BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM TRẦN THỊ THÙY LINH PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP ĐẾN NĂM 2010 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MÔÛ ÑAÀU Lyù do choïn ñeà taøi Trong giai ñoaïn phaùt trieån kinh teá Vieät Nam, söï ra ñôøi vaø phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn ñaõ goùp phaàn ñaùp öùng nhu caàu voán ñaàu tö cho neàn kinh teá. Thò tröôøng chöùng khoaùn ñöôïc xem laø ñaëc tröng cô baûn, laø bieåu töôïng cuûa neàn kinh teá hieän ñaïi. Neàn kinh teá Vieät Nam ñang trong giai ñoaïn taêng tröôûng toát, naêm 2005 GDP ñaït möùc taêng tröôûng laø 8,4% daãn ñeán Vieät Nam ñöùng vaøo haøng caùc quoác gia coù toác ñoä taêng tröôûng kinh teá cao cuûa khu vöïc vaø theá giôùi, naêm 2006 laø 8,17%.
OÂng Houng Lee- Giaùm ñoác IMF taïi Vieät Nam döï baùo “Naêm 2006, neàn kinh teá Vieät Nam seõ tieáp tuïc trong giai ñoaïn ñi leân cuûa chu kyø kinh teá”. Năm 2006 laø naêm coù nhieàu yeáu toá thuaän lôïi ñeå phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam. Thöïc teá, thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam quy moâ coøn quaù nhoû, thò tröôøng chöa töông xöùng vaø caïnh tranh ñöôïc vôùi thò tröôøng caùc nöôùc khu vöïc; haøng hoùa coøn quaù ít, khoâng phong phuù veà chuûng loaïi; thò tröôøng coøn thieáu nhöõng nhaø ñaàu tö chieán löôïc. Do ñoù, vieäc phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn laø muïc tieâu quan troïng haøng ñaàu cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc.
Beân caïnh ñoù, quaù trình toaøn caàu hoaù laø xu höôùng chung cuûa theá giôùi vaø Vieät Nam cuõng ñang gia nhaäp vaøo voøng xoaùy ñoù. Vì vaäy, hoäi nhaäp kinh teá quoác teá trong ñoù hoäi nhaäp thò tröôøng taøi chính maø ñaëc bieät hoäi nhaäp thò tröôøng chöùng khoaùn laø vaán ñeà mang tính taát yeáu. Trong thôøi gian qua, thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam ñaõ töøng böôùc tröôûng thaønh vaø phaùt trieån nhöng chöa hoäi ñuû caùc yeáu toá töông xöùng so vôùi thò tröôøng chöùng khoaùn caùc nöôùc. Do ñoù, vieäc phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn, môû roäng quan heä hôïp taùc quoác teá vaø nghieân cöùu keát noái tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam vôùi tröôøng chöùng khoaùn caùc nöôùc laø söï caàn thieát taát yeáu cho muïc tieâu hoäi nhaäp thò tröôøng taøi chính, thò tröôøng chöùng khoaùn.
Töø caùc luaän cöù neâu treân, NCS ñaõ choïn ñeà taøi “Phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp ñeán naêm 2010” laøm luaän aùn tieán só kinh teá Luaän ñeà xuaát phaùt Caên cöù muïc tieâu phaùt trieån kinh teá-xaõ hoäi, phaùt trieån ngaønh Taøi chính giai LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 ñoaïn 2006-2010; muïc tieâu phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn ñaõ ñöôïc Chính phuû pheâ duyeät Chieán löôïc phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam ñeán naêm 2010 ôû Quyeát ñònh 163/2003/QÑ-TTg ngaøy 5/8/2003, Quyeát ñònh 898/QÑ-BTC ngaøy 20/2/2006. Muïc tieâu cuûa vieäc nghieân cöùu Töø lyù do nghieân cöùu vaø luaän ñeà xuaát phaùt treân, caùc muïc tieâu cuûa vieäc nghieân cöùu seõ laø: - Veà maët lyù luaän, luaän aùn nghieân cöùu: Thöù nhaát, neâu ra caùc lyù luaän cô baûn veà thò tröôøng chöùng khoaùn, khung phaùp lyù vaø cô cheá vaän haønh cuûa thò tröôøng. Thöù hai, laø haøng hoùa vaø nguoàn taøi trôï voán cho doanh nghieäp ñöôïc phaân tích veà maët phöông phaùp luaän trong ñieàu kieän hoäi nhaäp kinh teá quoác teá; Thöù ba laø söï hình thaønh vaø phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn cuûa caùc nöôùc khu vöïc nhö Trung Quoác, Singapore vaø Haøn Quoác, töø ñoù ruùt ra baøi hoïc kinh nghieäm coù giaù trò thöïc tieãn cho Vieät Nam, laø cô sôû cho vieäc ñònh höôùng phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp kinh teá quoác teá. - Veà maët thöïc tieãn, phaân tích, ñaùnh giaù thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam laø moät chuoãi söï kieän mang tính lòch söû phuø hôïp vôùi quoác gia coù neàn kinh teá chuyeån ñoåi.
Beân caïnh vieäc phaân tích thöïc tieãn hoaït ñoäng thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, luaän aùn cuõng ñaõ so saùnh quy moâ thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam vôùi caùc nöôùc ñeå nhaän ñònh maët haïn cheá cuûa thò tröôøng Vieät Nam ñoái vôùi caùc nöôùc. Qua ñoù, caên cöù vaøo noäi dung cuûa “Chieán löôïc phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn ñeán naêm 2010” ñeå hoaïch ñònh heä thoáng caùc giaûi phaùp ñoàng boä cho thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam tröôùc theàm gia nhaäp WTO. Ñoái töôïng nghieân cöùu vaø phaïm vi nghieân cöùu - Ñoái töôïng nghieân cöùu: luaän aùn nghieân cöùu thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam vaø caùc yeáu toá caàn thieát cho quaù trình phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 - Phaïm vi nghieân cöùu : luaän aùn taäp trung nghieân cöùu veà cô cheá hoaït ñoäng cuûa thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, nghieân cöùu caùc moâ hình keát noái thò tröôøng chöùng khoaùn giöõa Singapore vaø UÙc ñeå xaây döïng moâ hình keát noái thích hôïp cho thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam vaø Singapore. Ngoaøi ra, nghieân cöùu caùc giaûi phaùp phaùt trieån thò tröôøng vaø moâ hình tính heä soá Beâta cho caùc coå phieáu giuùp nhaø ñaàu tö kieåm soaùt ruûi ro heä thoáng treân thò tröôøng chöùng khoaùn goùp phaàn ñaåy maïnh hoaït ñoäng ñaàu tö chöùng khoaùn trong giai ñoaïn hoäi nhaäp kinh teá quoác teá Phöông phaùp nghieân cöùu Phöông phaùp chung ñöôïc söû duïng mang tính chaát xuyeân suoát vaø chæ ñaïo laø phöông phaùp duy vaät bieän chöùng , xem xeùt vaø giaûi quyeát caùc vaán ñeà coù lieân quan trong moái lieân heä phoå bieán, trong traïng thaùi vaän ñoäng vaø phaùt trieån, coù tính chaát heä thoáng trong nhöõng keát quaû, nhöõng maët tích cöïc ñaõ ñaït ñöôïc.
Ngoaøi ra ñeà taøi coøn söû duïng caùc phöông phaùp khaùc nhö: phöông phaùp thu thaäp thoâng tin töø: UÛy Ban chöùng khoaùn Nhaø nöôùc, Trung taâm giao dòch chöùng khoaùn, coâng ty chöùng khoaùn,…phöông phaùp thoáng keâ, ñieàu tra choïn maãu, phöông phaùp phaân tích toång hôïp, phöông phaùp so saùnh,… YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa ñeà taøi nghieân cöùu Luaän aùn ñaõ moâ taû, phaân tích thöïc traïng thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam nhaèm ñaùnh giaù chuoãi söï kieän dieãn tieán treân thò tröôøng nhaèm giuùp cho caùc nhaø quaûn lyù thò tröôøng, nhaø phaùt haønh, nhaø ñaàu tö coù ñöôïc moät böùc tranh hoaøn haûo phaûn aûnh nhòp ñoä hoaït ñoäng thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam trong thôøi gian qua. Töø ñoù caùc nhaø quaûn lyù thò tröôøng coù theå hoaïch ñònh caùc coâng cuï phuø hôïp ñeå phaùt trieån thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam. Beân caïnh vieäc nghieân cöùu moâ hình keát noái thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam vaø thò tröôøng chöùng khoaùn Singapore seõ goùp phaàn taïo ñieàu kieän hoäi nhaäp thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam vôùi thò tröôøng caùc nöôùc khu vöïc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHÖÔNG 1 CAÙC VAÁN ÑEÀ LYÙ LUAÄN VEÀ THÒ TRÖÔØNG CHÖÙNG KHOAÙN 1.1 Lyù luaän chung veà thò tröôøng chöùng khoaùn 1.1 Toång quan veà thò tröôøng chöùng khoaùn 1.1 Söï caàn thieát vaø tính taát yeáu cuûa thò tröôøng chöùng khoaùn Moät trong nhöõng yeáu toá cô baûn cho söï phaùt trieån kinh teá laø vieäc taïo laäp caùc coâng cuï taøi chính, ñeå coù ñöôïc heä thoáng thò tröôøng taøi chính (TTTC) naêng ñoäng vaø ñaït ñöôïc thò tröôøng voán hieäu quaû.
Moät TTTC naêng ñoäng seõ laø “nguoàn taøi nguyeân” baát taän ñeå taêng theâm söùc maïnh cho neàn kinh teá. Ngoaøi ra, söï toàn taïi thò tröôøng voán hieäu quaû seõ ñaûm baûo cung öùng voán cho ñaàu tö phaùt trieån kinh teá, ñaëc bieät laø caùc nguoàn voán trung vaø daøi haïn. Voán ñaàu tö cho phaùt trieån kinh teá laø nhu caàu khoâng giôùi haïn cho caùc quoác gia neân söï ra ñôøi thò tröôøng chöùng khoaùn (TTCK)-keânh huy ñoäng voán daøi haïn laø taát yeáu. TTCK laø moät ñònh cheá taøi chính trong thò tröôøng voán; heä thoáng TTTC vaø laø ñaëc tröng cô baûn, laø bieåu töôïng cuûa neàn kinh teá hieän ñaïi.
Böôùc vaøo theá kyû XXI, thò tröôøng voán toaøn caàu ñang thay theá heä thoáng ngaân haøng thöông maïi (NHTM) truyeàn thoáng ñeå trôû thaønh keânh cung caáp nguoàn taøi chính hieäu quaû vaø quan troïng nhaát cho caùc doanh nghieäp trong neàn kinh teá quoác gia ñoái vôùi caùc nöôùc coù neàn kinh teá phaùt trieån, nhö taïi Anh-Myõ toång giaù trò taøi saûn treân thò tröôøng voán ñaõ lôùn hôn nhieàu so vôùi heä thoáng ngaân haøng. Hieän töôïng chöùng khoaùn hoùa nguoàn taøi chính khoâng ngöøng gia taêng, vôùi thöïc teá moät soá nghieäp vuï naêng ñoäng, hieäu quaû nhaát cuûa caùc NHTM ñeàu lieân quan ñeán vieäc chuyeån ñoåi caùc saûn phaåm tín duïng thoâng thöôøng thaønh nhöõng loaïi chöùng khoaùn coù tính thanh khoaûn neân ñaõ thuùc ñaåy hôn nöõa söï phaùt trieån thò tröôøng voán, TTCK. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Thöïc vaäy, TTCK cung caáp caùc nguoàn voán daøi haïn cho chính phuû vaø doanh nghieäp ñeå thöïc hieän caùc hoaït ñoäng ñaàu tö phaùt trieån kinh teá môû roäng saûn xuaát kinh doanh. Ngaøy nay, ôû haàu heát caùc nöôùc coù neàn kinh teá phaùt trieån theo cô cheá thò tröôøng ñeàu coù moät TTCK hoaït ñoäng höõu hieäu.
Lòch söû ñaõ chöùng minh söï phaùt trieån TTCK taïi caùc nöôùc gaén boù raát chaët cheõ vôùi söï phaùt trieån neàn kinh teá caùc nöôùc nhö TTCK Anh quoác (1773), TTCK Ñöùc (1778), TTCK Myõ (1792), TTCK Thuïy Só (1876), TTCK Nhaät (1878), TTCK Phaùp (1801). Caùc TTCK cuûa caùc quoác gia môùi noåi trong khu vöïc cuõng ñoùng goùp tích cöïc vaøo söï phoàn vinh cuûa neàn kinh teá ñang phaùt trieån nhö: TTCK Hong Kong (1946), TTCK Trung Quoác (1949), TTCK Indonesia (1952), TTCK Nam Trieàu Tieân (1956), TTCK Ñaøi Loan vaø Thaùi Lan (1962), TTCK Malaysia vaø Singapore (1960). TTCK coù yù nghóa quan troïng nhö moät van ñieàu tieát höõu hieäu nhaát caùc nguoàn voán töø nôi thöøa ñeán nôi thieáu, töø nôi söû duïng keùm hieäu quaû ñeán nôi söû duïng coù hieäu quaû cao hôn. Ngoaøi ra noù coøn laø nôi dieãn ra quaù trình chuyeån nhöôïng quyeàn sôû höõu veà voán vaø taøi saûn voâ cuøng thuaän lôïi, laø moâi tröôøng cho vieäc ña daïng hoùa caùc chuû theå sôû höõu veà voán taïi caùc doanh nghieäp.
Vôùi söï phaùt hình thaønh TTCK seõ giuùp caùc nhaø ñaàu tö (NÑT) coù theå ña daïng hoùa ñaàu tö, chia seõ ruûi ro vôùi cô cheá tinh vi hôn thoâng qua caùc coâng cuï taøi chính, nhö: traùi phieáu, coå phieáu, chöùng chæ quyõ,… vaø caùc loaïi chöùng khoaùn phaùi sinh: quyeàn choïn, hôïp ñoàng töông lai,… nhaèm mang laïi cho coâng chuùng caùc cô hoäi ñaàu tö môùi ñeå gia taêng lôïi töùc ñaàu tö vaø kieåm soaùt ruûi ro vôùi möùc ñoä coù theå chaáp nhaän.2 Khaùi nieäm thò tröôøng chöùng khoaùn Hieän nay, coù raát nhieàu quan ñieåm khaùc nhau veà TTCK Quan ñieåm thöù nhaát cho raèng TTCK vaø thò tröôøng voán laø moät, chæ laø teân goïi khaùc nhau cuûa cuøng moät khaùi nieäm.