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương như các khoản phụ cấp, trợ cấp, các khoản thưởng… mà người lao động nhận được từ người sử dụng lao động; thu nhập từ các hoạt động sản xuất kinh doanh; các khoản thu khác tính vào thu nhập như góp vốn, nhận tiền cho/biếu từ trong nước, ngoài nước hỗ trợ/cứu trợ, trúng xổ số… 1. Người có thu nhập trung bình và thấp Ngày nay, mặc dù có nhiều nghiên cứu xoay quanh vấn đề về thu nhập, đời sống, nhu cầu của người dân… nhưng các nghiên cứu vẫn không thể đưa ra những tiêu chuẩn về mức thu nhập bao nhiêu là thu nhập cao, trung bình và thấp. Bởi lẽ, việc xác định thu nhập của một người thuộc nhóm nào không hẳn dựa vào thu nhập mà phải đặt mức thu nhập đó trong từng điều kiện sống, từng hộ gia đình, từng địa phương… và tùy thuộc đối tượng hàng hóa mà họ tiêu dùng. Trong quan hệ mua bán hàng hóa thông thường có thể họ là người có thu nhập khá, thậm chí là cao, nhưng trong quan hệ mua bán trao đổi hàng hóa đặc biệt – nhà đất – thì họ là nhóm có TNTBT.
Chính vì vậy, có nhiều quan điểm khác nhau về mức TNTBT. Theo quan điểm của ngân hàng thế giới và Chương trình Phát triển Liên Hiệp quốc (UNDP), người có TNTBT là có thu nhập trên ngưỡng nghèo và thuộc mức thu nhập trung bình trở xuống. Ngoài ra, hai tổ chức trên có một cách định nghĩa khác về người có TNTBT là những người chi tiêu ít nhất 66% thu nhập cho ăn uống để tồn tại, 34% thu nhập còn lại dành cho nhà ở, văn hoá, giáo dục, y tế, đi lại, quan hệ tiệc tùng… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Theo quy định của UBND TP.HCM thì hộ nghèo là những hộ dân có hộ khẩu thường trú hoặc tạm trú KT3 tại Thành phố, có mức thu nhập bình quân từ 1 triệu đồng/người/tháng (từ 12 triệu đồng/người/năm) trở xuống, áp dụng cho giai đoạn 2011 – 2015 [28]. Năm 2012, thu nhập bình quân của người dân sống tại khu vực TP.654 USD/người/năm, tương đương 6,4 triệu đồng/người/tháng [20].
Vì vậy, nếu căn cứ theo quan điểm của UNDP, người có TNTBT sống tại khu vực TP.HCM là người có thu nhập từ 1 – 6,4 triệu đồng/người/tháng. Theo quan điểm của Bộ Xây dựng và các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, xác định tiêu chí thu nhập thấp là căn cứ mức đóng thuế thu nhập cá nhân như nhiều nước áp dụng, tại Việt Nam là thu nhập dưới 9 triệu đồng. Tuy nhiên, không ít ý kiến phản bác vì cho rằng đó là thu nhập cao, thu nhập dưới mức đóng thuế phải là thu nhập trung bình (khoảng 4 – 9 triệu đồng), thu nhập thấp là < 4 triệu đồng. Theo các nguồn số liệu tổng hợp, tại các đô thị lớn như TP.HCM, người dân có mức thu nhập từ 1 – 6 triệu đồng, thậm chí không đủ chi tiêu cho nhu cầu ăn uống để tồn tại, việc tích lũy, để mua nhà là quá tầm.
Người muốn tích lũy để mua nhà ít nhất phải có thu nhập đạt từ 6 – 9 triệu đồng thì mới đủ trang trải chi phí sinh hoạt và một phần thu nhập còn lại để tích lũy. Tuy nhiên, theo quan điểm của đề tài, người có TNTBT là những người có thu nhập ổn định, có khả năng tích luỹ vốn để tự cải thiện điều kiện sống nhưng vẫn cần sự hỗ trợ từ nhiều phía như Chính phủ, NHTM và các tổ chức có liên quan, đặc biệt là nguồn vốn vay dài hạn với mức lãi suất, phương thức trả nợ linh hoạt (người vay vốn có khả năng hoàn trả tiền vay) [39]. Theo đó người có TNTBT bao gồm các nhóm đối tượng sau: Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật. Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lượng vũ trang nhân dân hưởng lương từ NSNN.
Công nhân làm việc tại các khu công nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Người thu nhập thấp tại khu vực đô thị theo quy định của UBND cấp tỉnh[27]. Nhà ở cho người có thu nhập trung bình và thấp Khái niệm NOXH, NOTNT bắt đầu xuất hiện từ các nước Anh, Mỹ, Canada vào những năm 1970 và dần dần lan rộng ra các nước khác như Nhật Bản, Hàn Quốc… NOXH là nhà ở thuộc sở hữu của cơ quan Nhà nước hoặc các tổ chức phi lợi nhuận được xây dựng với mục đích cung cấp cho những người không có thu nhập hoặc có nhưng không đáng kể (người vô gia cư, người già đơn thân, người tật nguyền, người đau yếu không nơi nương tựa…) được cho thuê hoặc cho ở với giá rẻ so với giá thị trường. NOTNT là thuật ngữ chỉ về những căn nhà, tòa nhà những dự án xây dựng nhà ở được chính quyền cùng với sự ủng hộ của những nhà hảo tâm nhằm xây dựng để giải quyết nhu cầu về chỗ ở cho những người thu nhập thấp thông qua hình thức Nhà nước xây dựng rồi cho thuê hoặc bán cho những đối tượng này với giá ưu đãi.
Tại Việt Nam, khái niệm NOXH lần đầu tiên được đề cập tại Luật Nhà ở năm 2005, là nhà ở do Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng cho các đối tượng như cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, công nhân làm việc tại các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và các đối tượng khác theo quy định của Chính phủ chưa có nhà ở hoặc có nhà ở nhưng diện tích dưới 5m2 sàn/người hoặc có nhà ở nhưng là nhà ở tạm, hư hỏng hoặc dột nát, thuê hoặc thuê mua. Tại một số văn bản pháp lý quy định về nhà ở và Quyết định số 67/2009 của Thủ tướng Chính phủ về một số cơ chế, chính sách phát triển NOTNT tại khu vực đô thị [24] thì tên gọi “nhà ở xã hội” không được đề cập đến nữa, thay vào đó là tên gọi “nhà ở cho người thu nhập thấp” nhưng nội dung quy định lại mang tính tương đồng khiến nhiều người lầm tưởng hai loại nhà này là một. Việc định nghĩa chính xác từng loại nhà có vai trò quan trọng, giúp cơ quan nhà nước thuận tiện trong việc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 quản lý, có chính sách thích hợp đối với từng loại nhà, tránh kẽ hở cho một số đối tượng lợi dụng trốn thuế, hoạt động phi pháp. Theo quan điểm của tác giả, nhà ở TNTBT là nhà ở do Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng mục đích để cho thuê, thuê mua hoặc để bán có diện tích sàn từ dưới 70 m2/căn và có giá bán từ dưới 15 triệu đồng/m2.
Đối tượng mua là người có thu nhập ổn định ở mức trung bình và thấp, có khả năng tích luỹ vốn để tự cải thiện điều kiện sống nhưng không có khả năng mua được nhà ở cần sự hỗ trợ từ nhiều phía đặc biệt là Nhà nước [14] [15] [18] [22]. Đặc điểm nhà ở cho người có thu nhập trung bình và thấp Phân khúc thị trường này chủ yếu cung cấp nhà ở cho người có thu nhập ở mức trung bình và thấp. Vì vậy, vấn đề họ quan tâm chủ yếu là nhà có giá rẻ, hợp lý thường có những đặc điểm sau: Thứ nhất, hình thức, kiến trúc, nội thất khá đơn giản, không quá phức tạp, không sử dụng các thiết bị đắt tiền như thang máy, các thiết bị vệ sinh cao cấp, các dịch vụ tiện ích xa xỉ (hồ bơi, sân tennis…) nhưng vẫn đảm bảo những tiêu chuẩn xây dựng cơ bản, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cần thiết. Thứ hai, diện tích nhỏ hơn so với các căn hộ cao cấp.
Theo Tổng hiệp hội Xây dựng Việt Nam, diện tích sàn xây dựng phù hợp với nhu cầu sinh hoạt của người có TNTBT từ 30 – 45 m2/căn. Thứ ba, được giảm hoặc miễn một số các loại thuế (cho chủ đầu tư) như thuế đất, thuế thu nhập doanh nghiệp, được hỗ trợ vốn xây dựng, một phần tiền đền bù giải tỏa (nếu có). Ngoài ra, Chính phủ ban hành một số chính sách hỗ trợ người mua như giảm thuế giá trị gia tăng, khống chế giá bán của chủ đầu tư… Vì vậy, giá nhà ở cho người có TNTBT thường rẻ hơn so với NOTM và được hỗ trợ vay vốn trả chậm từ 10 – 15 năm với lãi suất thấp. Thứ tư, người mua có thể có quyền sở hữu theo luật định.
Nhà nước quy định về thời gian chuyển nhượng và đối tượng được sang nhượng là Chủ đầu tư hoặc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Ở một số nước như Hàn Quốc, do được nhiều ưu đãi nên không được tự do mua bán, sang nhượng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ý nghĩa của việc phát triển nhà ở cho người thu nhập trung bình và thấp Nhà ở là phương tiện quan trọng để bảo vệ, thỏa mãn nhu cầu của con người trước các điều kiện sống tự nhiên như mưa nắng, gió, bão… mà còn là nơi nuôi dưỡng, giáo dục đào tạo con người từ khi sinh ra và lớn lên, góp phần vào sự phát triển thể lực, trí lực, phát triển nền tri thức của quốc gia.
“Con người trước hết phải ăn uống, chỗ ở và mặc đã rồi mới đến làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo…”(Ph-Ăngghen). Thứ nhất, nhà ở là điều kiện vật chất ảnh hưởng sự phát triển xã hội.1: “Vòng luẩn quẩn” của sự nghèo đói, trong đó có “nghèo” về nhà ở Thu nhập thấp - Tình trạng nhà ở chất lượng kém Tích lũy thấp - Công việc không ổn định… - Mức tiết kiệm dành cho đầu tư, cải thiện nhà ở thấp. - Điều kiện giáo dục không tốt. - Bệnh tật hoành hành.
Dân sinh bao giờ cũng là mối quan tâm hàng đầu của bất kỳ xã hội nào, ở bất kỳ thời đại nào, vì đó là điều kiện, yếu tố tiên quyết cho việc ổn định trật tự xã hội, an ninh chính trị. Do vậy, việc giải quyết vấn đề nhà ở, nhà ở cho người có TNTBT nói riêng là thước đo phản ánh một xã hội văn minh, một quốc gia muốn phát triển bền vững, đặc biệt là nước định hướng XHCN như Việt Nam. Thứ hai, nhà ở là điều kiện vật chất trọng yếu để phát triển kinh tế.