Luận văn thạc sĩ về phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu quản lý khoa học và công nghệ phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Lê Thành Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương qua dự án khoa học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MỐI QUAN HỆ LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1. Hệ thống khái niệm
• 1.2. Khái niệm đề tài/dự án
• 1.3. Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.4. Hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.5. Những đặc điểm và thực chất của cách tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.6. Mối liên kết nghiên cứu thông qua các nhiệm vụ KH&CN
• 1.7. Tính cấp thiết của liên kết
• 1.8. Thực chất và nội dung của liên kết
• 1.9. Phân loại và hình thức liên kết
• 1.10. Điều kiện liên kết
• 1.11. Tiêu chí đánh giá
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN VÙNG VỚI ĐỊA PHƯƠNG
• 2.1. Thực trạng liên kết giữa Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với Địa phương trong quá trình thực hiện các dự án
• 2.2. Các hình thức liên kết
• 2.3. Nhân tố ảnh hưởng tích cực
• 2.4. Nhân tố ảnh hưởng kìm hãm
• 2.5. Kết quả địa phương đạt được từ sự liên kết với viện nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG MỐI LIÊN KẾT GIỮA VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƯƠNG
• 3.1. Mức độ cảm nhận về tác động của dự án đến sinh kế của người dân tham gia sản xuất
• 3.2. Vấn đề địa phương quan tâm nhất khi thực hiện liên kết nghiên cứu với viện nghiên cứu
• 3.3. Một số giải pháp nhằm phát triển mối liên kết giữa viện nghiên cứu với địa phương
• 3.4. Các giải pháp phát triển liên kết từ phía viện nghiên cứu
• 3.5. Các giải pháp phát triển liên kết từ phía địa phương
• 3.6. Giải pháp về cơ chế, chính sách của nhà nước nhằm thúc đẩy mối liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Tóm tắt

I. Giới thiệu về mối quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương

Mối quan hệ giữa viện nghiên cứu và địa phương là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển khoa học và công nghệ. Sự hợp tác này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị thực tiễn. Việc phát triển quan hệ nghiên cứu giữa hai bên thông qua các dự án khoa học là cần thiết để giải quyết những vấn đề bức xúc của địa phương. Theo nghiên cứu, việc kết nối giữa viện và địa phương có thể tạo ra những cơ hội mới cho cả hai bên, từ việc chia sẻ nguồn lực đến việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất. Điều này không chỉ giúp phát triển bền vững mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.1. Tầm quan trọng của việc hợp tác nghiên cứu

Hợp tác giữa viện nghiên cứu và địa phương mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đầu tiên, nó giúp tăng cường hợp tác nghiên cứu, tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị. Thứ hai, việc này còn giúp địa phương giải quyết những vấn đề cụ thể như an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Theo một nghiên cứu, các dự án khoa học thành công thường gắn liền với sự tham gia tích cực của các bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến các tổ chức xã hội. Điều này cho thấy rằng, việc xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa viện và địa phương là rất cần thiết để đạt được những mục tiêu phát triển bền vững.

II. Thực trạng và thách thức trong mối quan hệ nghiên cứu

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin và hiểu biết lẫn nhau giữa hai bên. Nhiều địa phương chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của khoa học ứng dụng trong phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, các dự án khoa học thường gặp khó khăn trong việc triển khai do thiếu nguồn lực và sự hỗ trợ từ chính quyền. Điều này dẫn đến việc nhiều nghiên cứu không được ứng dụng vào thực tiễn, gây lãng phí nguồn lực và thời gian. Để khắc phục tình trạng này, cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể từ nhà nước nhằm tăng cường hợp tác giữa viện và địa phương.

2.1. Những khó khăn trong việc triển khai dự án

Việc triển khai các dự án khoa học giữa viện nghiên cứu và địa phương thường gặp nhiều khó khăn. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu đồng bộ trong các chính sách và quy định pháp luật. Nhiều địa phương không có đủ nguồn lực để thực hiện các nghiên cứu, trong khi các viện nghiên cứu lại thiếu thông tin về nhu cầu thực tế của địa phương. Điều này dẫn đến việc các nghiên cứu không phù hợp với thực tiễn, gây khó khăn trong việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến các viện nghiên cứu, nhằm đảm bảo rằng các dự án khoa học được triển khai hiệu quả và mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

III. Giải pháp phát triển mối quan hệ nghiên cứu

Để phát triển mối quan hệ giữa viện nghiên cứu và địa phương, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Đầu tiên, cần tăng cường hợp tác nghiên cứu thông qua việc tổ chức các hội thảo, diễn đàn để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm. Thứ hai, cần xây dựng các chương trình đào tạo nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ nghiên cứu và quản lý tại địa phương. Cuối cùng, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ trong việc xây dựng các chính sách khuyến khích khoa học ứng dụng và đổi mới sáng tạo. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của các dự án khoa học mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của cả hai bên.

3.1. Tăng cường hợp tác và chia sẻ thông tin

Việc tăng cường hợp tác nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương là rất cần thiết. Các bên cần tổ chức thường xuyên các hội thảo, diễn đàn để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về vai trò của khoa học ứng dụng mà còn tạo cơ hội cho các nhà nghiên cứu và địa phương gặp gỡ, trao đổi ý tưởng. Bên cạnh đó, việc xây dựng các nền tảng trực tuyến để chia sẻ thông tin về các dự án khoa học cũng là một giải pháp hiệu quả. Những hoạt động này sẽ góp phần tạo ra một mạng lưới kết nối chặt chẽ giữa viện và địa phương, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2013-2017, Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng đã triển khai 109 đề tài/dự án khoa học công nghệ (KH&CN) với tổng kinh phí gần 98 tỷ đồng, trong đó có 76 dự án đặt hàng từ địa phương và thực tiễn sản xuất. Mối liên kết giữa viện nghiên cứu và địa phương được xem là yếu tố then chốt nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng kết quả nghiên cứu vào phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển vùng miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, thiếu liên kết trong chuỗi giá trị, dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp và khó khăn trong việc nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm nông sản.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đề xuất các giải pháp phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương thông qua các dự án, nhằm tăng cường hiệu quả chuyển giao công nghệ và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng cùng ba tỉnh Hòa Bình, Vĩnh Phúc và Lạng Sơn trong giai đoạn 2013-2017. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản lý, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững kinh tế vùng, góp phần thực hiện các chính sách phát triển KH&CN của Nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết hệ thống đổi mới quốc gia và lý thuyết quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học. Lý thuyết hệ thống đổi mới quốc gia nhấn mạnh vai trò liên kết giữa các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương trong quá trình sáng tạo và chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Lý thuyết quản lý nghiên cứu khoa học tập trung vào các đặc điểm của nghiên cứu khoa học như tính mới, tính tin cậy, tính khách quan, tính rủi ro và tính kế thừa, đồng thời phân loại các loại hình nghiên cứu cơ bản, ứng dụng và triển khai.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Nghiên cứu khoa học: hoạt động khám phá, phát hiện và sáng tạo tri thức mới nhằm ứng dụng vào thực tiễn.
• Đề tài/dự án KH&CN: hình thức tổ chức nghiên cứu có mục tiêu cụ thể, có sự tham gia của nhiều bên liên quan và chịu sự ràng buộc về thời gian, nguồn lực.
• Liên kết nghiên cứu: sự hợp tác giữa viện nghiên cứu và địa phương trong thực hiện các đề tài/dự án nhằm phát huy hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng.
• Hệ thống đổi mới quốc gia: mạng lưới các tổ chức, chính sách và hoạt động phối hợp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
• Nhân tố ảnh hưởng liên kết: bao gồm hoàn cảnh, tổ chức, cam kết, giao tiếp và các điều kiện chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu tài liệu và điều tra khảo sát định lượng. Dữ liệu được thu thập từ 140 phiếu điều tra, trong đó 50 phiếu tại Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng và 90 phiếu tại ba tỉnh Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Lạng Sơn. Đối tượng khảo sát gồm cán bộ nghiên cứu, lãnh đạo viện, chuyên viên các sở ban ngành và nông dân tham gia sản xuất.

Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích nhân tố và so sánh tỷ lệ phần trăm nhằm đánh giá thực trạng liên kết, các nhân tố tác động và kết quả đạt được. Thời gian thu thập dữ liệu từ tháng 5/2017 đến tháng 3/2018, đảm bảo tính cập nhật và phản ánh chính xác thực tiễn liên kết nghiên cứu giữa viện và địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng liên kết nghiên cứu: Trong giai đoạn 2013-2017, Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng đã thực hiện 109 đề tài/dự án KH&CN, trong đó 70% dự án là đặt hàng từ địa phương và thực tiễn sản xuất. Điều này cho thấy sự gia tăng rõ rệt về mức độ hợp tác giữa viện và địa phương. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy chỉ khoảng 60% các dự án được đánh giá là có hiệu quả ứng dụng cao, còn lại gặp nhiều khó khăn trong việc chuyển giao và áp dụng kết quả.

2. Nhân tố ảnh hưởng tích cực đến liên kết: Vai trò của lãnh đạo và sự cam kết của các bên được đánh giá cao với mức đồng thuận trên 80%. Mối quan hệ thân thiết và kinh nghiệm hợp tác trước đây cũng là yếu tố quan trọng giúp tăng hiệu quả liên kết. Ngoài ra, năng lực chuyên môn của đội ngũ nghiên cứu và sự phối hợp tổ chức được đánh giá tích cực với tỷ lệ đồng ý trên 75%.

3. Nhân tố kìm hãm liên kết: Trình độ khoa học kỹ thuật của nông dân còn hạn chế, quy hoạch vùng sản xuất chưa đồng bộ và liên kết tiêu thụ sản phẩm chưa bền vững là những rào cản chính. Khoảng 40% người được khảo sát cho rằng các vấn đề về cơ chế chính sách và nguồn lực tài chính cũng làm giảm hiệu quả liên kết.

4. Kết quả đạt được từ liên kết: Viện nghiên cứu đã nâng cao được nguồn lực thông qua chia sẻ trang thiết bị và kinh nghiệm, đồng thời giúp địa phương xây dựng vùng sản xuất tập trung và nâng cao chất lượng sản phẩm. Địa phương cũng được hưởng lợi từ việc tiếp cận công nghệ mới, nâng cao kỹ thuật cho nông dân và giảm thời gian lãng phí trong sản xuất. Khoảng 70% người tham gia khảo sát đánh giá liên kết đã góp phần cải thiện sinh kế và năng suất sản xuất.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối liên kết giữa viện nghiên cứu và địa phương đã có những bước tiến đáng kể, phù hợp với xu hướng phát triển hệ thống đổi mới quốc gia. Việc tăng cường hợp tác qua các dự án đặt hàng giúp tập trung nguồn lực và nâng cao tính ứng dụng của nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, các hạn chế về năng lực địa phương và cơ chế chính sách vẫn là thách thức lớn cần được giải quyết.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, mô hình liên kết tại Việt Nam còn thiếu sự đồng bộ và cơ chế hỗ trợ tài chính chưa hiệu quả như ở Đức hay Trung Quốc. Việc xây dựng các mô hình liên kết linh hoạt, hài hòa lợi ích và tăng cường đào tạo nguồn nhân lực là cần thiết để nâng cao hiệu quả liên kết. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ dự án theo nguồn vốn và bảng đánh giá mức độ đồng thuận các nhân tố ảnh hưởng, giúp minh họa rõ nét hơn các kết quả phân tích.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực nguồn nhân lực nghiên cứu và sản xuất: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ nghiên cứu và nông dân tại địa phương nhằm nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật, áp dụng trong vòng 1-2 năm. Chủ thể thực hiện là Viện Nghiên cứu và các sở ban ngành địa phương.

2. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ liên kết nghiên cứu: Đề xuất các chính sách ưu đãi tài chính, cơ chế đặt hàng nghiên cứu rõ ràng, minh bạch và linh hoạt, thúc đẩy hợp tác lâu dài trong 3 năm tới. Nhà nước và Bộ KH&CN là chủ thể chính.

3. Phát triển mô hình liên kết linh hoạt, phù hợp với đặc thù vùng miền: Thiết lập các nhóm nghiên cứu liên ngành, mô hình hợp tác giữa viện nghiên cứu, địa phương và doanh nghiệp, tập trung vào các sản phẩm chủ lực của vùng trong 2 năm. Viện Nghiên cứu phối hợp với UBND các tỉnh thực hiện.

4. Tăng cường truyền thông và kết nối thông tin giữa các bên liên quan: Xây dựng hệ thống thông tin, mạng lưới giao tiếp thường xuyên giữa viện nghiên cứu và địa phương để chia sẻ kết quả, nhu cầu và giải pháp trong vòng 1 năm. Viện Nghiên cứu và các sở KH&CN địa phương chịu trách nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý khoa học và công nghệ tại các viện nghiên cứu: Giúp hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về liên kết nghiên cứu, từ đó xây dựng chiến lược hợp tác hiệu quả.

2. Lãnh đạo và chuyên viên các sở KH&CN, NN&PTNT địa phương: Hỗ trợ trong việc tổ chức, quản lý và phối hợp thực hiện các dự án nghiên cứu ứng dụng phù hợp với nhu cầu địa phương.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên đại học chuyên ngành quản lý khoa học và công nghệ: Cung cấp tài liệu tham khảo về mô hình liên kết nghiên cứu và các nhân tố ảnh hưởng, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Doanh nghiệp và hợp tác xã trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển vùng: Tận dụng kết quả nghiên cứu và mô hình liên kết để nâng cao năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ và mở rộng thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương có vai trò gì trong phát triển kinh tế vùng?
   Liên kết giúp chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và phát triển sản phẩm chủ lực, góp phần tăng trưởng kinh tế bền vững. Ví dụ, Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng đã hỗ trợ các tỉnh miền núi phát triển vùng sản xuất tập trung.

2. Những khó khăn chính trong liên kết nghiên cứu hiện nay là gì?
   Khó khăn gồm trình độ kỹ thuật của nông dân thấp, quy hoạch vùng chưa đồng bộ, thiếu cơ chế hỗ trợ tài chính và thông tin liên lạc chưa hiệu quả.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn này?
   Nghiên cứu kết hợp khảo sát định lượng với 140 phiếu điều tra và phân tích thống kê nhằm đánh giá thực trạng, nhân tố ảnh hưởng và kết quả liên kết.

4. Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng trong thời gian bao lâu?
   Các giải pháp được đề xuất với timeline từ 1 đến 3 năm, tập trung vào đào tạo, hoàn thiện chính sách, phát triển mô hình liên kết và tăng cường truyền thông.

5. Ai là chủ thể chính trong việc thực hiện các giải pháp phát triển liên kết?
   Chủ thể gồm Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng, các sở KH&CN, NN&PTNT địa phương, Bộ KH&CN và các cơ quan quản lý nhà nước liên quan.

Kết luận

• Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng đã thực hiện 109 đề tài/dự án KH&CN giai đoạn 2013-2017, trong đó 70% dự án đặt hàng từ địa phương, thể hiện sự gia tăng liên kết nghiên cứu.
• Các nhân tố như vai trò lãnh đạo, cam kết, năng lực chuyên môn và mối quan hệ thân thiết đóng vai trò quan trọng trong thành công của liên kết.
• Hạn chế về trình độ kỹ thuật địa phương, quy hoạch vùng và cơ chế chính sách là những rào cản cần khắc phục.
• Giải pháp đề xuất tập trung vào đào tạo, hoàn thiện chính sách, phát triển mô hình liên kết linh hoạt và tăng cường truyền thông.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao hiệu quả liên kết nghiên cứu giữa viện và địa phương, góp phần phát triển kinh tế vùng bền vững.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả định kỳ và mở rộng nghiên cứu sang các vùng khác.

Các cơ quan quản lý và viện nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp, đồng thời tăng cường đầu tư và hỗ trợ nhằm phát huy tối đa tiềm năng liên kết nghiên cứu khoa học và phát triển vùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA MOI QUAN HỆ LIÊN KET VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƯƠNG 1. Hệ thống khái niệm 1. Nghiên cứu khoa học Khái niệm “khoa học”: Theo Luật KH&CN sửa đổi 2013 “Khoa hoc là hệ thong tri thức về bản chat, quy luật ton tai va phát triển của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội va tu duy”’. ” Khoa học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết mới,.

về tự nhiên và xã hội. Những kiến thức mới này tốt hơn, có thê thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Như vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về quy luật của vật chất và sự vận động của vật chat, những quy luật của tự nhiên, xã hội va tu duy. Những tri thức nay chính là tri thức khoa học.

Tri thức khoa học là những hiểu biết được tích luỹ một cách có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các hoạt động này có mục tiêu xác định va sử dụng phương pháp khoa học. Tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên. Khái niệm “nghiên cứu khoa học”: Theo Luật KH&CN sửa đổi 2013 “NCKH là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật cua sự vật, hiện trượng tự nhiên, xã hội và tu duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu khoa hoc bao gốm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ung dụng ”.

NCKH là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết; hoặc là phát hiện ra bản chất của sự vật, phát triển nhận thức 14 khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới đê làm biên đôi sự vật phục vụ mục tiêu hoạt động của con người. Có thể nói, NCKH là sự tìm tòi, khám phá trong một thế giới hoàn toàn chưa được biết đến, và kết quả tìm kiếm ra sao cũng không thể dự kiến trước một cách chi tiết. Chính vi vậy, trong NCKH, mỗi người nghiên cứu cần đưa ra một hoặc một số nhận định sơ bộ về kết quả cuối cùng của nghiên cứu, gọi đó là giả thuyết nghiên cứu, hay giả thuyết khoa học. Gia thuyết nghiên cứu hay giả thuyết khoa học là phán đoán về ban chất đối tượng nghiên cứu.

Theo phán đoán này, người nghiên cứu tiếp tục đi tìm kiếm các luận cứ để chứng mình. Rất có thể kết quả nghiên cứu sẽ xác nhận giả thuyết khoa học đặt ra ban đầu là đúng. Khi đó, người nghiên cứu khang định được một luận điểm khoa học của mình. Nhưng rất có thê kết quả nghiên cứu sẽ phủ định hoan toàn phán đoán ban đầu, tức giả thuyết khoa học bị bác bỏ.

Rốt cuộc, toàn bộ quá trình NCKH chăng qua là quá trình tìm kiếm các luận cứ dé chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết khoa học, tức luận dié khoa học của tác giả. Đặc điểm của nghiên cứu khoa học: NCKH hướng vào việc tìm kiếm những điều chưa biết. Đây là đặc điểm chung nhất của hoạt động NCKH. Chính đặc điểm này đã dẫn đến hàng loạt những đặc điểm khác của NCKH mà người nghiên cứu cũng như các nhà quản lý nghiên cứu cần quan tâm khi xử lý những vấn đề cụ thể về mặt phương pháp luận nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu.

Các đặc điểm này là những căn cứ quan trọng được sử dụng để xây dựng các chỉ tiêu đánh giá xét duyệt cũng như nghiệm thu các DT/DA KH&CN. Các đặc điểm của NCKH theo PGS. TS Vũ Cao Đàm (2005) được thê hiện dưới đây: + Tính mới: Vì khoa học luôn hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết, cho nên quá trình NCKH là quá trình hướng tới những phát hiện mới, sáng tạo mới. Do đó tính mới là thuộc tính quan trọng nhất của NCKH.

15 + Tính tin cậy: Một kết quả nghiên cứu đạt được nhờ một phương pháp nào đó phải có khả năng kiểm chứng lại nhiều lần trong những điều kiện hoàn toàn giống nhau cho kết quả thu được hoàn toàn giống nhau. Một kết quả thu được ngẫu nhiên dù phù hợp với giả thuyết đã đặt ra trước đó cũng chưa thé xem là đủ tin cậy để kết luận về bản chất của sự vật, hiện tượng. Do vậy, khi trình bày một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu cần chỉ rõ những điều kiện, nhân tô và phương tiện thực hiện. Nguyên tắc này mang tính chung cho cả khoa học tự nhiên, KHKT, KHXH&NV.

+ Tính khách quan: Tính khách quan vừa là đặc điểm của NCKH, vừa là một tiêu chuẩn về phâm chat của người nghiên cứu khoa học. Trong xã hội khoa học người ta xem đó là một chuân mực giá trỊ. + Tính thông tin: Sản pham của NCKH được thé hiện dưới nhiều dang như: báo cáo khoa học, tác phẩm khoa học, một mẫu vật liệu mới, mẫu sản pham mới, mô hình thí điểm, giải pháp mới,. Tuy nhiên trong tat cả các dạng thể hiện trên sản phẩm khoa học luôn mang đặc trưng thông tin.

Đó là những thông tin về quy luật vận động của sự vật, thông tin về quy trình công nghệ, tính năng của sản phâm mớối,. + Tính rủi ro: Rui ro là bat cứ điều gì không chắc chắn có thé ảnh hưởng tới các kết quả của chúng ta so với những gì chúng ta mong đợi. Nó là hiện tượng bất ngờ, lệnh so với dự tính hay năm ngoài khả năng dự tính của con người, và nó có kha năng đem tới cho con người những tổn thất nhất định nếu không được kiểm soát kịp thời và đúng hướng. Khám phá bản chất sự vật và sáng tạo ra sự vật mới là một quá trình có thé thất bại, đó là tính rủi ro trong NCKH.

Nguyên nhân dẫn đến rủi ro có nhiều dạng như do thiếu thông tin, trình độ, năng lực thiết bị, năng lực người nghiên cứu còn hạn chế,. Tuy nhiên trong NCKH, thất bại cũng được xem là một kết quả. 16 + Tính kế thừa: mỗi nghiên cứu thường phải kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đó, thậm chí trong những lĩnh vực khoa học khác xa nhau. + Tính cá nhân: dù là một công trình NCKH do một tập thé thực hiện thi vai trò cá nhân trong sáng tạo cũng mang tính quyết định.

Tính các nhân được thê hiện trong tư duy cá nhân và chủ kiên riêng của cá nhân. + Tính tré trong áp dụng: Một kết quả nghiên cứu thường không được áp dụng ngay, mà phải qua một thời gian nhất định. Thời gian giãn cách từ khi kết quả nghiên cứu thành công đến khi áp dụng được gọi là độ trễ. Dé đưa ra một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu phải trả qua một quá trình nghiên cứu có thê là rất dài, khoảng thời gian để nghiên cứu có thể làm cho van đề nghiên cứu ấy không còn bức thiết nữa.

Thêm vào đó, kết quả nghiên cứu thường không thé áp dụng ngay vào sản xuất và đời sống được. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này như điều kiện kinh tế, tâm lý xã hội, văn hoá,. + Tính phi kinh tế: lao động NCKH rat khó định mức một cách chính xác. Những thiết bị chuyên dụng cho NCKH hau như không thé khấu hao (tần suất sử dụng không ồn định và hầu như rất thấp, tốc độ hao mòn vô hình luôn vượt trước rất xa so với tốc độ hao mòn hữu hình, hiệu quả kinh tế của NCKH hầu như không thể xác định).

Phân loại nghiên cứu khoa học: - Theo các giai đoạn cua nghiên cứu: Nghiên cứu cơ bản (basic research), là những nghiên cứu nhằm phát hiện thuộc tính, cấu trúc, động thái của các sự vật, tương tác trong nội bộ sự vật và mối liên hệ giữa sự vật với các sự vật khác. Nghiên cứu ứng dụng (experimental research), là sự vận dụng quy luật được phát hiện từ nghiên cứu cơ bản dé giải thích một sự vật, tao ra những nguyên lý mới về các giải pháp và ứng dụng chúng vào sản xuât và đời sông. 17 Triển khai (experimental development), còn gọi là triển khai thực nghiệm, là sự vận dụng các lý thuật dé đưa ra các hình mẫu với những tham số khả thi về kỹ thuật. - Theo chức năng nghién cứu: Nghiên cứu mô tả, là nghiên cứu nhằm đưa ra một hệ thống tri thức về nhận dạng sự vật, giúp phân biệt được sự khác nhau về bản chất giữa sự vật này với sự vật khác.

Nghiên cứu giải thích, là nghiên cứu nhằm làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự hình thành và quy luật chi phối quá trình vận động của sự vật. Nghiên cứu giải pháp, là nghiên cứu nhăm đưa ra một sự vật mới chưa từng ton tại. Nghiên cứu dự báo, là những nghiên cứu nhằm nhận dang trang thái của sự vật trong tương lai. > Ca hai cách phân loại trên đều đúng.

Theo cách phân loại thứ nhất (phân loại theo giai đoạn nghiên cứu) đề tài này thuộc nghiên cứu ứng dụng có nghĩa là vận dụng các lý thuyết đã được chứng minh (chính là các quy luật đã được phát hiện ra trong nghiên cứu cơ bản) để giải thích về quan hệ liên kết nghiên cứu trong NCKH tạo ra những nguyên lý mới về giải pháp phát triển quan hệ này theo định hướng nhu cầu và ứng dụng chúng vào phát triển quan hệ liên kêt nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương thông qua các dự án. Với cách phân loại thứ hai (theo chức năng nghiên cứu): dé tài này thuộc nghiên cứu giải pháp, là nghiên cứu nhằm tìm ra quan hệ liên kết mới theo định hướng nhu cầu — chưa từng ton tại. Khái niệm đề tài/dự án - Đề tài/ dự án: 18 Theo PGS. TS Vũ Cao Dam, “dé tai là một hình thức tổ chức nghiên cứu khoa học, trong đó có một nhóm người cùng thực hiện một nhiệm vụ nghiên cứu ”.

Đề tài định hướng vào việc trả lời những câu hỏi về ý nghĩa học thuật, có thể chưa quan tâm nhiều đến việc hiện thực hoá trong hoạt động thực tế. Dự án là một loại đề tài có mục đích ứng dụng xác định, cụ thé về kinh tế và xã hội. Dự án có những đòi hỏi khác đề tài như: đáp ứng một nhu cầu đã được nêu ra, chịu sự ràng buộc của kỳ hạn và thường là ràng buộc về nguôn lực. Một dự án là một chuỗi những hành động nhằm thực hiện được những mục tiêu rõ ràng đã được xác định trước trong một khoảng thời gian xác định và với một nguồn ngân sách xác định.