Phát triển năng lực tự học cho học sinh qua dạy học bài tập chương Este - Lipit tại Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực tự học cho học sinh bằng dạy học bài tập chương este lipit tại một số trung tâm, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Phạm Văn Duy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Hoan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực tự học cho học sinh qua bài tập hóa học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Khách thể nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Phạm vi nghiên cứu
• 0.8. Giả thuyết khoa học
• 0.9. Những đóng góp của đề tài
• 0.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Một số năng lực cần bồi dưỡng cho học sinh
• 1.2.1. Năng lực nhận biết, tìm tòi và phát hiện vấn đề
• 1.2.2. Năng lực giải quyết vấn đề
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC BÀI TẬP PHẦN CHƯƠNG ESTE – LIPIT
• 2.1. Giới thiệu về phần Chương Este- Lipit
• 2.2. Quan điểm xây dựng chương trình Hoá học hữu cơ lớp 12
• 2.3. Cấu trúc của phần Chương Este- Lipit
• 2.4. Mục tiêu của chương Este – Lipit
• 2.5. Tình cảm, thái độ
• 2.6. Bài tập trong dạy học bồi dưỡng năng lực tự học
• 2.6.1. Khái niệm, đặc điểm bài tập bồi dưỡng năng lực tự học
• 2.6.2. Nguyên tắc xây dựng bài tập trong dạy học bồi dưỡng năng lực tự học
• 2.6.2.1. Đảm bảo tính khoa học, cơ bản, hiện đại
• 2.6.2.2. Đảm bảo tính logic, hệ thống
• 2.6.2.3. Đảm bảo tính đầy đủ, đa dạng
• 2.6.2.4. Đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với các đối tượng học sinh
• 2.6.2.5. Bám sát kiến thức trọng tâm
• 2.6.2.6. Gây hứng thú cho người học
• 2.6.2.7. Tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tự học
• 2.6.2.8. Vận dụng được kiến thức và phát triển năng lực tự học
• 2.6.3. Quy trình xây dựng bài tập bồi dưỡng năng lực tự học
• 2.6.3.1. Giai đoạn 1: Nghiên cứu nội dung, xác định mục tiêu dạy học
• 2.6.3.2. Giai đoạn 2: Xác định kiến thức trọng tâm của bài và của chương Este- Lipit
• 2.6.3.3. Giai đoạn 3: Tìm kiếm và sưu tầm tài liệu
• 2.6.3.4. Giai đoạn 4: Hệ thống hóa bài tập theo mục tiêu
• 2.6.3.5. Giai đoạn 5: Kiểm nghiệm
• 2.6.3.6. Giai đoạn 6: Tham khảo ý kiến đồng nghiệp, chỉnh sửa, hoàn thiện
• 2.6.4. Một số phương pháp xây dựng bài tập mới
• 2.6.4.1. Phương pháp tương tự
• 2.6.4.2. Phương pháp đảo cách hỏi
• 2.6.4.3. Phương pháp tổng quát
• 2.6.4.4. Phương pháp phối hợp
• 2.6.5. Một số biện pháp sử dụng bài tập phát triển năng lực tự học
• 2.6.5.1. Bồi dưỡng năng lực tự học qua nghiên cứu sách giáo khoa (SGK), sách tham khảo
• 2.6.5.2. Bồi dưỡng năng lực tự học qua việc giảng dạy bài tập hoá học
• 2.6.5.3. Bồi dưỡng năng lực tự học theo chủ đề chương Este-Lipit
• 2.6.5.3.1. Dạng 1: Đồng đẳng, đồng phân, danh pháp
• 2.6.5.3.2. Dạng 3: So sánh nhiệt độ sôi
• 2.6.5.3.3. Dạng 4: Nhận định khả năng phản ứng
• 2.6.5.3.4. Dạng 5: Nhận biết và tách
• 2.6.5.3.5. Dạng 6: Bài tập thông qua phản ứng cháy
• 2.6.5.3.6. Dạng 7: Bài tập thông qua phản ứng thủy phân este
• 2.6.5.3.7. Dạng 9: Bài tập về các Chỉ số axit, chỉ số xà phòng hóa, chỉ số este
• 2.6.6. Sử dụng bài tập bồi dưỡng năng lực tự học chương Este - Lipit
• 2.6.6.1. Hướng dẫn sử dụng bài tập bồi dưỡng năng lực tự học
• 2.6.6.2. Những lưu ý đối với học sinh khi sử dụng bài tập tự học
• 2.6.6.3. Những lưu ý đối với giáo viên khi sử dụng bài tập
• 2.7. Một số giáo án có sự lựa chọn, phối hợp các hình thức tổ chức dạy học nhằm bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh
• 2.8. Luyện tập: Este và chất béo
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.2.2. Trao đổi với giáo viên dạy thực nghiệm
• 3.2.3. Tiến hành thực nghiệm
• 3.2.4. Chuẩn bị cho tiết lên lớp
• 3.2.5. Tổ chức kiểm tra
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.3.2. Kết quả bài kiểm tra của học sinh
• 3.3.2.1. Bài kiểm tra 15 phút
• 3.3.2.2. Bài kiểm tra 1 tiết
• 3.3.3. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực tự học cho học sinh qua bài tập hóa học

Phát triển năng lực tự học cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn hóa học, việc sử dụng bài tập hóa học không chỉ giúp củng cố kiến thức mà còn kích thích khả năng tự học của học sinh. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại có thể nâng cao hiệu quả học tập và phát triển tư duy cho học sinh.

1.1. Khái niệm về năng lực tự học trong giáo dục

Năng lực tự học được hiểu là khả năng tự giác, tự chủ trong việc tìm kiếm và tiếp thu kiến thức. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện nay, nơi mà học sinh cần phải tự học để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

1.2. Vai trò của bài tập hóa học trong việc phát triển năng lực tự học

Bài tập hóa học không chỉ là công cụ để kiểm tra kiến thức mà còn là phương tiện giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học. Thông qua việc giải quyết các bài tập, học sinh có thể rèn luyện khả năng tư duy, phân tích và tổng hợp thông tin.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực tự học cho học sinh qua bài tập hóa học mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp dạy học phù hợp. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để tự học, dẫn đến việc không thể phát huy tối đa khả năng của mình.

2.1. Thiếu tài liệu hỗ trợ cho học sinh

Nhiều học sinh không có đủ tài liệu tham khảo để tự học, điều này gây khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức mới. Việc xây dựng một hệ thống tài liệu phong phú và dễ tiếp cận là rất cần thiết.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp học tập hiệu quả

Nhiều học sinh chưa biết cách áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả, dẫn đến việc học tập không đạt hiệu quả cao. Cần có sự hướng dẫn cụ thể từ giáo viên để giúp học sinh phát triển kỹ năng này.

III. Phương pháp dạy học bài tập hóa học để phát triển năng lực tự học

Để phát triển năng lực tự học cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học bài tập hóa học là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập thông qua các hoạt động nhóm, thảo luận và giải quyết vấn đề. Điều này giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học và khả năng làm việc nhóm.

3.2. Sử dụng công nghệ trong dạy học hóa học

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học có thể tạo ra môi trường học tập hấp dẫn hơn. Các phần mềm mô phỏng và ứng dụng học tập trực tuyến có thể giúp học sinh tự học một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của bài tập hóa học trong phát triển năng lực tự học

Việc áp dụng bài tập hóa học trong thực tiễn dạy học đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh có khả năng tự học tốt hơn khi được tiếp cận với các bài tập thực tiễn và có sự hướng dẫn cụ thể.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các trung tâm giáo dục

Nghiên cứu tại các trung tâm giáo dục cho thấy rằng học sinh tham gia vào các bài tập hóa học có sự cải thiện rõ rệt về năng lực tự học. Họ có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và tự tin hơn trong việc học tập.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh và giáo viên cho thấy rằng việc sử dụng bài tập hóa học đã giúp học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học. Điều này không chỉ nâng cao kết quả học tập mà còn phát triển năng lực tự học cho học sinh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong phát triển năng lực tự học

Phát triển năng lực tự học cho học sinh qua bài tập hóa học là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần có sự đầu tư và nghiên cứu sâu hơn để xây dựng các phương pháp dạy học hiệu quả, giúp học sinh phát huy tối đa khả năng của mình.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực tự học cho học sinh.

5.2. Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực tự học

Bồi dưỡng năng lực tự học không chỉ giúp học sinh thành công trong học tập mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để đối mặt với thách thức trong cuộc sống. Điều này sẽ góp phần tạo ra những công dân tự chủ, sáng tạo và có trách nhiệm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, việc phát triển năng lực tự học cho học sinh trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Môn Hóa học, đặc biệt là phần Este - Lipit trong chương trình lớp 12, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực tự học và tư duy sáng tạo cho học sinh. Tuy nhiên, tại các Trung tâm Giáo dục Thường xuyên và Dạy nghề (GDTX&DN) tỉnh Vĩnh Phúc, học sinh thường có trình độ nhận thức yếu, thiếu kỹ năng tự học và gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức môn Hóa học.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua dạy học bài tập chương Este - Lipit, xây dựng hệ thống bài tập phù hợp với đặc điểm học sinh tại các trung tâm GDTX&DN, đồng thời đánh giá hiệu quả của các biện pháp này trong thực tế giảng dạy. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quá trình dạy học môn Hóa học tại các trung tâm GDTX&DN tỉnh Vĩnh Phúc trong năm học 2015-2016.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học, góp phần bồi dưỡng năng lực tự học, tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề cho học sinh, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên và học sinh trong các trung tâm GDTX&DN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về năng lực tự học và phương pháp dạy học tích cực. Khái niệm tự học được hiểu là quá trình học sinh chủ động tìm tòi, xử lý thông tin và vận dụng kiến thức một cách sáng tạo. Năng lực tự học bao gồm các kỹ năng nhận biết, giải quyết vấn đề, xác định kết luận đúng, vận dụng kiến thức và tự đánh giá.

Mô hình chu trình tự học gồm ba giai đoạn: tự nghiên cứu, tự thể hiện và tự kiểm tra, điều chỉnh. Bài tập hóa học được xem là công cụ quan trọng để phát triển năng lực tự học, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng tư duy logic, vận dụng kiến thức vào thực tiễn và tự đánh giá kết quả học tập.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Năng lực tự học
• Bài tập hóa học (BTHH)
• Phương pháp dạy học tích cực
• Chu trình tự học
• Hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát thực trạng sử dụng bài tập và năng lực tự học của 112 học sinh và 9 giáo viên tại các Trung tâm GDTX&DN tỉnh Vĩnh Phúc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện tại các trung tâm tiêu biểu như Tam Đảo, Bình Xuyên, Lập Thạch và Phúc Yên.

Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả như phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích để đánh giá mức độ hứng thú, thời gian tự học, khó khăn gặp phải và nhận thức về vai trò của bài tập và tự học. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành để kiểm nghiệm hiệu quả của hệ thống bài tập đã xây dựng và các biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm học 2015-2016, bao gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, xây dựng bài tập, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và thái độ học tập của học sinh:

   • 34,9% học sinh cảm thấy hứng thú với môn Hóa học, trong khi 22,6% không hứng thú.
   • 51,58% học sinh dành khoảng 20 phút mỗi ngày để học môn Hóa học tại nhà.
   • 49,11% học sinh tự học theo hướng dẫn chuẩn bị bài trên lớp, 45,54% tìm hiểu các vấn đề liên quan đến bài học.

2. Khó khăn trong giải bài tập:

   • 69,64% học sinh thiếu bài tập tương tự để luyện tập.
   • 58,04% không có bài giải mẫu để tham khảo.
   • 44,64% cho rằng bài tập không được xếp từ dễ đến khó, gây khó khăn trong việc tiếp cận.

3. Thực trạng sử dụng bài tập và tự học:

   • 67,86% học sinh làm trước bài tập về nhà để chuẩn bị cho tiết học.
   • 36,61% học sinh thường xuyên giải các bài tập tương tự đã học.
   • 75% học sinh cho rằng giáo viên giải kỹ một bài mẫu giúp họ hiểu bài tập hơn.

4. Nhận thức của giáo viên:

   • 66,22% giáo viên cho rằng việc sử dụng thêm bài tập để nâng cao kết quả học tập của học sinh là thiết yếu.
   • 88,89% giáo viên gặp khó khăn do không có bài tập chất lượng hỗ trợ học sinh tự học.
   • 77,78% giáo viên đánh giá hoạt động hướng dẫn tự học có vai trò rất quan trọng trong tiếp thu kiến thức của học sinh.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy học sinh tại các trung tâm GDTX&DN tỉnh Vĩnh Phúc có nhận thức đúng về vai trò của tự học và bài tập trong học tập môn Hóa học, tuy nhiên năng lực tự học còn hạn chế do thiếu tài liệu phù hợp và hướng dẫn cụ thể. Việc thiếu bài tập phân loại theo mức độ khó và bài giải mẫu làm giảm hiệu quả tự học, gây khó khăn cho học sinh trong việc phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

Giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của bài tập trong bồi dưỡng năng lực tự học nhưng còn hạn chế trong việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phù hợp. Các khó khăn về thời gian, trình độ học sinh không đồng đều và thiếu bài tập chất lượng là những rào cản lớn trong đổi mới phương pháp dạy học.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục, kết quả này phù hợp với xu hướng cần thiết đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, tăng cường sử dụng bài tập có tính phân hóa và hướng dẫn tự học có hệ thống. Việc xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học trong chương Este - Lipit được đánh giá là phù hợp và cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học tại các trung tâm GDTX&DN.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân phối tần số về thái độ học tập, thời gian tự học, mức độ sử dụng bài tập và nhận thức của giáo viên để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống bài tập phân hóa theo mức độ nhận thức:
   Thiết kế bài tập từ cơ bản đến nâng cao, có hướng dẫn giải chi tiết và đáp số để học sinh dễ dàng tiếp cận và tự học hiệu quả. Thời gian thực hiện: 6 tháng. Chủ thể: Ban chuyên môn các trung tâm GDTX&DN phối hợp với giáo viên bộ môn.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực chuyên môn và phương pháp dạy học tích cực cho giáo viên:
   Tổ chức các khóa tập huấn về xây dựng bài tập và hướng dẫn tự học nhằm nâng cao kỹ năng sư phạm và đổi mới phương pháp giảng dạy. Thời gian: 3 tháng. Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc.

3. Phát triển tài liệu tự học có hướng dẫn cho học sinh:
   Biên soạn tài liệu tự học chương Este - Lipit phù hợp với đặc điểm học sinh GDTX&DN, kèm theo các câu hỏi và bài tập bồi dưỡng năng lực tự học. Thời gian: 4 tháng. Chủ thể: Giáo viên bộ môn và nhóm biên soạn tài liệu.

4. Tổ chức các hoạt động hỗ trợ học sinh tự học:
   Thiết lập các buổi học nhóm, câu lạc bộ học tập và tư vấn học tập để hỗ trợ học sinh trong quá trình tự học, giải đáp thắc mắc và phát triển kỹ năng tự học. Thời gian: liên tục trong năm học. Chủ thể: Trung tâm GDTX&DN và giáo viên chủ nhiệm.

5. Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực tự học:
   Thiết kế các bài kiểm tra, đánh giá định kỳ nhằm đo lường và phản hồi về năng lực tự học của học sinh, từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp. Thời gian: theo kế hoạch học kỳ. Chủ thể: Giáo viên bộ môn và Ban giám hiệu trung tâm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học tại các trung tâm GDTX&DN:
   Giúp nâng cao kỹ năng xây dựng bài tập và hướng dẫn học sinh tự học hiệu quả, từ đó cải thiện chất lượng giảng dạy.

2. Cán bộ quản lý giáo dục tại các trung tâm GDTX&DN:
   Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển chương trình học phù hợp với đặc điểm học sinh.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Hóa học:
   Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp dạy học tích cực và phát triển năng lực tự học trong môn Hóa học.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục:
   Hỗ trợ trong việc xây dựng các chính sách đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực tự học cho học sinh trong hệ thống giáo dục thường xuyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao năng lực tự học lại quan trọng đối với học sinh Trung tâm GDTX&DN?
   Năng lực tự học giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, bù đắp thời gian học trên lớp hạn chế và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, rất cần thiết cho đối tượng học sinh có trình độ nhận thức đa dạng như tại các trung tâm GDTX&DN.

2. Bài tập hóa học có vai trò gì trong việc phát triển năng lực tự học?
   Bài tập hóa học không chỉ củng cố kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy logic, vận dụng kiến thức vào thực tế và tự đánh giá kết quả học tập, từ đó thúc đẩy quá trình tự học hiệu quả.

3. Làm thế nào để xây dựng bài tập phù hợp với học sinh GDTX&DN?
   Bài tập cần được phân loại theo mức độ khó, có hướng dẫn giải chi tiết, đáp số và liên hệ thực tế, đồng thời phù hợp với trình độ nhận thức và kỹ năng của học sinh tại trung tâm.

4. Giáo viên có thể hỗ trợ học sinh tự học như thế nào?
   Giáo viên cần giảm bớt thời gian giảng bài truyền thống, tăng cường hướng dẫn, tạo điều kiện cho học sinh thảo luận, tự giải bài tập và tổ chức các hoạt động hỗ trợ tự học có hệ thống.

5. Các khó khăn phổ biến khi học sinh tự học môn Hóa học là gì?
   Thiếu tài liệu phù hợp, không có bài giải mẫu, kiến thức rộng và khó bao quát, thiếu hướng dẫn cụ thể và tâm lý chán nản, mặc cảm là những khó khăn thường gặp, cần được khắc phục bằng biện pháp phù hợp.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ vai trò quan trọng của bài tập hóa học trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh tại các trung tâm GDTX&DN tỉnh Vĩnh Phúc.
• Hệ thống bài tập phân hóa, có hướng dẫn giải và đáp số là công cụ hiệu quả để bồi dưỡng năng lực tự học, phù hợp với đặc điểm học sinh.
• Giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường hướng dẫn tự học và xây dựng bài tập phù hợp để nâng cao chất lượng giảng dạy.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy các biện pháp đề xuất có tác động tích cực đến năng lực tự học và kết quả học tập của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hỗ trợ giáo viên và học sinh trong việc phát triển năng lực tự học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại các trung tâm GDTX&DN.

Next steps: Triển khai xây dựng và áp dụng hệ thống bài tập mới, tổ chức tập huấn giáo viên, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các môn học khác và địa bàn khác.

Các trung tâm GDTX&DN và giáo viên bộ môn Hóa học cần chủ động áp dụng các biện pháp đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực tự học cho học sinh để nâng cao hiệu quả giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về bồi dƣỡng năng lực tự học Chƣơng 2: Một số biện pháp bồi dƣỡng năng lực tự học trong dạy học bài tập Chƣơng Este - Lipit Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Vấn đề tự học của học sinh- sinh viên đã đƣợc nghiên cứu từ rất sớm trong lịch sử giáo dục ở nhiều quốc gia trên thế giới và nó vẫn còn là vấn đề nghiên cứu nóng bỏng cho các nhà nghiên cứu giáo dục hiện tại và tƣơng lai vì tự học có vai trò rất quan trọng, có ảnh hƣởng lớn đến sự thành công trong học tập, là điều kiện đảm bảo cho hiệu quả, chất lƣợng của mọi quá trình giáo dục đào tạo[23]. Ở nƣớc ta vấn đề tự học đã có từ thời phong kiến. Truyền thống tự học là một bộ phận trong truyền thống hiếu học của nhân dân ta.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngƣời khởi xƣớng, phát động rộng rãi phong trào tự học từ năm 1945 và chính Ngƣời cũng là một tấm gƣơng sáng về tự học. Ngƣời từng nói “còn sống là còn học” và “việc học phải lấy tự học làm cốt”. Truyền thống tự học luôn luôn đƣợc phát huy. Thực tiễn chứng minh rằng khả năng tự học là rất dồi dào và tự học là một trong những yếu tố quyết định thành công đối với sự nghiệp giáo dục.

Với bộ môn Hóa học ở trƣờng phổ thông, quá trình tự học của ngƣời học càng đóng vai trò quan trọng vì thời lƣợng môn học ít nhƣng khối lƣợng kiến thức lại rất lớn, nếu không có quá trình tự học ngƣời học sẽ rất khó nắm bắt đƣợc nội dung kiến thức. Hóa học là môn học thực nghiệm và ứng dụng trong các bài tập thực tiễn nhiều nên quá trình tự học của ngƣời học không thể thiếu hệ thống bài tập hóa học bổ trợ. Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về BTHH và việc sử dụng BTHH trong dạy học hóa học. Điển hình nhƣ GS.TS Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lý luận về bài tập hóa học; PGS.TS Nguyễn Xuân Trƣờng nghiên cứu về bài tập thực nghiệm định lƣợng; PGS.TS Lê Xuân Trọng, PGS.TS Đào Hữu Vinh, PGS.TS Cao 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cự Giác và nhiều tác giả khác quan tâm đến nội dung và phƣơng pháp giải toán.

Đã có một số luận văn thạc sĩ bƣớc đầu nghiên cứu về tự học và hệ thống BTHH hỗ trợ quá trình tự học nhƣ: 1. Hoàng Kiều Trang (2004), Tăng cƣờng năng lực tự học phần hoá vô cơ (chuyên môn I) cho HS ở trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm bằng phƣơng pháp tự học có hƣớng dẫn theo môđun, Luận văn thạc sĩ giáo dục, ĐHSP Hà Nội. Nguyễn Thị Liễu (2008), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học phần hóa hữu cơ lớp 11 nâng cao, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Phạm Thùy Linh (2009), Thiết kế E-book hỗ trợ khả năng tự học của HS lớp 12 chƣơng “Đại cƣơng về kim loại” chƣơng trình chuẩn, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Tống Thanh Tùng (2009), Thiết kế E-book hóa học lớp 12 phần Crôm, sắt, đồng nhằm hỗ trợ HS tự học, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Trần Thị Thanh Hà (2009), Thiết kế tài liệu tự học có hƣớng dẫn theo môđun nhằm nâng cao năng lực tự học cho HSG hóa lớp 12, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Tuyết Hoa (2010), Xây dựng website nhằm tăng cƣờng năng lực tự học cho HS giỏi hóa lớp 11, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Đặng Nguyễn Phƣơng Khanh (2010), Thiết kế ebook hỗ trợ HS tự học hóa học lớp 9 THCS, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Nguyễn Ngọc Nguyên (2010), Thiết kế tài liệu tự học có hƣớng dẫn theo môđun nhằm nâng cao năng lực tự học cho HSG hóa lớp 11, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đỗ Thị Việt Phƣơng (2010), Thiết kế ebook hƣớng dẫn HS tự học phần hóa vô cơ lớp 10 chƣơng trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Hoài Thanh (2012), Bồi dƣỡng năng lực tự học cho học sinh thông qua hệ thống bài tập phần hóa học hữu cơ lớp 11 nâng cao, Luận văn thạc sĩ giáo dục, ĐH Giáo dục - ĐH Quốc gia Hà Nội.

Trƣơng Hoài Thƣơng (2012), Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học phần hóa vô cơ lớp 11 chƣơng trình nâng cao trƣờng trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, Trƣờng Đại học Vinh. Tuy nhiên việc nghiên cứu sử dụng hệ thống BTHH chƣơng Este – lipit lớp 12 nhằm bồi dƣỡng năng lực tự học của các học viên ở các Trung tâm GDTX vẫn chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. Hiện nay chƣa có cuốn sách nào viết dành riêng cho đối tƣợng học viên Trung tâm GDTX là đối tƣợng nhận thức yếu, mà chủ yếu viết cho học sinh ở các trƣờng THPT và đối tƣợng ngƣời học khá giỏi. Do đó, xây dựng, lựa chọn và sử dụng hệ thống bài tập phân hóa phần Este - Lipit nhằm nâng cao năng lực tự học cho các học viên Trung tâm GDTX là cần thiết 1.

Một số năng lực cần bồi dưỡng cho học sinh - Năng lực nhận biết, tìm tòi và phát hiện vấn đề Năng lực nhận biết, tìm tòi và phát hiện vấn đề hết sức quan trọng đối với con ngƣời. Nhờ năng lực này học sinh vừa tự làm giàu kiến thức của mình, vừa rèn luyện tƣ duy và thói quen phát hiện, tìm tòi,. Năng lực này đòi hỏi học sinh phải nhận biết, hiểu, phân tích, tổng hợp, so sánh sự vật hiện tƣợng đƣợc tiếp xúc; suy xét từ nhiều góc độ, có hệ thống trên cơ sở những lí luận và hiểu biết đã có của mình. - Năng lực giải quyết vấn đề Năng lực giải quyết vấn đề bao gồm khả năng trình bày giả thuyết; xác định cách thức giải quyết và lập kế hoạch giải quyết vấn đề; khảo sát các khía 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cạnh, thu thập và xử lí thông tin; đề xuất cách giải quyết, kiến nghị và kết luận.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy nhiều ngƣời học thu thập đƣợc khối lƣợng thông tin phong phú nhƣng không biết cách xử lí để tìm ra con đƣờng đạt đƣợc mục tiêu. Điều này đòi hỏi sự hƣớng dẫn cẩn thận và kiên trì của các GV ngay từ những hoạt động đầu của giải quyết vấn đề. Nếu nói rằng trong dạy học, quan trọng nhất là dạy cho ngƣời học cách học, thì trong đó cần coi trọng dạy cho học sinh kĩ thuật giải quyết vấn đề. Với kĩ thuật nay, ngƣời học có thể áp dụng vào rất nhiều tình huống trong học tập cũng nhƣ trong cuộc sống để lĩnh hội các tri thức cần thiết cho mình.

- Năng lực xác định những kết luận đúng Đây là một năng lực quan trọng cần cho ngƣời học đạt đến những kết luận đúng của quá trình giải quyết vấn đê, hay nói cách khác, các tri thức cần đƣợc lĩnh hội sau khi giải quyết vấn đề sẽ có đƣợc một khi chính học sinh có năng lực này. Năng lực này bao gồm các khả năng khẳng định hay bác bỏ giả thuyết, hình thành kết quả và đề xuất vấn đề mới, hoặc áp dụng nếu cần thiết. Trên thực tế có rất nhiều trƣờng hợp đƣợc đề cập đến trong lúc giải quyết vấn đề nên ngƣời học có thể đi chệch ra khỏi vấn đề chính đang đƣợc giải quyết hoặc lạc với mục tiêu đề ra ban đầu. Vì vậy hƣớng dẫn cho ngƣời học kĩ thuật xác định kết luận đúng quan trọng không kém so với các kĩ thuật phát hiện và giải quyết vấn đề.

Các quyết định phải đƣợc dựa trên logic của quá trình giải quyết vấn đề và nhắm đúng mục tiêu. - Năng lực vận dụng kiến thức ( hoặc tự nhận thức kiến thức mới) Kết quả cuối cùng của việc học tập phải đƣợc thể hiện ở chính ngay trong thực tiễn, cuộc sống, hoặc là ngƣời học vận dụng kiến thức đã học để nhận thức, cải tạo thực tiễn, hoặc trên cơ sỏ kiến thức và phƣơng pháp đã có nghiên cứu, khám phá, thu nhận thêm kiến thức mới. Cả hai đều đòi hỏi ngƣời học phải có năng lực vận dụng kiến thức. Việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đặc biệt trong các trƣờng hợp mới, lại làm xuất hiện các vấn đề đòi hỏi phải giải quyết.

nhƣ vậy kĩ năng giải quyết vấn đề lại có cơ hội để rèn luyện 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và kết quả của việc giải quyết vấn đề giúp cho ngƣời học thâm nhập sâu hơn vào thực tiễn. Từ đó kích thích hứng thú học tập, niềm say mê, khao khát đƣợc tìm tòi khám phá. Kết quả của hoạt động thực tiễn vừa làm giàu thêm tri thức, vừa soi sáng, giải thích, làm rõ thêm các kiến thức đƣợc học từ SGK, tài liệu. Ngƣời học thấy tự tin, chủ động hơn, đồng thời họ lại phải có thái độ dám chịu trách nhiệm về các quyết định của mình đã lựa chọn và có kĩ năng lập luận, bảo vệ các quyết định của mình.

- Năng lực đánh giá và tự đánh giá Kết quả tất yếu của việc rèn luyện các kĩ năng phát hiên và giải quyết vấn đề, kết luận và áp dụng kết quả của quy trình giải quyết vấn đề hỏi ngƣời học phải luôn đánh giá và tự đánh giá. Ngƣời học phải biết đƣợc mặt mạnh, mặt hạn chế của mình, cái đúng- cái sai trong việc mình làm mới có thể tiếp tục vững bƣớc trên con đƣờng học tập chủ động của mình. Không có khả năng đánh giá và tự đánh giá, ngƣời học khó có thẻ tự tin trong phát hiện, giải quyết vấn đề và áp dụng kiến thức đã học. Năm năng lực trên vừa đan xen vừa tiếp nối nhau, tạo nên năng lực tự học ở ngƣời học.

Rèn luyện đƣợc những năng lực đó chính là rèn luyện năng lực tự học, tự nghiên cứu của ngƣời học. Cơ sở lý luận về bồi dƣỡng năng lực tự học 1.