Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về NHTM và mạng lưới chi nhánh của các NHTM Chương 2. Thực trạng việc phát triển mạng lưới Eximbank trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên Chương 3. Một số kiến nghị và giải pháp đối với hoạt động phát triển mạng lưới Eximbank tại các tỉnh Tây Nguyên trong giai đoạn tới z CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHTM VÀ MẠNG LƢỚI CHI NHÁNH CỦA CÁC NHTM 1. Ngân hàng thƣơng mại và chi nhánh ngân hàng thƣơng mại 1.
Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm NHTM Ngân hàng là một loại hình tổ chức có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế nói chung và đối với từng cộng đồng trong địa phƣơng nói riêng. Các ngân hàng đầu tiên đã có thể dùng vốn tự có để tài trợ cho hoạt động kinh doanh của chính mình, tuy nhiên điều đó không kéo dài trƣớc khi ý tƣởng về việc thu hút tiền gửi và cho vay ngắn hạn đối với những khách hàng giàu có trở thành một nội dung quan trọng của hoạt động ngân hàng. Hầu hết các ngân hàng đầu tiên đã xuất hiện ở Hy Lạp và La Mã, sau đó lan sang Bắc Âu và Tây Âu và các nơi khác.
Thuật ngữ ngân hàng đã có từ rất lâu trên thế giới. Theo từ điển wikipedia thuật ngữ ngân hàng đƣợc vay mƣợn giữa tiếng Anh và tiếng Pháp (từ banque), tiếng Ý cổ (banca), và tiếng Đức cổ (banc). Các băng ghế dài đƣợc sử dụng nhƣ bàn làm việc hoặc nơi đổi ngoại tệ trong thời kỳ Phục Hƣng bởi những ông chủ nhà băng ở vùng Florentine là hình thức hoạt động đầu tiên của ngân hàng ngày nay. Một số ý kiến cho rằng các nghiệp vụ ngân hàng xuất phát từ nhu cầu ban đầu của các thƣơng gia là đổi tiền và dịch vụ thanh toán hộ.
Ban đầu các thƣơng gia lập nên những điểm để đổi tiền, thu tiền và thanh toán hộ cho ngƣời gửi có lấy phí.Về sau nhận thấy các khoản tiền này có khả năng sinh lời các thƣơng gia đã trả tiền lời cho ngƣời gửi tiền nhằm tăng số tiền gửi. Nhƣ vậy các giao dịch ban đầu chỉ là nhận tiền gửi. thu phí và thanh toán hộ. Khi các thƣơng gia này nhận thấy có một lƣợng tiền mặt luôn tồn lại két trong khi có một số khác lại có nhu cầu vay vốn vì thế họ cho vay tiền để có thêm lợi nhuận.net ngân hàng lại bắt nguồn từ việc ngƣời dân Ai Cập có thói quen gởi tài sản vàng cho các tu sĩ các đền thờ nhằm đảm bảo an toàn.
Sau này khi thấy một số khác lại có nhu cầu vốn nên các tu sĩ này đã cho họ mƣợn tiền.Và khái niệm z ngân hàng đã xuất hiện từ đó. Một trong những ngân hàng đầu tiên đƣợc biết đến là Banco di San Giorgio vào năm 1407 tại Genoa - Ý. Cho đến nay có rất nhiều định nghĩa về NHTM. Theo Luật của Mỹ: “Ngân hàng là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán – và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”.
Theo đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) cũng đã định nghĩa: “NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thƣờng xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dƣới hình thức ký thác, hoặc dƣới hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”. Ở Việt Nam, khái niệm về Ngân hàng thƣơng mại đƣợc quy định tại Khoản 1, 2 và 3 điều 4 của Luật các Tổ chức tín dụng Việt Nam năm 2010: “1. Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động ngân hàng. Tổ chức tín dụng bao gồm ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân.
Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể đƣợc thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thƣơng mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã. Ngân hàng thƣơng mại là loại hình ngân hàng đƣợc thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Từ những định nghĩa trên về ngân hàng, có thể rút ra đƣợc NHTM là loại hình ngân hàng giao dịch trực tiếp với các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và cá nhân thông qua nghiệp vụ tiền gửi, tiền tiết kiệm rồi sử dụng số vốn đó để cho vay, chiết khấu, cung cấp các phƣơng tiện thanh toán và cung ứng các DVNH lại cho đối tƣợng trên.
Sự đa dạng trong các dịch vụ và chức năng của ngân hàng dẫn đến việc chúng đƣợc gọi là các “Siêu thị tài chính”. z Từ những nhận định trên có thể thấy NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trƣng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội. Các hoạt động của NHTM Theo mục 1 điều 6 Luật ngân hàng nhà nƣớc năm 2010 và mục 12, điều 4 của Luật Tổ chức tín dụng năm 2010 đều quy định “hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số nghiệp vụ sau đây: - Nhận tiền gửi; - Cấp tín dụng; - Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.
Hoạt động huy động vốn: Hoạt động hoạt động huy động vốn hay còn gọi là hoạt động nhận tiền gửi của NHTM đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với hoạt động của các NHTM. Vì các NHTM hoạt động chính là đi vay để cho vay. Theo luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, hoạt động huy động vốn bao gồm: - Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dƣới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, - Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu - Các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho ngƣời gửi tiền theo thỏa thuận. Hoạt động Trong hoạt động kinh doanh của mình bên cạnh các hình thức nhận tiền gửi trên để huy động vốn, các NHTM còn sử dụng các hoạt động sau để huy động vốn trong trƣờng hợp gặp khó khăn về thanh khoản: - Vay vốn của các tổ chức tín dụng khác hoạt động tại Việt Nam và của tổ chức tín dụng nƣớc ngoài.
- Vay vốn ngắn hạn của Ngân hàng Nhà nƣớc. Hoạt động tín dụng Hoạt động tín dụng của NHTM, theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam năm 2010, đƣợc hiểu là hoạt động của NHTM cho các cá nhân, doanh nghiệp hay các tổ chức kinh tế vay vốn dƣới nhiều hình thức khác nhau. Chính vì vậy mục 13 Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng quy định: “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Cụ thể nhƣ sau: - Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Hoạt động cho vay bao gồm: cho vay ngắn hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đời sống và cho vay trung, dài hạn để thực hiện các dự án đầu tƣ phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đời sống. - Bao thanh toán là hình thức cấp tín dụng cho bên bán hàng hoặc bên mua hàng thông qua việc mua lại có bảo lƣu quyền truy đòi các khoản phải thu hoặc các khoản phải trả phát sinh từ việc mua, bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo hợp đồng mua, bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ. - Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc tổ chức tín dụng sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho tổ chức tín dụng theo thỏa thuận. - Chiết khấu là việc mua có kỳ hạn hoặc mua có bảo lƣu quyền truy đòi các công cụ chuyển nhƣợng, giấy tờ có giá khác của ngƣời thụ hƣởng trƣớc khi đến hạn thanh toán.
- Tái chiết khấu là việc chiết khấu các công cụ chuyển nhƣợng, giấy tờ có giá khác đã đƣợc chiết khấu trƣớc khi đến hạn thanh toán. Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ z Để thực hiện đƣợc các dịch vụ thanh toán giữa các doanh nghiệp thông qua ngân hàng, NHTM đƣợc mở tài khoản cho khách hàng trong và ngoài nƣớc. Để thực hiện thanh toán giữa các ngân hàng với nhau thông qua Ngân hàng Nhà nƣớc, NHTM phải mở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nƣớc nơi NHTM đặt trụ sở chính và duy trì tại đó số dƣ tiền gửi dự trữ bắt buộc theo quy định. Ngoài ra, chi nhánh của NHTM đƣợc mở tài khoản tiền gửi của mình tại chi nhánh Ngân hàng Nhà nƣớc tỉnh, thành phố nơi đặt trụ sở của chi nhánh.
Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ của NHTM bao gồm các hoạt động sau: - Cung cấp các phƣơng tiện thanh toán. - Thực hiện các dịch vụ thanh toán trong nƣớc cho khách hàng. - Thực hiện dịch vụ thu hộ và chi hộ. - Thực hiện các dịch vụ thanh toán khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nƣớc.
- Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế khi đƣợc Ngân hàng Nhà nƣớc cho phép. - Thực hiện dịch vụ thu và phát tiền mặt cho khách hàng. - Tổ chức hệ thống thanh toán nội bộ và tham gia hệ thống thanh toán liên ngân hàng trong nƣớc. - Tham gia hệ thống thanh toán quốc tế khi đƣợc Ngân hàng Nhà nƣớc cho phép.