Nghiên cứu phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1 đến 6 tuổi trong luận án phó tiến sĩ ngữ văn

Chuyên khảo văn học phân tích Luận án phó tiến sĩ ngữ văn tìm hiểu những bước phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1 đến 6 tuổi, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Lưu Thị Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Cao Đàm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ
• Đề tài: Phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1 đến 6 tuổi: Nghiên cứu luận án phó tiến sĩ ngữ văn
• Loại tài liệu: luận án phó tiến sĩ
• Năm xuất bản: 1996
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Phần mở đầu
• 1. CHƯƠNG 1: DẪN LUẬN VỀ NGÔN NGỮ TRẺ EM
• 1.1. Một số vấn đề về ngôn ngữ trẻ em
• 1.2. Một số khái niệm về ngôn ngữ trẻ em
• 1.3. Những điểm giống nhau và khác nhau của ngôn ngữ trẻ em trong đối chiếu với những khái niệm cơ bản của ngôn ngữ chung
• 1.4. Về quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ của trẻ
• 1.5. Một số hướng nghiên cứu chung và hướng nghiên cứu của luận án về ngôn ngữ trẻ em
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG BƯỚC PHÁT TRIỂN VỀ NGỮ ÂM VÀ TỪ VỰNG TRONG NGÔN NGỮ TRẺ EM VIỆT NAM
• 2.1. Một vài nhận xét sơ lược về bước phát triển ngữ âm của trẻ
• 2.2. Vai nét về giai đoạn tiền ngôn ngữ
• 2.3. Giai đoạn ngôn ngữ (trẻ từ 1 năm trở lên)
• 2.4. Những bước phát triển về từ vựng của ngôn ngữ trẻ em Việt Nam
• 2.4.1. Sự xuất hiện những từ đầu tiên
• 2.4.2. Những bước phát triển ngôn ngữ của trẻ xét về lượng
• 2.4.3. Những bước phát triển ngôn ngữ của trẻ xét về chất
• 2.4.4. Tiêu kết phần từ vựng
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG BƯỚC PHÁT TRIỂN VỀ NGỮ PHÁP
• 3.1. Khả năng nắm bắt các loại câu xét theo cấu trúc
• 3.2. Số lượng, phân loại, tỷ lệ câu đúng sai
• 3.3. Khả năng sử dụng các loại câu xét theo mục đích phát ngôn
• 3.4. Một số đặc điểm của ngôn ngữ trẻ em
• 3.5. Một số biện pháp giúp trẻ phát triển ngôn ngữ
• Kết luận
• Chú thích
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển ngôn ngữ trẻ em

Phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1 đến 6 tuổi là một quá trình quan trọng trong sự hình thành và phát triển tư duy của trẻ. Phát triển ngôn ngữ không chỉ là việc trẻ học nói mà còn là việc trẻ hiểu và sử dụng ngôn ngữ như một công cụ giao tiếp. Theo nghiên cứu, giai đoạn này là thời điểm trẻ bắt đầu hình thành vốn từ và nắm bắt các quy tắc ngữ pháp cơ bản. Ngôn ngữ trẻ em được hình thành thông qua sự tương tác với người lớn và bạn bè, từ đó giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp và tư duy. Như Nguyễn Huy Can đã chỉ ra, ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và kiến thức. Việc nghiên cứu ngôn ngữ trẻ em không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quá trình phát triển ngôn ngữ mà còn có ý nghĩa trong việc giáo dục và phát triển trẻ em trong xã hội hiện đại.

1.1. Khái niệm về ngôn ngữ trẻ em

Ngôn ngữ trẻ em là tập hợp các từ, câu mà trẻ sử dụng trong giao tiếp hàng ngày. Giai đoạn tiền ngôn ngữ là giai đoạn mà trẻ chưa sử dụng các ký hiệu ngôn ngữ để giao tiếp, chủ yếu dựa vào cử chỉ và âm thanh bập bẹ. Khi trẻ bắt đầu biết nói, chúng sẽ sử dụng các từ đầu tiên và dần dần phát triển vốn từ của mình. Phát triển ngôn ngữ ở trẻ em không chỉ liên quan đến việc học từ mà còn bao gồm việc hiểu nghĩa của từ và cách sử dụng chúng trong ngữ cảnh. Trẻ em thường sử dụng các từ có tính chất khái quát và chưa thể hiểu được các từ trừu tượng. Điều này cho thấy sự phát triển ngôn ngữ của trẻ là một quá trình phức tạp và cần được hỗ trợ từ môi trường xung quanh.

II. Những bước phát triển ngữ âm và từ vựng

Trong giai đoạn từ 1 đến 6 tuổi, trẻ em trải qua nhiều bước phát triển về ngữ âm và từ vựng. Giai đoạn đầu, trẻ thường phát âm các âm đơn giản và dần dần mở rộng khả năng phát âm của mình. Phát triển ngôn ngữ ở trẻ em Việt Nam cho thấy sự xuất hiện của những từ đầu tiên thường liên quan đến các sự vật, hiện tượng gần gũi với trẻ. Theo nghiên cứu, trẻ em bắt đầu sử dụng từ vựng phong phú hơn khi chúng tiếp xúc với nhiều người và môi trường khác nhau. Việc phát triển từ vựng không chỉ giúp trẻ giao tiếp tốt hơn mà còn hỗ trợ trong việc hình thành tư duy. Giáo dục trẻ em trong giai đoạn này cần chú trọng đến việc tạo ra môi trường giao tiếp phong phú để trẻ có thể phát triển ngôn ngữ một cách tự nhiên và hiệu quả.

2.1. Sự phát triển ngữ âm

Sự phát triển ngữ âm ở trẻ em diễn ra qua nhiều giai đoạn. Ban đầu, trẻ chỉ có thể phát âm các âm đơn giản như [m], [b], [d]. Khi trẻ lớn lên, khả năng phát âm của trẻ sẽ mở rộng và phức tạp hơn. Phát triển ngôn ngữ không chỉ là việc trẻ học cách phát âm mà còn là việc trẻ hiểu được cách sử dụng âm thanh để truyền đạt ý nghĩa. Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em có thể phát âm các âm phức tạp hơn khi chúng có sự hỗ trợ từ người lớn và môi trường xung quanh. Việc khuyến khích trẻ nói và giao tiếp sẽ giúp trẻ phát triển khả năng ngữ âm một cách tự nhiên.

III. Phát triển ngữ pháp trong ngôn ngữ trẻ em

Ngữ pháp là một phần quan trọng trong phát triển ngôn ngữ của trẻ em. Trong giai đoạn từ 1 đến 6 tuổi, trẻ bắt đầu hình thành các cấu trúc câu đơn giản và dần dần chuyển sang các câu phức tạp hơn. Trẻ em thường sử dụng các câu đơn để diễn đạt ý tưởng của mình, nhưng theo thời gian, chúng sẽ học cách kết hợp các câu để tạo thành câu phức hợp. Việc nắm bắt ngữ pháp không chỉ giúp trẻ giao tiếp hiệu quả mà còn hỗ trợ trong việc phát triển tư duy logic. Giáo dục trẻ em cần chú trọng đến việc dạy ngữ pháp một cách tự nhiên thông qua các hoạt động giao tiếp hàng ngày.

3.1. Các loại câu trong ngôn ngữ trẻ em

Trẻ em thường bắt đầu với các câu đơn giản và dần dần phát triển khả năng sử dụng các câu phức tạp hơn. Các câu nói của trẻ thường phản ánh sự hiểu biết của chúng về thế giới xung quanh. Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em có thể sử dụng các câu phức hợp khi chúng muốn diễn đạt một ý tưởng phức tạp hơn. Tuy nhiên, trẻ vẫn gặp khó khăn trong việc sắp xếp từ ngữ để tạo thành câu hoàn chỉnh. Việc hỗ trợ trẻ trong việc phát triển ngữ pháp sẽ giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp và phát triển tư duy một cách toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I Dan luận - Một số vấn đề về ngôn ngữ trẻ em. Một số khái niệm về ngôn ngữ trẻ em. Theo cách hiểu thông thường, trẻ em được sinh ra và lớn lên trong xã hội loài người. Hàng ngày trẻ được nghe tiếng nói của những người xung quanh nói chuyện.

trao đổi với nhau và với trẻ. Dần dần trẻ hiểu được tiếng nói và biết ye noi. Qua trình học nói của trẻ được diễn ra cùng với sự hoàn thiện dan của su phát triển sinh lý và tâm lý trẻ. Trẻ càng lớn thì nhu cầu hiểu biết về thế giới xung quanh càng tăng, nhu cầu trao đổi của trẻ với mọi người càng nhiều.

Chính những nhu cầu ấy đòi hỏi trẻ phải tiếp thu nắm bắt và sử dụng lời nói ( ngôn ngữ ) như một phương tiện giao tiếp quan trọng. Quá trình học nói của trẻ cũng chính là quá trình hình thành và phát triển khả năng ngôn ngữ của trẻ. Và ngôn ngữ trẻ em là tất cả những từ, những câu nói mà trẻ ở các lứa tuổi dùng đê giao tiép VỚI moi người. Trong ngôn ngữ trẻ em có một số khái niệm mà chúng tôi thấy cần thiết phải làm sang to ở luận án này.

Giai đoạn tiền ngôn ngữ. Giai đoạn ngôn ngữ. Từ có tính chat thụ động. Từ có tính chat chủ động.

Âm bập be. Am bap be có nghĩa. Giai đoạn tiền ngôn ngữ. Giai đoạn tiền ngôn ngữ thường được hiểu là giai đoạn trước khi đứa trẻ dùng các ký hiệu ngôn ngữ để giao tiếp.

ở giai đoạn này, phương tiện giao tiếp của trẻ chủ yếu là cử chỉ. nét mặt, hành động của tay hoặc thân thể trẻ. các hoạt động phát âm, các âm bập bẹ của đứa trẻ. Giai đoạn ngôn ngữ.

Là giai đoạn trẻ bát đầu biết dùng các ký hiệu ngôn ngữ để giao tiếp. Giai đoạn này ở trẻ bát đầu xuất hiện các từ đầu tiên, câu đầu tiên. Chúng được trẻ sử dụng vào mục đích giao tiếp. Dần dân ngôn ngữ của trẻ được hình thành và phát triển phong phú lên.

Từ có tính chất thụ động. Đó là các từ biểu thị các sự vật, hành động.trẻ hiểu được khi ta nói : - Chi cho cô (bac, chú. hoặc thực hiện được yêu cầu cua cô. - Gio tay lên.

- Bé cười đi nao. - Nhắm mat vào. - Chào mẹ đi nào. nhưng trẻ chưa tự nói lên được các từ đó.

Từ có tính chất chủ động. Là những từ ngữ mà trẻ có thẻ tự ý nói ra. Moi từ đêu là những tín hiệu có tính chất hai mặt : - Biểu hiện : âm thanh. - Được biểu hiện : nghĩa của từ.

Âm bap be. Một số người cho rang tiếng âm bap be là những tô hop âm tiết (Lennoberg - 1967), người khác lại cho đó là những âm “mãn nguyện” và phân biệt chúng với những tiếng kêu khong mãn nguyện” (Lewis - 1967). Chúng tôi đồng ý với tác giả Nguyễn Huy Can cho rang tiếng bap be đó là những cấu tạo âm tiết thuận tiện đối với bộ máy phát âm, được cấu tạo một cách tự nhiên trước các kích thích trực tiếp nhăm biểu hiện nhu cầu giao tiếp của trẻ. Tiếng bap be của trẻ em Việt Nam xuất hiện khoảng từ 9 tháng tuổi.

Am bap be có nghĩa. Đó là các âm bập bẹ trong một hoàn cảnh nhất định, chúng biểu hiện một ý nghia nao đó. [dây dây day] bé chi sách rơi.Leontev- 1974, giao tiếp là quá trình xác lập và duy trì hoạt động trao đổi trực tiếp hay gián tiếp và có tính mục đích thông qua một phương tiện nào đó giữa những người có liên quan với nhau về mặt tâm lý. Những điểm giống nhau và khác nhau của ngôn ngữ trẻ em trong đối chiếu với những khái niệm cơ bản của ngôn ngữ nói chung.

Để có thể giao tiếp được với mọi người trong xã hội mà trước hết là với những người thân trong gia đình, trẻ phải từng bước học nắm phương diện ngữ âm, hình thành và phát triển vốn từ, nắm bat các qui tắc ngữ pháp của ngôn ngữ ( tiếng mẹ đẻ ) mà mọi thành viên trong xã hội đang sử dụng làm phương tiện giao tiếp với nhau. Nhu vậy là ngôn ngữ cua trẻ cũng chính là các âm, các từ, các loại câu nói mà trẻ tiếp thu được từ hệ thống ngôn ngữ chung, thông qua lời nói của mọi người trong xã hội đến với trẻ, được trẻ ở các lứa tuổi sử dụng dé giao tiếp với mọi người xung quanh. Song, so với ngôn ngữ chung thì ngôn ngữ của trẻ còn thô sơ và đơn giản, nhưng lại mang những nét rất riêng của trẻ mà ta không tìm thấy trong ngon ngữ của người lớn. Chang han, khi nhặt rau với mẹ, mẹ bảo nhặt bỏ những cái lá già này đi.

Bé chỉ vào những cái lá non ở ngọn rau hỏi : "Thế cái lá trẻ day à me”. hoặc khi thấy quả táo rơi vào khe cửa bé nói :” Nó đi vào đây rồi, quả táo to lăm. Từ I- 6 tuổi là thời kỳ mà trẻ đang hình thành và phát triển ngôn ngữ với các bước phát triển khác nhau trên các mặt ngữ âm. từ vựng và ngữ pháp.

Do đó việc tri giác 4m thanh cua từ, phát âm các từ của trẻ, được phát triển và hoàn chỉnh dan theo sự phát triển khả nang nhận thức của trẻ về các sự vật. hiện l4 tượng mà từ ngữ bieu thị và sự hoàn thiện của bộ máy phát am. Chang han trẻ ở lứa tudi nào đó chỉ có thể phát âm được một so 4m này mà chưa the phát âm được những âm khác. Mặt khác, ở mỏi lứa tuổi trẻ có được một số lượng từ nhất định.

Số lượng từ của trẻ được tăng lên theo tháng tuoi, năm tuổi của trẻ. Song so với người lớn thì vốn từ của trẻ còn ít hơn rất nhiều. Việc hiểu nghĩa các từ của trẻ còn rat hạn chế : Phan lớn trẻ mới chỉ hiểu được các từ mà nghĩa của nó biểu thị những sự vật, hành động cụ thể, những đặc điểm, tính chất của những sự vật. hiện tượng có thể cảm nhận được bảng các giác quan.

Còn đối với các từ có tính chất trừu tượng, có tính khái quát cao. hoặc biéu thị sự vật một cách tổng thể. hay biểu thị những khái niệm thì trẻ hiểu được rất ít hoặc là chưa hiểu gì. Tuy nhiên trẻ vẫn sử dụng những từ đó một cách máy móc theo văn cảnh hoặc tương tu như văn cảnh mà người lớn dùng để giao tiếp với tre.

Về ngữ pháp : Các câu nói trong ngôn ngữ của trẻ phản lớn là các câu đơn. Câu phức hợp được tang dần theo lứa tuổi của trẻ nhưng chủ yếu vẫn là câu phức hợp dang lập (gồm nhiều cau đơn nối tiếp nhau). Ngoài ra khi muốn diễn đạt một sự việc, hiện tượng có liên quan đến nhau trẻ mới chỉ nêu được các sự vật. sự việc rồi đem đặt cạnh nhau mà chưa biết ding các từ biểu thi mối quan hệ đó : Mời bố ăn cơm đói bụng.

Minh - 33 tháng. Lúc nay thăng ấy nó đứt chân con. Quân - 33 tháng. Đức Minh xuống nước quả bóng.

Tuấn Anh - 27 tháng. có khi câu nói của trẻ rất lộn xộn. trẻ không sắp xếp được các từ để diễn đạt điều trẻ muốn nói. Chú bẻ em khỏi ngã thang Hoàng khỏi bè khỏi cho nó ngã.

Hoàng - 30 tháng. Vì vay, ngòn ngữ trẻ em cân phải được nghiên cứu dé có biện pháp giúp cho trẻ phát triển tiếp cận dan đến hệ thống ngon ngữ chung một cách tốt nhất. để trẻ có thể sử dụng được ngôn ngữ theo đúng chức năng của nó. Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người trong xã hội và ngôn ngữ là công cụ để thể hiện và phát triển tư duy.

Về quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Trẻ em mới sinh ra chưa thể nói được ngay. Dé có thé nói được trẻ phải tiếp thu học nám tiếng mẹ đẻ, hình thành và phát triển khả năng ngôn ngữ. Sự hình thành và phát triển khả năng ngôn ngữ của trẻ được các nhà nghiên cứu xem xét, nhìn nhận từ nhiều góc độ khác nhau.

Theo Bates, Nguyễn Huy Can :" Sự phát triển ngôn ngữ của đứa trẻ đi từ thấp đến cao và có sự kế thừa lẫn nhau giữa các giai đoạn.” ( Bates- 1976, Nguyễn Huy Cẩn- 1990) Nguyễn Huy Can cho rang :Có thé tìm thấy nguồn gốc của su phát triển ngôn ngữ ở các giai đoan trước." Tác giả Kak-Hainodich cho răng :" Su phát triển ngôn ngữ diễn ra theo từng thời kỳ riêng biệt và phù hợp với các giai đoạn nhất định của lứa tuổi.Shaknazovich thì "sự phát triển ngôn ngữ ở đứa trẻ không phải là sự mở rộng các cấu trúc bẩm sinh, là cái tương ứng với ngữ pháp phổ quát của N. Việc học nam ngôn ngữ ở đứa trẻ cũng không phải là hành vi học tập có tính máy móc theo so đồ S - R ( kích thích phản ứng ) của trường phái tao sinh, thực chất là dem đồng nhất chương trình của máy tính với hoạt động phức tạp là lời nói của con người. Leontev cho rang :” Sự phát triển của lời nói (ngôn ngữ) của trẻ em trước hết là sự phát trién của phương thức giao tiếp.Vvgotsky cho rang :" Bản chất sự phát triển của ngon ngữ nham mục đích giao tiếp và nhận thức và tất nhiên sự phát trién ngôn ngữ của đứa tre không chỉ thuần tuý dựa trên sự phát triển của khả năng nhận thức của đứa trẻ.” Chúng tôi đồng ý với quan điểm của các tác giả nói trên về sự hình thành và phát triển khả năng ngôn ngữ của trẻ nhìn từ nhiều góc độ. Các quan điểm này sẽ là cơ sở lý thuyết cho chúng tôi khi đi vào nghiên cứu các bước phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1- 6 tuổi.

Một số các nhà nghiên cứu ngôn ngữ trẻ em khác cho rang trong quá trình phát triển của kha nang ngon ngữ. kha nang bat chước của trẻ chiếm vị trí quan trọng trong việc học nắm tiếng mẹ đẻ. Chúng tôi không hoàn toàn thong nhất với ý kiến này. Theo sự quan sát và trên tư liệu thực tế cua minh, chúng tôi thấy rang trong quá trình hình thành và phát triển khả năng ngôn ngữ của trẻ, trẻ không chỉ bát chước.

lặp lại hoàn toàn những gi trẻ tiếp nhận được ở người lớn mà có sự chuyển đôi dé trở thành của trẻ. Do đó đã tạo nên những nét rất riêng biệt, độc đáo trong ngôn ngữ trẻ em. ( chúng tôi sẽ phân tích kỹ vấn đề này ở các chương sau.