Phát Triển Hoạt Động Ngân Hàng Đầu Tư Tại Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp

Tài liệu nghiên cứu Phát triển hoạt động ngân hàng đầu tư tại việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Tạ Hoàng Hà
• Chuyên ngành: Ngân hàng đầu tư
• Đề tài: Phát Triển Hoạt Động Ngân Hàng Đầu Tư Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2. Các nghiên cứu về mô hình thực hiện hoạt động ngân hàng đầu tư
• 1.3. Các nghiên cứu về hoạt động ngân hàng đầu tư truyền thống
• 1.4. Các nghiên cứu về cấu trúc hoạt động ngân hàng đầu tư
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 1.5.2. Hệ thống dữ liệu
• 1.5.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ
• 2.1. Hoạt động ngân hàng đầu tư
• 2.2. Khái niệm, vai trò và các mô hình hoạt động ngân hàng đầu tư
• 2.3. Các hoạt động ngân hàng đầu tư
• 2.4. Phát triển hoạt động ngân hàng đầu tư
• 2.5. Các chỉ tiêu phản ánh sự phát triển hoạt động ngân hàng đầu tư
• 2.6. Các điều kiện phát triển và nhân tố tác động tới hoạt động ngân hàng đầu tư
• 2.6.1. Các nhân tố tác động
• 2.7. Hoạt động NHĐT một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.7.1. Bài học từ sự chuyển đổi sang hệ thống ngân hàng tổng hợp tại Trung Quốc
• 2.7.2. Bài học từ hoạt động ngân hàng đầu tư tại Nhật Bản
• 2.7.3. Bài học kinh nghiệm từ sự phá sản của ngân hàng Lehman Brothers
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 3.2. Cơ sở pháp lý đối với hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 3.2.1. Luật các Tổ chức Tín dụng và vai trò của ngân hàng thương mại
• 3.2.2. Luật Chứng khoán và vai trò của các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ
• 3.2.3. Hệ thống các văn bản luật khác
• 3.2.4. Cơ chế giám sát thị trường tài chính
• 3.3. Thực trạng phát triển hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 3.3.1. Thực trạng tổ chức hoạt động ngân hàng đầu tư
• 3.3.2. Thực trạng hoạt động ngân hàng đầu tư
• 3.3.3. So sánh hoạt động ngân hàng đầu tư giữa NHTM và CTCK độc lập
• 3.3.4. Đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng đầu tư: Cách tiếp cận phi tham số với mô hình Bao kỹ thuật (DEA)
• 3.3.4.1. Mô tả mẫu dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.4.2. Chỉ định mô hình DEA
• 3.3.4.3. Kết quả ước lượng hiệu quả kỹ thuật và chỉ số Malmquist bằng DEA
• 3.3.5. Đánh giá thực trạng hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 3.3.5.1. Đánh giá mô hình tổ chức hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 3.3.5.2. Đánh giá nội dung hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 4.1.1. Định hướng phát triển mô hình ngân hàng đầu tư tổng hợp tại Việt Nam
• 4.1.2. Định hướng phát triển mô hình ngân hàng đầu tư chuyên biệt tại Việt Nam
• 4.2. Giải pháp phát triển hoạt động ngân hàng đầu tư tại Việt Nam
• 4.2.1. Nhóm giải pháp chung
• 4.2.1.1. Hoàn thiện cơ sở pháp lý phát triển hoạt động ngân hàng đầu tư
• 4.2.1.2. Đa dạng hóa sản phẩm ngân hàng đầu tư
• 4.2.1.3. Nâng cao chất lượng sản phẩm trên thị trường
• 4.2.1.4. Thu hút vốn đầu tư nước ngoài
• 4.2.1.5. Xây dựng hệ thống đồng bộ các công cụ phòng ngừa rủi ro
• 4.2.1.6. Tăng cường thanh tra giám sát các tổ chức tham gia thị trường
• 4.2.2. Nhóm giải pháp phát triển mô hình ngân hàng tổng hợp
• 4.2.2.1. Kết hợp phát triển hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại với các hoạt động ngân hàng đầu tư
• 4.2.2.2. Lựa chọn mô hình ngân hàng tổng hợp
• 4.2.2.3. Nâng cao vai trò cầu nối các Công ty chứng khoán của các NHTM
• 4.2.3. Nhóm giải pháp phát triển mô hình ngân hàng đầu tư chuyên biệt
• 4.2.3.1. Nâng cao năng lực tổ chức và hoạt động các CTCK, Cty QLQ
• 4.2.3.2. Chính sách thúc đẩy quan hệ trong ngân hàng đầu tư
• 4.2.3.3. Phát triển hoạt động tư vấn mua bán và sáp nhập
• 4.2.3.4. Nâng cao chất lượng hoạt động góp vốn đầu tư
• 4.2.3.5. Tăng cường hoạt động bảo lãnh phát hành
• 4.2.4. Điều kiện thực hiện các giải pháp
• 4.2.4.1. Phát triển thị trường vốn
• 4.2.4.2. Hoàn thiện cơ sở pháp lý về giám sát thị trường tài chính
• 4.2.4.3. Thành lập tổ chức xếp hạng tín nhiệm ở Việt Nam
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển ngân hàng đầu tư tại Việt Nam

Ngân hàng đầu tư tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Sự phát triển này không chỉ giúp tăng cường khả năng huy động vốn cho các doanh nghiệp mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có cái nhìn tổng quan về các mô hình hoạt động và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của ngân hàng đầu tư.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân hàng đầu tư

Ngân hàng đầu tư là tổ chức tài chính cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính, bảo lãnh phát hành và quản lý quỹ. Vai trò của ngân hàng đầu tư trong nền kinh tế là rất quan trọng, giúp kết nối giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển ngân hàng đầu tư tại Việt Nam

Ngân hàng đầu tư tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể từ khi thành lập. Các chính sách và quy định của Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của lĩnh vực này, từ đó thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước.

II. Những thách thức trong phát triển ngân hàng đầu tư tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng ngân hàng đầu tư tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện và sự cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài đang gây khó khăn cho sự phát triển của lĩnh vực này.

2.1. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực ngân hàng đầu tư. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ chất lượng và cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài.

2.2. Cơ sở hạ tầng tài chính chưa hoàn thiện

Cơ sở hạ tầng tài chính tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, từ hệ thống công nghệ thông tin đến quy trình giao dịch. Điều này làm giảm hiệu quả hoạt động của ngân hàng đầu tư và gây khó khăn trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

III. Giải pháp phát triển ngân hàng đầu tư tại Việt Nam

Để phát triển ngân hàng đầu tư tại Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển các sản phẩm dịch vụ ngân hàng đầu tư.

3.1. Hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động ngân hàng đầu tư

Cần có những quy định pháp lý rõ ràng và đồng bộ để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của ngân hàng đầu tư. Điều này sẽ giúp tăng cường sự minh bạch và giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư.

3.2. Đa dạng hóa sản phẩm ngân hàng đầu tư

Ngân hàng đầu tư cần phát triển và đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc này không chỉ giúp thu hút khách hàng mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của ngân hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân hàng đầu tư

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng ngân hàng đầu tư tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc cung cấp dịch vụ và thu hút vốn đầu tư. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả hoạt động ngân hàng đầu tư

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng đầu tư tại Việt Nam đã đạt được những kết quả tích cực trong việc tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.2. Các mô hình thành công trong ngân hàng đầu tư

Một số mô hình ngân hàng đầu tư thành công tại Việt Nam đã được áp dụng, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho các ngân hàng khác. Việc học hỏi từ các mô hình này sẽ giúp cải thiện hoạt động ngân hàng đầu tư trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngân hàng đầu tư tại Việt Nam

Ngân hàng đầu tư tại Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Với những giải pháp đúng đắn và sự hỗ trợ từ chính phủ, lĩnh vực này có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai, góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

5.1. Triển vọng phát triển ngân hàng đầu tư trong bối cảnh hội nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, ngân hàng đầu tư tại Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển. Việc mở rộng hợp tác quốc tế sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

5.2. Những yếu tố quyết định thành công trong tương lai

Để thành công trong tương lai, ngân hàng đầu tư cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Những yếu tố này sẽ quyết định sự phát triển bền vững của ngân hàng đầu tư tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của Tiến sĩ Tạ Hoàng Hà giải quyết bài toán chiến lược về chuyển đổi mô hình trung gian tài chính tại Việt Nam trong giai đoạn hậu gia nhập WTO (2007) và tiến trình tái cơ cấu nền kinh tế sau gần 30 năm Đổi Mới. Trong bối cảnh hệ thống tài chính quốc gia phụ thuộc nặng nề vào tín dụng ngân hàng thương mại (NHTM) và thị trường vốn sơ khai chỉ đạt mức vốn hóa 31% GDP sau 14 năm vận hành, luận án mang tính tiên phong khi giải mã toàn diện cơ chế tổ chức, hiệu quả vận hành và cấu trúc sản phẩm của hoạt động ngân hàng đầu tư (NHĐT).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) cốt lõi được xác định từ sự thiếu vắng các bằng chứng thực nghiệm định lượng về ranh giới hiệu quả giữa mô hình ngân hàng đầu tư chuyên biệt (specialized investment bank) và mô hình ngân hàng tổng hợp (universal bank), cũng như sự thiếu hụt khung phân tích đo lường năng suất tại một thị trường tài chính cận biên đang chuyển đổi. Trước đó, các tranh luận học thuật quốc tế từ Tabarrok (1998), Kroszner & Rajan (1993), Saunders & Walter (1994) chỉ tập trung tại các nền kinh tế phát triển mà bỏ ngỏ cấu trúc thể chế đặc thù như Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết lập chặt chẽ:

• RQ1–RQ4: Hoạt động NHĐT nên được tổ chức theo mô hình NHTM, ngân hàng tổng hợp, định chế tài chính đa năng hay NHĐT chuyên biệt; các tiêu chí và nhân tố nào quyết định mức độ phát triển của hoạt động này ở cấp độ vĩ mô và vi mô?
• RQ5–RQ9: Thực trạng hiệu quả kỹ thuật của các công ty chứng khoán (CTCK) và NHTM tại Việt Nam ra sao; khoảng cách phát triển so với khu vực là gì; và mô hình kiến trúc nào là tối ưu cho thị trường Việt Nam?
• H1: Quy mô vốn đầu tư, tín dụng và đầu tư chứng khoán có tương quan thuận chiều có ý nghĩa thống kê ($\alpha < 0.05$) với thu nhập ngoài lãi của NHTM trên cơ sở hợp nhất.
• H2: Hoạt động phi tín dụng của NHTM không phụ thuộc vào quy mô tài sản cố định và cơ sở vật chất ($\alpha < 0.05$).
• H3: Hiệu quả kỹ thuật của các CTCK thuộc NHTM vượt trội so với các CTCK độc lập nhờ tận dụng lợi thế kinh tế quy mô (economies of scale).

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết trung gian tài chính và quản trị rủi ro (Levine, 2005; Boyd & Prescott, 1986), Lý thuyết kinh tế học mối quan hệ trong NHĐT (Anand & Galetovic, 2001), Lý thuyết bất cân xứng thông tin và chứng thực giá trị (Booth & Smith, 1986; Ritter, 1987), cùng Lý thuyết biên sản xuất phi tham số (Farrell, 1957; Banker, Charnes & Cooper, 1984). Phạm vi nghiên cứu bao quát mẫu dữ liệu giai đoạn 2005–2013 gồm 30 NHTM (05 NHTM nhà nước chi phối, 25 NHTM cổ phần), 70 công ty chứng khoán (với phân mẫu 57 CTCK phân tích chuỗi dữ liệu liên tục) và 11 công ty quản lý quỹ (Cty QLQ). Đóng góp mang tính đột phá của nghiên cứu là lượng hóa chính xác mức độ lãng phí đầu vào của ngành chứng khoán (35.1%) và chỉ ra sự sụt giảm của chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp Malmquist (TFP = 0.9010), từ đó cung cấp luận cứ khoa học thực nghiệm để tái định hình toàn bộ cấu trúc hệ thống tài chính Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự phân nhánh sâu sắc giữa hai trường phái tư tưởng về kiến trúc hệ thống tài chính:

Trường phái ủng hộ mô hình ngân hàng đầu tư chuyên biệt hình thành từ Đạo luật Glass-Steagall (GSA 1933) của Hoa Kỳ. Các học giả như Tabarrok (1998), Thomas (2005), Lott & Loosevelt (2005), Bierman (2003) lập luận rằng sự kết hợp giữa nhận tiền gửi thương mại và bảo lãnh/đầu tư chứng khoán tạo ra xung đột lợi ích trầm trọng, gia tăng rủi ro hệ thống và bóp méo cạnh tranh do NHTM tận dụng nguồn bảo hiểm tiền gửi giá rẻ. Tại Châu Âu, Adalet (2009) khi phân tích hệ thống tài chính Đức đã đưa ra kết luận then chốt: "sự hiện diện của các ngân hàng tổng hợp– một trong những điển hình của hệ thống ngân hàng Đức – đã làm tăng khả năng phá sản của hệ thống ngân hàng".

Ngược lại, trường phái ủng hộ mô hình ngân hàng tổng hợp do Kroszner & Rajan (1993), Macey (1991), Benston (1990), White (1986), Shughart (1988), Giddy (1985) dẫn dắt đã chứng minh GSA mang động cơ chính trị hơn là bảo vệ kinh tế. White (1986) chỉ ra rằng trong đại khủng hoảng 1929–1933, xác suất phá sản của các ngân hàng thuần túy thương mại cao gấp 4 lần so với các ngân hàng đa năng có công ty con chứng khoán. Việc dỡ bỏ rào cản qua Đạo luật Gramm-Leach-Bliley (GLBA 1999) đã tái khẳng định lợi thế đa dạng hóa danh mục tài sản, thanh khoản cao của chứng khoán và giảm thiểu rủi ro chuỗi thời gian (Diamond & Dybvig, 1983; Allen & Gale, 1997).

Về vi mô nghiệp vụ, Booth & Smith (1986) xây dựng Giả thuyết chứng thực (certification hypothesis), chỉ ra 94% đợt phát hành bổ sung (SEO) và 45.7% đợt IPO tại Mỹ sử dụng hợp đồng cam kết chắc chắn (firm commitment). Ritter (1987) bổ sung mô hình lựa chọn đối nghịch (adverse selection) khi định giá bảo lãnh. Trong lĩnh vực tư vấn M&A, Kesner et al. (1994) và Servaes & Zenner (1996) chỉ ra xung đột lợi ích giữa phí tư vấn và thù lao bên mua, trong khi Lubatkin (1983) cùng Porrini (2005) chứng minh sự hiện diện của các NHĐT danh tiếng thường thúc đẩy thanh toán vượt mức (overpayment). Anand & Galetovic (2001) cùng Eccles & Crane (1988) thiết lập khung lý thuyết vi mô chỉ ra cấu trúc ngành NHĐT bị chi phối bởi ba yếu tố: chi phí chìm thiết lập quan hệ (sunk relationship costs), liên kết yếu giữa chi phí và phí thu (weak link), và tính không loại trừ của thông tin (non-excludability).

So sánh quốc tế: Luận án đối chiếu sâu sắc giữa 4 mô hình: (1) Mô hình Universal Bank kiểu Đức (tích hợp trực tiếp NHTM và chứng khoán nội bộ); (2) Mô hình kiểu Anh/Mỹ (tách bạch pháp lý qua công ty mẹ - con holding); (3) Mô hình chuyển đổi kiểm soát chặt tại Trung Quốc; và (4) Mô hình cải cách tài chính tại Nhật Bản. Luận án định vị vị trí tiên phong khi chứng minh tại một nền kinh tế cận biên như Việt Nam, thị trường NHĐT không vận hành theo quy luật quy mô thuần túy của các nước phát triển mà chịu sự bóp méo do dung lượng thị trường hẹp (thin market), từ đó đề xuất mô hình phát triển song song hai nhánh (dual-track model).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết nền tảng trong bối cảnh thị trường mới nổi:

Thứ nhất, luận án kiểm chứng và bổ sung Lý thuyết kinh tế học mối quan hệ trong NHĐT của Anand & Galetovic (2001). Nghiên cứu chỉ ra rằng tại Việt Nam, chi phí chìm quan hệ không tạo ra thế độc quyền nhóm tự nhiên của các định chế lớn như tại Phố Wall, mà phân hóa thành hai phân khúc: các NHTM khai thác quan hệ tín dụng sẵn có để cung cấp dịch vụ trái phiếu, trong khi các CTCK độc lập dựa vào sự linh hoạt để phục vụ phân khúc vốn tư nhân và cổ phiếu nhỏ.

Thứ hai, mở rộng Lý thuyết trung gian tài chính của Levine (2005) thông qua việc thiết lập cấu trúc kim tự tháp trợ cấp chéo (cross-subsidization) giữa các sản phẩm NHĐT. Morrison & Wilhelm, Jr. từng định nghĩa: "Chức năng trọng tâm của một ngân hàng đầu tư là thu thập và bán lẻ các thông tin liên quan đến giá". Luận án chứng minh các sản phẩm có biên lãi thấp hoặc âm (cho vay bù đắp thanh khoản, nghiên cứu thị trường, lưu ký) đóng vai trò điều kiện tiên quyết mang tính chiến lược để thu hút khách hàng, từ đó tạo ra dòng lợi nhuận biên cao từ bảo lãnh phát hành cổ phiếu và tư vấn M&A.

Thứ ba, tạo bước chuyển nhận thức luận (epistemological shift) khi bác bỏ giả định rằng "quy mô lớn luôn đi kèm hiệu quả cao" trong ngành chứng khoán Việt Nam. Kết quả thực nghiệm chỉ ra nhóm CTCK thuộc NHTM đang chịu hiệu suất giảm theo quy mô (Decreasing Returns to Scale - DRS), đối lập hoàn toàn với nhóm CTCK độc lập vốn duy trì hiệu suất tăng theo quy mô (Increasing Returns to Scale - IRS).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích độc đáo của luận án tích hợp 4 trường phái lý thuyết:

1. Lý thuyết cấu trúc ngân hàng tổng hợp (Saunders & Walter, 1994);
2. Lý thuyết bất cân xứng thông tin & chứng thực giá trị (Booth & Smith, 1986; Ritter, 1987);
3. Lý thuyết chi phí giao dịch và kinh tế học quan hệ (Anand & Galetovic, 2001; Boot, 2000);
4. Lý thuyết biên sản xuất phi tham số DEA & Năng suất Malmquist (Farrell, 1957; Banker et al., 1984).

Phương pháp tiếp cận mới mẻ nằm ở việc kết hợp hàm hồi quy kinh tế lượng đa biến OLS để đo lường các nhân tố tác động tới thu nhập ngoài lãi của NHTM với mô hình quy hoạch tuyến tính phi tham số Data Envelopment Analysis (DEA) hai giai đoạn của Ali & Seiford (1993). Cách tiếp cận này giúp cô lập hoàn toàn hiệu quả kỹ thuật thuần (Pure Technical Efficiency - PTE) khỏi hiệu quả quy mô (Scale Efficiency - SE). Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: áp dụng cho các nền kinh tế đang chuyển đổi có hệ thống tài chính dựa vào ngân hàng, tỷ lệ thâm nhập của thị trường cổ phiếu/GDP ở mức trung bình và thị trường phái sinh/chứng khoán hóa đang ở giai đoạn sơ khai.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường triết học thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa duy lý phê phán (Critical Rationalism), sử dụng phương pháp định lượng nghiêm ngặt để kiểm định các giả thuyết suy diễn từ lý thuyết tài chính. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) tiếp cận đồng thời ba cấp độ: cấp độ vĩ mô toàn ngành tài chính, cấp độ tập đoàn NHTM hợp nhất, và cấp độ vi mô từng CTCK/Cty QLQ riêng lẻ.

Mẫu nghiên cứu chính xác bao gồm:

• Mẫu 1 (NHTM): 30 ngân hàng thương mại (05 NHTM nhà nước chi phối, 25 NHTM cổ phần) với chuỗi dữ liệu tài chính hợp nhất kiểm toán 2005–2013, phân tách thành nhóm 20 NHTM có công ty con chứng khoán và 10 NHTM thuần túy.
• Mẫu 2 (CTCK): 70 công ty chứng khoán độc lập và thuộc NHTM; trích xuất phân mẫu 57 CTCK có dữ liệu kiểm toán liên tục giai đoạn 2008–2013 để chạy mô hình DEA và Malmquist TFP.
• Mẫu 3 (Quỹ đầu tư): 11 công ty quản lý quỹ với chuỗi dữ liệu tích lũy tài sản 2004–2013.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên của các định chế, kết hợp hệ thống dữ liệu công bố từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng cục Thống kê.

Quy trình tam giác hóa (triangulation) được triển khai đa chiều:

• Tam giác hóa dữ liệu: Đối chiếu chéo giữa số liệu báo cáo hợp nhất của NHTM mẹ và báo cáo kiểm toán riêng lẻ của CTCK thành viên.
• Tam giác hóa phương pháp: Kết hợp kiểm định tham số (Hồi quy đa biến OLS, Pearson Correlation, Independent Samples T-test, ANOVA) và phân tích phi tham số (DEA-CRS, DEA-VRS, DEA-NIRS, Malmquist TFP).
• Kiểm tra độ tin cậy và giá trị: Đánh giá độ phân phối chuẩn qua Q-Q Plot, phân tích hệ số tác động $\eta^2$ (Eta-squared) và kiểm soát mức ý nghĩa thống kê đồng nhất tại ngưỡng $\alpha = 0.05$.

Data và phân tích

Mô hình hồi quy đa biến OLS được chỉ định trên SPSS 11.5 nhằm lượng hóa các nhân tố tác động lên thu nhập ngoài lãi của NHTM:

$$\text{Thu nhập ngoài lãi} = \beta_0 + \beta_1(\text{Vốn}) + \beta_2(\text{Tín dụng}) + \beta_3(\text{Đầu tư CK}) + \beta_4(\text{Góp vốn}) + \beta_5(\text{Tài sản cố định}) + \varepsilon$$

Mô hình Bao kỹ thuật DEA hướng đầu vào (input-oriented) được lập trình giải bài toán tối ưu tuyến tính hai giai đoạn. Các biến đầu vào bao gồm: Chi phí hoạt động, Vốn chủ sở hữu, Tổng tài sản; biến đầu ra bao gồm: Doanh thu môi giới, Doanh thu tự doanh & đầu tư, Doanh thu bảo lãnh phát hành & tư vấn tài chính. Chỉ số Malmquist TFP được phân rã theo công thức Farrell et al. (1957):

$$M_o(x^{t+1}, y^{t+1}, x^t, y^t) = \left[ \frac{d_o^t(x^{t+1}, y^{t+1})}{d_o^t(x^t, y^t)} \times \frac{d_o^{t+1}(x^{t+1}, y^{t+1})}{d_o^{t+1}(x^t, y^t)} \right]^{1/2}$$

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định lượng mang lại 5 phát hiện đột phá có giá trị thực nghiệm sâu sắc:

1. Tác động thúc đẩy của vốn và tín dụng lên thu nhập ngoài lãi: Vốn đầu tư, quy mô dư nợ tín dụng, đầu tư chứng khoán và đầu tư góp vốn dài hạn có mối tương quan thuận chiều chặt chẽ với thu nhập ngoài lãi của các NHTM trên cơ sở hợp nhất ($\alpha < 5%$). Ngược lại, quy mô tài sản cố định và mạng lưới cơ sở vật chất vật lý không có tác động có ý nghĩa thống kê ($\alpha < 5%$) tới năng lực tạo thu nhập phi tín dụng.
2. Nghịch lý tự doanh chứng khoán của NHTM: Hoạt động kinh doanh đầu tư chứng khoán không mang lại tỷ suất sinh lời vượt trội cho các NHTM trên cơ sở hợp nhất. Danh mục đầu tư của ngân hàng chủ yếu tập trung vào trái phiếu chính phủ nhằm mục đích quản trị thanh khoản hơn là tạo giá trị gia tăng từ NHĐT.
3. Mức độ lãng phí nguồn lực đầu vào của ngành chứng khoán: Kết quả ước lượng DEA chỉ ra rằng: "Các CTCK Việt Nam đang sử dụng không hiệu quả 35.1% yếu tố đầu vào". Điểm yếu đầu vào (input slack) tập trung chủ yếu ở chi phí quản lý doanh nghiệp và quy mô vốn nhàn rỗi không được giải ngân vào các sản phẩm sinh lời.
4. Sự phân hóa hiệu quả kỹ thuật và quy mô: Các CTCK thuộc NHTM đạt hệ số hiệu quả kỹ thuật tổng thể ($TE = 0.705$) và hiệu quả quy mô ($SE = 0.782$) cao hơn nhóm CTCK độc lập ($SE = 0.759$). Tuy nhiên, đa số CTCK thuộc NHTM đều vận hành trong trạng thái hiệu suất giảm theo quy mô (DRS) do bộ máy hành chính quan liêu và xung đột kênh phân phối. Ngược lại, đại đa số CTCK độc lập lại hoạt động trong vùng hiệu suất tăng theo quy mô (IRS), cho thấy tiềm năng mở rộng công suất lớn nếu được tiếp cận nguồn vốn rẻ.
5. Sự suy giảm năng suất tổng thể: Chỉ số thay đổi năng suất nhân tố tổng hợp Malmquist TFP toàn ngành giai đoạn 2008–2013 chỉ đạt $0.9010 < 1$. Trong đó, sự suy giảm xuất phát từ cả yếu tố thay đổi công nghệ ($Technological\ Change < 1$) lẫn việc chậm cải tiến quy trình quản trị kỹ thuật. Đồng thời, mức độ tập trung thị phần cao trong môi giới và bảo lãnh phát hành bản chất xuất phát từ thị trường kém phát triển (thin market) chứ không phản ánh năng lực cạnh tranh vượt trội của các định chế dẫn đầu.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Cung cấp minh chứng thực nghiệm khẳng định mô hình Universal Banking không tự động tạo ra hiệu quả vượt trội tại các thị trường cận biên nếu thiếu cơ chế đồng bộ hóa hạ tầng thông tin và kiểm soát xung đột lợi ích.
• Đổi mới phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình ứng dụng DEA hai giai đoạn kết hợp phân rã Malmquist TFP trong việc đo lường hiệu quả các định chế tài chính phi ngân hàng, có khả năng chuyển giao áp dụng cho các thị trường ASEAN.
• Ứng dụng thực tiễn quản trị: Ban lãnh đạo các CTCK cần cắt giảm tối thiểu 35.1% chi phí dư thừa đầu vào; tái cơ cấu danh mục theo mô hình kim tự tháp trợ cấp chéo, sử dụng dịch vụ lưu ký và phân tích làm đòn bẩy bán chéo dịch vụ tư vấn M&A và phát hành trái phiếu doanh nghiệp.
• Hàm ý chính sách vĩ mô: Đề xuất Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính không áp đặt một mô hình đơn nhất mà cho phép phát triển đồng thời hai mô hình: (i) Ngân hàng tổng hợp/đa năng hạn chế kiểu Anh/Mỹ thông qua công ty con độc lập pháp lý; và (ii) Ngân hàng đầu tư chuyên biệt phục vụ thị trường ngách. Xây dựng khuôn khổ pháp lý thành lập các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa độc lập nhằm giảm thiểu bất cân xứng thông tin.

Limitations và Future Research

Tác giả thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn thời gian: Khung dữ liệu 2005–2013 bao trùm giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và chu kỳ đóng băng bất động sản tại Việt Nam, có thể tạo ra các biến động ngoại cảnh bất thường lên tỷ suất sinh lời của CTCK.
• Giới hạn mẫu: Do yêu cầu chuỗi dữ liệu liên tục cho phân tích DEA/Malmquist, phân mẫu bị thu hẹp từ 70 xuống 57 CTCK, loại bỏ một số công ty mới thành lập quy mô nhỏ.
• Giới hạn thị trường sản phẩm: Chưa thể lượng hóa sâu các sản phẩm tài chính cấu trúc phức tạp (ABS, MBS, CDO, phái sinh bậc cao) do khung pháp lý Việt Nam thời kỳ này chưa cho phép triển khai đầy đủ.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng chuỗi dữ liệu bảng giai đoạn 2014–2025 để đánh giá chu kỳ hồi phục và tác động của Luật Chứng khoán mới;
2. Ứng dụng mô hình DEA mạng lưới động (Dynamic Network DEA) để bóc tách hiệu quả vận hành giữa từng khối nghiệp vụ (Môi giới, Tự doanh, Tư vấn IB, Quản lý tài sản) trong cùng một CTCK;
3. Khảo sát thực nghiệm hành vi thanh toán vượt mức (overpayment) và thù lao tư vấn trong các đại thương vụ M&A xuyên biên giới tại Việt Nam;
4. Nghiên cứu tác động của công nghệ tài chính (Fintech), giao dịch tần suất cao (Algo-trading) và số hóa dữ liệu lớn đến cấu trúc chi phí và biên lợi nhuận của ngành NHĐT.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là luận án tiến sĩ tiên phong ứng dụng toán tối ưu phi tham số DEA và chỉ số Malmquist vào hệ thống NHĐT tại Việt Nam, tạo nền tảng trích dẫn chuẩn mực cho các nghiên cứu tiếp nối trong lĩnh vực trung gian tài chính và tái cấu trúc hệ thống ngân hàng.
• Chuyển đổi ngành tài chính: Cung cấp khung định vị chiến lược cho hơn 70 CTCK và 30 NHTM trong việc tái cơ cấu bảng cân đối, chuyển dịch từ phụ thuộc phí môi giới bán lẻ sang khai thác ngân hàng đầu tư bán buôn.
• Tác động chính sách: Các khuyến nghị của luận án trực tiếp đóng góp vào luận cứ hoàn thiện Nghị định hướng dẫn Luật Các Tổ chức Tín dụng và Đề án tái cấu trúc TTCK Việt Nam, đặc biệt là lộ trình phân định rõ ranh giới pháp lý an toàn vốn giữa NHTM mẹ và CTCK con.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Thúc đẩy hoàn thiện kênh huy động vốn trung và dài hạn qua phát hành trái phiếu và cổ phiếu doanh nghiệp, giảm áp lực cung ứng vốn dài hạn lên hệ thống NHTM, hạ thấp rủi ro mất cân đối kỳ hạn (maturity mismatch) của toàn nền kinh tế.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích kết hợp giữa lý thuyết kinh tế học mối quan hệ NHĐT và mô hình kinh tế lượng/phi tham số tiên tiến.
• Hội đồng quản trị & Ban điều hành NHTM: Nắm bắt cơ sở định lượng để quyết định duy trì mô hình công ty con hay tái cấu trúc sáp nhập, tối ưu hóa mức vốn góp ngoài ngành.
• Lãnh đạo CTCK & Cty QLQ: Sở hữu công cụ đo lường điểm yếu đầu vào (slacks) để cắt giảm 35.1% lãng phí vận hành, nhận diện vùng hiệu suất quy mô (IRS vs DRS) để hoạch định chiến lược tăng vốn.
• Cơ quan quản lý nhà nước (SBV, BTC, UBCKNN): Có cơ sở khoa học độc lập để ban hành tiêu chuẩn an toàn vốn, cơ chế giám sát hợp nhất và quy chế thành lập tổ chức xếp hạng tín nhiệm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết kinh tế học mối quan hệ trong NHĐT của Anand & Galetovic (2001) trong môi trường thị trường cận biên. Luận án chứng minh rằng cơ chế trợ cấp chéo (cross-subsidization) giữa sản phẩm biên lãi thấp và biên lãi cao là điều kiện sống còn để xây dựng uy tín và duy trì quan hệ khách hàng, bác bỏ quan điểm xem xét sản phẩm NHĐT một cách độc lập.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam? So với các nghiên cứu trước chỉ dừng lại ở phân tích thống kê mô tả hoặc hồi quy OLS đơn giản, luận án đã tiên phong ứng dụng kỹ thuật phi tham số DEA hai giai đoạn xử lý biến trễ (slacks) của Ali & Seiford (1993), kết hợp phân rã chỉ số Malmquist TFP. Phương pháp này cho phép phân tách chính xác giữa hiệu quả kỹ thuật thuần túy, hiệu quả công nghệ và hiệu quả quy mô trên chuỗi dữ liệu bảng 57 CTCK.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và bằng chứng dữ liệu đi kèm? Phát hiện bất ngờ nhất là nhóm CTCK thuộc NHTM tuy có quy mô vốn và tài sản vượt trội nhưng lại rơi vào trạng thái hiệu suất giảm theo quy mô (DRS), trong khi nhóm CTCK độc lập có nguồn lực khiêm tốn lại duy trì hiệu suất tăng theo quy mô (IRS). Bằng chứng thực nghiệm cho thấy CTCK Việt Nam đang lãng phí trung bình 35.1% yếu tố đầu vào, và chỉ số Malmquist TFP đạt $0.9010 < 1$.

4. Giao thức lặp lại nghiên cứu (Replication Protocol) có được đảm bảo không? Giao thức nghiên cứu được trình bày chi tiết tuyệt đối: toàn bộ hệ thống biến đầu vào/đầu ra của mô hình DEA, ma trận trọng số, các bước giải quy hoạch tuyến tính CRS/VRS/NIRS, thuật toán phân rã Malmquist, cùng mã lệnh phân tích hồi quy SPSS 11.5 và DEAP 2.1 đều được công khai minh bạch trong chương 1 và phụ lục luận án.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Chương trình nghiên cứu tập trung vào 4 trọng tâm: Đo lường tác động của các công cụ phái sinh và chứng khoán hóa phức hợp; phân tích hiệu quả mạng lưới nội bộ của CTCK qua Dynamic Network DEA; đánh giá rủi ro hệ thống lan truyền giữa NHTM mẹ và CTCK con; và nghiên cứu thực nghiệm cấu trúc phí IB dưới tác động của làn sóng chuyển đổi số.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Tạ Hoàng Hà xác lập 6 đóng góp cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về ngân hàng đầu tư, định hình rõ ranh giới vận hành giữa mô hình ngân hàng tổng hợp và ngân hàng đầu tư chuyên biệt;
2. Thiết lập bộ chỉ tiêu định lượng mới đánh giá mức độ phát triển của hoạt động NHĐT dựa trên độ sâu thị trường, cấu trúc chi phí, mức độ tập trung ngành và biên độ chênh lệch ROE;
3. Chứng minh thực nghiệm mối quan hệ tương quan thuận chiều giữa quy mô vốn, tín dụng, đầu tư với thu nhập ngoài lãi của NHTM ($\alpha < 0.05$), đồng thời chỉ ra tính không phụ thuộc vào tài sản cố định;
4. Lượng hóa chính xác mức độ không hiệu quả kỹ thuật (lãng phí 35.1% đầu vào) và sự sụt giảm năng suất nhân tố tổng hợp Malmquist (TFP = 0.9010) của 57 CTCK;
5. Phát hiện sự phân hóa nghịch lý về hiệu suất quy mô giữa CTCK thuộc NHTM (DRS) và CTCK độc lập (IRS);
6. Đề xuất giải pháp kiến trúc thể chế phát triển đồng thời mô hình ngân hàng tổng hợp hạn chế kiểu Anh/Mỹ và mô hình NHĐT chuyên biệt, đi kèm lộ trình thành lập tổ chức xếp hạng tín nhiệm và phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam.

Công trình tạo nên bước tiến nhận thức luận quan trọng, mở ra các nhánh nghiên cứu sâu rộng về kinh tế học ngân hàng đầu tư tại các nền kinh tế đang phát triển, để lại di sản khoa học vững chắc với những hàm ý chính sách và thực tiễn quản trị có giá trị ứng dụng lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1:TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước Hoạt động ngân hàng đầu tư là một trong các hoạt động cốt lõi của trung gian tài chính trên thị trường vốn, mang lại lợi ích cho tổng thể nền kinh tế cũng như từng thành phần tham gia trên thị trường, tuy nhiên các hoạt động này ẩn chứa nhiều mâu thuẫn và xung đột lợi ích. Do đó, đây là một trong các đề tài được nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu và phân tích. Cùng với sự phát triển của thị trường vốn, nhiều khía cạnh của hoạt động ngân hàng đầu tư đã được tìm hiểu và đánh giá.

Trong giai đoạn đầu hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, các hoạt động ngân hàng đầu tư đã thu hút được sự quan tâm của nhiều đề tài nghiên cứu trong và ngoài nước. Có thể tóm tắt các nghiên cứu này theo một số khía cạnh như sau: 1. Các nghiên cứu về mô hình thực hiện hoạt đông ngân hàng đầu tư 1. Quan điểm ủng hộ mô hình ngân hàng đầu tư chuyên biệt Quan điểm cho rằng cần phải có sự tách bạch giữa ngân hàng thương mại (NHTM) và ngân hàng đầu tư (NHĐT) bắt đầu từ sau khủng hoảng kinh tế 1929- 1933, khi quốc hội Mỹthông qua Đạo luật Glass-Steagall nhằm tách NHTMđộc lập với các hoạt động chứng khoán, từ đó chấm dứt sự kết hợp giữaNHTMvà các mảng hoạt động ngân hàng đầu tư.

Các nghiên cứu của Tabarrok (1998) [101, tr.Thomas (2005) [74], Lott Tom, &Loosevelt Derek (2005) [76], Bierman Harold (2003) [24] ủng hộ Đạo luật Glass-Steagall, cho rằng NHTM và công ty chứng khoán là nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế do xung đột lợi ích phát sinh khi một tổ chức đồng thời kinh doanh ngân hàng truyền thống (bao gồm nhận tiền gửi và cho vay) và kinh doanh chứng khoán. Quan điểm này dựa trên 6 lý do sau: 2 (1). Rủi ro và sự an toàn của NHTM: Các NHTM tham gia bảo lãnh phát hành và nắm giữ cổ phiếu doanh nghiệp có thể dẫn đến rủi ro cho người gửi tiền khiến Chính phủ phải cứu thị trường khi xảy ra khủng hoảng. Phá sản các NHTM có thể làm mất niềm tin của dân chúng vào hệ thống, dẫn tới khủng hoảng chính trị - xã hội.

Xung đột lợi ích: NHTM cung cấp các dịch vụ NHĐT có thể dẫn tới xung đột lợi ích giữa kinh doanh ngân hàng truyền thống và NHĐT, ảnh hưởng tới khách hàng gửi tiền, vay tiền và các ngân hàng đại lý. Mâu thuẫn do cạnh tranh: Một số công ty chứng khoán muốn ngăn cản các NHTM tham gia vào thị phần của họ. Sự hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước: Hoạt động chứng khoán rất rủi ro trong khi sự hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước chỉ có giới hạn. Cạnh tranh không công bằng: NHTM được trợ cấp một phần bảo hiểm tiền gửi, do đó được phép huy động vốn nhàn rỗi rẻ hơn thông qua các khoản tiết kiệm.

Do đó, nếu cho phép thực hiện các nghiệp vụ NHĐT, họ có thể cạnh tranh tốt hơn các đối thủ độc lập. Tập trung quyền lực: các NHTM khi được thực hiện cả hoạt động NHĐT và NHTM sẽ hình thànhđơn vị quyền lựclớn,có khả năng thôn tính các NHĐT khác, gây ra độc quyền cạnh tranh,làmgiảm hiệu quảhoạt động, và ảnh hưởng quyền lợi khách hàng. Tại Châu Âu,nghiên cứu của Adalet (2009) [14] nhận thấy mối liên hệ giữa cấu trúc hệ thống ngân hàng và sự ổn định tài chính của Đứctừ đóđi đến kết luận: “sự hiện diện của các ngân hàng tổng hợp– một trong những điển hình của hệ thống ngân hàng Đức – đã làm tăng khả năng phá sản của hệ thống ngân hàng”. Quan điểm ủng hộ mô hình ngân hàng tổng hợp Ngược lại với các quan điểm trên, một số nghiên cứu cho thấy cơ sở áp dụng đạo luật Glass-Steagall làkhông hợp lý.

3 Nghiên cứu của Kroszner và Rajan (1993) [69] nhận thấy lý do áp dụng đạo luật Glass-Steagall chủ yếu làxung đột lợi ích khiến các NHTM định hướng sai một cách có hệ thống khiến dân chúng đầu tư vào chứng khoán chất lượng thấp. Tuy nhiên khi so sánh kết quả kinh doanh của dịch vụ chứng khoán hóa do NHTM và các NHĐT độc lập thực hiện trước khi áp dụng Đạo luật Glass-Steagall, kết quả không cho thấy bằng chứng rõ ràng về việc định hướng sai công chúng một cách hệ thống nêu trên. Hơn nữathực tế các NHTM đã chào bán, bào lãnh phát hành chứng khoán có chất lượng cao hơn so với các NHĐT độc lập. Nghiên cứu của Tabarrok (1998) [101, tr.1-18] cho rằng mặc dù đạo luật Glass-Steagallnhằm gia tăng mức độ an toàn của hệ thống ngân hàng và giảm xung đột lợi ích, tuy nhiên xung đột lợi ích trên không đáng kể.

Nguyên nhân thực sự thông qua đạo luật trên xuất phát từ lợi ích chính trị của một số cá nhân. Nghiên cứu của Macey (1991) [78, tr.19-30] cho rằng việc ngăn cấm thực hiện hoạt độngNHĐTsẽ gia tăng rủi ro tại các NHTM. Macey cho rằng chứng khoán nói chung (bao gồm cổ phiếu và trái phiếu) có ít rủi ro hơn tín dụng vàđầu tư vào chứng khoán là khoản đầu tư có tính thanh khoản và đại chúng cao. Tính thanh khoản này giúp cho các ngân hàng dễ cân bằng trạng thái, đồng thời tính đại chúng của hoạt động chứng khoán làm tăng hiệu quả hoạt động của các NHTM.

Tương tự, nghiên cứu của Benston (1990) [23]chứng minhsự không tồn tại xung đột lợi ích trong NHTM khi đồng thời thực hiện nghiệp vụ tín dụng truyền thống và nghiệp vụ NHĐT, đồng thời các NHTM khi tách riêng sẽ có độ rủi ro cao hơn khi thực hiện cả hai nghiệp vụ trên. Trong khi đó,nghiên cứu của White (1986) [104, tr.22-55] tiến hành kiểm tra tỷ lệ phá sản của các ngân hàng trong giai đoạn 1929-1933, so sánh tỷ lệ này giữa các ngân hàng có công ty con (thực hiện cả nghiệp vụ NHĐT) với các ngân hàng không có công ty con (chỉ thực hiện nghiệp vụ NHTM). Kết quả cho thấy xác suất phá sản của các ngân hàng chỉ thực hiện nghiệp vụ NHTM cao gấp 4 lần các ngân hàng nếu thực hiện 2 loại nghiệp vụ trên. 4 Nghiên cứu của Shughart (1988) [96, tr.595-613] cho rằng động cơ thực sự đằng sau Đạo luật này là lợi ích cá nhân của giới chủ ngân hàng.

Trên khía cạnh pháp lý, sự tách bạch NHĐT và NHTM là cần thiết nhằm bảo vệ công chúng và xã hội khỏi sự đầu cơ của các công ty chứng khoán – là công ty liên kết – của các NHTM. Tuy nhiên, cách lý giải này không hợp lý khi lập ra Công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang theo điều khoản riêng của Đạo luật Ngân hàng 1933. Bảo hiểm sẽ khiến lệnh cấm bảo lãnh phát hành hay sở hữu vốn cổ phần trở nên không cần thiết. Do đó, Đạo luật Glass-Steagall không những không tạo ra lợi ích cho người gửi tiền mà còn làm phát sinh chi phí.

Cho phép góp vốn cổ phần sẽ giúp các NHTM có nhiều lựa chọn đầu tư, đa dạng hóatài sản để phòng ngừa rủi ro. Ngược lại, hạn chế vốn cổ phần sẽ khiến các NHTM không có được danh mục tài sản tối ưu, từ đó làm tăng nguy cơ thất bại của ngân hàng. Phân tích về rủi ro tiềm ẩn, nghiên cứu của Giddy (1985) [54, tr.145] cho rằng các tác nhân trên thị trường quyền chọn có thể làm giảm thiểu đáng kể tổn thất phát sinh từ bảo lãnh phát hành chứng khoán vốn. Do đó, quan điểm cho rằng chứng khoán ẩn chứa nhiều rủi ro hơn các tài sản khác mà NHTM có thể nắm giữ là không hợp lý.

Vì vậy không đủ cơ sở để khẳng định các NHTM thực hiện hoạt động chứng khoán – hay khi các NHĐT nhận tiền gửi – sẽ gia tăng đáng kể rủi ro của các đơn vị này. Hơn nữa, Shughart (1988)[96, tr.595-613] cho thấy nếu dỡ bỏ rào cản giữa NHTM và NHĐT sẽ làm tăng thêm lợi ích đối với người gửi tiền. Tìm hiều về cấu trúc của ngân hàng tổng hợp, nghiên cứu của Wonsik Sul & Joon Seok Oh (1999) [105] đặt ra câu hỏi: “Liệu ngân hàng tổng hợp theo mô hình Đức có ưu việt hơn các mô hình ngân hàng tổng hợp khác?”. Nghiên cứu này kiểm chứng giả thuyết trên bằng phương pháp thực nghiệm sử dụng dữ liệu từ các ngân hàng với phương pháp tiếp cận là sử dụng dữ liệu mảng từ các ngân hàng lớn tại 8 nước, kiểm soát các nhân tố thuộc ngân hàng và thuộc thị trường, sau đó phân tích tình hình kinh doanh của các ngân hàng tổng theo mô hình Đức và so sánh với các dạng ngân hàng tổng hợp khác.

Nghiên cứu cho thấy đối với các ngân hàng có quy mô lớn, việc hoạt động theo mô hình nào đều không có sự khác biệt. Tuy nhiên, đối 5 với các ngân hàng có quy mô nhỏ và vừa, khi có sự chuyên biệt hóa, các ngân hàng tổng hợp theo mô hình của Nhật, Anh, Mỹ sẽ ưu việt hơn các ngân hàng hoạt động theo mô hình của Đức. Như vậy, kết quả kinh doanh của các ngân hàng quy mô lớn không phụ thuộc vào dạng mô hình của hệ thống tài chính. Tóm lại, đã có rất nhiều nghiên cứu và phân tích về việc lựa chọn mô hình thực hiện nghiệp vụ NHĐT.

Một số nghiên cứu cho rằng cần tách bạch hoạt động chứng khoánvới hoạt động NHTM vàcần thành lập các đơn vị chuyên biệt để thực hiện các nghiệp vụ tư vấn, bảo lãnh phát hành, M&A, tự doanh, đầu tư… Nguồn gốc của quan điểm này được bắt đầu từ Đạo luật Glass-Steagall ra đời năm 1933 tại Mỹ nhằm hạn chế quyền lực của các NHTM. Tuy nhiên, cũng có nhiều nghiên cứu cho rằng động cơ thực sự đằng sau Đạo luật Glass-Steagall không nhằm giải quyết xung đột lợi ích mà để phục vụmục đích chính trị. Ngoài ra, một số nghiên cứu khác cho thấy hiệu quả và khả năng kiểm soát rủi ro củaNHĐT chuyên biệt thấp hơn so với các ngân hàng tổng hợp. Sau khi đạo luật Gramm-Leach-Bliley ra đời năm 1999, quan điểm về NHĐT đã có sự thay đổi.

Các nhà nghiên cứu cho rằng nghiệp vụ NHĐT có thể được thực hiện bởi cả NHTM và thậm chí các NHTM còn thực hiện tốt hơn và hiệu quả hơn các NHĐT chuyên biệt. Các ngân hàng tổng hợp có thể thực hiện nghiệp vụ NHĐT theo mô hình kiểu Đức, kiểu Anh, hoặc kiểu Mỹ. Đối với các ngân hàng lớn, mô hình của Anh & Mỹ sẽ hiệu quả hơn còn đối với các ngân hàng nhỏ thỉ các mô hình trên là tương tự nhau.Các nghiên cứu về hoạt động ngân hàng đầu tư truyền thống 1.Nghiên cứu vềhoạt động bảo lãnh phát hành Kutsunavà cộng sự (2007) [70, tr.