Hiện Trạng và Định Hướng Phát Triển Thủy Sản Tỉnh Thanh Hóa Đến Năm 2020

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp địa lý hiện trạng phát triển thủy sản tỉnh thanh hóa và định hướng phát triển đến năm, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Xuân Thọ
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP.HCM
• Chuyên ngành: Địa Lý
• Đề tài: Hiện Trạng Phát Triển Thủy Sản Tỉnh Thanh Hóa Và Định Hướng Phát Triển Đến Năm 2020
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu - nhiệm vụ
• 1.3. Về không gian và thời gian nghiên cứu
• 1.4. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.5. Hệ quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Quan điểm lãnh thổ
• 1.5.2. Quan điểm hệ thống
• 1.5.3. Quan điểm tổng hợp
• 1.5.4. Quan điểm lịch sử - viễn cảnh
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN THỦY SẢN TỈNH THANH HÓA
• 2.1. Khái quát chung về tỉnh Thanh Hóa
• 2.2. Đánh giá nguồn lực phát triển khai thác và nuôi trồng thủy sản tỉnh Thanh Hóa
• 2.3. Hiện trạng phát triển thủy sản Thanh Hóa
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP
• 3.1. Cơ sở đưa ra định hướng
• 3.2. Định hướng và giải pháp phát triển ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển thủy sản tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020

Ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Với vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú, tỉnh Thanh Hóa đã tận dụng được lợi thế này để phát triển ngành nuôi trồng thủy sản. Theo số liệu từ Cục Thống kê tỉnh, sản lượng thủy sản của tỉnh đã tăng trưởng ổn định, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để ngành thủy sản phát triển bền vững.

1.1. Tình hình hiện tại của ngành thủy sản Thanh Hóa

Ngành thủy sản Thanh Hóa hiện đang chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Sản lượng thủy sản nuôi trồng và khai thác đã có sự gia tăng đáng kể, tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như ô nhiễm môi trường và sự suy giảm nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

1.2. Tiềm năng phát triển thủy sản tại Thanh Hóa

Thanh Hóa có bờ biển dài và nhiều vùng nước ngọt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nuôi trồng thủy sản. Các loại hình nuôi trồng như nuôi tôm, cá lồng bè đang được khuyến khích phát triển, hứa hẹn mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân.

II. Những thách thức trong phát triển thủy sản tỉnh Thanh Hóa

Mặc dù ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa đã có những bước tiến, nhưng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và sự cạnh tranh từ các tỉnh khác đang gây áp lực lớn lên ngành thủy sản. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến thủy sản

Ô nhiễm nguồn nước do hoạt động sản xuất nông nghiệp và công nghiệp đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng thủy sản. Việc kiểm soát ô nhiễm là rất cần thiết để bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến ngành thủy sản

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài thủy sản. Cần có các biện pháp ứng phó kịp thời để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

III. Phương pháp phát triển bền vững ngành thủy sản Thanh Hóa

Để phát triển bền vững ngành thủy sản, tỉnh Thanh Hóa cần áp dụng các phương pháp hiện đại trong nuôi trồng và khai thác. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong nuôi trồng thủy sản

Công nghệ nuôi trồng hiện đại như nuôi tôm công nghệ cao đang được áp dụng tại nhiều địa phương. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu tác động đến môi trường.

3.2. Chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản

Chính phủ và các cơ quan chức năng cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành thủy sản, từ việc cung cấp vốn vay đến đào tạo kỹ thuật cho người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu ngành thủy sản

Nhiều mô hình nuôi trồng thủy sản đã được triển khai thành công tại Thanh Hóa, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân. Các nghiên cứu về thị trường và nhu cầu tiêu thụ thủy sản cũng đã chỉ ra hướng đi tiềm năng cho ngành này.

4.1. Mô hình nuôi trồng thủy sản thành công

Một số mô hình nuôi tôm và cá lồng bè đã cho thấy hiệu quả kinh tế cao, giúp người dân cải thiện đời sống. Những mô hình này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

4.2. Nghiên cứu thị trường thủy sản

Nghiên cứu về nhu cầu tiêu thụ thủy sản trong và ngoài nước cho thấy tiềm năng xuất khẩu lớn. Cần có chiến lược marketing hiệu quả để nâng cao giá trị sản phẩm.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho ngành thủy sản Thanh Hóa

Ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa có nhiều tiềm năng phát triển, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân trong việc thực hiện các giải pháp đã đề ra.

5.1. Định hướng phát triển ngành thủy sản đến năm 2020

Định hướng phát triển ngành thủy sản đến năm 2020 sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân.

5.2. Tương lai của ngành thủy sản Thanh Hóa

Với những nỗ lực hiện tại, ngành thủy sản Thanh Hóa có thể trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của tỉnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Hiện trạng phát triển thủy sản tỉnh Thanh Hóa và định hướng phát triển đến năm 2020" được thực hiện bởi sinh viên Ngô Thị Nhung (Lớp 4A, Khóa 32, niên khóa 2006–2010), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Thị Xuân Thọ tại Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Công trình thuộc chuyên ngành Địa lý học (định hướng Địa lý kinh tế - xã hội).

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả xuất phát từ đặc điểm vị thế tự nhiên của Việt Nam: một quốc gia ven biển sở hữu vùng đặc quyền kinh tế rộng khoảng 1 triệu km², đường bờ biển dài 3.260 km, đạt tỷ lệ trung bình cứ 100 km² đất liền thì có 1 km đường bờ biển (cao gấp 6 lần mức trung bình toàn cầu là 600 km²/1 km bờ biển). Quan điểm chỉ đạo của Hội nghị Trung ương 4 đã khẳng định luận điểm chiến lược: "Thế kỷ 21 là thế kỷ của đại dương". Đảng và Nhà nước xác định thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn gắn liền với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn; trong đó, chủ trương chuyển đổi đất đai canh tác nông nghiệp và làm muối kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản theo Nghị định số 09/NQ-CP ngày 15/06/2000 là hướng đi trọng tâm. Sau hai thập kỷ chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế, ngành thủy sản Việt Nam đã tích lũy được nguồn lực lao động, năng lực chế biến và mở rộng thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ngành cũng đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng: nguồn lợi ven bờ suy giảm nhanh chóng, năng lực nắm bắt ngư trường xa bờ còn hạn chế, diện tích rừng ngập mặn bị suy thoái do việc đào đắp đầm tôm thiếu quy hoạch, công nghệ chế biến và bảo quản sau thu hoạch còn lạc hậu, cùng với các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu.

Thanh Hóa là một trong 28 tỉnh, thành phố ven biển của cả nước, sở hữu bờ biển dài 102 km và vùng biển rộng khoảng 23.000 km², đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế biển vùng Bắc Trung Bộ. Mặc dù có tiềm năng phong phú, sự phát triển thủy sản của tỉnh trong thời gian dài vẫn thiếu tính ổn định và chưa phát huy hết nguồn lực. Tác giả thực hiện khóa luận nhằm phân tích toàn diện hiện trạng phát triển ngành thủy sản tỉnh nhà, nhận diện các điểm nghẽn, từ đó đề xuất định hướng phát triển đến năm 2020, đồng thời tích lũy tư liệu thực tiễn phục vụ công tác giảng dạy Địa lý kinh tế - xã hội sau này.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Tìm hiểu các điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động đến ngành kinh tế thủy sản tỉnh Thanh Hóa.
2. Đánh giá khái quát và phân tích sâu sắc hiện trạng phát triển ngành thủy sản của tỉnh (trên các mặt nuôi trồng, khai thác, chế biến và dịch vụ hậu cần).
3. Đề ra định hướng và các giải pháp khoa học nhằm phát triển bền vững ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020, nâng cao hiệu quả kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành 4 nội dung:

1. Tìm hiểu vai trò của ngành thủy sản trong nền kinh tế quốc dân của Việt Nam và của tỉnh Thanh Hóa.
2. Phân tích những nhân tố (tự nhiên và kinh tế - xã hội) ảnh hưởng đến sự phát triển ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa.
3. Nghiên cứu thực trạng phát triển của ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 1998–2008.
4. Đề ra định hướng phát triển thủy sản Thanh Hóa đến năm 2020 và hệ thống các giải pháp thực thi.

Về phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi không gian: Không gian địa lý hành chính tỉnh Thanh Hóa dưới góc độ Địa lý kinh tế - xã hội, trọng tâm là vùng biển ven bờ và 6 huyện, thị xã ven biển gồm Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Sầm Sơn, Quảng Xương, Tĩnh Gia.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát, phân tích chuỗi số liệu thực trạng từ năm 1998 đến năm 2008; xây dựng định hướng và tầm nhìn dự báo đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên hệ thống các khái niệm và phạm trù học thuật chuyên ngành. Tác giả làm rõ nội hàm của "thủy sản", "ngư nghiệp", "ngành thủy sản" và phân định cụ thể giữa hoạt động khai thác tự nhiên với hoạt động nuôi trồng. Khái niệm nuôi trồng thủy sản được đối chiếu theo chuẩn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO): là quá trình canh tác các thủy sinh vật gồm cá (Fish), thân mềm/nhuyễn thể (Molluscs), giáp xác (Crustaceans) và thực vật thủy sinh (aquatic plants), với các biện pháp can thiệp kỹ thuật vào chu kỳ sinh trưởng như thả giống, cho ăn, bảo vệ mùa vụ. Tác giả phân loại hoạt động nuôi trồng dựa trên: hệ thống kỹ thuật (nuôi ao, nuôi lồng bè, nuôi đăng quầng, nuôi mùng); đối tượng nuôi (tôm, cá, sò, rong biển); môi trường sinh thái (nước ngọt, nước lợ, nước mặn); tính chất phân bố địa lý (vùng cao, nội địa, đồng bằng trũng, ven biển).

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và chủ trương kinh tế được tác giả sử dụng làm căn cứ chính trị - pháp lý bao gồm:

• Các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, VIII và IX (định hướng chiến lược phát triển kinh tế biển và chuyển dịch cơ cấu nông thôn).
• Nghị định số 09/NQ-CP ngày 15/06/2000 của Chính phủ về chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn.
• Quyết định số 103/2000/QĐ-TTg và Quyết định số 112/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt chương trình phát triển giống thủy sản đến năm 2010.
• Quyết định số 02/2001/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ vốn đầu tư phát triển chế biến hàng xuất khẩu nông - thủy sản.
• Quyết định số 289/2008/QĐ-TTg ngày 18/03/2008 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo và ngư dân.
• Nghị định số 59/2005/NĐ-CP của Chính phủ, Thông tư số 02/2006/TT-BTS của Bộ Thủy sản và Quyết định số 1702/QĐ-UBND ngày 13/06/2008 của UBND tỉnh Thanh Hóa về phân cấp quản lý tàu cá.
• Thông báo số 124/TB-UBND ngày 22/10/2007 của UBND tỉnh Thanh Hóa kết luận về cơ chế, chính sách phát triển thủy sản đến năm 2010.

Đề tài triển khai nghiên cứu dựa trên 5 quan điểm khoa học địa lý:

1. Quan điểm lãnh thổ: Nghiên cứu sự phân hóa không gian của các đối tượng địa lý thủy sản, mối tương quan nội vùng và giữa Thanh Hóa với vùng Bắc Trung Bộ và cả nước.
2. Quan điểm hệ thống: Đặt ngành thủy sản trong một chỉnh thể tương tác đa chiều, khi một yếu tố cấu thành biến đổi sẽ tác động đến toàn bộ cơ cấu ngành.
3. Quan điểm tổng hợp: Xem xét đồng thời vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, tài nguyên nước và các nhân tố kinh tế - xã hội để rút ra quy luật khách quan.
4. Quan điểm lịch sử - viễn cảnh: Khảo sát đối tượng trong sự vận động liên tục, đánh giá quá trình biến đổi quá khứ (1998–2008) để làm căn cứ dự báo tương lai (đến 2020).
5. Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững: Cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo tồn đa dạng sinh học thủy vực.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Thu thập, sàng lọc, hệ thống hóa nguồn tài liệu văn bản và số liệu từ các cơ quan quản lý.
• Phương pháp thống kê - toán học: Xử lý số liệu chuỗi thời gian, tính toán tỷ trọng cơ cấu, tốc độ tăng trưởng và vẽ các biểu đồ phân tích.
• Phương pháp bản đồ - biểu đồ: Sử dụng bản đồ hành chính, lược đồ hiện trạng để không gian hóa số liệu và trực quan hóa phân bố ngành.
• Phương pháp thực địa: Khảo sát thực tế các bến cá, cửa lạch, đầm nuôi tại địa phương nhằm thẩm định, đối chiếu độ chính xác của các báo cáo thống kê.
• Phương pháp dự báo: Xác định xu thế phát triển, lập dự phóng sản lượng và cơ cấu giai đoạn 2015–2020.
• Phương pháp hệ thống thông tin địa lý (GIS): Lưu trữ, xử lý và chồng xếp các lớp dữ liệu không gian phục vụ phân tích lãnh thổ.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được thu thập chính thức từ Cục Thống kê tỉnh Thanh Hóa, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hóa, Tổng cục Thống kê và Bộ Thủy sản.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận về ngành thủy sản

Chương 1 khái quát nền tảng lý luận về vai trò ngành thủy sản trong nền kinh tế quốc dân: cung cấp nguồn đạm động vật giàu axit amin và khoáng chất vi lượng (iốt, canxi, phốt pho, sắt); cung cấp nguyên liệu chế biến thực phẩm, dược liệu (agar làm chỉ khâu y tế), dệt nhuộm và mỹ phẩm; giải quyết việc làm cho hơn 4 triệu lao động cả nước; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo mô hình VAC, VRAC và mở rộng ngoại thương quốc tế (tăng từ 30 thị trường năm 1996 lên gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2005).

Về bối cảnh thủy sản Việt Nam giai đoạn 1998–2008:

• Tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt 18%/năm. Tỷ trọng giá trị sản xuất (GTSX) thủy sản trong toàn ngành nông nghiệp tăng từ 16,3% (năm 2000) lên 26,4% (năm 2007).
• Tổng sản lượng thủy sản cả nước tăng trưởng vượt bậc: Năm 2007, sản lượng nuôi trồng đạt 2,1 triệu tấn, lần đầu tiên vượt sản lượng khai thác tự nhiên (chiếm 50,3% tổng sản lượng). Đến năm 2008, tổng sản lượng cả nước đạt 4,6 triệu tấn (nuôi trồng gần 2,5 triệu tấn, khai thác trên 2,1 triệu tấn), đưa Việt Nam xếp thứ 3 thế giới về nuôi trồng và thứ 13 về khai thác thủy sản; giá trị xuất khẩu đạt trên 4,5 tỷ USD (đứng thứ 6 thế giới).
• Diện tích mặt nước nuôi trồng mở rộng từ 755,2 nghìn ha (năm 1999) lên 1.008,5 nghìn ha (năm 2007). Tốc độ tăng GTSX nuôi trồng năm 2007 tăng 821,9% so với năm 1998 (trong khi khai thác chỉ tăng 121,6%), nâng tỷ trọng nuôi trồng lên 67,2% tổng GTSX thủy sản năm 2007.
• Tác giả đồng thời phân tích những tồn tại của thủy sản Việt Nam: phương tiện khai thác công suất nhỏ chỉ đánh bắt ở độ sâu dưới 50m; nuôi trồng tự phát gây ô nhiễm và phá vỡ cân bằng sinh thái; công nghệ chế biến đơn điệu, năng lực bảo quản yếu, tình trạng lạm dụng hóa chất kháng sinh cấm và bơm chích tạp chất làm giảm sức cạnh tranh.

Chương 2: Hiện trạng phát triển ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa

Chương 2 là phần trọng tâm của khóa luận, phân tích toàn diện các điều kiện phát triển và số liệu thực trạng của địa phương.

1. Đánh giá các nguồn lực phát triển:

• Vị trí và địa hình: Thanh Hóa có diện tích tự nhiên 11.120,33 km² (đến năm 2008 là 11.133,41 km²), vùng biển 23.000 km², bờ biển dài 102 km. Dải ven biển gồm 6 huyện, thị xã (Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Sầm Sơn, Quảng Xương, Tĩnh Gia) với 35 xã, phường, thị trấn ven biển trên tổng số 183 xã. Địa hình ven biển cao 3–6m, phân hóa thành hai khu vực: Vùng biển phía Bắc (từ Ninh Bình đến Lạch Hới) nhiều bãi bồi, cồn cát (cồn Tròn, cồn Nổi, cồn Ngang, cồn Bò), chịu ảnh hưởng bồi lắng phù sa; Vùng biển phía Nam (từ Lạch Hới đến Nghệ An) bờ khúc khuỷu, nhiều vũng vịnh sâu và hải đảo (Hòn Nê, Hòn Mê, vụng Biện Sơn, vụng Gầm) kín gió.
• Khí hậu: Nhiệt đới gió mùa, tổng nhiệt độ năm đạt 8.600°C/năm, nhiệt độ trung bình 23–24°C, biên độ ngày 5,5–7°C. Lượng mưa trung bình 1.600–1.700 mm/năm (tháng cao nhất đạt 503,7 mm tại trạm TP. Thanh Hóa vào tháng 10). Mùa mưa bão (tháng 4–10) chiếm 80% lượng mưa cả năm; chịu ảnh hưởng trực tiếp 3–4 cơn bão và áp thấp nhiệt đới mỗi năm (tập trung tháng 8, 9, 10), gây trở ngại lớn cho đánh bắt xa bờ.
• Thủy văn và cửa lạch: Tỉnh có mạng lưới sông ngòi dày đặc với 30 sông lớn nhỏ, trong đó 4 hệ thống sông chính là sông Hoạt, sông Mã, sông Yên, sông Bạng. Riêng sông Mã đổ ra biển khoảng 17 tỷ m³ nước mỗi năm. Trung bình cứ 18–20 km bờ biển có một cửa sông. Toàn tỉnh có 6 cửa lạch lớn:

Tên cửa lạch	Vị trí địa lý	Chiều rộng	Độ sâu mùa khô	Khả năng tiếp nhận tàu thuyền
Lạch Càn	Giáp tỉnh Ninh Bình	—	—	Thuyền nhỏ ra vào
Lạch Sung	Giữa Nga Sơn và Hậu Lộc	50 m	1,0 m	Luồng bồi lắng; bến cá đón khoảng 15 thuyền/ngày (công suất 6–33 CV)
Lạch Trường	Giữa Hậu Lộc và Hoằng Hóa	50 m	0,5 m	Nông cạn; đón khoảng 30 tàu/ngày (công suất 6–75 CV)
Lạch Hới	Cửa sông Mã (Sầm Sơn - Hoằng Hóa)	60 m	1,5 m	Lớn nhất tỉnh; tàu >90 CV ra vào được; đón >40 tàu tại cảng cá và >50 tàu nhỏ tại bến Hới/ngày; trung tâm dịch vụ hậu cần lớn nhất
Lạch Ghép	Giữa Quảng Xương và Tĩnh Gia	35 m	Cạn nhất	Hẹp, chỉ tiếp nhận tàu <75 CV; ra vào khó khăn khi bão gió
Lạch Bạng	Huyện Tĩnh Gia	50 m	1,0 m	Đón hàng trăm tàu thuyền của Thanh Hóa và tỉnh bạn; tàu >90 CV ra vào được

• Hải văn và sinh vật: Biển Thanh Hóa có chế độ nhật triều không đều (18–22 ngày nhật triều/năm), biên độ triều lớn từ 3–4m. Vùng biển có 120 loài hải sản thuộc 82 giống loài, 58 họ (gồm 53 loài cá nổi, 69 loài cá đáy, 5 loài mực nang, 3 loài mực ống, 3 loài bạch tuộc, 3 loài tôm, 1 loài ghẹ, 1 loài sam). Vùng biển quanh Hòn Mê, Biện Sơn là nơi lưu giữ và nuôi lồng các loài quý như cá song, cá giò, tôm hùm.
• Nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng: Lao động thủy sản năm 2005 là 45.616 người, chỉ chiếm 0,02% tổng lao động nông - lâm - thủy sản toàn tỉnh, trình độ chuyên môn kỹ thuật của ngư dân còn thấp. Cơ sở sản xuất giống toàn tỉnh có 44 trại cá nước ngọt (sản xuất 870 triệu cá bột, riêng rô phi đơn tính đạt 10 triệu con); 6 trại tôm sú giống (sản xuất 60 triệu giống P15); sản xuất cua đạt 20 vạn con; cá bống bớp đạt 80 vạn con. Dịch vụ lưu thông giống tiếp nhận 220 triệu tôm sú P15 từ Khánh Hòa, Đà Nẵng, Nghệ An và 100 triệu tôm chân trắng từ Quảng Ninh, Thái Lan, Trung Quốc.
• Tình hình đội tàu cá (đến 30/09/2008): Toàn tỉnh có 8.367 tàu cá với tổng công suất 255.245 CV, bình quân đạt 30,5 CV/tàu.

Nhóm công suất tàu cá	Số lượng (chiếc)	Tỷ lệ cơ cấu (%)
Dưới 20 CV	5.960	71,23%
Từ 20 đến dưới 50 CV	927	11,08%
Từ 50 đến dưới 90 CV	799	9,55%
Từ 90 CV trở lên	681	8,14%
Tổng cộng	8.367	100,00%

• Vốn đầu tư cho ngành thủy sản: Năm 2005 đạt 194.430 triệu đồng (nuôi trồng thủy sản: 76.000 triệu; khai thác: 67.430 triệu; chế biến: 16.500 triệu; dịch vụ: 34.500 triệu đồng). Đến năm 2008, tổng vốn đầu tư toàn ngành tăng lên 1.871 tỷ đồng, trong đó ngân sách Nhà nước là 226.005 triệu đồng, vốn đầu tư phát triển Nhà nước là 237.375 triệu đồng, nguồn vốn khác là 462.691 triệu đồng, vốn đầu tư nước ngoài là 114.xxx triệu đồng.

Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020

Chương 3 đề xuất định hướng dựa trên chiến lược kinh tế biển của tỉnh và các quyết sách hỗ trợ:

• Điều chỉnh cơ cấu sản lượng theo hướng tăng mạnh tỷ trọng nuôi trồng, giảm áp lực khai thác vùng lộng và ven bờ. Dự báo cơ cấu đến năm 2015 và tầm nhìn 2020 đưa tỷ trọng nuôi trồng chiếm ưu thế trong tổng sản lượng.
• Hiện đại hóa năng lực khai thác: Giảm nhanh số lượng bè mảng và tàu nhỏ dưới 20 CV; hỗ trợ tín dụng ưu đãi theo Quyết định 289/2008/QĐ-TTg để đóng mới tàu công suất từ 90 CV trở lên; trang bị máy đo dò cá, định vị vệ sinh và thông tin liên lạc tầm xa; tổ chức khai thác viễn duyên theo mô hình tổ, đội đoàn kết trên biển.
• Quy hoạch vùng nuôi trồng tập trung: Mở rộng diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh và tôm sú tại các bãi triều Nga Sơn, Hoằng Hóa, Hậu Lộc, Quảng Xương; khuyến khích chuyển đổi các vùng đất lúa nhiễm mặn, trũng phèn kém hiệu quả sang mô hình lúa - cá, lúa - tôm; phát triển mạnh nuôi lồng bè biển tại các vùng kín gió ở đảo Hòn Mê, vụng Biện Sơn (Tĩnh Gia) với các đối tượng có giá trị thương phẩm cao như cá song, cá giò.
• Đầu tư cơ sở hạ tầng dịch vụ và chế biến: Nạo vét luồng lạch, mở rộng âu tàu tránh trú bão và trung tâm hậu cần tại Cảng cá Lạch Hới và Lạch Bạng; nâng cấp các nhà máy chế biến đông lạnh xuất khẩu nhằm giảm tỷ lệ bán thô; phát triển các làng nghề nước mắm, chế biến khô truyền thống đảm bảo quy chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh phát triển ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa thông qua hệ thống dẫn chứng số liệu thực tế:

• Xác lập cơ cấu kỹ thuật của đội tàu cá tỉnh nhà với tính chất chủ đạo là đánh bắt ven bờ (tàu thuyền nhỏ dưới 20 CV chiếm áp đảo tới 71,23%, trong khi tàu đánh bắt xa bờ trên 90 CV chỉ chiếm 8,14%).
• Khái quát năng lực cung ứng giống bản địa và liên tỉnh (toàn tỉnh tự cung cấp được 870 triệu cá bột nước ngọt và 60 triệu tôm sú giống P15, đồng thời tiếp nhận hơn 320 triệu giống tôm sú và tôm chân trắng từ ngoại tỉnh).
• Phản ánh sự chuyển dịch nguồn lực tài chính với tổng vốn đầu tư đổ vào ngành tăng từ 194.430 triệu đồng (năm 2005) lên 1.871 tỷ đồng (năm 2008).
• Khảo sát địa hình và năng lực đón tàu thực tế của toàn bộ 6 cửa sông, xác định Lạch Hới là trung tâm hậu cần chủ đạo của toàn tỉnh và Lạch Bạng là đầu mối giao lưu nghề cá liên tỉnh.

Các nhóm giải pháp do tác giả đề xuất bám sát thực trạng địa phương:

• Triển khai đào tạo thuyền trưởng, máy trưởng tàu cá theo Thông báo số 124/TB-UBND;
• Phân cấp quản lý đăng kiểm tàu cá theo Thông tư số 02/2006/TT-BTS và Quyết định số 1702/QĐ-UBND;
• Kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng hóa chất, kháng sinh tại các vùng đầm nuôi tôm thâm canh;
• Trồng và phục hồi vành đai rừng ngập mặn ven bờ tại huyện Nga Sơn và Hậu Lộc để kết hợp bảo vệ đê điều với tạo bãi sinh sản cho nguồn lợi thủy sinh.

Về mặt đóng góp khoa học, đề tài là một công trình nghiên cứu hệ thống hóa các chỉ tiêu thống kê ngành thủy sản Thanh Hóa trong một thập kỷ chuyển đổi (1998–2008). Công trình kế thừa và cập nhật số liệu mới so với các đề tài nghiên cứu địa phương trước đó (như luận án của Nguyễn Đình Giang năm 1993, đề tài dân số năm 1995, hay khóa luận quy hoạch sử dụng đất năm 2008). Đồng thời, đây là tư liệu thực tế có giá trị phục vụ trực tiếp cho hoạt động giảng dạy bộ môn Địa lý kinh tế - xã hội và Địa lý địa phương tại các cơ sở giáo dục.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận được tác giả thẳng thắn thừa nhận trong phần mở đầu và kết luận:

• Do giới hạn về thời gian và điều kiện nghiên cứu của một khóa luận tốt nghiệp cử nhân sư phạm, đề tài chủ yếu phân tích dựa trên nguồn số liệu thứ cấp do Cục Thống kê và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hóa cung cấp.
• Hoạt động điều tra thực địa chưa thể bao quát được toàn diện tất cả 35 xã, phường, thị trấn ven biển mà chỉ tập trung khảo sát đại diện tại các cảng cá, bến cá trọng điểm và một số vùng đầm nuôi lớn.
• Các hiện tượng biến đổi tự nhiên như mức độ bồi lắng phù sa, biến động luồng lạch tại các cửa sông (như Lạch Sung, Lạch Trường) và thiệt hại do thiên tai bão lũ (3–4 cơn bão/năm) chưa được đo đạc bằng thiết bị hải văn chuyên dụng mà chỉ kế thừa qua báo cáo tổng hợp.

Hướng nghiên cứu mở rộng tiếp theo:

• Đi sâu nghiên cứu phân vùng sinh thái nuôi trồng thủy sản chi tiết đến cấp xã cho 6 huyện, thị ven biển.
• Ứng dụng công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để giải đoán ảnh vệ tinh, theo dõi biến động diện tích mặt nước đầm nuôi và diện tích rừng ngập mặn qua các năm.
• Đánh giá định lượng tác động của hiện tượng xâm nhập mặn dọc các lưu vực sông Mã, sông Yên đến tính bền vững của các mô hình lúa - cá và lúa - tôm trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này có giá trị học thuật và thực tiễn thiết thực đối với:

• Sinh viên và học viên ngành Địa lý học, Sư phạm Địa lý: Cung cấp phương pháp mẫu mực trong việc vận dụng 5 quan điểm địa lý (lãnh thổ, hệ thống, tổng hợp, lịch sử - viễn cảnh, phát triển bền vững) và cách phối hợp các phương pháp định lượng, lập biểu đồ để xử lý đề tài địa lý kinh tế ngành.
• Giáo viên bộ môn Địa lý tại các trường phổ thông: Tài liệu tham khảo trực tiếp để biên soạn giáo án phần Địa lý địa phương tỉnh Thanh Hóa (chuyên đề phát triển ngành nông - lâm - thủy sản và kinh tế biển).
• Các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý nông nghiệp và thủy sản cấp huyện, tỉnh: Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử xác thực về quy mô đội tàu, hiện trạng luồng lạch và cơ cấu vốn đầu tư của ngành thủy sản Thanh Hóa giai đoạn bản lề 1998–2008.

Phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất trong khóa luận là hệ thống bảng phân tích chi tiết điều kiện thủy văn của 6 cửa lạch và bộ chỉ tiêu thống kê cơ cấu công suất đội tàu đánh bắt ven biển năm 2008.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu công suất tàu cá của tỉnh Thanh Hóa tính đến tháng 9/2008 phản ánh đặc điểm gì của ngành khai thác?
Số liệu văn bản (Trang 48) xác nhận toàn tỉnh có 8.367 tàu cá với tổng công suất 255.245 CV (bình quân 30,5 CV/tàu). Cơ cấu tàu phân bổ như sau: loại dưới 20 CV chiếm tỷ lệ áp đảo với 71,23% (5.960 chiếc); loại 20 đến dưới 50 CV chiếm 11,08% (927 chiếc); loại 50 đến dưới 90 CV chiếm 9,55% (799 chiếc); và loại tàu xa bờ từ 90 CV trở lên chỉ chiếm 8,14% (681 chiếc). Điều này phản ánh năng lực đánh bắt của tỉnh phần lớn vẫn tập trung ở vùng nước nông ven bờ, năng lực vươn khơi xa còn rất hạn chế.

2. Tỉnh Thanh Hóa có bao nhiêu cửa lạch ven biển chính và cửa lạch nào giữ vai trò trung tâm dịch vụ hậu cần lớn nhất?
Toàn tỉnh có 6 cửa sông, lạch chính gồm Lạch Càn, Lạch Sung, Lạch Trường, Lạch Hới, Lạch Ghép và Lạch Bạng. Trong đó, Lạch Hới (nằm giữa Hoằng Hóa và Sầm Sơn) là cửa lạch lớn nhất với chiều rộng 60m, độ sâu luồng lạch mùa khô đạt 1,5m, cho phép tàu công suất trên 90 CV ra vào thuận lợi. Nơi đây đã xây dựng cảng cá và bến cá tiếp nhận trên 90 tàu thuyền neo đậu mỗi ngày, trở thành trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá lớn nhất của tỉnh.

3. Khóa luận dựa trên những hệ quan điểm lý thuyết địa lý nào để triển khai nghiên cứu?
Tác giả đã xây dựng nội dung dựa trên 5 quan điểm khoa học địa lý cơ bản (Trang 14–16): Quan điểm lãnh thổ, Quan điểm hệ thống, Quan điểm tổng hợp, Quan điểm lịch sử - viễn cảnh, và Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững.

4. Nguồn cung ứng con giống phục vụ nuôi trồng thủy sản tại Thanh Hóa được đáp ứng như thế nào?
Theo số liệu của đề tài (Trang 48), mạng lưới cơ sở giống nội tỉnh gồm 44 trại sản xuất cá nước ngọt (đạt 870 triệu cá bột, trong đó cá rô phi đơn tính là 10 triệu con), 6 trại tôm sú giống (sản xuất 60 triệu con P15), sản xuất cua đạt 20 vạn con và cá bống bớp đạt 80 vạn con. Tuy nhiên, nguồn giống tại chỗ vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, tỉnh phải tiếp nhận lượng lớn con giống từ các địa phương khác và nhập khẩu (220 triệu tôm sú giống P15 từ Khánh Hòa, Đà Nẵng, Nghệ An; 100 triệu tôm chân trắng từ Quảng Ninh, Thái Lan và Trung Quốc).

5. Bước ngoặt lớn nhất trong cơ cấu ngành thủy sản Việt Nam giai đoạn 1998–2008 được tác giả ghi nhận là gì?
Bước ngoặt quan trọng nhất diễn ra vào năm 2007: lần đầu tiên sản lượng nuôi trồng thủy sản cả nước (đạt 2,1 triệu tấn, chiếm 50,3% tổng sản lượng) đã chính thức vượt qua sản lượng khai thác tự nhiên. Đồng thời, GTSX của ngành nuôi trồng tăng trưởng 821,9% trong giai đoạn 1998–2007, chiếm tới 67,2% tổng giá trị sản xuất của toàn ngành thủy sản.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Thị Nhung là một công trình nghiên cứu nghiêm túc và có hệ thống về bức tranh kinh tế thủy sản tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 1998–2008 dưới góc độ Địa lý kinh tế - xã hội. Bằng việc xử lý chuỗi số liệu thống kê thực tế kết hợp khảo sát thực địa, tác giả đã làm rõ các lợi thế tự nhiên từ 102 km đường bờ biển, hệ thống 6 cửa lạch, đồng thời chỉ ra các hạn chế cố hữu về cơ cấu đội tàu cá công suất nhỏ và sự thiếu hụt con giống chất lượng cao. Các định hướng và giải pháp đề xuất đến năm 2020 trong công trình mang tính khả thi cao, góp phần tích cực vào chiến lược phát triển kinh tế biển của tỉnh và cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị cho công tác nghiên cứu, giảng dạy địa lý địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Một số khái niệm về thủy sản 1.1 Thủy sản Thủy sản là những loại động vật sông dưới nước như cá, nhuyễn thẻ, giáp xác,. có thể qua hay không qua khâu nuôi trồng và dùng làm thực phẩm. Thủy sản sống là động vật thủy sản còn sống, hoặc dang giữ ở trạng thái tiềm sinh.

Ngư nghiệp 1a những công việc có liên quan đến quá trình khai thác, nuôi trông và phát triển nguồn lợi các sinh vật trong nước: khai thác, NTTS và phát triển nguồn lợi thủy sản, Ngành thủy sản bao gồm nuôi trồng và đánh bắt, là việc khai thác, nuôi trồng, vận chuyển thủy sản khai thác; bảo quản, chế biến, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thủy sản; dịch vụ trong hoạt động thủy sản; điều tra, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản.2 Nuôi trồng thủy sản Theo FAO: Nuôi trồng thủy sản là canh tác các thủy sinh vật bao gồm ca (Fish), nhuyễn thé (Molluscs), giáp xác (Crustacenans) vả thủy sinh vật (aquaticplants). Canh tác có nghĩa là một dạng tác động vào quá trình ương nuôi để nâng cao năng suất như: Thả giống thường xuyên, cho ăn, ngăn chặn dịch hại. Ngoài ra còn có các khái niệm về nuôi trồng thủy sản: NTTS là những tác động bat kỳ nào của con người làm cải thiện sự sinh trưởng của một sinh vật nào đó trong một điện tích nuôi nào đó. NTTS: là bat kỳ những tác động nào của con người làm ảnh hưởng tới chu ky sống tự nhiên của một sinh vật nào đó.

| THU VIEN | Trường Đại-Học Su-Phạm | TP.MINH _- Trang 19 Tuy nhiên khi nói về nuôi trồng thủy sản có thể phân ra thành các nhóm khác nhau: + Kỹ thuật nuôi hay hệ thống nuôi thi có nuôi ao, nuôi lồng (bè), nuôi đăng, nuôi mang. + Déi tượng nuôi thi có: Nuôi tôm cá, sò, rong biển. + Môi trường nuôi thi có nuôi nước ngọt, Ig, mặn. + Tính chất môi trường nuôi thì có: nuôi vùng nước lạnh, vùng nước ấm, nuôi vùng cao, vùng đồng bằng, nuôi nội địa, nuôi ven biển.3 Khai thác thủy sản Khai thác thủy sản là việc khai thác nguồn lợi thủy sản trên biển, sông, hd, đầm, phá và các vùng nước tự nhiên khác.

Khai thác thủy sản là hoạt động đánh bắt từ ao, hồ, sông ngòi, biển và đại dương các loài thủy sản khác nhau. Vai trò của thủy sản Thuy sản là một trong những ngành sản xuất kinh doanh, một ngành hoạt động kính tế nằm trong tổng thé kinh tế - xã hội. Thuy sản đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm cho nhân loại, không những thế nó còn là một ngành kinh tế tạo cơ hội công ăn việc làm cho nhiều cộng đồng nhãn dân đặc biệt là ở vùng nông thôn và vùng ven biển. Nhu cầu thuỷ sản cho nhân loại ngày càng tăng trong khi nguồn lợi của các tài nguyên này lại có giới hạn và đã bị khai thác tới trần, vì vậy ngành nuôi trồng thuỷ sản phát triển để bù đắp vào những thiếu hụt đó.

Hiện trạng phát triển thủy sản tỉnh Thanh H6a và định hướng phát triển đến năm 2020 1. Thủy sản (bao gồm cả nguồn lợi nước ngọt, nước ly và nước mặn) là nguồn cung cap đạm động vật bé dưỡng cho con người Các chất đạm từ cá, tôm, cua dễ tiêu hóa, không gây béo phì và nhất là chúng cung cấp các nguyên tố vi lượng có từ biển như iốt, canxi, brôm, natri, sắt, mangan, photpho. rất dé hp thụ và có lợi cho sức khỏe của con người. Ngày nay nuôi trồng thuỷ sản đã cung cấp được khoảng 27% tổng sản lượng thuỷ sản the giới, nhưng chiếm tới gần 30% sản lượng dùng lam thực phẩm.