CHƯƠNG 1 : NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XK CỦA NHTM. Hoạt động tài trợ XK của NHTM.XK và vai trò của hoạt động XK trong nền kinh tế. Trong bối cảnh kinh tế hiện đại với tiến trình toàn cầu hóa và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, một quốc gia muốn phát triển kinh tế không thể chỉ dựa vào sản xuất trong nước mà còn phải mở rộng quan hệ giao dịch trên thị trường thế giới. Trên cơ sở khai thác tiềm năng và những lợi thế kinh tế vốn có, nền kinh tế ngoài việc sản xuất hàng hóa dịch vụ phục vụ nhu cầu nội địa còn có thể tạo nên những thặng dư có thể XK sang các nước khác.
XK giúp cho các quốc gia mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, góp phần tạo nguồn ngoại tệ phục vụ nhu cầu NK máy móc thiết bị phục vụ sản xuất và các hàng hóa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, nâng cao mức sống người dân. XK và NK là hai mặt chính của hoạt động ngoại thương, nhưng hầu hết các quốc gia đều tìm mọi biện pháp khuyến khích mạnh mẽ XK đồng thời cố gắng hạn chế NK nhằm bảo hộ sản xuất trong nước. XK thường được xem là một trong những mũi nhọn then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia. Vai trò của hoạt động XK đối với phát triển kinh tế của một quốc gia được thể hiện ở những mặt sau: - Phát huy và khai thác những tiềm năng và lợi thế nền kinh tế - Thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển, tạo công ăn việc làm, thực hiện phân công lại lao động hợp lý.
- Góp phần cơ cấu lại các ngành sản xuất trong nước từ đó thúc đẩy kinh tế phát triển. - Tạo nguồn thu ngoại tệ và tích lũy vốn cho nhu cầu đầu tư. - Mở rộng thị trường, tham gia ngày càng sâu rộng vào các quá trình phân công lao động quốc tế. Thực tiễn kinh tế thế giới cũng đã cho thấy giữa mức tăng tưởng ngoại thương và nhịp độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ.
Những nước có mức phát triển XK nhanh sẽ có nhịp độ tăng trưởng kinh tế cao. Những nước áp GVHD : GS.TS DƯƠNG THỊ BÌNH MINH HVTH : PHẠM THỊ NHÀN – NH NGÀY 2 – K15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm tài trợ XK. Tài trợ XK là một mảng trong hoạt động tài trợ XNK của NHTM.
Tài trợ XNK của NHTM bao hàm các hoạt động mang tính chất tài trợ của NHTM nhằm đáp ứng những nhu cầu đặc thù về tài chính và uy tín trong kinh doanh của các DN XNK trong quá trình giao dịch ngoại thương. Quá trình giao dịch ngoại thương đối với nhà XK là toàn bộ diễn biến của thương vụ XK từ lúc tìm kiếm đối tác, chào hàng, thiết lập hợp đồng, thu gom, chuẩn bị hàng hóa đến khi giao hàng, lập chứng từ để được thanh toán…. và hoàn tất hợp đồng ngoại thương. Trong suốt quá trình này, nhà XK cần đến tài trợ của NH để cho hoạt động được liên tục, không bị gián đoạn trong thời gian chờ tiền thanh toán từ mỗi thương vụ.
Tài trợ XK của NHTM là một khoản tín dụng được cấp bởi NH. Tuy nhiên, NH chỉ tham gia tài trợ với một số vốn chiếm tỷ lệ nhất định trong tổng số vốn cần thiết cho thương vụ, phần còn lại phải là vốn của DN. Với bản chất là một khoản tín dụng của NHTM nên tài trợ XK cũng phải tuân theo các nguyên tắc, quy định tín dụng và các giới hạn tín dụng. Tuy nhiên tài trợ XK cũng có những đặc thù riêng biệt so với hình thức cho vay thông thường : - Đối tượng tài trợ phải mang tính chất thương mại và vì mục tiêu thương mại.
Thông thường đối tượng này là hàng hóa, dịch vụ hoặc các dự án do vậy chủ thể được tài trợ phải là các pháp nhân có đăng ký kinh doanh. - Khi thực hiện tài trợ XK, NH thường quy định tất cả doanh số bán hàng của thương vụ XK đó phải được giao cho NH để thu hồi nợ vay trước khi hoàn trả phần còn lại cho nhà XK. Do đặc tính ấy mà tài trợ XK được xem là loại tài trợ tự giải, nghĩa là một khoản tín dụng mà nợ vay được thanh toán tự động bằng nguồn tiền bán hàng của chính hàng hóa mà nó tài trợ. - Trong tài trợ XK, đối tượng tài trợ và đối tượng trả nợ có thể khác nhau, NH tài trợ nhà XK nhưng lại thu nợ từ nhà NK hoặc từ NH của người NK.
Do vậy, không nhất thiết phải đảm bảo các điều kiện về tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh của nhà XK, miễn là khoản tài trợ có cơ sở thu nợ vững chắc từ phía người mua GVHD : GS.TS DƯƠNG THỊ BÌNH MINH HVTH : PHẠM THỊ NHÀN – NH NGÀY 2 – K15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Cùng với việc áp dụng các phương thức TTQT trong giao dịch ngoại thương, NH có thể giám sát và nắm quyền kiểm soát chặt chẽ đối với quá trình lưu chuyển chứng từ, hàng hóa và tiền thanh toán. Do vậy, tài trợ xuất khẩu có thể ít rủi ro hơn so với hình thức tài trợ vốn hoạt động thông thường. Cơ sở tồn tại và phát triển của hoạt động tài trợ XK. Sự ra đời tồn tại và phát triển của hoạt động tài trợ ngoại thương gắn liền với quá trình hành thành và lớn mạnh của nền thương mại quốc tế.
Ngoài những khó khăn thông thường như trong kinh doanh thương mại nội địa, các DN tham gia ngoại thương còn phải đương đầu với những nguy cơ dẫn đến rủi ro và thất bại. Những nguy cơ này xuất phát từ nhiều yếu tố đặc thù trong giao thương quốc tế về thời gian thực hiện giao dịch và khoảng cách địa lý, về loại tiền thanh toán và những biến động tỷ giá hối đoái, về sự khác biệt luật lệ, tập quán kinh doanh và các quy định điều tiết của Chính phủ…Chính những khó khăn và phức tạp nảy sinh trong quá trình giao thương đòi hỏi có sự tham gia của NHTM, NH đem lại cho khách hàng sự hiểu biết về mặt kỹ thuật và là chỗ dựa tài chính cho các DN. Có thể nói, hoạt động tài trợ ngoại thương là một yêu cầu tất yếu khách quan, gắn liền với quan hệ mua bán ngoại thương giữa các nước với nhau. Qua các hoạt động tài trợ ngoại thương, NH cung cấp giải pháp và kỹ thuật tài trợ phong phú, hữu hiệu, giải quyết những khó khăn về tài chính và uy tín kinh doanh ngoại thương của DN.
Trong hoạt động kinh doanh XK, mỗi nhà XK không những phải đối đầu với các DN bản xứ mà còn phải cạnh tranh với vô số DN XK khác trên toàn cầu. Người mua nước ngoài cũng ngày càng khắt khe hơn về uy tín, chất lượng hàng hóa dịch vụ cung ứng, và bao giờ cũng lựa chọn nhà cung cấp nào mời chào nhiều ưu đãi nhất, mà chủ yếu là ưu đãi về điều khoản thanh toán. Trong khi đó, nhà XK nào cũng muốn được thanh toán tiền hàng càng sớm càng tốt, hoặc nhiều trường hợp nhà XK không có đủ vốn để thu mua, chuẩn bị hàng hóa XK. Do đó họ cần tài trợ của NH để vừa có thể đảm bảo dòng ngân lưu của mình được điều hòa, vừa thực GVHD : GS.TS DƯƠNG THỊ BÌNH MINH HVTH : PHẠM THỊ NHÀN – NH NGÀY 2 – K15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Đối với NHTM, tài trợ XK là hình thức cho vay mang lại hiệu quả cao, an toàn, hoạt động tài trợ XK bên cạnh việc đem lại một nguồn thu nhập lãi và phí dịch vụ còn tạo nguồn thu ngoại tệ phục vụ cho nhu cầu tài trợ NK.
Với trình độ kỹ thuật nghiệp vụ thanh toán ngày càng phát triển, các phương thức TTQT ngày càng đa dạng và hoàn thiện, hoạt động tài trợ XK phát triển dưới nhiều hình thức ngày càng phong phú, phục vụ một cách hiệu quả cho hoạt động XK. Ngoài ra, thông qua hoạt động tài trợ XK NH còn mở rộng các mối quan hệ với các DN và NH nước ngoài, nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các chính sách và biện pháp khuyến khích XK của Chính phủ cũng là một trong những nhân tố quyết định mức độ tham gia tài trợ XK của các NHTM. Nhờ vào các chương trình tín dụng XK, bảo hiểm tín dụng XK, các quy định pháp lý ràng buộc các NHTM vào mục tiêu phát triển ngoại thương…Chính phủ các nước đã tạo điều kiện cho hoạt động tài trợ XK của các NH ngày càng mở rộng và phong phú hơn.
Các cam kết quốc tế trong lĩnh vực NH đối với tài trợ XK. * Về cho vay XK Đối tượng cho vay là nhà XK có hợp đồng XK và nhà NK có hợp đồng NK hàng hoá thuộc Danh mục mặt hàng vay vốn tín dụng XK. Mức vốn cho vay bằng tối đa bằng 85% giá trị hợp đồng XK, NK đã ký hoặc giá trị L/C đối với cho vay trước khi giao hàng hoặc giá trị giá hối phiếu hợp lệ đối với cho vay sau khi giao hàng. Thời hạn cho vay được xác định theo khả năng thu hồi vốn phù hợp với đặc điểm của từng hợp đồng XK và khả năng trả nợ của nhà XK hoặc nhà NK nhưng không quá GVHD : GS.TS DƯƠNG THỊ BÌNH MINH HVTH : PHẠM THỊ NHÀN – NH NGÀY 2 – K15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 * Về bảo lãnh tín dụng XK Đối tượng bảo lãnh là nhà XK có hợp đồng XK hàng hoá thuộc Danh mục mặt hàng vay vốn tín dụng XK.
nhưng không vay vốn tín dụng XK của nhà nước. Mức bảo lãnh cho nhà XK vay vốn không quá 85% giá trị hợp đồng XK hoặc giá trị L/C. Nhà XK được bảo lãnh phải trả phí bảo lãnh bằng 1%/năm trên số dư tín dụng được bảo lãnh. * Về bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh thực hiện hợp đồng Đối tượng bảo lãnh là nhà XK tham gia dự thầu thực hiện hợp đồng XK hàng hoá thuộc Danh mục mặt hàng vay vốn tín dụng XK.
Mức bảo lãnh tối đa không quá 3% giá dự thầu đối với bảo lãnh dự thầu và tối đa không quá 15% giá trị hợp đồng XK đối với bảo lãnh thực hiện hợp đồng XK. Nhà XK được bảo lãnh phải trả phí bảo lãnh là 0,5%/năm trên giá trị bảo lãnh nhưng tối đa bằng 100 triệu đồng/1 hợp đồng bảo lãnh. Mối quan hệ giữa hoạt động tài trợ XK và TTQT của NHTM.