Luận văn phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Tổng Công ty Thương mại Hà Nội

Chuyên đề nghiên cứu Phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Hà Nội, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia

• Tác giả: Phan Thị Nghĩa
• Người hướng dẫn: TS. Khu Thị Tuyết Mai
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Xuất Khẩu Hàng Thủ Công Mỹ Nghệ Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TRANG BÌA PHỤ
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU VÀ ĐẶC ĐIỂM THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ
• 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU
• 1.1.1. Khái niệm, phân loại thị trường xuất khẩu
• 1.1.1.1. Khái niệm thị trường, thị trường xuất khẩu
• 1.1.1.2. Phân loại thị trường xuất khẩu
• 1.1.2. Các yếu tố cấu thành thị trường xuất khẩu
• 1.1.3. Vai trò và sự cần thiết của việc phát triển thị trường xuất khẩu đối với doanh nghiệp
• 1.1.3.1. Vai trò của việc phát triển thị trường xuất khẩu đối với doanh nghiệp
• 1.1.3.2. Sự cần thiết của việc phát triển thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp
• 1.1.4. Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu đối với doanh nghiệp
• 1.1.4.1. Phát triển thị trường theo chiều rộng
• 1.1.4.2. Phát triển theo chiều sâu
• 1.1.4.3. Đa dạng hoá thị trường xuất khẩu
• 1.1.5. Nội dung công tác phát triển thị trường ở doanh nghiệp xuất nhập khẩu
• 1.1.5.1. Nghiên cứu, xâm nhập và phát triển thị trường mới
• 1.1.5.2. Phát triển sản phẩm mới và đa dạng hoá sản phẩm
• 1.1.5.3. Các biện pháp khác
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ
• 1.2.1. Đặc điểm hàng thủ công mỹ nghệ
• 1.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của doanh nghiệp
• 1.2.2.1. Các yếu tố khách quan
• 1.2.2.2. Các yếu tố chủ quan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ TẠI TỔNG CÔNG TY THƯƠNG MẠI HÀ NỘI
• 2.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ CỦA TỔNG CÔNG TY THƯƠNG MẠI HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2004-2010
• 2.1.1. Kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ
• 2.1.2. Cơ cấu các mặt hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu
• 2.1.3. Thị trường xuất khẩu
• 2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ Ở TỔNG CÔNG TY GIAI ĐOẠN 2004-2010
• 2.2.1. Phân tích thực trạng thị trường xuất khẩu của Tổng Công ty
• 2.2.1.1. Thị trường xuất khẩu theo cơ cấu mặt hàng
• 2.2.1.2. Thị trường xuất khẩu theo cơ cấu khách hàng
• 2.2.1.3. Thực trạng cạnh tranh trên thị trường
• 2.2.2. Phân tích thực trạng công tác phát triển thị trường của TCT
• 2.2.2.1. Công tác điều tra nghiên cứu thị trường
• 2.2.2.2. Công tác sản phẩm
• 2.2.2.3. Các công tác Marketing khác
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ Ở TCT
• 2.3.1. Nguyên nhân chủ yếu của những tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ TẠI TỔNG CÔNG TY THƯƠNG MẠI HÀ NỘI
• 3.1. XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI CỦA MÔI TRƯỜNG QUỐC TẾ VÀ DỰ BÁO VỀ THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ
• 3.2. MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA TỔNG CÔNG TY ĐẾN NĂM 2015
• 3.2.1. Phương hướng và nhiệm vụ của Tổng công ty trong thời gian tới
• 3.2.2. Phương hướng và nhiệm vụ dài hạn
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ Ở TỔNG CÔNG TY THƯƠNG MẠI HÀ NỘI
• 3.3.1. Giải pháp về phía TCT
• 3.3.1.1. Nhóm giải pháp về thị trường và sản phẩm thủ công mỹ nghệ
• 3.3.1.2. Nhóm giải pháp về tăng cường quản lý và sử dụng vốn kinh doanh
• 3.3.1.3. Nhóm giải pháp về quản lý và phát triển nguồn nhân lực
• 3.3.2. Một số kiến nghị về chính sách quản lý vĩ mô
• 3.3.2.1. Với nhà nước
• 3.3.2.2. Với Thành phố
• 3.3.2.3. Với các ngành liên quan và hiệp hội thủ công mỹ nghệ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ

Thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Hà Nội đang ngày càng phát triển, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế của thành phố. Hàng thủ công mỹ nghệ không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, truyền thống của dân tộc. Đặc điểm của thị trường này là sự đa dạng về sản phẩm, từ đồ gỗ, gốm sứ đến các sản phẩm từ mây tre đan. Việc phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp tăng trưởng mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Theo thống kê, kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của Hà Nội đã tăng trưởng ổn định trong những năm qua, cho thấy tiềm năng lớn của thị trường này.

1.1 Đặc điểm hàng thủ công mỹ nghệ

Hàng thủ công mỹ nghệ tại Hà Nội có những đặc điểm nổi bật như tính độc đáo, chất lượng cao và sự phong phú về mẫu mã. Các sản phẩm này thường được sản xuất theo phương pháp truyền thống, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Đặc biệt, hàng thủ công mỹ nghệ có khả năng tùy biến cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, để cạnh tranh trên thị trường quốc tế, các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm và cải tiến quy trình sản xuất. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến kỹ thuật sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên thị trường quốc tế.

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển thị trường xuất khẩu

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ, bao gồm yếu tố khách quan và chủ quan. Yếu tố khách quan như chính sách thương mại quốc tế, xu hướng tiêu dùng toàn cầu và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác. Yếu tố chủ quan bao gồm năng lực sản xuất, khả năng tiếp cận thị trường và chiến lược marketing của doanh nghiệp. Để phát triển bền vững, các doanh nghiệp cần có chiến lược xuất khẩu hàng hóa rõ ràng, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ chính phủ trong việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm ra thị trường quốc tế.

II. Thực trạng phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Tổng Công ty Thương mại Hà Nội

Tổng Công ty Thương mại Hà Nội đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ. Trong giai đoạn 2004-2010, kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của công ty đã tăng trưởng mạnh mẽ, cho thấy sự nỗ lực trong việc mở rộng thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức mà công ty phải đối mặt, như sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ trong và ngoài nước. Đặc biệt, việc duy trì và phát triển các mối quan hệ với khách hàng quốc tế là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển lâu dài của thị trường xuất khẩu.

2.1 Phân tích thực trạng thị trường xuất khẩu

Thực trạng thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của Tổng Công ty Thương mại Hà Nội cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các mặt hàng. Một số sản phẩm như đồ gỗ mỹ nghệ và gốm sứ đã có chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế, trong khi đó, một số sản phẩm khác vẫn còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận khách hàng. Việc phân tích thị trường xuất khẩu theo cơ cấu mặt hàng và cơ cấu khách hàng sẽ giúp công ty xác định được những sản phẩm tiềm năng và những thị trường cần tập trung phát triển. Đặc biệt, việc nắm bắt xu hướng tiêu dùng và nhu cầu của khách hàng quốc tế là rất cần thiết để điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp.

2.2 Đánh giá thực trạng công tác phát triển thị trường

Công tác phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Tổng Công ty Thương mại Hà Nội đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu của những tồn tại này là do thiếu sự đầu tư vào nghiên cứu thị trường và phát triển sản phẩm mới. Các hoạt động marketing chưa được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Để khắc phục tình trạng này, công ty cần xây dựng một chiến lược phát triển thị trường rõ ràng, bao gồm việc tăng cường nghiên cứu thị trường, cải tiến sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng.

III. Giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ

Để phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Tổng Công ty Thương mại Hà Nội, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, công ty cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và cải tiến quy trình sản xuất. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến kỹ thuật sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên thị trường quốc tế. Thứ hai, công ty cần xây dựng một chiến lược marketing hiệu quả, bao gồm việc quảng bá sản phẩm qua các kênh truyền thông hiện đại và tham gia các hội chợ thương mại quốc tế.

3.1 Giải pháp về phía Tổng Công ty

Tổng Công ty cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho các doanh nghiệp sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ. Việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận thị trường quốc tế. Đồng thời, công ty cũng cần tăng cường hợp tác với các tổ chức, hiệp hội trong và ngoài nước để mở rộng mạng lưới phân phối và tìm kiếm cơ hội xuất khẩu mới.

3.2 Nhóm giải pháp về quản lý và phát triển nguồn nhân lực

Để phát triển bền vững, việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là rất quan trọng. Tổng Công ty cần đầu tư vào đào tạo nhân viên về kỹ năng xuất khẩu, marketing và quản lý chất lượng sản phẩm. Việc nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên sẽ giúp công ty nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thương mại quốc tế đối với các mặt hàng thủ công mỹ nghệ không chỉ đóng vai trò đòn bẩy kinh tế mà còn là cầu nối quảng bá văn hóa bản địa ra toàn cầu. Tại Việt Nam, ngành thủ công mỹ nghệ luôn nằm trong nhóm các ngành hàng mang lại giá trị gia tăng ròng cao nhờ tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu tự nhiên và lực lượng lao động nông nhàn. Luận văn tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để một doanh nghiệp thương mại đầu ngành như Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) có thể mở rộng thị phần, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và duy trì năng lực cạnh tranh bền vững trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động phức tạp.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ; phân tích toàn diện thực trạng xuất khẩu của Tổng công ty trong giai đoạn 2004–2010 với mạng lưới đối tác tại hơn 70 quốc gia và 60 vùng lãnh thổ; xác định các điểm nghẽn về cơ cấu mặt hàng, giá thành và kênh phân phối; từ đó kiến tạo hệ thống giải pháp mang tính chiến lược đến năm 2015.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các giao dịch xuất khẩu thực tế tại Trung tâm Xuất khẩu phía Bắc – đầu mối trực thuộc trụ sở chính của Tổng công ty Thương mại Hà Nội từ năm 2004 đến năm 2010. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh, hướng đến mục tiêu nâng mức tăng trưởng kim ngạch hàng thủ công mỹ nghệ ổn định trên 15% mỗi năm, đồng thời giải quyết việc làm và gia tăng thu nhập cho hàng nghìn thợ thủ công tại các làng nghề truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa lý thuyết quản trị marketing quốc tế và lý thuyết thương mại đương đại, trọng tâm là:

• Ma trận phát triển thị trường Ansoff: Định hình 3 hướng tăng trưởng chủ đạo gồm phát triển thị trường theo chiều rộng (xâm nhập vùng địa lý mới, thu hút tệp khách hàng mới), phát triển thị trường theo chiều sâu (gia tăng thị phần và doanh số trên thị trường hiện hữu thông qua tối ưu hóa 4 công cụ của marketing hỗn hợp) và đa dạng hóa sản phẩm (bao gồm đa dạng hóa đồng tâm, đa dạng hóa hàng ngang và đa dạng hóa hàng dọc).
• Lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter: Phân tích các yếu tố cấu thành sức ép cạnh tranh quốc tế, giúp doanh nghiệp định vị lợi thế dựa trên sự độc đáo của bản sắc văn hóa truyền thống kết hợp với chiến lược tối ưu hóa chi phí sản xuất.
• Mô hình Marketing hỗn hợp (4Ps) trong xuất khẩu: Định chuẩn hóa các chính sách sản phẩm, giá cả, phân phối và xúc tiến thương mại quốc tế.

Hệ thống 4 khái niệm hạt nhân được làm rõ gồm: Thị trường xuất khẩu, Dung lượng thị trường, Năng lực cạnh tranh hàng thủ công mỹ nghệ, và Chuỗi giá trị liên kết làng nghề. Ngoài ra, quy trình phát triển sản phẩm mới 8 bước cũng được chuẩn hóa nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe từ thị trường nhập khẩu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp xác thực từ các báo cáo kết quả hoạt động xuất nhập khẩu định kỳ của Trung tâm Xuất khẩu phía Bắc (giai đoạn 2005–2010), dữ liệu thống kê hải quan, báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Niên giám thống kê ngành thủ công mỹ nghệ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các bộ chứng từ và số liệu giao dịch xuất khẩu của 4 nhóm ngành hàng chủ lực (mây tre lá đan, gốm sứ mỹ nghệ, đồ gỗ mỹ nghệ và hàng tạp phẩm) thực hiện trên 6 khu vực thị trường địa lý trọng điểm trong liên tục 6 năm. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm tập trung vào các thị trường chiếm trên 85% tổng kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ trọng chuỗi thời gian và phương pháp so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác các chu kỳ biến động doanh thu, nhận diện xu hướng dịch chuyển thị hiếu tiêu dùng quốc tế và đo lường mức độ tác động của các cú sốc vĩ mô toàn cầu đối với hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2005–2010 tại Tổng công ty Thương mại Hà Nội chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Quy mô và tính ổn định của kim ngạch: Tổng kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của doanh nghiệp duy trì mức doanh thu trên 1.000.000 USD mỗi năm. Đỉnh điểm xuất khẩu ghi nhận vào năm 2007 khi kim ngạch vượt mốc 1.200.000 USD, trước khi chịu sự suy giảm cục bộ trong năm 2009 do ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu bùng nổ từ cuối năm 2008.
• Cơ cấu mặt hàng phân hóa rõ nét: Nhóm hàng mây tre lá đan giữ vai trò đầu tàu, chiếm tỷ trọng cao nhất với 45,6% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong đó, sản phẩm làm từ tre chiếm 40,08% nhóm đan (riêng tre cuốn chiếm 45% lượng xuất khẩu sang Âu – Mỹ), lục bình và lá buông chiếm 18,68%, hàng làm từ cói chiếm 16,49%, còn lại là mây, chuối và sơn mài chiếm khoảng 15,96% đến 17,01%. Nhóm gốm sứ mỹ nghệ đứng thứ hai với 23,9% (xuất khẩu đều đặn 4–5 container 40 feet cao mỗi tháng sang Nga và Trung Đông), đồ gỗ chiếm 18% và các mặt hàng tạp phẩm khác chiếm 12,5%.
• Phân bổ thị trường xuất khẩu trọng điểm: Khu vực Châu Âu dẫn đầu về tỷ trọng tiêu thụ với 35,5%, theo sau là Châu Mỹ với 31,0%, khu vực Đông Á chiếm 20,7% và các thị trường mới nổi khác chiếm 12,8%.

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu TCMN:

Cơ cấu thị trường xuất khẩu TCMN:

Thảo luận kết quả

Khi mô hình hóa dữ liệu thông qua biểu đồ tròn cơ cấu mặt hàng và biểu đồ đường biến thiên kim ngạch theo thị trường, bức tranh xuất khẩu thể hiện sự chuyển dịch chiến lược rõ rệt. Nhóm hàng mây tre đan đạt được ưu thế vượt bậc nhờ nguồn nguyên liệu dồi dào, thân thiện với môi trường và phù hợp với làn sóng tiêu dùng xanh tại phương Tây. Điển hình, doanh thu mây tre năm 2005 đạt 795.018,35 USD, chiếm tới 79,08% tổng kim ngạch năm đó, trước khi doanh nghiệp thực hiện đa dạng hóa sang gốm sứ và đồ gỗ.

Tuy nhiên, thảo luận chuyên sâu chỉ ra 3 nguyên nhân dẫn đến sự chững lại trong giai đoạn 2008–2009:

• Sự phụ thuộc vào các nhà phân phối trung gian khiến chuỗi cung ứng bị tổn thương nghiêm trọng khi một số đối tác trung gian phân phối vào hệ thống Walmart phá sản.
• Cạnh tranh khốc liệt về giá từ các nhà sản xuất Trung Quốc, nơi có chi phí sản xuất thấp hơn khoảng 15% đến 20% nhờ quy mô công nghiệp hóa.
• Doanh nghiệp vẫn chủ yếu thu gom sản phẩm gia công từ các làng nghề độc lập, chưa kiểm soát triệt để độ đồng đều về chất lượng và thời gian giao hàng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế về xuất khẩu thủ công mỹ nghệ tại khu vực Châu Phi và Đông Nam Á, kết quả này tái khẳng định quy luật: nếu doanh nghiệp thương mại chỉ dừng lại ở vai trò trung gian thu gom đơn thuần mà không đầu tư sở hữu cơ sở sản xuất (như mô hình công ty nắm giữ 100% vốn tại Xí nghiệp Gốm Chu Đậu và Gốm sứ Bát Tràng), biên lợi nhuận sẽ liên tục bị bào mòn trước các biến động chi phí vận tải và giá nguyên liệu đầu vào.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, 4 nhóm giải pháp đột phá được đề xuất nhằm phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ giai đoạn 2011–2015:

• Tái cấu trúc danh mục sản phẩm và nâng cao năng lực thiết kế mẫu mã: Đầu tư phát triển dòng sản phẩm mới có tính thẩm mỹ cao, kết hợp giữa mây tre tự nhiên với gốm sứ hoặc khung kim loại nhằm nâng biên lợi nhuận thêm 20% đến 25%. Mục tiêu đến năm 2015 nâng tỷ trọng hàng gốm sứ cao cấp và đồ gỗ chạm khảm lên trên 45% cơ cấu. Chủ thể thực hiện: Phòng Thiết kế mẫu mã và Trung tâm Xuất khẩu phía Bắc, triển khai trong giai đoạn 2011–2013.
• Thực thi chiến lược thâm nhập thị trường theo chiều sâu tại Châu Âu và Châu Mỹ: Thiết lập văn phòng đại diện hoặc showroom trưng bày trực tiếp tại các trung tâm thương mại lớn ở Đức, Pháp và Mỹ, giảm tỷ lệ bán hàng qua trung gian từ mức 60% hiện tại xuống dưới 30% vào năm 2014. Chủ thể thực hiện: Ban Lãnh đạo Tổng công ty và Phòng Thị trường quốc tế, thời gian hoàn thành trước quý IV/2014.
• Tối ưu hóa chuỗi cung ứng và liên kết vốn với các làng nghề truyền thống: Mở rộng mô hình liên kết bao tiêu nguyên liệu và vốn đối với các hợp tác xã tại Hải Dương, Bắc Ninh và Hà Nam; xây dựng quy trình kiểm chuẩn chất lượng đạt chuẩn ISO 9001:2008 ngay tại xưởng gia công nhằm giảm tỷ lệ hàng lỗi xuống dưới 1,5%. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Cung ứng và Xí nghiệp Gốm Chu Đậu, triển khai từ năm 2011 đến 2015.
• Hiện đại hóa hoạt động xúc tiến thương mại và đào tạo nhân lực: Tăng ngân sách tham gia các hội chợ quốc tế chuyên ngành thủ công mỹ nghệ thường niên tại Frankfurt, Tokyo và Hong Kong lên mức tối thiểu 8% doanh thu xuất khẩu; tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ năng đàm phán hợp đồng quốc tế và thương mại điện tử B2B cho 100% nhân viên xuất nhập khẩu. Chủ thể thực hiện: Phòng Tổ chức Cán bộ và Phòng Marketing, hoàn thành định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Ban giám đốc và nhà quản trị các doanh nghiệp xuất khẩu: Cung cấp khung phương pháp đánh giá thị trường xuất khẩu, hỗ trợ hoạch định chiến lược chuyển dịch từ gia công thuần túy sang chủ động thiết kế sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
• Chuyên viên kinh doanh quốc tế và phát triển thị trường: Cung cấp bộ dữ liệu chi tiết về thị hiếu tiêu dùng đối với từng chất liệu (tre cuốn, lục bình, cói, gốm men Chu Đậu) tại các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và EU, giúp rút ngắn 30% thời gian khảo sát nhu cầu khách hàng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế đối ngoại: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp phân tích chuỗi thời gian thực tế, nghiên cứu ca điển hình (case study) của một tổng công ty thương mại nhà nước trong quá trình chuyển đổi mô hình công ty mẹ - công ty con.
• Cơ quan quản lý nhà nước và Hiệp hội làng nghề Việt Nam: Cơ sở dữ liệu thực chứng phục vụ công tác xây dựng chính sách hỗ trợ vốn, quy hoạch vùng nguyên liệu sạch và bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho các làng nghề truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

Mặt hàng thủ công mỹ nghệ nào đóng vai trò trụ cột trong doanh thu xuất khẩu của Hapro?
Nhóm hàng mây tre lá đan giữ vị thế chủ đạo, đóng góp 45,6% tổng kim ngạch xuất khẩu của Tổng công ty. Trong nhóm này, các mặt hàng làm từ tre chiếm 40,08% sản lượng tiêu thụ, đặc biệt dòng sản phẩm tre cuốn chiếm tới 45% lượng đơn hàng xuất khẩu sang hai thị trường khó tính là Châu Âu và Châu Mỹ nhờ đáp ứng tiêu chuẩn tiêu dùng xanh.

Cuộc khủng hoảng kinh tế 2008–2009 ảnh hưởng như thế nào đến tình hình kinh doanh của công ty?
Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã làm suy giảm đáng kể sức mua tại các thị trường chủ lực, khiến tốc độ tăng trưởng xuất khẩu năm 2009 sụt giảm. Nhiều đối tác phân phối hàng hóa vào chuỗi bán lẻ quốc tế lớn như Walmart bị phá sản, buộc Tổng công ty phải cơ cấu lại danh mục khách hàng và chính sách thanh toán thương mại quốc tế.

Tại sao thị trường Châu Âu và Châu Mỹ luôn chiếm trên 65% tỷ trọng xuất khẩu?
Đây là hai khu vực có mức thu nhập bình quân đầu người cao và xu hướng tiêu dùng hướng về các sản phẩm thủ công mang tính nghệ thuật, thân thiện với môi trường. Thị trường Châu Âu chiếm 35,5% và Châu Mỹ chiếm 31,0% tổng kim ngạch nhờ nhu cầu ổn định đối với gốm sứ mỹ nghệ, đồ gỗ và hàng mây tre gia dụng phục vụ trang trí nội thất.

Mô hình quản lý nguồn cung nào giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng gốm sứ xuất khẩu?
Doanh nghiệp đã đầu tư sở hữu 100% vốn tại Xí nghiệp Gốm Chu Đậu (Hải Dương) và Xí nghiệp Gốm Sứ Bát Tràng (Bắc Ninh). Mô hình này giúp doanh nghiệp chủ động hoàn toàn về công nghệ, kiểm soát quy trình nung tráng men và đảm bảo sản lượng xuất khẩu bình quân 4–5 container 40 feet cao mỗi tháng sang thị trường Đông Âu và Trung Đông.

Chiến lược phát triển thị trường theo chiều rộng và chiều sâu khác nhau như thế nào?
Phát triển theo chiều rộng tập trung mở rộng phạm vi địa lý và tìm kiếm khách hàng mới tại các quốc gia chưa thâm nhập bằng các sản phẩm hiện có. Trong khi đó, phát triển theo chiều sâu tập trung vào việc gia tăng thị phần, cải tiến bao bì, nâng cao chất lượng và tối ưu hóa hệ thống xúc tiến nhằm tối đa hóa doanh số trên các thị trường truyền thống sẵn có.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện bức tranh xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Tổng công ty Thương mại Hà Nội giai đoạn 2004–2010 với kim ngạch hàng năm đạt trên 1.000.000 USD.
• Xác định rõ vị thế hạt nhân của nhóm hàng mây tre lá đan (chiếm 45,6%) và hai thị trường chiến lược là Châu Âu (35,5%) cùng Châu Mỹ (31,0%).
• Chỉ ra các điểm nghẽn then chốt về áp lực cạnh tranh giá từ Trung Quốc, sự lệ thuộc vào khâu trung gian phân phối và sự thiếu hụt mẫu mã độc quyền.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa tái cấu trúc sản phẩm, làm chủ nguồn cung làng nghề và tối ưu hóa công cụ marketing quốc tế.
• Xác lập lộ trình hành động cụ thể từ năm 2011 đến năm 2015, định hướng doanh nghiệp bứt phá trở thành đơn vị xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ hàng đầu Việt Nam.

Doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác các mô hình phân tích và giải pháp trong công trình này để ứng dụng trực tiếp vào hoạt động phát triển thị trường xuất khẩu, tối ưu hóa chuỗi giá trị và gia tăng năng lực cạnh tranh cho các ngành hàng truyền thống Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về phát triển thị trường xuất khẩu và đặc điểm thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ. Chương 2: Thực trạng hoạt động phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Tổng công ty Thương mại Hà Nội. Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại Tổng công ty Thương mại Hà Nội. 5 z CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG XUẤT KHẨU VÀ ĐẶC ĐIỂM THỊ TRƢỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ 1.

LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƢỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG XUẤT KHẨU 1. Khái niệm, phân loại thị trƣờng xuất khẩu 1. Khái niệm thị trường, thị trường xuất khẩu Thị trường là một phạm trù của nền kinh tế hàng hoá. Ban đầu, thị trường được xem là nơi diễn ra các quan hệ trao đổi, mua bán hàng hoá.

Nó được gắn với không gian, thời gian và địa điểm cụ thể. Quan điểm cổ điển này xem thị trường như là "cái chợ". Theo David Begg, thị trường “là sự biểu hiện thu gọn của quá trình mà thông qua đó các quyết định của gia đình về tiêu dùng các mặt hàng nào, các quyết định của các Công ty về sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và các quyết định của người công nhân về việc làm bao lâu, cho ai đều được dung hòa bằng sự điều chỉnh giá cả”.11] Do sự phát triển của sản xuất mà quá trình lưu thông hàng hoá, các mối quan hệ mua bán được tiến hành đa dạng, phong phú nhưng cũng rất phức tạp, dẫn đến quan niệm về thị trường được mở rộng hơn. Thị trường không còn bị giới hạn về không gian, địa điểm mà nó là một quá trình mà người mua, người bán tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả, số lượng hàng hoá trao đổi.

Tuy nhiên, các quan điểm về thị trường dù cổ điển hay hiện đại ở trên đều mới chỉ dừng lại ở việc mô tả một thị trường chung dưới góc độ của các nhà phân tích kinh tế. Còn từ phía doanh nghiệp, để có thể đưa ra các công cụ điều khiển kinh doanh có hiệu quả, cần phải mô tả thị trường một cách cụ thể hơn, nghĩa là mỗi 6 z doanh nghiệp phải biết được chính xác cụ thể đối tượng cần tác động và các yếu tố chi tiết có liên quan. Yêu cầu hiểu biết về thị trường của doanh nghiệp là xác đáng. Thị trường của doanh nghiệp thông thường được phân thành thị trường đầu vào và thị trường đầu ra.

Thị trường đầu vào liên quan đến khả năng và các yếu tố ảnh hưởng đến nguồn cung cấp các yếu tố kinh doanh của doanh nghiệp. Trong khi đó, thị trường đầu ra liên quan trực tiếp đến vấn đề tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. Để nhận biết rõ hơn, người ta thường mô tả thị trường đầu ra của doanh nghiệp bằng cách sử dụng riêng biệt hoặc kết hợp một số tiêu thức cơ bản như sản phẩm, địa lý và khách hàng. Theo tiêu thức sản phẩm, thị trường của doanh nghiệp thường được xác định theo ngành hàng (dòng sản phẩm) hay nhóm hàng mà doanh nghiệp đang sản xuất kinh doanh.

Khi xem xét theo tiêu thức địa lý, thị trường chính là phạm vi không gian mà doanh nghiệp có thể thoả mãn được. Việc mô tả thị trường theo hai tiêu thức trên vẫn ở mức khái quát cao và thường rộng hơn thị trường thích hợp của doanh nghiệp. Điều này có thể dẫn đến việc bỏ lỡ các cơ hội kinh doanh cũng như cách thức ứng xử của doanh nghiệp không phù hợp với thị trường do thông tin dễ bị sai lạc, thiếu chính xác. Vì vậy, sử dụng tiêu thức khách hàng với nhu cầu của họ sẽ phần nào chính xác hơn vì nó cho phép doanh nghiệp xác định cụ thể nhóm khách hàng (bao gồm hiện tại và tiềm năng) mà doanh nghiệp hướng tới để thoả mãn.

Lúc này doanh nghiệp có thể quan tâm đến những nhu cầu cụ thể của các nhóm khách hàng riêng biệt, từ đó hình thành nên thị trường thích hợp - những nhóm khách hàng mà doanh nghiệp có khả năng chinh phục. Trên thực tế, để xác định thị trường, doanh nghiệp nên kết hợp cả ba yếu tố trên. Trong đó tiêu thức khách hàng được dùng làm tiêu thức chủ đạo, tiêu thức sản phẩm để chỉ rõ cách thức cụ thể mà doanh nghiệp đưa ra phục vụ khách hàng và tiêu thức địa lý để giới hạn phạm vi không gian mà doanh nghiệp có thể thoả mãn. Thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp chính là thị trường bên ngoài biên giới quốc gia, mà ở đó doanh nghiệp cùng những người bán khác cạnh tranh với nhau bằng những sản phẩm khác nhau, phương thức khác nhau trong quá trình 7 z hướng đến việc thoả mãn những nhu cầu tương tự nhau của nhóm khách hàng nước ngoài tiềm năng.

Phân loại thị trường xuất khẩu Đối với doanh nghiệp việc phân loại thị trường là cần thiết. Dưới các góc độ nhìn nhận khác nhau, doanh nghiệp chia toàn bộ thị trường của mình thành các nhóm nhỏ hơn có một hay một số đặc tính giống nhau rồi từ đó đưa ra phương thức kinh doanh phù hợp. Có nhiều cách phân loại thị trường khác nhau. Căn cứ vào mối quan hệ trực tiếp hay gián tiếp giữa doanh nghiệp với khách hàng: Có thị trường xuất khẩu trực tiếp và thị trường xuất khẩu gián tiếp.

Thị trường xuất khẩu trực tiếp là thị trường mà tại đó doanh nghiệp trực tiếp tiến hành hoạt động xuất khẩu vào thị trường mà không phải qua các trung gian xuất nhập khẩu. Còn nếu khi doanh nghiệp không có quyền hoặc không có điều kiện xuất khẩu trực tiếp thì có thể thông qua các trung gian như hãng xuất khẩu trong nước, đại lý, hiệp hội xuất khẩu. Lúc này doanh nghiệp phải trả một khoản tiền cho trung gian xuất khẩu gọi là phí uỷ thác. Căn cứ vào thời gian thiết lập mối quan hệ giữa doanh nghiệp với khách hàng: Có thị trường xuất khẩu truyền thống và thị trường xuất khẩu mới.

Thị trường xuất khẩu truyền thống là thị trường mà doanh nghiệp đã từng có quan hệ cộng tác trong một thời gian dài. Thông thường, đối với những bạn hàng truyền thống, doanh nghiệp thường có những ưu đãi như dành sự ưu tiên mua hàng hay bán cho khách hàng. Còn thị trường mới là thị trường doanh nghiệp mới phát triển được, thị phần của doanh nghiệp trên thị trường mới thường nhỏ. Những hợp đồng đặt hàng đầu tiên thường mang tính chất tìm hiểu.

Nếu doanh nghiệp tạo được một hình ảnh tốt đối với khách hàng thì sẽ có cơ sở để mở rộng quan hệ buôn bán. Căn cứ vào hình thức sản xuất hàng xuất khẩu, phân chia thành thị trường xuất khẩu hàng gia công và thị trường xuất khẩu hàng tự doanh. Thị trường xuất khẩu hàng gia công là trường hợp hàng xuất đi dưới dạng hàng gia công. Doanh nghiệp xuất là bên nhận gia công, khách hàng là bên đặt gia 8 z công.

Doanh nghiệp sẽ nhận toàn bộ hoặc một phần nguyên vật liệu cùng các tài liệu kỹ thuật từ đối tác rồi tiến hành sản xuất theo yêu cầu đã ký kết. Sau đó, doanh nghiệp giao thành phẩm cho bên đặt và nhận tiền thù lao gia công. Thị trường xuất khẩu hàng tự doanh: mặt hàng xuất khẩu do doanh nghiệp tự sản xuất hoặc tự thu mua rồi xuất ra thị trường. Căn cứ vào mặt hàng xuất khẩu của doanh nghiệp Có thể phân chia thành thị trường xuất khẩu hàng nông sản, thị trường xuất khẩu hàng thủ công, thị trường xuất khẩu hàng may mặc.

Trong mỗi mặt hàng, doanh nghiệp có thể phân thành các thị trường nhỏ hơn, chẳng hạn với mặt hàng thủ công mỹ nghệ có thể có thị trường xuất khẩu gốm sứ, thị trường mây tre đan, thảm, gỗ mỹ nghệ. Căn cứ mức độ hạn chế xuất khẩu có thị trường có hạn ngạch và thị trường phi hạn ngạch. Hạn ngạch (Quota) là quy định của nhà nước về số lượng cao nhất của một mặt hàng hay một nhóm hàng được phép xuất hoặc nhập khẩu từ một thị trường trong một thời gian nhất định. Thị trường nhập khẩu có thể áp dụng "hạn chế xuất khẩu tự nguyện", đòi hỏi quốc gia xuất khẩu chỉ được xuất sang nước mình một lượng hàng nhất định.

Muốn xuất sang thị trường đó, doanh nghiệp cần phải xin hoặc mua hạn ngạch, xuất hàng theo hạn ngạch được cấp. Khi đó, thị trường này được gọi là thị trường có hạn ngạch. Đối với thị trường phi hạn ngạch, doanh nghiệp có thể xuất hàng với số lượng không giới hạn, tuỳ theo khả năng của mình và nhu cầu của người mua. Căn cứ vào mức độ quan trọng của thị trường: Có thị trường xuất khẩu chính (thị trường trọng điểm) và thị trường xuất khẩu phụ.

Thị trường xuất khẩu chính là thị trường mà kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp sang đó chiếm tỷ trọng chủ yếu. Nếu doanh nghiệp dựa chủ yếu vào một thị trường thì dễ gặp rủi ro vì bất cứ một thay đổi nào trên thị trường này cũng ảnh hưởng mạnh tới kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó doanh 9 z nghiệp trong quá trình hoạt động phải đa dạng hoá thị trường kinh doanh bằng cách mở những thị trường mới, tăng thị phần trên những thị trường xuất khẩu phụ. Căn cứ vào vị trí địa lý Căn cứ vào vị trí địa lý, thị trường được phân ra theo khu vực, theo nước như thị trường EU, thị trường Bắc Mỹ, thị trường Nhật, thị trường Đông Nam Á, Trung Quốc.

Thông thường, việc phân chia thị trường theo nước hay theo khu vực phụ thuộc vào đặc tính của từng thị trường. Nếu các nước có thị hiếu tương tự nhau hoặc có các tập quán quy định như nhau, có vị trí địa lý gần nhau hay cùng nằm trong một tổ chức thì thường được xếp vào một nhóm. Việc phân chia thị trường theo lãnh thổ, khu vực là hết sức quan trọng vì nó liên quan đến việc đề ra các chính sách, chiến lược kinh doanh cũng như những vấn đề về chi phí. Các yếu tố cấu thành thị trường xuất khẩu Trong những năm qua, nhiều doanh nghiệp đã mở rộng phạm vi hoạt động của mình bằng cách xuất khẩu các sản phẩm ra thị trường thế giới.

Thông qua cách này, doanh nghiệp có thể giải quyết được tình hình khó khăn tại thị trường nội địa, tìm được các khách hàng mới và tăng được lợi nhuận.