Luận văn thạc sĩ hay phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh qua các tác phẩm thơ trong chương trình tiểu học

Luận văn thạc sĩ phân tích hay phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh qua các tác phẩm thơ trong chương trình tiểu học, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Lưu Hoàng Liên
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Gia Võ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Thẩm Mỹ Cho Học Sinh Tiểu Học Qua Thơ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Năng lực thẩm mĩ
• 1.3. Dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ
• 1.4. Vấn đề phát triển năng lực thẩm mĩ thông qua việc dạy học thơ ở Tiểu học
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.5.1. Môn Tiếng Việt trong việc phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 1.5.2. Hệ thống các bài thơ lớp 4, lớp 5 trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học
• 1.5.3. Giá trị thẩm mĩ của văn bản thơ trong chương trình Tiếng Việt lớp 4, lớp 5
• 1.5.4. Đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học về việc tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh
• 1.5.5. Khái quát đặc điểm tâm lý học sinh lớp 4, lớp 5
• 1.5.6. Mối quan hệ giữa đặc điểm tâm lý học sinh về cái đẹp với việc phát triển năng lực thẩm mĩ
• 1.6. Thực trạng việc dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh qua các tác phẩm thơ lớp 4, lớp 5 trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học
• 1.6.1. Mục đích nghiên cứu thực trạng
• 1.6.2. Nội dung nghiên cứu thực trạng
• 1.6.3. Phương pháp nghiên cứu thực trạng
• 1.6.4. Thời gian, địa bàn nghiên cứu
• 1.6.5. Kết quả điều tra
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THẨM MĨ CHO HỌC SINH LỚP 4, 5 QUA CÁC TÁC PHẨM THƠ TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIẾNG VIỆT TIỂU HỌC
• 2.1. Những định hướng phát triển năng lực thẩm mĩ
• 2.2. Nguyên tắc đề xuất thực hiện biện pháp
• 2.3. Các biện pháp phát triển năng lực thẩm mĩ
• 2.3.1. Biện pháp 1: Đọc để tạo cảm xúc thẩm mĩ
• 2.3.2. Biện pháp 2: Khai thác yếu tố nội dung
• 2.3.3. Biện pháp 3: Khai thác yếu tố nghệ thuật
• 2.3.4. Biện pháp 4: Xây dựng bài tập bổ trợ
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.3. Thời gian và quy trình
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Phương pháp thực nghiệm
• 3.6. Giáo án thực nghiệm
• 3.7. Đánh giá thực nghiệm sư phạm
• 3.7.1. Về mặt định lượng
• 3.7.2. Về mặt định tính
• 3.8. Đánh giá chung về quá trình thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Thẩm Mỹ Cho Học Sinh

Phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh tiểu học là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực thẩm mỹ không chỉ giúp học sinh cảm nhận cái đẹp mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng cảm thụ nghệ thuật. Việc sử dụng thơ trong giảng dạy là một phương pháp hiệu quả để đạt được mục tiêu này.

1.1. Năng Lực Thẩm Mỹ Là Gì

Năng lực thẩm mỹ là khả năng cảm nhận, đánh giá và sáng tạo cái đẹp trong nghệ thuật. Đối với học sinh tiểu học, việc phát triển năng lực này giúp các em hình thành những giá trị văn hóa và nhân văn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thơ Trong Giáo Dục

Thơ là một thể loại văn học đặc biệt, giúp học sinh tiếp cận với ngôn ngữ nghệ thuật một cách sinh động. Thơ không chỉ mang lại cảm xúc mà còn kích thích trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của học sinh.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Thẩm Mỹ

Mặc dù việc phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh qua thơ là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc kết hợp giữa việc truyền đạt kiến thức và phát triển cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh.

2.1. Thiếu Tài Nguyên Giảng Dạy

Nhiều giáo viên không có đủ tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp để phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh. Điều này dẫn đến việc giảng dạy trở nên khô khan và thiếu hấp dẫn.

2.2. Áp Lực Về Chương Trình Học

Chương trình học hiện tại thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức, khiến giáo viên không có đủ thời gian để chú trọng đến việc phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh.

III. Phương Pháp Giảng Dạy Thơ Để Phát Triển Năng Lực Thẩm Mỹ

Để phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh qua thơ, giáo viên cần áp dụng những phương pháp giảng dạy sáng tạo và hiệu quả. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh tiếp cận với thơ một cách tự nhiên và thú vị.

3.1. Đọc Thơ Để Tạo Cảm Xúc

Giáo viên có thể tổ chức các buổi đọc thơ, nơi học sinh được trải nghiệm cảm xúc qua từng câu chữ. Điều này giúp các em cảm nhận sâu sắc hơn về nội dung và hình ảnh trong thơ.

3.2. Khai Thác Nội Dung Nghệ Thuật

Giáo viên nên hướng dẫn học sinh phân tích nội dung và hình thức nghệ thuật của các tác phẩm thơ. Việc này không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển khả năng tư duy phản biện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Việc Dạy Thơ Trong Tiểu Học

Việc dạy thơ trong chương trình tiểu học không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực thẩm mỹ mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Các hoạt động trải nghiệm và thực hành sẽ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn.

4.1. Tổ Chức Các Hoạt Động Ngoại Khóa

Các hoạt động ngoại khóa như thi đọc thơ, sáng tác thơ sẽ giúp học sinh có cơ hội thể hiện bản thân và phát triển năng lực thẩm mỹ một cách tự nhiên.

4.2. Kết Nối Với Các Môn Học Khác

Giáo viên có thể kết hợp việc dạy thơ với các môn học khác như mỹ thuật, âm nhạc để tạo ra một chương trình học đa dạng và phong phú hơn.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Thẩm Mỹ Qua Thơ

Phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh tiểu học qua thơ là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo sẽ giúp học sinh không chỉ yêu thích thơ mà còn phát triển tư duy và cảm xúc thẩm mỹ.

5.1. Tương Lai Của Giáo Dục Thẩm Mỹ

Trong tương lai, việc phát triển năng lực thẩm mỹ sẽ ngày càng được chú trọng hơn trong giáo dục. Các chương trình học sẽ cần phải được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu phát triển của học sinh.

5.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Việc Phát Triển Năng Lực Thẩm Mỹ

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh. Họ cần không ngừng học hỏi và cập nhật các phương pháp giảng dạy mới để đáp ứng nhu cầu của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh tiểu học là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay. Theo khảo sát tại một số trường tiểu học trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên, có khoảng 83,3% giáo viên đánh giá việc tổ chức dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ là rất cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm đề xuất các biện pháp dạy học nhằm phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh lớp 4, lớp 5 qua các tác phẩm thơ trong chương trình Tiếng Việt tiểu học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tác phẩm thơ trong phân môn Tập đọc của chương trình Tiếng Việt lớp 4 và lớp 5, với thời gian khảo sát thực trạng vào năm học 2018-2019 tại các trường Tiểu học Tân Cương, Phúc Trìu, Thống Nhất và Cam Giá.

Năng lực thẩm mĩ được xem là một trong những năng lực đặc thù quan trọng, góp phần phát triển phẩm chất và nhân cách học sinh. Qua việc tiếp xúc với các tác phẩm thơ, học sinh không chỉ phát triển khả năng cảm nhận cái đẹp mà còn hình thành năng lực sáng tạo nghệ thuật ngôn từ. Việc nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng các biện pháp dạy học phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tổng thể theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về năng lực và năng lực thẩm mĩ trong giáo dục, trong đó:

• Lý thuyết năng lực: Năng lực được hiểu là khả năng thực hiện thành công các hoạt động trong bối cảnh cụ thể, bao gồm năng lực chung (tự học, giao tiếp, giải quyết vấn đề) và năng lực chuyên môn (âm nhạc, hội họa, ngôn ngữ). Năng lực thẩm mĩ là sự kết hợp giữa năng lực nhận thức thẩm mĩ và năng lực sáng tạo nghệ thuật.

• Lý thuyết phát triển năng lực thẩm mĩ: Bao gồm năng lực cảm xúc thẩm mĩ (cảm nhận, rung động trước cái đẹp), năng lực đánh giá cái đẹp (phê bình, nhận xét), và năng lực sáng tạo cái đẹp (tạo ra sản phẩm nghệ thuật mới). Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển toàn diện các năng lực này cho học sinh.

• Mô hình dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ: Tập trung vào việc khai thác giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm thơ, sử dụng các biện pháp như đọc diễn cảm, xây dựng bài tập bổ trợ, liên hệ thực tiễn và tạo môi trường học tập tích cực để kích thích sự sáng tạo và cảm thụ thẩm mĩ của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu được thu thập từ khảo sát thực trạng dạy học tại 4 trường tiểu học ở Thành phố Thái Nguyên với 24 giáo viên và 258 học sinh lớp 4, 5 tham gia. Ngoài ra, luận văn sử dụng các tài liệu lý luận, nghiên cứu trước đây và các văn bản pháp luật liên quan đến đổi mới giáo dục.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích kết quả khảo sát, phương pháp phân tích tổng hợp để đánh giá giá trị nghệ thuật và nội dung các tác phẩm thơ, đồng thời áp dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng hiệu quả các biện pháp dạy học đề xuất.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát thực trạng được tiến hành trong năm học 2018-2019, thực nghiệm sư phạm diễn ra trong các học kỳ tiếp theo, với đánh giá định lượng và định tính kết quả thực nghiệm nhằm hoàn thiện các biện pháp dạy học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ: 83,3% giáo viên cho rằng việc phát triển năng lực thẩm mĩ qua các tác phẩm thơ là rất cần thiết. Tuy nhiên, chỉ có 20,9% giáo viên thường xuyên tổ chức các hoạt động phát triển năng lực thẩm mĩ, 50% tổ chức thường xuyên và 29,2% thi thoảng tổ chức. Học sinh có hứng thú với các bài thơ, nhưng phần lớn chưa tự tìm ra giá trị thẩm mĩ mà cần sự hướng dẫn của giáo viên.

2. Thuận lợi và khó khăn trong dạy học: Thuận lợi gồm có sách giáo khoa đầy đủ, tác phẩm thơ dễ đọc, dễ nhớ, nội dung phong phú phù hợp với học sinh tiểu học. Khó khăn gồm hạn chế về phương tiện dạy học hiện đại, một số học sinh chưa chuẩn bị bài, thời gian phân phối giữa luyện đọc và cảm thụ chưa hợp lý.

3. Giá trị thẩm mĩ của các tác phẩm thơ: Các bài thơ lớp 4 chủ yếu là thể thơ lục bát truyền thống, giàu nhạc điệu và hình ảnh gần gũi, giúp học sinh phát triển cảm xúc thẩm mĩ. Lớp 5 có nhiều bài thơ tự do hiện đại, giúp học sinh phát huy tư duy trừu tượng và sáng tạo.

4. Phương pháp dạy học được sử dụng: Giáo viên thường rèn kỹ năng đọc diễn cảm, xây dựng câu hỏi bổ trợ để học sinh phát hiện hình ảnh đẹp và biện pháp tu từ, sử dụng liên hệ thực tiễn và lời dẫn dắt để phát triển năng lực thẩm mĩ.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy giáo viên nhận thức rõ vai trò quan trọng của việc phát triển năng lực thẩm mĩ trong dạy học thơ, tuy nhiên việc tổ chức các hoạt động này còn chưa đồng đều và chưa thực sự sâu sắc. Điều này có thể do áp lực về thời gian và phương pháp giảng dạy truyền thống tập trung nhiều vào việc truyền đạt kiến thức hơn là phát triển năng lực cảm thụ và sáng tạo.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với nhận định rằng năng lực thẩm mĩ cần được phát triển qua các hoạt động trải nghiệm, cảm nhận và sáng tạo, không chỉ qua việc học thuộc lòng hay trả lời câu hỏi. Việc sử dụng các biện pháp như đọc diễn cảm, khai thác yếu tố nội dung và nghệ thuật trong thơ giúp học sinh tiếp cận tác phẩm một cách sâu sắc hơn, từ đó phát triển năng lực cảm xúc và tư duy thẩm mĩ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ giáo viên tổ chức các hoạt động phát triển năng lực thẩm mĩ, bảng thống kê các biện pháp dạy học được sử dụng, và biểu đồ đánh giá thái độ của học sinh đối với các tác phẩm thơ. Những biểu đồ này minh họa rõ nét sự cần thiết và hiệu quả của các biện pháp dạy học được đề xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ

   • Mục tiêu: Nâng cao kỹ năng tổ chức các hoạt động cảm thụ và sáng tạo thơ cho học sinh.
   • Thời gian: Triển khai trong năm học tiếp theo.
   • Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm.

2. Xây dựng hệ thống bài tập bổ trợ phát triển năng lực thẩm mĩ

   • Mục tiêu: Giúp học sinh phát hiện và cảm nhận giá trị nghệ thuật trong tác phẩm thơ.
   • Thời gian: Phát triển và áp dụng trong chương trình học kỳ 1.
   • Chủ thể: Giáo viên bộ môn Tiếng Việt và tổ chuyên môn các trường tiểu học.

3. Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học hiện đại và đa dạng hóa hình thức dạy học

   • Mục tiêu: Tạo môi trường học tập sinh động, kích thích sự hứng thú và sáng tạo của học sinh.
   • Thời gian: Triển khai trong vòng 1-2 năm.
   • Chủ thể: Ban giám hiệu các trường tiểu học phối hợp với giáo viên.

4. Phân phối thời gian hợp lý giữa luyện đọc và phát triển năng lực thẩm mĩ trong tiết Tập đọc

   • Mục tiêu: Đảm bảo học sinh vừa nắm kiến thức vừa phát triển cảm xúc và sáng tạo.
   • Thời gian: Áp dụng ngay trong các năm học hiện tại.
   • Chủ thể: Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Tiếng Việt tiểu học

   • Lợi ích: Nắm bắt các biện pháp dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ, nâng cao hiệu quả giảng dạy phân môn Tập đọc.
   • Use case: Áp dụng trong thiết kế bài giảng và tổ chức các hoạt động học tập.

2. Nhà quản lý giáo dục

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất.

3. Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học

   • Lợi ích: Học hỏi kiến thức lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực thẩm mĩ qua thơ, chuẩn bị cho công tác giảng dạy tương lai.
   • Use case: Tham khảo để hoàn thiện luận văn tốt nghiệp hoặc nghiên cứu chuyên sâu.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và tâm lý học

   • Lợi ích: Có dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu về phát triển năng lực thẩm mĩ ở lứa tuổi tiểu học.
   • Use case: Phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo hoặc ứng dụng trong các dự án giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực thẩm mĩ là gì và tại sao quan trọng trong giáo dục tiểu học?
   Năng lực thẩm mĩ là khả năng nhận thức, cảm nhận và sáng tạo cái đẹp trong nghệ thuật và cuộc sống. Nó giúp học sinh phát triển nhân cách, tình cảm và tư duy sáng tạo, góp phần hình thành phẩm chất và năng lực toàn diện.

2. Tại sao chọn các tác phẩm thơ lớp 4, 5 để phát triển năng lực thẩm mĩ?
   Học sinh lớp 4, 5 đã có khả năng đọc hiểu và cảm nhận sâu sắc hơn, đồng thời các tác phẩm thơ trong chương trình có nội dung phong phú, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi, thuận lợi cho việc phát triển năng lực thẩm mĩ.

3. Các biện pháp dạy học nào hiệu quả để phát triển năng lực thẩm mĩ qua thơ?
   Các biện pháp gồm đọc diễn cảm để tạo cảm xúc, khai thác yếu tố nội dung và nghệ thuật của bài thơ, xây dựng bài tập bổ trợ, sử dụng liên hệ thực tiễn và đa dạng hóa hình thức dạy học nhằm kích thích sự sáng tạo và cảm thụ của học sinh.

4. Khó khăn phổ biến khi dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ là gì?
   Khó khăn gồm hạn chế về thời gian, phương tiện dạy học hiện đại, áp lực hoàn thành chương trình kiến thức, và một số học sinh chưa chủ động trong việc cảm thụ và sáng tạo nghệ thuật.

5. Làm thế nào để giáo viên phát hiện và bồi dưỡng năng lực sáng tạo nghệ thuật ở học sinh?
   Giáo viên cần quan sát kỹ các biểu hiện sáng tạo trong giờ học, khuyến khích học sinh thể hiện cảm xúc và ý tưởng qua thơ, văn, tranh vẽ, đồng thời tổ chức các hoạt động sáng tạo phù hợp để phát triển năng lực này.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của việc phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh tiểu học qua các tác phẩm thơ trong chương trình Tiếng Việt lớp 4, 5.
• Thực trạng dạy học cho thấy giáo viên nhận thức tốt nhưng còn nhiều khó khăn trong tổ chức các hoạt động phát triển năng lực thẩm mĩ.
• Đã đề xuất các biện pháp cụ thể như đọc diễn cảm, khai thác nội dung nghệ thuật, xây dựng bài tập bổ trợ và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định hiệu quả của các biện pháp trong việc nâng cao năng lực cảm thụ và sáng tạo thẩm mĩ của học sinh.
• Đề nghị các nhà quản lý, giáo viên và nhà nghiên cứu tiếp tục quan tâm, đầu tư và phát triển các hoạt động giáo dục thẩm mĩ trong chương trình tiểu học.

Next steps: Triển khai đào tạo giáo viên, hoàn thiện hệ thống bài tập bổ trợ, áp dụng rộng rãi các biện pháp dạy học mới trong các trường tiểu học.

Các giáo viên và nhà quản lý giáo dục cần phối hợp chặt chẽ để đưa các biện pháp phát triển năng lực thẩm mĩ vào thực tiễn giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Trong bài “Phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh tiểu học thông qua dạy học trải nghiệm” của nhóm tác giả Trịnh Thị Hương, Võ Hoài Thịnh cũng đã đề cập đến việc phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh tiểu học nói chung. Trong Dự thảo chương trình môn học Ngữ Văn (2018) đã đề cập một trong những mục tiêu của môn học này là góp phần phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh. Trong bài viết này, các nhà khoa học đã trình bày khái quát việc học bằng trải nghiệm trong môn Tập đọc nhằm phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh thông qua việc dạy thực nghiệm tại trường Tiểu học Trần Quốc Toản, TP. Kết quả dạy thực nghiệm cho thấy, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm có thể góp phần phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh tiểu học.

Trong bài “Phát triển năng lực cảm xúc thẩm mĩ cho HS phổ thông qua dạy học tác phẩm văn học” của TS. Nguyễn Thị Hồng Vân trong cuốn “Dạy học Ngữ văn ở trường phổ thông” do Hoàng Hòa Bình (chủ biên) đã nêu rõ về cảm xúc thẩm mĩ, các năng lực cảm xúc và các biểu hiện của năng lực cảm xúc: Nhận thức được các cảm xúc của bản thân; Làm chủ các cảm xúc của bản thân; Nhận biết các cảm xúc của người khác và những biểu hiện của cuộc sống từ phương diện thẩm mĩ; Làm chủ những liên hệ, những giá trị của con người và cuộc sống;. Phát triển năng lực cảm xúc qua dạy học tác phẩm văn học trong nhà trường phổ thông. Tác giả cũng nhấn mạnh: “Gắn với nội dung về văn học, mạch kỹ năng đọc cũng nhấn mạnh đến nội dung dạy đọc hiểu ý nghĩa của từ, câu, hình ảnh, giá trị nghệ thuật, ý nghĩa thẩm mĩ của văn bản văn học.Đây chính là yếu tố để hình thành nên năng lực cảm xúc…”.

Cùng với đó, tác giả đã đưa ra một số biện pháp nhằm phát triển năng lực cảm xúc cho HS qua dạy học tác phẩm văn học: Đọc diễn cảm văn bản tác phẩm; Khơi gợi liên tưởng, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tưởng tượng trong việc phân tích, khám phá hình tượng thẩm mĩ của tác phẩm; Tạo cơ hội, tình huống để HS được trải nghiệm trong việc đọc tác phẩm văn chương; Đa dạng hóa phương pháp và hình thức kiểm tra, đánh giá giúp HS phát huy năng lực cảm xúc, khả năng sáng tạo trong cảm thụ tác phẩm văn học. Theo tác giả, tất cả những phương pháp trên đều nhằm mục đích hướng HS phát triển năng lực cảm xúc cho HS phổ thông qua dạy học tác phẩm văn học. Tuy nhiên, tác giả chưa đặt ra vấn đề giảng dạy tác phẩm thơ lớp 4, lớp 5 trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học. Dạy học thơ theo hướng phát triển nặng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh đã được bàn đến trong các tác phẩm sau đây: Trong cuốn “Vấn đề giảng dạy tác phẩm văn học theo thể loại” của nhóm tác giả Trần Thanh Đạm, Hoàng Như Mai, Huỳnh Lý, Phan Sĩ Tấn, Đàm Gia Cấn có bài viết “Thơ và giảng dạy thơ” tác giả Trần Thanh Đạm đã đề cập đến vai trò của thơ: “Tác dụng lớn lao của Thơ đối với việc giáo dục con người.

Thơ như là một nghệ thuật của ngôn ngữ cân đối, hài hòa, du dương xưa nay vốn gần gũi, dễ tiếp nhận, dễ quen thân đối với tâm hồn và trí tuệ của thế hệ trẻ… Thơ là nguồn suối mát phát triển những tư tưởng, tình cảm tốt đẹp cũng như nhiều năng khiếu quý báu khác về cảm xúc, tưởng tượng, ngôn ngữ…Tóm lại khả năng giáo dục của thơ trong nhà trường cho các lứa tuổi, thật hết sức phong phú và lớn lao”[17]. Cùng với đó tác giả cũng chỉ ra những hạn chế: “Tuy nhiên hiện nay ở trường phổ thông, ta thấy có hiện tượng các em học sinh còn thờ ơ, lãnh đạm với thơ. Chúng ta thường băn khoăn về phương pháp dạy thơ, nghĩa là băn khoăn tìm con đường làm cho các em hiểu thơ và yêu thơ. Thầy giáo phải hiểu thơ, yêu thơ mới làm cho học sinh hiểu và yêu thơ được [17].

Từ đó, tác giả đề cập đến phương pháp dạy thơ: “Dạy thơ phải phục tùng những phép tắc và phương pháp của việc dạy một TPVH. Giảng thơ chủ yếu là 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giảng hình tượng thơ, qua hình thức để giảng nội dung, làm sống dậy hình tượng với tất cả vẻ đẹp và chiều sâu của nó. Dạy học thơ là phải đọc diễn cảm và học thuộc lòng, đặc biệt là ngâm thơ. Ngâm thơ là đọc thơ có yếu tố âm nhạc.

Đó là làn gió nâng đôi cánh thơ bay cao và bay xa trông đời sống [17]. Xuất phát từ đặc trưng của thơ, thầy (cô) phải biết hé ra cho học sinh thấy thế giới tư tưởng, tình cảm, chứa đựng trong hình tượng ngôn ngữ lắng đọng và ân vang của những bài thơ qua lời bình giảng.Lê Trí Viễn lại cho rằng: Giảng văn tốt cũng giống như bất cứ dạy môn gì tốt phải nhằm góp phần đào tạo con người theo mục tiêu cải cách giáo dục với chức năng của mình. Hơn bất kì môn học nào thì môn ngữ văn có lợi thế để giáo dục tư tưởng, tình cảm, giáo dục cái đẹp, đặc biệt là rèn luyện óc thông minh sáng tạo. Giảng văn là một cơ hội có một không hai để rèn luyện cho học sinh óc thông minh sáng tạo ấy.

Văn thơ là sự sống đã đọng lại im lìm trong chữ nghĩa. Tìm hiểu và cảm thụ là dựng lại sự sống ấy. Chỗ nào cũng là phát hiện, suy nghĩ, xúc cảm, chỗ nào cũng là vận dụng óc thông minh để tái tạo, mà tái tạo là một hình thái sáng tạo [52]. Giảng thơ không chỉ là phát huy trí lực, không chỉ kêu gọi những tính năng của trí tuệ mà là cả con người.

Bởi lẽ, giảng thơ không phải chỉ là phán đoán, suy luận, phân tích, tổng hợp, tưởng tượng, tái tạo và sáng tạo, mà còn là lắng mình nghe cho được nhịp đập của sự sống nằm trong chữ nghĩa, để tim mình rung cảm trở lại cái rung cảm của tác giả, cùng vui buồn, căm giận, thương nhớ, chờ đợi, nâng mình lên, xúc cảm với cái đẹp trong hình tượng thơ văn, nghe nhạc mà thấy mùi hương, nghe tiếng động mà cảm thấy tĩnh mịch. Tóm lại, đi vào thế giới tinh vi của thơ văn bằng cả con người thông minh, nhạy cảm, tinh vi của mình. Cũng theo GS. Lê Trí Viễn “Cảm thụ văn học là hoạt động nhận thức thẩm mĩ có tính đặc thù.

Nó vừa có tính chủ quan vừa có tính khách quan. Nó là một hoạt động tích cực và sáng tạo của chủ thể cảm thụ. Nó huy động nhiều năng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lực bên trong của con người. Nó đặt yêu cầu là phải đi tới sự cảm xúc hóa nội dung cảm thụ.

Nó cũng đòi hỏi con người vượt giới hạn của mình để thật sự đạt khoái cảm thẩm mỹ, vô tư”[52, tr 31] GS cũng cho rằng, đối với người đọc thơ, quá trình từ tri giác đến ngôn ngữ, vận dụng vốn sống để liên tưởng, tưởng tượng, cảm xúc, suy tưởng đến khái quát lên vấn đề của cuộc sống từ tác phẩm là cần nhưng chưa đủ. Phát hiện ra cái hay nằm ở chỗ nào, vì sao mà hay thì cần phải có một sự lóe sáng. Trong thời gian gần đây đã có nhiều nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh. Có thể điểm qua một số nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh như sau: Năm 2006, Nguyễn Thị Hà trong SKKN “Hướng dẫn học sinh cảm thụ văn học phân môn Tập đọc lớp 4”, tác giả đã đưa ra thực trạng hiện nay về dạy học hướng dẫn học sinh cảm thụ văn học qua phân môn Tập đọc lớp 4 và đưa ra một vài biện pháp nhằm hướng dẫn học sinh cảm thụ văn học qua phân môn Tập đọc lớp 4 [20].

Năm 2011, Hà Thị Thanh Nga trong nghiên cứu “Bồi dưỡng thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh THPT khi dạy học thơ lãng mạn Việt Nam 1930-1945” đã chỉ ra vai trò quan trọng trong việc cảm thụ thơ và đưa ra các biện pháp nhằm phát huy năng lực ấy trong dạy học thơ Việt Nam 1930-1945. Năm 2015, Phạm Thị Thơm trong SKKN “Phát huy năng lực cảm thụ văn học của học sinh lớp 6”, tác giả đã nêu ra được cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc dạy học phát huy năng lực cảm thụ văn học của học sinh lớp 6 và đề xuất một số biện pháp nhằm phát huy năng lực cảm thụ văn học của học sinh lớp 6 thông qua môn Ngữ Văn [46]. Năm 2018, Nguyễn Thị Huyền trong nghiên cứu “Dạy - học các bài thơ thuộc văn học trung đại Việt Nam trong SGK Ngữ Văn lớp 11 theo định hướng phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh”, tác giả đã đưa ra các lý luận 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] về cảm thụ thẩm mĩ trong văn học và đề xuất một số biện pháp dạy văn học trung đại Việt Nam trong SGK lớp 11 theo hướng phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh lớp 11[27]. Năm 2018, Nguyễn Thị Thu Thủy trong nghiên cứu “Biện pháp phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh lớp 10 trong dạy đọc hiểu sử thi, truyện thơ dân tộc thiểu số” ở đây tác giả cho thấy sự cần thiết trong việc dạy học phát huy năng lực cảm thụ thẩm mĩ và đưa ra một số biện pháp nhằm phát huy năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh lớp 10 trong dạy học sử thi và truyện thơ dân tộc thiểu số [48].

Nhận xét, đánh giá chung Ngày nay, có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh thông qua môn Ngữ văn ở THCS, THPT và phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt ở Tiểu học. Nhìn chung, các nghiên cứu đã đi sâu vào nghiên cứu các khía cạnh khác nhau trong dạy học phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ như: phân tích khái niệm, đặc điểm của dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ. Thiết kế những chương trình dạy học phát triển năng lực thẩm mĩ gắn với nội dung và chủ đề dạy học phù hợp với học sinh. Tuy nhiên, việc nghiên cứu vấn đề phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh trong dạy học vẫn còn thu hẹp.