Luận văn thạc sĩ phát triển ngành nuôi trồng thủy sản khu vực thị xã quảng yên tỉnh quảng ninh trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Luận văn thạc sĩ phân tích phát triển ngành nuôi trồng thủy sản khu vực thị xã quảng yên tỉnh quảng ninh trong bối cảnh biến, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Vũ Thu Lan
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Yêm
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Phát triển ngành nuôi trồng thủy sản khu vực thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên trong biến đổi khí hậu

Phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên trong bối cảnh biến đổi khí hậu là vấn đề cấp thiết nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững ngành thủy sản địa phương. Thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, với lợi thế vùng ven biển dài hơn 30 km, có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đặc biệt là các vùng bãi triều, đầm phá và vùng nước ngọt nội địa, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển đa dạng các hình thức nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, tác động của biến đổi khí hậu và thủy sản như tăng nhiệt độ, nước biển dâng, xâm nhập mặn, mưa bão và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã ảnh hưởng rõ nét đến hoạt động nuôi trồng thủy sản tại đây. Việc nghiên cứu tổng quan về hiện trạng, các thách thức và tiềm năng phát triển ngành nuôi trồng thủy sản Quảng Yên trong bối cảnh này là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp thích ứng hiệu quả.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội ảnh hưởng đến nuôi trồng thủy sản Quảng Yên

Thị xã Quảng Yên có địa hình đa dạng với đồng bằng thấp trũng và đồi núi thấp, khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa hè nóng ẩm và mùa đông lạnh khô. Lượng mưa trung bình gần 2000 mm/năm, tập trung vào mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10. Vùng biển và bãi triều rộng lớn với nhiều cửa sông tạo điều kiện thuận lợi cho các hình thức nuôi thủy sản nước mặn, lợ và nước ngọt. Kinh tế địa phương chủ yếu dựa vào nông nghiệp, thủy sản với sản lượng thủy sản năm 2018 đạt 26.244 tấn, chiếm 21,7% tổng sản lượng thủy sản tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng vùng nuôi còn hạn chế, trình độ kỹ thuật nuôi chưa cao, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sản xuất.

1.2. Tầm quan trọng của phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững tại Quảng Yên

Phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững tại Quảng Yên không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản xuất thủy sản, tạo việc làm và thu nhập cho người dân mà còn giúp bảo vệ môi trường sinh thái vùng ven biển. Ngành thủy sản đóng góp gần 50% GDP trong khối nông, lâm, ngư nghiệp của tỉnh, đồng thời là nguồn nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thủy sản, phát triển bền vững giúp giảm thiểu rủi ro thiên tai, dịch bệnh và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, góp phần ổn định sinh kế cộng đồng ven biển.

II. Phân tích thách thức biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến nuôi trồng thủy sản Quảng Yên

Tác động của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản tại Quảng Yên thể hiện qua nhiều khía cạnh như tăng nhiệt độ nước, xâm nhập mặn, biến động thời tiết cực đoan, dịch bệnh phát sinh và thay đổi môi trường sống thủy sản. Những hiện tượng này làm giảm năng suất, phá hủy cơ sở hạ tầng nuôi trồng và gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Đặc biệt, mực nước biển dâng cao làm thay đổi chế độ thủy triều, gây ngập úng vùng nuôi, ảnh hưởng đến chất lượng nước và sinh trưởng của các loài thủy sản. Việc đánh giá các thách thức này là bước quan trọng để xây dựng các giải pháp thích ứng phù hợp.

2.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và nước biển dâng đến nuôi trồng thủy sản Quảng Yên

Nhiệt độ tăng làm thay đổi môi trường sống của các loài thủy sản, gây stress sinh học, giảm sức đề kháng và tăng nguy cơ dịch bệnh. Nước biển dâng cao làm xâm nhập mặn sâu vào vùng đất nuôi, ảnh hưởng đến các loài thủy sản nước ngọt và nước lợ. Mực nước biển dâng còn làm thay đổi chế độ thủy triều, gây ngập úng và làm suy thoái môi trường nước nuôi, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm nuôi trồng.

2.2. Tác động của hiện tượng thời tiết cực đoan và dịch bệnh đến sản xuất thủy sản

Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, mưa lớn, lũ lụt diễn ra ngày càng thường xuyên và khốc liệt, gây thiệt hại lớn về cơ sở hạ tầng nuôi trồng, làm chết hàng loạt thủy sản. Sự thay đổi môi trường cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi sinh vật gây bệnh phát triển, làm bùng phát dịch bệnh nguy hiểm như đốm trắng, hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm. Những tác động này làm giảm năng suất, tăng chi phí sản xuất và gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho người nuôi.

2.3. Thách thức về quản lý nguồn nước và môi trường nuôi trồng thủy sản

Biến đổi khí hậu làm thay đổi chất lượng và lượng nước phục vụ nuôi trồng thủy sản, gây khó khăn trong việc quản lý nguồn nước. Xâm nhập mặn và ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp, giao thông thủy làm suy giảm chất lượng môi trường nước nuôi. Hệ thống đê biển và kênh mương chưa đồng bộ, dễ bị tổn thương trước thiên tai, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát môi trường nuôi và phòng chống dịch bệnh.

III. Phương pháp phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên thích ứng với biến đổi khí hậu

Để phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cần áp dụng các phương pháp kỹ thuật và quản lý hiện đại, đồng thời nâng cao năng lực thích ứng của cộng đồng. Các giải pháp bao gồm cải tiến kỹ thuật nuôi, quản lý nguồn nước, bảo vệ môi trường, phát triển công nghệ nuôi trồng và tổ chức sản xuất hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp này giúp giảm thiểu rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái vùng ven biển.

3.1. Áp dụng công nghệ nuôi trồng thủy sản hiện đại và bền vững

Công nghệ nuôi trồng hiện đại như nuôi thâm canh, siêu thâm canh, sử dụng con giống chất lượng cao và thức ăn công nghiệp giúp tăng năng suất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Áp dụng quy trình VietGAP đảm bảo an toàn thực phẩm và giảm thiểu dịch bệnh. Công nghệ xử lý nước và kiểm soát chất lượng môi trường nuôi cũng cần được nâng cao để thích ứng với biến đổi khí hậu.

3.2. Quản lý nguồn nước và bảo vệ môi trường nuôi trồng thủy sản

Quản lý chặt chẽ nguồn nước, xây dựng hệ thống kênh mương, đê bao đồng bộ và hiệu quả giúp kiểm soát xâm nhập mặn và ngập úng. Bảo vệ rừng ngập mặn và các hệ sinh thái ven biển góp phần duy trì cân bằng sinh thái, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân và các chủ thể liên quan là yếu tố then chốt.

3.3. Tổ chức sản xuất và nâng cao năng lực cộng đồng thích ứng biến đổi khí hậu

Phát triển các mô hình liên kết sản xuất như hợp tác xã, tổ hợp tác giúp tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đào tạo, tập huấn kỹ thuật nuôi và kiến thức về biến đổi khí hậu cho người nuôi giúp nâng cao năng lực thích ứng. Hỗ trợ tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường cũng là giải pháp quan trọng để phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên

Các nghiên cứu và khảo sát thực tế tại Quảng Yên cho thấy, việc áp dụng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu đã góp phần nâng cao năng suất và giá trị sản xuất thủy sản. Diện tích nuôi trồng thủy sản có xu hướng tăng nhẹ từ năm 2012, sản lượng tăng gấp hơn 2 lần trong 12 năm qua. Mô hình nuôi thân thiện môi trường, nuôi công nghiệp và áp dụng kỹ thuật mới được nhân rộng, giúp giảm thiểu dịch bệnh và tăng hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức về cơ sở hạ tầng, nguồn giống và nhận thức cộng đồng cần được tiếp tục cải thiện.

4.1. Hiện trạng diện tích và sản lượng nuôi trồng thủy sản tại Quảng Yên

Việc chuyển đổi diện tích đất kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, cải tạo vùng đất và mở rộng mô hình nuôi thân thiện môi trường đã góp phần nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân.

4.2. Kết quả áp dụng giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu trong nuôi trồng thủy sản

Các mô hình nuôi thâm canh, siêu thâm canh và nuôi theo quy trình VietGAP đã được triển khai tại nhiều vùng nuôi, giúp tăng năng suất và giảm thiểu dịch bệnh. Công tác phòng chống dịch bệnh được chú trọng với việc sử dụng con giống chất lượng và kiểm soát môi trường nuôi. Hệ thống hạ tầng vùng nuôi được đầu tư nâng cấp, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và biến đổi khí hậu gây ra.

4.3. Đánh giá hiệu quả và những hạn chế trong phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên

Mặc dù có nhiều tiến bộ, năng suất và giá trị sản xuất thủy sản tại Quảng Yên vẫn còn thấp so với mức trung bình của tỉnh. Các hạn chế gồm trình độ kỹ thuật nuôi còn thấp, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn giống chưa đáp ứng đủ và nhận thức về biến đổi khí hậu của người nuôi còn hạn chế. Những yếu tố này làm tăng rủi ro và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản.

V. Kết luận và định hướng phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên trong tương lai

Phát triển nuôi trồng thủy sản Quảng Yên trong bối cảnh biến đổi khí hậu đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các giải pháp kỹ thuật, quản lý và chính sách hỗ trợ. Việc nâng cao năng lực thích ứng, áp dụng công nghệ hiện đại và bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững ngành thủy sản địa phương. Định hướng tương lai cần tập trung phát triển các mô hình nuôi thân thiện môi trường, đa dạng hóa đối tượng nuôi, nâng cao chất lượng con giống và xây dựng hệ thống hạ tầng vùng nuôi đồng bộ. Đồng thời, tăng cường đào tạo, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển nuôi trồng thủy sản thích ứng với biến đổi khí hậu.

5.1. Định hướng phát triển bền vững nuôi trồng thủy sản Quảng Yên

Tập trung phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững, ưu tiên các mô hình nuôi thâm canh, siêu thâm canh và nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP. Đa dạng hóa đối tượng nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường. Bảo vệ và phát triển các hệ sinh thái ven biển như rừng ngập mặn để duy trì cân bằng sinh thái và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

5.2. Nâng cao năng lực thích ứng và quản lý biến đổi khí hậu trong nuôi trồng thủy sản

Đẩy mạnh đào tạo, tập huấn kỹ thuật nuôi và kiến thức về biến đổi khí hậu cho người nuôi. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai và dịch bệnh. Tăng cường quản lý nguồn nước, môi trường nuôi và phát triển hạ tầng vùng nuôi đồng bộ, bền vững. Hỗ trợ tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường cho các hộ nuôi và doanh nghiệp.

5.3. Chính sách hỗ trợ và hợp tác phát triển ngành nuôi trồng thủy sản Quảng Yên

Hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển nuôi trồng thủy sản, ưu tiên đầu tư cho nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và phát triển nguồn giống chất lượng cao. Khuyến khích liên kết sản xuất, xây dựng chuỗi giá trị và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm. Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng để phát triển ngành thủy sản thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành nuôi trồng thủy sản (NTTS) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và an ninh lương thực tại Việt Nam, đặc biệt ở các khu vực ven biển như thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Theo thống kê năm 2018, tổng sản lượng thủy sản tỉnh Quảng Ninh đạt 121.216 tấn, trong đó NTTS chiếm khoảng 49.253 tấn, đóng góp gần 50% GDP trong khối nông, lâm, ngư nghiệp và tạo việc làm cho hơn 59.000 lao động. Tuy vậy, ngành NTTS vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như năng suất chưa cao, dịch bệnh, thiếu đồng bộ hạ tầng nuôi trồng và sự ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu (BĐKH), nổi bật là hiện tượng tăng nhiệt độ, mực nước biển dâng, bão lũ và xâm nhập mặn.

Thị xã Quảng Yên có diện tích tự nhiên khoảng 31.191 ha, với địa hình đa dạng, thuận lợi cho phát triển NTTS, nhất là các đối tượng nuôi nước mặn, lợ và nước ngọt. Tuy nhiên, từ 2005 đến 2017, diện tích nuôi có xu hướng giảm nhẹ nhưng sản lượng tăng nhanh, đạt 17.145 tấn năm 2017, chiếm 34% tổng sản lượng tỉnh. Tác động từ BĐKH đã và đang ảnh hưởng rõ rệt đến các hoạt động NTTS tại đây, thúc đẩy nhu cầu xây dựng các giải pháp ứng phó bền vững nhằm phát triển ngành trong bối cảnh khí hậu thay đổi.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích, đánh giá hiện trạng phát triển NTTS tại thị xã Quảng Yên trong bối cảnh BĐKH từ 2007 đến 2017, đồng thời đề xuất các giải pháp thích ứng phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả và bền vững cho ngành trên địa bàn. Nghiên cứu có phạm vi thu thập dữ liệu trong vòng 50 năm về khí hậu và 10 năm về NTTS, với trọng tâm khảo sát thực địa tại các xã trọng điểm. Kết quả có ý nghĩa thiết thực trong hoạch định chính sách, quy hoạch phát triển ngành NTTS ở Quảng Yên cũng như các địa phương ven biển chịu ảnh hưởng BĐKH tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về BĐKH và phát triển bền vững ngành NTTS vùng ven biển.

1. Lý thuyết biến đổi khí hậu và đánh giá tác động
   Biến đổi khí hậu được định nghĩa là sự thay đổi trạng thái khí hậu duy trì trong thời gian dài (vài thập kỷ trở lên), bao gồm cả hiện tượng khí hậu và thời tiết cực đoan. Đánh giá tác động tập trung vào mức độ ảnh hưởng của các biến đổi như nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển dâng, tần suất bão lũ đến ngành NTTS. Lý thuyết tính dễ tổn thương (vulnerable) và năng lực thích ứng (adaptive capacity) được áp dụng để phân tích mức độ tổn thương và khả năng đáp ứng của ngành NTTS, từ đó đề xuất các giải pháp thích ứng phù hợp.

2. Lý thuyết phát triển bền vững và nguyên lý phát triển NTTS vùng ven biển
   Phát triển bền vững là quá trình phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, đồng thời đi kèm sự hài hòa kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Áp dụng cho NTTS vùng ven biển, phát triển bền vững được hiểu là mở rộng quy mô, đa dạng hóa đối tượng nuôi, nâng cao hiệu quả kỹ thuật và tổ chức sản xuất, đồng thời giảm thiểu rủi ro do tác động của BĐKH như ô nhiễm môi trường và thiên tai.

Các khái niệm chuyên ngành khác được sử dụng bao gồm NTTS VietGAP, khí hậu cực đoan, nhiệt độ nước, xâm nhập mặn, mô hình sản xuất quảng canh và thâm canh, cũng như phân tích chuỗi giá trị ngành thủy sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phát triển trên cơ sở phối hợp đa phương pháp nhằm thu thập dữ liệu đa chiều, đảm bảo tính chính xác và minh bạch:

• Thu thập tài liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu từ các cơ quan quản lý, báo cáo thống kê tỉnh, các văn bản quy hoạch và chính sách, tài liệu khoa học liên quan đến BĐKH và NTTS vùng ven biển tỉnh Quảng Ninh.

• Khảo sát thực địa và phỏng vấn hộ dân: Tiến hành phỏng vấn 100 hộ nuôi tiêu biểu thuộc các mức thu nhập khác nhau tại 5 xã trọng điểm của TX Quảng Yên (Hà An, Liên Hòa, Yên Hải, Liên Vị). Nội dung gồm thu thập dữ liệu về quy mô, phương thức nuôi, nhận thức tác động BĐKH, kinh nghiệm ứng phó và nhu cầu hỗ trợ.

• Phương pháp đánh giá nhanh môi trường: Sử dụng bảng hỏi chuyên dụng và quan sát để đánh giá tác động thiên tai như ngập lụt, xâm nhập mặn đến vùng nuôi, đồng thời xác định mức độ tổn thương các điểm nuôi tiêu biểu.

• Phân tích chuyên gia: Hội thảo với các nhà quản lý, chuyên gia ngành thủy sản, và người dân địa phương để xác nhận dữ liệu, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp cụ thể.

• Phân tích số liệu thống kê: Sử dụng phương pháp mô tả, phân tích xu hướng và so sánh qua các năm về diện tích, sản lượng, năng suất NTTS cùng chỉ số khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển dâng) trong giai đoạn nghiên cứu.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát nhằm đại diện các vùng nuôi trọng điểm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi BĐKH và có quy mô NTTS lớn, bảo đảm tính khách quan. Thời gian thu thập số liệu năm 2018-2019, với trọng tâm 10 năm dữ liệu NTTS và 50 năm dữ liệu khí hậu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích nuôi trồng thủy sản biến động nhưng sản lượng và năng suất tăng
   Từ 2005 đến 2017, diện tích nuôi trồng ở TX Quảng Yên giảm nhẹ khoảng 327 ha (giảm trung bình 27,25 ha mỗi năm), chủ yếu do chuyển đổi đất sang mục đích khác cùng việc sụt giảm diện tích quảng canh. Tuy nhiên, sản lượng thủy sản tăng gấp 2,27 lần, đạt 17.145 tấn năm 2017, với tăng trưởng trung bình 558,7 tấn/năm. Năng suất NTTS từ khoảng 0,7 tấn/ha năm 2005 tăng lên gần 1,65 tấn/ha năm 2017, gấp 2,34 lần trong 12 năm, cho thấy hiệu quả sử dụng đất ngày càng được cải thiện.

2. Sản lượng và diện tích NTTS nước mặn, lợ tăng nhẹ nhưng ổn định hơn
   Diện tích nuôi nước mặn, lợ tăng nhẹ từ 6.050 ha năm 2003 lên 7.300 ha năm 2017, mặc dù có biến động lớn giai đoạn 2008-2014 do quy hoạch đất đai và chuyển đổi mục đích sử dụng. Sản lượng NTTS nước mặn, lợ tăng từ 1.050 tấn năm 2003 lên 5.700 tấn năm 2017, tương đương tăng hơn 7 lần, với năng suất tăng từ 0,2 tấn/ha lên 1,7 tấn/ha. Sự tăng trưởng này phản ánh áp dụng kỹ thuật nuôi thâm canh và sản xuất giống cải tiến.

3. Tác động của biến đổi khí hậu rõ nét lên sản xuất NTTS
   Dựa trên khảo sát 100 hộ và đánh giá chuyên gia, hơn 76% người dân cho rằng sự gia tăng nhiệt độ, biến động mưa lũ, triều cường và xâm nhập mặn đã làm ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, tỷ lệ sống và mùa vụ của các đối tượng nuôi. Mưa lớn và lũ gây ngập úng ao nuôi, liên tục làm phá vỡ chu kỳ sản xuất, gây thiệt hại kinh tế trung bình 20 - 30% sản lượng NTTS hàng năm tại nhiều vùng.

4. Hạ tầng và quản lý vùng nuôi chưa đồng bộ, tăng rủi ro cho NTTS
   Các khu nuôi đa phần vẫn theo mô hình quảng canh và quảng canh cải tiến (chiếm tới 99% diện tích), chưa mở rộng quy mô thâm canh hoặc công nghiệp. Hạ tầng thủy lợi, kênh cấp nước và hệ thống tiêu thoát chưa hoàn thiện, thiếu đồng bộ dẫn đến khó khăn trong kiểm soát chất lượng môi trường vùng nuôi. Việc thiếu nguồn giống chất lượng và dịch bệnh thường xuyên cũng là những yếu tố cản trở nâng cao năng suất bền vững.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu hiện trạng cho thấy mặc dù diện tích NTTS có xu hướng giảm, sản lượng và năng suất tăng cao nhờ cải thiện kỹ thuật, chuyển đổi mô hình nuôi và tăng cường các giải pháp quản lý. Tuy nhiên, hiệu quả gia tăng đang bị ảnh hưởng tiêu cực bởi sự tác động ngày càng phức tạp của BĐKH, đặc biệt là nhiệt độ nước tăng và biến động khí hậu cực đoan, khiến tỷ lệ thất thoát và rủi ro dịch bệnh gia tăng.

So sánh với nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, kết quả tương đồng với sự nhận thức rằng BĐKH làm tăng độ rủi ro trong sản xuất thủy sản vùng ven biển, giảm năng suất và gia tăng chi phí sản xuất. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy năng lực thích ứng của người dân và chính quyền địa phương được nâng lên thông qua việc áp dụng kỹ thuật mới và quản lý tốt hơn.

Kết quả khảo sát và phân tích minh họa rõ nét qua các biểu đồ biến động diện tích - sản lượng và biểu đồ phản ánh tác động của các hiện tượng khí hậu như tăng nhiệt độ, mực nước biển dâng đến NTTS, cho thấy cần thiết xây dựng các chiến lược thích ứng dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao ứng dụng công nghệ và kỹ thuật thâm canh trong nuôi trồng thủy sản
   Chính quyền địa phương và ngành thủy sản cần triển khai hướng dẫn kỹ thuật nuôi thâm canh, đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP, tăng cường nghiên cứu cải tiến giống thủy sản thích ứng với biến đổi nhiệt độ và dịch bệnh. Mục tiêu là tăng năng suất lên ít nhất 2,5 tấn/ha trong vòng 5 năm tới, reduce thiệt hại do dịch bệnh trên 30%.

2. Hoàn thiện và đồng bộ hạ tầng cấp nước, tiêu thoát và bảo vệ môi trường vùng nuôi
   Phân bổ nguồn vốn đầu tư nâng cấp hệ thống kênh mương, bờ bao, đê biển nhằm kiểm soát lũ, xâm nhập mặn và ngập úng. Xây dựng hệ thống quan trắc chất lượng nước tự động để phát hiện sớm nguy cơ và cải thiện môi trường nuôi nhằm giảm tỷ lệ thất thoát.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức và năng lực ứng phó BĐKH cho người nuôi
   Phát triển các chương trình đào tạo kỹ thuật và quản lý rủi ro thiên tai, dịch bệnh cho nông dân. Tuyên truyền nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường nuôi bền vững nhằm giảm thiểu tổn thương và tăng khả năng thích ứng.

4. Xây dựng quy hoạch và chính sách hỗ trợ phát triển NTTS bền vững ở địa phương
   Hoàn thiện kế hoạch phát triển ngành thủy sản vùng ven biển phù hợp với kịch bản BĐKH, khuyến khích hình thành hợp tác xã, liên kết chuỗi giá trị. Đề xuất chính sách hỗ trợ vốn, kỹ thuật cho các hộ nuôi và doanh nghiệp, tăng cường quản lý quản chế tài nguyên vùng biển và đất nuôi.

Các giải pháp nên được thực hiện đồng bộ trong vòng 3-5 năm, có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư nhằm đạt được mục tiêu phát triển bền vững ngành NTTS tại TX Quảng Yên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và phát triển thủy sản địa phương
   Những nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý ngành NTTS có thể dựa vào các kết quả và đề xuất để xây dựng kế hoạch phát triển, quy hoạch vùng nuôi phù hợp với bối cảnh biến đổi khí hậu.

2. Các tổ chức nghiên cứu và phát triển khoa học kỹ thuật
   Các viện nghiên cứu, trường đại học hoạt động trong lĩnh vực thủy sản và biến đổi khí hậu có thể tham khảo làm cơ sở cho các đề tài khoa học, cải tiến kỹ thuật nuôi, công nghệ thích ứng.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực NTTS
   Tham khảo các phân tích về thực trạng và dự báo tác động BĐKH để định hướng phát triển kinh doanh, đầu tư cơ sở hạ tầng và công nghệ cho hiệu quả kinh tế và bền vững lâu dài.

4. Hộ nuôi trồng thủy sản và các tổ chức hợp tác xã
   Tăng cường kiến thức, nâng cao nhận thức ứng phó biến đổi khí hậu, hỗ trợ áp dụng các mô hình sản xuất hiện đại, an toàn vệ sinh thực phẩm và quản lý môi trường nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào tới sản lượng NTTS ở Quảng Yên?
BĐKH làm thay đổi nhiệt độ nước, gây ra các hiện tượng cực đoan như mưa lớn, bão, xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh trưởng và tỷ lệ sống của thủy sản, làm giảm sản lượng khoảng 15-30% trong những năm có thiên tai nghiêm trọng.

2. Loại hình nuôi nào được khuyến khích để thích ứng với biến đổi khí hậu?
Nuôi thâm canh và công nghiệp theo quy trình VietGAP được khuyến khích vì kiểm soát môi trường tốt hơn, nâng cao năng suất và hạn chế dịch bệnh, đồng thời tăng khả năng ứng phó với tác động khí hậu cực đoan.

3. Các giải pháp về hạ tầng nào là ưu tiên hàng đầu?
Đầu tư hệ thống kênh cấp nước, tiêu thoát, đê bao ven biển và hệ thống quan trắc môi trường nước nhằm kiểm soát lũ lụt, giảm thiệt hại do ngập úng và xâm nhập mặn, góp phần ổn định sản xuất NTTS.

4. Làm thế nào để nâng cao nhận thức người nuôi thủy sản về biến đổi khí hậu?
Tổ chức đào tạo trực tiếp, tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng, chia sẻ kinh nghiệm ứng phó thực tế, cũng như xây dựng các nhóm cộng đồng nhằm hỗ trợ nhau trong sản xuất thích ứng.

5. NTTS vùng ven biển có tiềm năng phát triển lâu dài trong bối cảnh hiện nay không?
Vẫn còn nhiều tiềm năng lớn do nguồn lợi thủy sản đa dạng, diện tích vùng nước và đất phù hợp. Tuy nhiên, cần đồng bộ giải pháp kỹ thuật, quản lý và chính sách hỗ trợ để phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Kết luận

• NTTS tại Thị xã Quảng Yên vào năm 2017 đạt sản lượng 17.145 tấn, tăng gấp hơn 2 lần so giai đoạn 2005-2017, mặc dù diện tích nuôi giảm nhẹ.
• Biến đổi khí hậu tác động mạnh tới ngành, đặc biệt qua nhiệt độ tăng, mưa lũ thất thường và xâm nhập mặn, làm giảm năng suất và tăng thiệt hại dịch bệnh.
• Mô hình nuôi thâm canh và áp dụng VietGAP bước đầu nâng cao hiệu quả sản xuất song còn nhiều khó khăn về hạ tầng và kiến thức kỹ thuật.
• Đề xuất kết hợp đồng bộ giải pháp kỹ thuật, phát triển hạ tầng và tăng cường đào tạo nâng cao nhận thức nhằm thích ứng với BĐKH và phát triển bền vững ngành NTTS tại Quảng Yên trong 3-5 năm tới.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, nghiên cứu, doanh nghiệp và người nuôi tích cực áp dụng kết quả nghiên cứu để hoạch định chiến lược phát triển và bảo vệ sinh kế vùng ven biển trước biến đổi khí hậu.

Hành động thiết thực hiện nay là nghiên cứu cơ chế hỗ trợ, đầu tư công nghệ mới và xây dựng mô hình nuôi thích ứng nhằm góp phần bền vững cho ngành NTTS Quảng Yên và các địa phương ven biển tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Theo Ủy ban Kinh tế vùng Châu Mỹ La tinh và Caribe (ECLAC, 2011) về tác động của BĐKH lên lĩnh vực nông nghiệp Guyana, mô hình kinh tế lượng đã được áp dụng để lượng hóa mối quan hệ giữa BĐKH và NTTS.

Trong mô hình, nhóm tác giả đã xây dựng được mối quan hệ về sự phụ thuộc của sản lượng hải sản (bao gồm cả khai thác và NTTS trên biển) với các yếu tố như giá hải sản xuất khẩu, nhiệt độ bề mặt nước biển và lượng mưa năm theo 3 kịch bản BĐKH đến năm 2050 của IPCC xây dựng [6]. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, các tác giả đã không xem xét đồng thời tác động của các yếu tố kỹ thuật (công nghệ nuôi, sử dụng con giống, thức ăn, hóa chất,.) đến sản lượng thủy sản, cũng như tần suất và cường độ các cơn bão, lũ lụt hoặc hạn hán có thể xảy ra trong cả thời kỳ nghiên cứu nên kết quả mô hình cần được xem xét thêm. Tuy nhiên, đây là một hướng nghiên cứu tiềm năng cần được xem xét, chỉnh lý và phát triển để áp dụng vào việc lượng hóa các tác động của BĐKH đến NTTS tại TX Quảng Yên trong nghiên cứu của luận văn này. Đến nay, mặc dù hiện tượng BĐKH toàn cầu do con người gây ra đã được thừa nhận, nhưng từ phương diện nghiên cứu khoa học, thông tin liên quan đến BĐKH còn chứa nhiều yếu tố không chắc chắn.

Nghiên cứu tổng quan của De Silva và Soto (2009), De Silva (2012), Cochrane et al. (2009), Badjeck et al. (2010) [10] về tác động tiềm tàng của BĐKH đến ngành thủy sản cho thấy các nghiên cứu tác động BĐKH trong ngành thủy sản đều chứa đựng yếu tố không chắc chắn, thường dựa trên các tính chất đặc thù của giống loài thủy sản và mối tương quan với môi trường tự nhiên để phán đoán. Đây là những điểm cần lưu ý khi thực hiện đánh giá tác động của BĐKH đến hoạt động NTTS khu vực TX Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh.

Trên thế giới, nghiên cứu tác động của khí hậu, thời tiết đến hoạt động NTTS đã được quan tâm từ khá lâu nhưng nghiên cứu về mối quan hệ, đặc biệt là tính dễ bị tổn thương do BĐKH đối với hoạt động NNTS vẫn còn ở mức hạn 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Neil Adger, Trung tâm nghiên cứu Kinh tế - xã hội về môi trường toàn cầu - Đại học East Anglia Vương quốc Anh, là một trong các nhà khoa học nghiên cứu sâu về tác động của BĐKH đến hoạt động NNTS. Năm 1999, ông đăng tải nghiên cứu về tác động do BĐKH đến các hình thức NTTS, bước đầu tài liệu này đã đưa ra cách tiếp cận trong đánh giá BĐKH và có khả năng áp dụng trên quy mô toàn cầu [33]. CARE là tổ chức đã hướng đến sử dụng đánh giá tính dễ bị tổn thương và năng lực trong bối cảnh BĐKH.

Năm 2007, CARE xây dựng khung đánh giá sử dụng trong an ninh sinh kế hộ NTTS. Trong khung đánh giá này, CARE tiếp cận theo hướng thích ứng BĐKH nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương trong các hoạt động khai thác và NTTS. Alisson và các cộng sự đã đưa ra tính dễ bị tổn thương của kinh tế nhà nước do tác động của BĐKH trong ngành thuỷ sản. Tài liệu này đã so sánh tính dễ bị tổn thương của các nền kinh tế trước tác động tiềm tàng của BĐKH trên ngành khai thác thuỷ sản của họ.

Ông đã phân tích tính dễ bị tổn thương dựa trên phân tích tác động tiềm tàng (Potental Impacts) của BĐKH bao gồm mức độ tác động (Exposure), tính nhạy cảm (Sensitivity) và năng lực thích ứng (Adaptive Capacity). Tuy nhiên, trong báo cáo này Alisson và cộng sự chỉ mới sử dụng khung đánh giá tập trung vào đánh giá sinh kế nói chung chưa có đánh giá cụ thể cho từng hoạt động NTTS. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam Trong bối cảnh BĐKH ngày càng rõ rệt như hiện nay, Việt Nam đã và đang tích cực chống lại BĐKH với các hoạt động, dự án trên nhiều lĩnh vực khác nhau như: nông nghiệp, giao thông, thủy lợi với nhiều cơ quan chuyên môn cũng như các tổ chức quốc tế nghiên cứu và triển khai trong những năm qua. Năm 1996, lần đầu tiên Tom G và cộng sự [7] đã nghiên cứu về tính diễn biến thủy triều của đới bờ Việt Nam do sự gia tăng mực nước biển và BĐKH, đã chỉ ra khả năng rủi ro cao cho khoảng 17 triệu dân khu vực đồng bằng ven biển.

Theo báo cáo “Phân tích tác động của BĐKH đến nông nghiệp Việt Nam đề xuất các biện pháp thích ứng và chính sách giảm thiểu” trong dự án tăng cường 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] năng lực BĐKH cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn [7], cũng đã đưa ra nhưng kết quả nghiên cứu về thiệt hại của lĩnh vực nông nghiệp trước thiên tai trong giai đoạn thập niên 90 và 2000; đưa ra cảnh báo về sự giảm năng suất của cây trồng; mất đất do nước biển dâng. Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường [7] đã nghiên cứu và xây dựng hướng dẫn “Đánh giá tác động của BĐKH và xác định các giải pháp thích ứng” nhằm phục vụ cho công tác xây dựng kế hoạch hành động của các Bộ, ngành địa phương với BĐKH. Hướng dẫn sử dụng cách tiếp cận như sau: - Đánh giá tác động của BĐKH ở thời điểm hiện tại sau đó đánh giá tác động trong tương lai dựa vào các kịch bản kết hợp với điều kiện kinh tế, xã hội, môi trường; - Đánh giá tác động của BĐKH theo ngành, vùng địa lý, ranh giới hệ sinh thái… Tổ chức CARE International nghiên cứu sự thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng trong đó đề cập tới tác động của BĐKH tới an ninh lương thực và thu nhập của người dân, nước sinh hoạt, sức khỏe và di dân. Nghiên cứu cho thấy người nghèo và người dân vùng ven biển bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Nghiên cứu ở Thanh Hóa cho thấy các hiện tượng thời tiết cực đoan: hạn hán, ngập lụt, thay đổi mùa đã tác động tới sản xuất nông nghiệp làm cho thiếu đói, gia cầm, khai thác thủy sản bị ảnh hưởng (Morten Fauerby Thomsen, 2010). Ngoài ra Tổng cục Môi trường Việt Nam – Bộ Tài nguyên Môi trường, cũng đã có nhiều đề án nghiên cứu về BĐKH tại tỉnh Quảng Ninh. Ví dụ, dự án “Nghiên cứu đánh giá tác động BĐKH mức độ thiệt hại đến hoạt động sản xuất nông, lâm nghiệp và thay đổi sử dụng đất địa bàn tỉnh Quảng Ninh” đã đưa ra được mức độ ảnh hưởng của BĐKH đến hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thay đổi sử dụng đất trong bối cảnh BĐKH cũng như kế hoạch ứng phó của tỉnh trước những nguy cơ tác động này. Luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu đánh giá tác động và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của cộng đồng tại khu vực đảo Hà Nam, TX Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh” của Lương Thị Thu Huệ (2014) [9], đã chỉ ra được các biểu hiện và xu hướng của BĐKH trong vòng 15 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] năm qua tại đảo Hà Nam - một địa điểm nhạy cảm với BĐKH thuộc địa bàn TX Quảng Yên.

Luận văn đã đánh giá được những tác động của BĐKH đến cộng đồng địa phương tại khu vực đảo Hà Nam, đồng thời xem xét những hệ lụy của các tác động này đến quá trình thực hiện phát triển bền vững và kinh tế xanh theo chiến lược của tỉnh. Hiện nay, có nhiều nghiên cứu về NTTS, nội dung đa phần là đánh giá về thực trạng NTTS, phân tích yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cụ thể: Nguyễn Tài Phúc (2005) với “Nghiên cứu phát triển nuôi trồng thuỷ sản vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế” [15], đã đánh giá thực trạng về hệ thống tổ chức quản lý nuôi trồng vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế giai đoạn 1998-2004; trọng tâm là nuôi tôm, tác giả dùng phương pháp phân tích hàm sản xuất để phân tích lượng hóa ảnh hưởng các yếu tố đầu vào với năng suất tôm, đánh giá được hiệu quả nuôi trồng theo mô hình thâm canh và bán thâm canh. Đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm phát triển NTTS của vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế. Nghiên cứu chỉ phân tích 1 loại sản phẩm là tôm trong khi ở các vùng ven biển khác lại có sự phát triển đa dạng các loài khác như ngao, cá.

Nguyễn Thị Quỳnh Anh (2014), luận án “Giải pháp kinh tế và quản lý môi trường cho phát triển nuôi trồng thuỷ sản các huyện phía nam Thành phố Hà Nội” [2], đã phân tích, đánh giá kết quả phát triển NTTS giai đoạn 2009 – 2011, với nuôi cá ưu thế, những ảnh hưởng của sự phát triển này đến các thành phần môi trường, nhằm đề xuất hoàn thiện hệ thống các giải pháp về kinh tế và quản lý môi trường nhằm thức đẩy NTTS phát triển ổn định hơn nữa. Đặng Thị Hoa (2014) cho rằng biến đổi khí hậu làm năng suất thủy sản giảm sút, chết hàng loạt, nguồn lợi hải sản suy giảm, rạt ra xa bờ, gây thiệt hại lớn cho ngành thủy sản. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng muốn giảm tác động của biến đổi khí hậu cần nâng cấp, gia cố các khu NTTS vững chắc hơn, thay đổi kỹ thuật nuôi trồng. Nguyễn Thanh Long (2015) kết luận nuôi tôm thẻ chân trắng là một trong những mô hình nuôi thủy sản quan trọng ở vùng ven biển tỉnh Cà Mau và lợi nhuận thu được là rất cao nhưng chi phí là đầu tư lớn, đặc biệt là chi phí thức ăn, cơ sở hạ tầng, dịch bệnh nhiều.

Nguyễn Thị Thanh Hương (2016) [11] chỉ ra 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phát triển NTTS của các hộ nông dân đang gặp các khó khăn, thách thức như thiếu quy hoạch chi tiết vùng nuôi, rủi ro dịch bệnh cao, thị trường khổng ổn định. Lê Kim Long (2017) trong nghiên cứu “Hiệu quả sản xuất của các hộ nuôi thâm canh tôm thẻ chân trắng tại tỉnh Phú Yên” [13], nghề nuôi thâm canh tôm thẻ chân trắng vẫn còn đủ khả năng sinh lợi để tiếp tục duy trình sản xuất nhưng sức hấp dẫn của nghề đã xuống thấp khi mức rủi ro và nhu cầu vốn sản xuất lớn. Nuôi thâm canh tôm thẻ chân trắng đã bước vào trạng thái bão hòa, nó còn ảnh hưởng tiêu cực ra môi trường.