Luận văn thạc sĩ ussh phát triển hoạt động nghiên cứu và triển khai trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành công nghệ thông tin

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích ussh phát triển hoạt động nghiên cứu và triển khai trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành công nghệ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Lan Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Phát Triển Nghiên Cứu và Triển Khai trong Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Ngành CNTT
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG NC&TK TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Cơ sở lý luận về hoạt động NC&TK trong SME
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Đổi mới, hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.2.1. Đổi mới (innovation)
• 2. CHƯƠNG 2: HOẠT ĐỘNG NC&TK TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA NGÀNH CÔNG NGHỆ THÔNG TIN Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG NC&TK TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA NGÀNH CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển nghiên cứu và triển khai trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành CNTT

Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) ngành Công nghệ thông tin (CNTT) đang ngày càng trở nên quan trọng. Các SME đóng góp một phần lớn vào nền kinh tế, nhưng vẫn gặp nhiều thách thức trong việc triển khai các hoạt động R&D. Việc hiểu rõ về vai trò và tầm quan trọng của R&D sẽ giúp các doanh nghiệp này tối ưu hóa quy trình phát triển sản phẩm và dịch vụ.

1.1. Khái niệm và vai trò của nghiên cứu và triển khai trong SME

Nghiên cứu và triển khai là quá trình sáng tạo và ứng dụng các công nghệ mới. Trong SME, hoạt động này không chỉ giúp cải thiện sản phẩm mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc đầu tư vào R&D giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và thích ứng với thị trường.

1.2. Tình hình hiện tại của hoạt động R D trong doanh nghiệp CNTT

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng hoạt động R&D trong các SME ngành CNTT vẫn còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của R&D, dẫn đến việc đầu tư không đủ và thiếu chiến lược phát triển rõ ràng.

II. Những thách thức trong phát triển nghiên cứu và triển khai tại SME ngành CNTT

Các SME ngành CNTT đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển hoạt động nghiên cứu và triển khai. Những thách thức này bao gồm thiếu nguồn lực tài chính, nhân lực chất lượng thấp và sự cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp lớn hơn.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính cho hoạt động R D

Nhiều SME gặp khó khăn trong việc huy động vốn cho các dự án R&D. Điều này dẫn đến việc họ không thể đầu tư vào công nghệ mới hoặc cải tiến sản phẩm, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

2.2. Khó khăn trong việc thu hút nhân lực chất lượng cao

Nhân lực là yếu tố quyết định cho sự thành công của hoạt động R&D. Tuy nhiên, nhiều SME không thể thu hút được nhân tài do mức lương và chế độ đãi ngộ không cạnh tranh.

III. Phương pháp phát triển hoạt động nghiên cứu và triển khai trong SME ngành CNTT

Để phát triển hoạt động R&D, các SME cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm xây dựng chiến lược phát triển rõ ràng, tăng cường hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và cải thiện quản lý dự án.

3.1. Xây dựng chiến lược phát triển R D hiệu quả

Một chiến lược phát triển R&D rõ ràng sẽ giúp SME xác định được mục tiêu và hướng đi cụ thể. Điều này bao gồm việc phân bổ nguồn lực hợp lý và xác định các lĩnh vực ưu tiên cho nghiên cứu.

3.2. Tăng cường hợp tác với các tổ chức nghiên cứu

Hợp tác với các viện nghiên cứu và trường đại học có thể giúp SME tiếp cận công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng. Điều này cũng tạo cơ hội cho việc chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong SME ngành CNTT

Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là rất quan trọng. Nhiều SME đã thành công trong việc triển khai các sản phẩm và dịch vụ mới dựa trên kết quả R&D, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Các mô hình thành công trong ứng dụng R D

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các mô hình R&D để phát triển sản phẩm mới. Những mô hình này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

4.2. Đánh giá tác động của R D đến sự phát triển của SME

Các nghiên cứu cho thấy rằng những SME đầu tư vào R&D có khả năng tăng trưởng cao hơn so với những doanh nghiệp không đầu tư. Điều này chứng tỏ rằng R&D là yếu tố quan trọng trong việc phát triển bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho hoạt động R D trong SME ngành CNTT

Hoạt động R&D trong các SME ngành CNTT có tiềm năng lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc cải thiện nhận thức và đầu tư vào R&D sẽ giúp các doanh nghiệp này phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương lai của hoạt động R D trong SME

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thị trường ngày càng cao, hoạt động R&D trong SME sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc đầu tư và phát triển R&D.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ cho SME trong hoạt động R D

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho SME trong việc phát triển R&D. Điều này bao gồm việc cung cấp tài chính, đào tạo nhân lực và tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển nền kinh tế tri thức, hoạt động nghiên cứu và triển khai (NC&TK) trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) ngành công nghệ thông tin (CNTT) ngày càng trở nên quan trọng. Khối SME đóng góp khoảng 25%-26% GDP của Việt Nam, trong đó các doanh nghiệp ngành CNTT giữ vai trò không nhỏ trong sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động NC&TK trong các SME CNTT vẫn còn nhỏ lẻ, chưa được đánh giá đúng mức và đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nhận dạng thực trạng hoạt động NC&TK trong SME ngành CNTT tại TP. Hồ Chí Minh, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới công nghệ trong khu vực này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp phần mềm có quy mô nhỏ và vừa trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, dựa trên số liệu khảo sát 89 doanh nghiệp phần mềm năm 2005 của Hội tin học TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển KH&CN, đặc biệt là thúc đẩy hoạt động NC&TK trong SME ngành CNTT, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng hai khung lý thuyết chính để phân tích hoạt động NC&TK trong SME ngành CNTT:

1. Lý thuyết về đổi mới và hệ thống đổi mới quốc gia (NIS): Đổi mới được hiểu là quá trình chuyển đổi ý tưởng thành sản phẩm, quy trình hoặc dịch vụ mới được thị trường chấp nhận. Hệ thống đổi mới quốc gia là mạng lưới các tổ chức công và tư phối hợp trong sáng tạo, nhập khẩu, cải tiến và phổ biến công nghệ mới. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong hệ thống này, tương tác với chính phủ, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức trung gian để thúc đẩy đổi mới.

2. Khái niệm về NC&TK và SME: NC&TK là hoạt động sáng tạo, hệ thống nhằm áp dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn để tạo ra công nghệ, sản phẩm hoặc quy trình mới. SME được định nghĩa theo Nghị định 90/2001/NĐ-CP là doanh nghiệp có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình không quá 300 người. Trong lĩnh vực CNTT, SME phần mềm là đối tượng nghiên cứu trọng tâm.

Các khái niệm chính bao gồm: đổi mới công nghệ, hệ thống đổi mới quốc gia, NC&TK, SME ngành CNTT, chính sách đổi mới và hỗ trợ tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu khảo sát 89 doanh nghiệp phần mềm tại TP. Hồ Chí Minh năm 2005 do Hội tin học TP. Hồ Chí Minh cung cấp; tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động NC&TK, chính sách KH&CN; phỏng vấn chuyên gia và nhà quản lý trong ngành CNTT.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ đầu tư NC&TK, đánh giá các chính sách hỗ trợ tài chính, thuế và tín dụng; nghiên cứu so sánh kinh nghiệm quốc tế từ Đức, Đài Loan, Trung Quốc và Ấn Độ để rút ra bài học phù hợp với Việt Nam.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu từ năm 2000 đến 2008, với trọng tâm khảo sát thực trạng năm 2005 và cập nhật các chính sách mới nhất đến năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng đầu tư NC&TK trong SME CNTT còn hạn chế: Chỉ khoảng 8% tổng vốn đầu tư KH&CN của doanh nghiệp dành cho NC&TK, phần lớn tập trung vào đổi mới công nghệ (92%) chủ yếu là nhập khẩu máy móc, thiết bị. Trong tổng nguồn kinh phí KH&CN khu vực doanh nghiệp, vốn tự có chiếm khoảng 30%, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển (khoảng 70%).

2. Nguồn lực tài chính và nhân lực là rào cản lớn: Hơn 89% SME có vốn dưới 5 tỷ đồng, hạn chế khả năng đầu tư công nghệ. Nhân lực CNTT thiếu cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt là đội ngũ lao động chuyên sâu và quản lý có tầm nhìn chiến lược còn yếu.

3. Chính sách hỗ trợ chưa phát huy hiệu quả tối đa: Mặc dù có các chính sách ưu đãi về tài chính, thuế và tín dụng như Nghị định 119/1999/NĐ-CP, Luật KH&CN 2000, nhưng nhiều SME chưa biết hoặc không tiếp cận được do thủ tục phức tạp và thiếu thông tin. Ví dụ, năm 2001 chỉ có 12 đề tài được hỗ trợ với tổng kinh phí 8,88 tỷ đồng, năm 2004 tăng lên 36 đề tài nhưng vẫn chưa đủ sức lan tỏa.

4. Mối liên kết giữa doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu còn lỏng lẻo: SME ít hợp tác với viện nghiên cứu, trường đại học, dẫn đến hạn chế trong việc phát triển công nghệ nội sinh và làm chủ công nghệ nhập khẩu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên là do SME ngành CNTT có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, chưa nhận thức đầy đủ vai trò chiến lược của NC&TK trong đổi mới và cạnh tranh. So với kinh nghiệm quốc tế, các nước như Đức, Đài Loan và Ấn Độ đã xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ, tập trung phát triển nguồn nhân lực và tạo điều kiện tài chính thuận lợi cho SME. Ví dụ, Đức đầu tư 2,53% GDP cho NC&TK, trong đó 70% từ khu vực doanh nghiệp, còn Đài Loan thành lập các liên minh NC&TK để chia sẻ chi phí và rủi ro.

Ở Việt Nam, mặc dù Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng thiếu sự liên kết đồng bộ và chưa thực sự tạo ra môi trường thuận lợi để SME phát huy năng lực NC&TK. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu vốn đầu tư KH&CN của doanh nghiệp và bảng so sánh chính sách hỗ trợ giữa Việt Nam và các nước tham khảo, giúp minh họa rõ ràng khoảng cách và tiềm năng cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông và phổ biến chính sách hỗ trợ NC&TK cho SME

   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận chính sách của SME ngành CNTT.
   • Thời gian: Triển khai trong 1-2 năm.
   • Chủ thể: Bộ KH&CN phối hợp với các sở KH&CN địa phương và Hiệp hội doanh nghiệp CNTT.

2. Xây dựng quỹ hỗ trợ tài chính chuyên biệt cho NC&TK trong SME CNTT

   • Mục tiêu: Cung cấp nguồn vốn ưu đãi, giảm rào cản tài chính cho hoạt động NC&TK.
   • Thời gian: Thiết lập trong 2 năm, vận hành lâu dài.
   • Chủ thể: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ KH&CN.

3. Phát triển nguồn nhân lực CNTT chất lượng cao và quản lý đổi mới

   • Mục tiêu: Đào tạo kỹ sư, chuyên gia NC&TK và nâng cao năng lực quản trị đổi mới cho SME.
   • Thời gian: Kế hoạch 5 năm với các chương trình đào tạo liên tục.
   • Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, doanh nghiệp CNTT.

4. Thúc đẩy hợp tác giữa SME với viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức trung gian

   • Mục tiêu: Tăng cường liên kết nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và chia sẻ nguồn lực.
   • Thời gian: Xây dựng mạng lưới hợp tác trong 3 năm.
   • Chủ thể: Bộ KH&CN, các viện nghiên cứu, Hiệp hội doanh nghiệp CNTT.

5. Xây dựng hệ thống quản lý và đánh giá hiệu quả hoạt động NC&TK trong SME

   • Mục tiêu: Giám sát, đánh giá và điều chỉnh chính sách hỗ trợ phù hợp với thực tế.
   • Thời gian: Thiết lập hệ thống trong 1 năm, cập nhật định kỳ.
   • Chủ thể: Bộ KH&CN, Tổng cục Thống kê.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển NC&TK trong SME ngành CNTT, nâng cao hiệu quả đầu tư công.

2. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành CNTT

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò và tầm quan trọng của hoạt động NC&TK, từ đó có chiến lược phát triển phù hợp, tận dụng các chính sách hỗ trợ.

3. Các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức trung gian

   • Lợi ích: Tăng cường hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, phát triển mạng lưới hỗ trợ SME trong lĩnh vực CNTT.

4. Các nhà đầu tư và tổ chức tài chính

   • Lợi ích: Đánh giá tiềm năng và rủi ro khi đầu tư vào SME CNTT, từ đó thiết kế các sản phẩm tài chính phù hợp hỗ trợ hoạt động NC&TK.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hoạt động NC&TK trong SME ngành CNTT lại quan trọng?
   Hoạt động NC&TK giúp SME tạo ra công nghệ mới, nâng cao năng lực tiếp thu và làm chủ công nghệ nhập khẩu, từ đó tăng năng suất và khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

2. Những khó khăn lớn nhất của SME CNTT khi thực hiện NC&TK là gì?
   Chủ yếu là thiếu vốn đầu tư, nguồn nhân lực chất lượng cao hạn chế, thiếu liên kết với viện nghiên cứu và chính sách hỗ trợ chưa được phổ biến rộng rãi.

3. Chính sách hỗ trợ tài chính nào hiện có cho SME trong lĩnh vực NC&TK?
   Có các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ kinh phí theo Nghị định 119/1999/NĐ-CP, quỹ phát triển KH&CN quốc gia và các chương trình tín dụng ưu đãi dành cho hoạt động KH&CN.

4. Làm thế nào để SME CNTT nâng cao năng lực NC&TK?
   SME cần tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, đầu tư phát triển nguồn nhân lực, xây dựng chiến lược đổi mới công nghệ và tận dụng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong phát triển NC&TK cho SME CNTT?
   Ví dụ như mô hình liên minh NC&TK của Đài Loan, chính sách hỗ trợ tài chính và hợp tác nghiên cứu của Đức, chiến lược phát triển nguồn nhân lực và áp dụng chuẩn quản lý chất lượng của Ấn Độ có thể tham khảo để xây dựng chính sách phù hợp.

Kết luận

• Hoạt động NC&TK trong SME ngành CNTT tại Việt Nam còn nhiều hạn chế về vốn, nhân lực và nhận thức, ảnh hưởng đến khả năng đổi mới và cạnh tranh.
• Chính sách hỗ trợ hiện có chưa được phổ biến rộng rãi và thiếu tính đồng bộ, dẫn đến hiệu quả chưa cao trong việc thúc đẩy NC&TK.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và Nhà nước, cùng với các chính sách tài chính, thuế và đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố then chốt.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường truyền thông chính sách, phát triển quỹ hỗ trợ tài chính, nâng cao chất lượng nhân lực và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các bước tiếp theo trong việc hoàn thiện chính sách và thực thi nhằm phát triển bền vững hoạt động NC&TK trong SME ngành CNTT, góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia.

Quý độc giả và các nhà quản lý được khuyến khích áp dụng các kết quả nghiên cứu và đề xuất trong luận văn để thúc đẩy sự phát triển của SME ngành CNTT, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách và thực tiễn hỗ trợ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động NC&TK trong doanh nghiệp nhỏ và vừa Chương II. Hoạt động NC&TK trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành công nghệ thông tin ở Việt Nam 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương III. Một số giải pháp phát triển hoạt động NC&TK trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành công nghệ thông tin Kết luận Tài liệu tham khảo 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG NC&TK TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.

Cơ sở lý luận về hoạt động NC&TK trong SME 1. Một số khái niệm Liên quan đến khái niệm về KH&CN, nghiên cứu khoa học và triển khai thực nghiệm (NC&TK), nhiều tác giả đã đưa ra những quan niệm, giải thích và nhận định khác nhau. Nghiên cứu khoa học có thể được xác định như là tập hợp toàn bộ các hoạt động có hệ thống và sáng tạo nhằm áp dụng chúng vào thực tiễn (Y. Nghiên cứu khoa học là sự tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết; hoặc là phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người (Vũ Cao Đàm, 2005).

Hoạt động nghiên cứu khoa học là những hoạt động nghiên cứu có tính hệ thống và sáng tạo… nhằm áp dụng vào đời sống thực tế (UNESCO). Nghiên cứu khoa học là hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn (Luật KH&CN, 2000). Triển khai thực nghiệm có thể được xác định như bất kỳ một công việc có hệ thống nào vận dụng các kiến thức hiện tại đạt được nhờ nghiên cứu và/ hoặc kinh nghiệm thực tiễn nhằm sản xuất ra vật liệu mới, sản phẩm và 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiết bị mới, nhằm đưa ra những phương pháp tiến hành mới, những hệ thống và dịch vụ mới, nhằm cơ bản hoàn thiện những gì đã sản xuất hoặc đã đưa ra sử dụng (Y. Triển khai thực nghiệm (còn gọi là triển khai) là sự vận dụng các lý thuyết để đưa ra các hình mẫu với những tham số khả thi về kỹ thuật (Vũ Cao Đàm, 2005).

Theo đó, hoạt động triển khai gồm 3 giai đoạn: tạo vật mẫu, tạo công nghệ (làm pilot), sản xuất thử loạt nhỏ (loạt 0). Như vậy, mặc dù khái niệm nghiên cứu khoa học và triển khai thực nghiệm được nhiều tác giả hiểu ở nhiều khía cạnh khác nhau, song rõ ràng nhân tố quyết định của hoạt động NC&TK là sự có mặt của yếu tố sáng tạo và đổi mới và mục đích cuối cùng của hoạt động này là để áp dụng vào thực tiễn. Tác giả cho rằng đây chính là bản chất của hoạt động NC&TK. Vì lẽ đó, trong phần dưới đây tác giả sẽ sử dụng lý thuyết về hệ thống đổi mới quốc gia để phân tích hoạt động NC&TK trong khu vực doanh nghiệp.

- Doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp nhỏ và vừa (tiếng Anh: Small and Medium Enterprise – SME) là một thực thể kinh tế, đóng vai trò quan trọng trong các nền kinh tế, đặc biệt đối với các nước đang phát triển. Quan niệm về SME không thống nhất ở các nước khác nhau. Ở Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa được xác định là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người (Điều 3 Nghị định số 90/2001/NĐ-CP của Chính phủ ngày 23/11/2001 về trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa). 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Công nghệ thông tin: là tập hợp các phương pháp khoa học, công nghệ và công cụ kỹ thuật hiện đại để sản xuất, truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ và trao đổi thông tin số (Luật CNTT, 2006).

- Doanh nghiệp CNTT, gồm có doanh nghiệp kinh doanh phần mềm, phần cứng và doanh nghiệp dịch vụ. Doanh nghiệp CNTT được tiến hành nghiên cứu sâu trong luận văn này là doanh nghiệp phần mềm ở Việt Nam. Đổi mới, hệ thống đổi mới quốc gia 1. Đổi mới (innovation) Đổi mới là khái niệm rộng, được nhiều tác giả định nghĩa khác nhau.

Nelson, đổi mới là một quá trình “chuyển ý tưởng thành sản phẩm mới hoặc sản phẩm hoàn thiện để đưa ra thị trường, thành một quy trình được đưa vào hoạt động hoặc được hoàn thiện trong công nghiệp và thương mại, hoặc đưa ra một cách tiếp cận mới trong các dịch vụ xã hội”. Schumpeter cho rằng đổi mới bao gồm: đổi mới sản phẩm, đổi mới quy trình, đổi mới thị trường, đổi mới nguồn lực, đổi mới tổ chức. Đổi mới không chỉ có ý nghĩa trong kinh tế mà còn có ý nghĩa đối với xã hội. Tác giả cuốn sách “Diffusion of innovation” – Everett Roger nhận ra sự khác biệt giữa nhà sáng chế (inventor) và nhà đổi mới (innovator).

Theo ông, nhà sáng chế là người có ý tưởng mới, còn nhà đổi mới là người biết vận dụng những ý tưởng đó để thực thi nó trong thực tế. Theo cuốn Manual Oslo của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD thì khái niệm đổi mới bao gồm việc thực thi sản phẩm công nghệ mới và quy trình công nghệ mới hoặc hoàn thiện công nghệ trong sản phẩm và quy trình (OECD, 1997). 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo cách tiếp cận truyền thống, hoạt động đổi mới được quan niệm như một quá trình tuyến tính, không có sự tác động qua lại giữa các yếu tố. Quá trình đó bắt đầu bằng hoạt động nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, triển khai thực nghiệm.

Từ đó hình thành nên các sáng chế và ra đời các sản phẩm mới, quy trình mới. Như vậy ở đây có sự tiếp nối của các sự kiện mà không có sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các sự kiện đó. Từ những năm 1980, quan niệm về đổi mới được thay đổi theo cách tiếp cận mối quan hệ tương hỗ/ cách tiếp cận hệ thống. Theo đó, quá trình đổi mới không phải là một chuỗi các công đoạn biệt lập với nhau, mà là một sự tác động qua lại thường xuyên giữa các yếu tố do KH&CN hoặc thị trường mang lại.

Cách tiếp cận này nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa giai đoạn sau (gắn với thị trường) và giai đoạn trước (gắn với NC&TK, công nghệ) của quá trình đổi mới, mối quan hệ tác động tương hỗ giữa KH&CN, hoạt động sản xuất và thương mại của quá trình đổi mới. Ở Việt Nam trong những năm gần đây đã có một số công trình nghiên cứu về đổi mới, chính sách đổi mới. Nghiên cứu của Ths. Hoàng Văn Tuyên (2005) cho rằng đổi mới ở đây hàm chứa đổi mới về sản phẩm và đổi mới quy trình công nghệ, trong đó đổi mới sản phẩm và quy trình công nghệ bao gồm một loạt các hoạt động về khoa học, công nghệ, tổ chức, tài chính và thương mại.

Nghiên cứu của Ths. Nguyễn Mạnh Quân (2006) cho rằng, mục đích cuối cùng của đổi mới là tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới hoặc phương pháp mới, cách thức mới để làm ra các sản phẩm và dịch vụ mới được thị trường chấp nhận. Đặc điểm của đổi mới là tính thị trường, tính tổng thể, tính hệ thống, tính đa dạng, tính không tuần tự, tính phức tạp và doanh nghiệp là trung tâm của các hoạt động đổi mới. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy mặc dù có nhiều khái niệm khác nhau về đổi mới song có thể hiểu đổi mới là một quá trình cần và đủ để có thể đưa ra thị trường một sản phẩm mới hoặc dịch vụ mới.

Doanh nghiệp là chủ thể chính, giữ vai trò trung tâm của quá trình đổi mới. Hoạt động NC&TK trong doanh nghiệp có mục đích tạo ra công nghệ mới, hoặc để tiếp thu, làm chủ, vận hành một công nghệ nào đó để tạo ra những sản phẩm mới, quy trình mới, dịch vụ mới. Rõ ràng hoạt động NC&TK gắn bó chặt chẽ với sự sáng tạo, đổi mới. Xét cho cùng hoạt động NC&TK cũng là một trong các hoạt động đổi mới.

Tuy nhiên hoạt động NC&TK trong doanh nghiệp nói riêng, hoạt động đổi mới nói chung không tồn tại độc lập mà được duy trì và phát triển trong một hệ thống với nhiều mối liên hệ tương tác lẫn nhau. Đó là hệ thống đổi mới quốc gia. Hệ thống đổi mới quốc gia và cách tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia Khái niệm hệ thống đổi mới quốc gia (National innovation system, NIS) được nhắc tới từ những năm 1980. Ở Việt Nam trong những năm gần đây đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề này và đã coi cách tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia là một trong những cách để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (Lê Đình Tiến, 2000).

Trên thế giới, xung quanh khái niệm “hệ thống đổi mới quốc gia” đã có rất nhiều tác giả đưa ra những định nghĩa khác nhau. Mỗi cách định nghĩa đều được lý giải phù hợp với những điều kiện của một nền kinh tế cụ thể. “Hệ thống đổi mới quốc gia là một mạng lưới các thiết chế (institution) trong khu vực công và tư cùng phối hợp hoạt động trong quá trình sáng tạo, nhập khẩu, cải tiến và phổ biến công nghệ mới.” (Freeman, 1987) 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Hệ thống đổi mới quốc gia gồm các yếu tố và các mối quan hệ tương tác trong các hoạt động sáng tạo, phổ biến và sử dụng tri thức mới có lợi ích về kinh tế… diễn ra trong hoặc bắt nguồn từ bên trong biên giới của một quốc gia.” (Lundvall, 1992) “Hệ thống đổi mới quốc gia gồm các thiết chế có liên quan lẫn nhau quyết định mức độ đổi mới của các công ty quốc gia.” (Nelson, 1993) “Hệ thống đổi mới quốc gia gồm các thiết chế quốc gia, hệ thống khuyến khích và năng lực quyết định tốc độ và chiều hướng học hỏi công nghệ (hoặc là tốc độ và cấu thành của các hoạt động tạo ra đổi mới) trong một quốc gia.” (Patil và Pavitt, 1994) “Hệ thống đổi mới quốc gia gồm tập hợp các thể chế độc lập và phối hợp với nhau tham gia vào quá trình triển khai, phổ biến các công nghệ mới, đưa ra các khuôn khổ để hình thành và thực thi các chính sách của Chính phủ có liên quan đến quá trình đổi mới.