Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN VỐN KHÔNG KỲ HẠN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về nguồn vốn không kỳ hạn 1. Khái niệm nguồn vốn huy động không kỳ hạn * Nguồn vốn huy động của ngân hàng thương mại Nguồn vốn huy động của Ngân hàng thương mại là nguồn vốn chủ yếu của Ngân hàng, đây thực chất là tài sản bằng tiền của các chủ sở hữu mà Ngân hàng tạm thời quản lí, sử dụng và có nghĩa vụ hoàn trả kịp thời và đầy đủ khi khách hàng có yêu cầu. Nguồn vốn huy động của Ngân hàng thương mại thường chiếm tỷ trọng hơn 90% trong tổng nguồn vốn.
Vì vậy các hoạt động sử dụng vốn của Ngân hàng tồn tại và phát triển được là nhờ nguồn vốn huy động này. Nguồn vốn huy động của NHTM thường được Ngân hàng huy động từ các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, cá nhân… trong xã hội thông qua quá trình nhận tiền gửi, thanh toán hộ, các khoản cho vay tạo tiền gửi và các nghịệp vụ kinh doanh khác. Bản chất của nguồn vốn huy động tại NHTM là tài sản thuộc sở hữu của các đối tượng khách hàng khác nhau, Ngân hàng chỉ có quyền sử dụng nó để cho vay, chiết khấu, thanh toán… nhưng không có quyền sở hữu, Ngân hàng có trách nhiệm phải hoàn trả đúng hạn cả gốc và lãi hoặc khi khách hàng có nhu cầu rút tiền để sử dụng. Các hình thức huy động vốn của các Ngân hàng thương mại rất đa dạng, tuỳ thuộc vào các tiêu thức khác nhau mà được chia thành từng loại khác nhau.
Nguồn vốn huy động của ngân hàng thương mại gồm có: Tiền gửi không kì hạn; Tiền gửi tiết kiệm không kì hạn; Tiền gửi tiết kiệm có kì hạn; Tiền gửi phát hành kì phiếu, trái phiếu và các khoản tiền gửi khác. * Nguồn vốn không kỳ hạn Nguồn vốn không kỳ hạn hay CA/SA (CASA: Current Account Savings Account) là loại tiền gửi khách hàng gửi vào ngân hàng mà khách hàng không có thoả thuận trước về thời gian rút tiền. Khách hàng chủ động gửi, rút tiền mặt/ chuyển khoản tại bất kỳ thời điểm và điểm giao dịch nào của Ngân hàng không cần 5 báo trước và hưởng lãi suất không kỳ hạn được tính trên số dư tài khoản cuối ngày và cộng dồn hàng ngày (Lê Văn Tư, 2005). Tiền gửi không kỳ hạn gồm hai loại: * Tiền gửi thanh toán: Là loại tiền gửi mà khách hàng gửi vào ngân hàng để thực hiện các khoản thanh toán về tiền mua hàng hoá, dịch vụ và các khoản thanh toán khác phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh của khách hàng.
Đứng trên góc độ là khách hàng thì đây là tiền khách hàng gửi vào ngân hàng để sử dụng các công cụ thanh toán không dùng tiền mặt: Séc, thẻ thanh toán, uỷ nhiệm chi. Họ có quyền rút ra bất kỳ lúc nào thông qua công cụ thanh toán (Nguyễn Văn Tiến, 2015). Đứng trên góc độ ngân hàng thì ngân hàng coi đây là một khoản tiền mà họ phải có trách nhiệm hoàn trả cho khách hàng bất kỳ lúc nào. Tuy nhiên ngân hàng cần tận dụng loại tiền gửi này để làm vốn kinh doanh của mình bởi vì trong quá trình lưu chuyển vốn của ngân hàng do có sự chênh lệch giữa các khoản tiền gửi vào và rút ra giữa các tài khoản của khách hàng.
* Tiền gửi tiêt kiệm không kỳ hạn: Là loại tiền gửi không kỳ hạn, khách hàng gửi vào ngân hàng nhằm bảo đảm an toàn về tài sản. Khách hàng có thể rút bất kỳ lúc nào, ngân hàng luôn luôn phải đảm bảo có thể thanh toán. Mục đích của người gửi tiền là bảo đảm an toàn vì khách hàng không xác định được thời gian nhàn rỗi cho số tiền của họ và họ không có nhu cầu sử dụng tiền gửi thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng (Nguyễn Hữu Tài, 2002). Nguồn huy động của nguồn vốn không kỳ hạn bao gồm: nguồn vốn huy động từ khách hàng cá nhân và nguồn vốn huy động từ khách hàng doanh nghiệp.
* Nguồn vốn huy động không kỳ hạn từ khách hàng cá nhân bao gồm tiền gửi thanh toán và tiền tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn. Đây là nguồn vốn biến động nhiều nhất trong cơ cấu vốn huy động của NHTM và khó dự báo về quy mô tiền gửi giao dịch. Lãi suất trả cho số dư tài khoản này thấp nhất nên chi phí huy động vốn rất thấp. 6 * Nguồn vốn huy động không kỳ hạn từ khách hàng doanh nghiệp: Khách hàng doanh nghiệp gửi tiền vào ngân hàng thông qua loại hình tiền gửi thanh toán.
Sử dụng hình thức gửi tiền này, doanh nghiệp không có nhu cầu hưởng lãi mà để hưởng các tiện ích đi kèm của dịch vụ gồm: thanh toán không dùng tiền mặt, thanh toán hóa đơn, chuyển tiền hàng. Đặc điểm của nguồn vốn không kỳ hạn Tiền gửi không kỳ hạn gồm tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn và tiền gửi thanh toán, là loại tiền gửi khách hàng có thể rút khoản tiền gửi bất cứ lúc nào mà không cần thông báo trước với ngân hàng. Do đó, các đặc điểm cơ bản của tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn mà khách hàng có thể nhận thấy được bao gồm: - Lãi suất tiền gửi: Khách hàng gửi tiền được hưởng lãi suất không kỳ hạn. Hiện nay, các ngân hàng đang áp dụng mức lãi suất gửi tiết kiệm không kỳ hạn dao động trong khoảng từ 0,1%/năm - 0,2%/năm.
Lãi suất gửi tiết kiệm không kỳ hạn sẽ được tính theo ngày và số dư còn lại mỗi ngày. - Giao dịch linh hoạt: Khách hàng không có thỏa thuận với Ngân hàng về thời gian rút gửi tiền. Khách hàng chủ động nộp, rút tiền mặt và chuyển khoản tại bất kỳ thời điểm và điểm giao dịch nào của Ngân hàng trên toàn quốc. - Mục đích của người gửi tiền: Không vì mục đích sinh lời, vì mục đích an toàn hoặc phục vụ nhu cầu thanh toán hàng hóa, dịch vụ.
- Khả năng đảm bảo cho vốn vay: Khách hàng có thể sử dụng sổ tiết kiệm không kỳ hạn để đảm bảo cho các khoản vốn vay tại ngân hàng hoặc để đảm bảo cho người thứ 3 vay vốn tại ngân hàng. - Các chương trình khuyến mại gửi tiết kiệm: Khách hàng cũng có thể được hưởng các chương trình gửi tiết kiệm tặng quà từ ngân hàng. Tuy nhiên số lượng các chương trình được áp dụng cho hình thức này là không nhiều. Vai trò của nguồn vốn không kỳ hạn - Đối với xã hội: Nguồn vốn không kỳ hạn của ngân hàng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vì nó đáp ứng nhu cầu vốn để đảm bảo cho quá trình tái sản xuất được thực hiện liên tục và mở rộng quy mô sản xuất.
Nhờ đó 7 ngân hàng biến vốn nhàn rỗi thành vốn hoạt động, kích thích quá trình luân chuyển vốn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nguồn vốn không kỳ hạn phát triển sẽ thúc đẩy hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, hiện đại hóa xã hội. Đẩy mạnh tốc độ giao dịch, độ an toàn trong giao dịch, thúc đẩy luân chuyển hàng hóa. - Đối với khách hàng: Khi sử dụng sản phẩm huy động vốn không kỳ hạn của ngân hàng, khách hàng được hưởng các dịch vụ thanh toán an toàn, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thanh toán qua hệ thống máy ATM, thanh toán thông qua Internet.
Với nguồn vốn không kỳ hạn, khách hàng có thể thuận tiện, linh hoạt sử dụng khoản tiền gửi của mình bất kỳ lúc nào và bất cứ thời gian nào. Do đó, huy động vốn không kỳ hạn rất cần thiết để đáp ứng tất cả các nhu cầu tài chính của nhiều đối tượng khách hàng khác nhau và từ đó ngân hàng luôn có một mạng lưới khách hàng rộng khắp. - Đối với ngân hàng: Nguồn vốn không kỳ hạn là nguồn vốn chủ yếu để thực hiện các nghiệp vụ sinh lời của ngân hàng như cho vay, đầu tư, cung cấp các dịch vụ thanh toán,… Quy mô nguồn vốn thể hiện năng lực tài chính và uy tín của ngân hàng. Nguồn vốn không kỳ hạn càng lớn càng thể hiện năng lực tài chính mạnh mẽ và sự tin tưởng của khách hàng vào ngân hàng, góp phần củng cố vững chắc vị thế của ngân hàng trên thị trường.
Bên cạnh đó, huy động vốn không kỳ hạn là một trong những kênh huy động vốn tối ưu với chi phí huy động vốn là rẻ nhất đối với NHTM, từ đó tạo điều kiện cho các Ngân hàng có lãi suất cho vay cạnh tranh, tăng khả năng cạnh tranh của các Ngân hàng. Phát triển nguồn vốn không kỳ hạn tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Phát triển nguồn vốn không kỳ hạn tại ngân hàng thương mại là việc không ngừng mở rộng cả về số lượng và nâng cao chất lượng các dịch vụ này, nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng để gia tăng lợi nhuận từ việc cung cấp dịch vụ 8 (Nguyễn Minh Kiều, 2007). Sự phát triển nguồn vốn không kỳ hạn được phân tích trên hai khía cạnh là phát triển về số lượng và phát triển vể chất lượng.
- Phát triển nguồn vốn không kỳ hạn về số lượng: là việc gia tăng quy mô, doanh số nguồn vốn không kỳ hạn, gia tăng số lượng khách hàng, gia tăng số kênh phân phối huy động vốn và gia tăng thị phần cung cấp dịch vụ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng. - Phát triển nguồn vốn không kỳ hạn về chất lượng là việc không ngừng hoàn thiện dịch vụ, nâng cao năng lực phục vụ nhằm đáp ứng tối đa sự hài lòng của khách hàng. Để đánh giá sự phát triển nguồn vốn không kỳ hạn về chất lượng, ngân hàng thương mại cần tiến hành khảo sát ý kiến của khách hàng về dịch vụ tiền gửi không kỳ hạn để đánh giá sự hài lòng của khách hàng về chất lượng dịch vụ cung cấp. Có nhiều chỉ tiêu đánh giá sự hài lòng của khách hàng khi sử dụng dịch vụ tiền gửi không kỳ hạn bao gồm: Sự tin cậy, sự thuận tiện, khả năng đáp ứng và sự thỏa mãn của khách hàng.
Nội dung phát triển nguồn vốn không kỳ hạn tại ngân hàng thương mại 1. Phát triển nguồn vốn không kỳ hạn về số lượng Thứ nhất, phát triển danh mục sản phẩm dịch vụ huy động tiền gửi không kỳ hạn.