Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực phán của học sinh trong dạy học hình học ở trường trung học cơ sở

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu phát triển năng lực phán của học sinh trong dạy học hình học ở trường trung học cơ sở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thế Vận
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Phán Đoán Trong Dạy Học Hình Học
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tính phức hợp của tư duy
• 1.2. Khái niệm tư duy
• 1.3. Một số đặc điểm của tư duy
• 1.4. Kỹ thuật tư duy phức hợp của Edward de Bono
• 1.5. Năng lực phán đoán
• 1.6. Phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học
• 1.7. Xem xét các yếu tố để phán đoán đưa ra nhiều phương án giải quyết vấn đề
• 1.8. Khái quát hóa để phán đoán đưa ra vấn đề mới
• 1.9. Sử dụng kỹ thuật phân tích ngược đưa ra phán đoán giải quyết vấn đề
• 1.10. Phán đoán thông qua bước nhảy của tư duy
• 1.11. Phán đoán trong học tập hợp tác
• 1.12. Nguyên tắc thiết kế phán đoán
• 1.13. Xây dựng năm bước tư duy phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS
• 1.14. Thực trạng dạy học phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS
• 1.15. Nội dung môn hình học ở trường THCS
• 1.16. Khảo sát giáo viên về thực trạng dạy học phát triển năng lực phán đoán ở trường THCS
• 1.17. Khảo sát học sinh về thực trạng dạy học phát triển năng lực phán đoán ở trường THCS
• 1.18. Khảo sát sự yêu thích môn toán của học sinh
• 1.19. Học sinh tự đánh giá về sự phát triển tư duy trong học toán
• 1.20. Dạy học sử dụng phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS
• 1.21. Tính cấp thiết của dạy học phát triển năng lực phán đoán của học sinh
• 1.22. Yêu cầu phát hiện vấn đề, kiến tạo kiến thức mới
• 1.23. Phát huy tính sáng tạo và tư duy phức hợp
• 1.24. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁN ĐOÁN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÌNH HỌC Ở TRƯỜNG THCS
• 2.1. Xem xét hết các yếu tố phán đoán đưa ra nhiều phương án giải quyết vấn đề
• 2.2. Đặc biệt hóa để phán đoán đưa ra vấn đề mới
• 2.3. Đặc biệt hóa bài toán theo hướng BE và CD là các đường cao
• 2.4. Đặc biệt hóa theo hướng đường trung tuyến
• 2.5. Sử dụng kỹ thuật phân tích ngược đưa ra phán đoán giải quyết vấn đề
• 2.6. Phát triển năng lực phán đoán thông qua dạy học hợp tác
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, yêu cầu của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Thời gian, quy trình và phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Thời gian thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.11. Kết luận chương 3
• Các công trình đã công bố của luận văn
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học

Phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài toán hình học mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng ra quyết định. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới như dạy học giải quyết vấn đề và dạy học hợp tác đã tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

1.1. Khái niệm năng lực phán đoán trong dạy học hình học

Năng lực phán đoán được hiểu là khả năng đưa ra quyết định và giải pháp dựa trên các thông tin có sẵn. Trong dạy học hình học, năng lực này giúp học sinh phân tích và đánh giá các tình huống, từ đó đưa ra các phương án giải quyết hợp lý.

1.2. Vai trò của năng lực phán đoán trong học tập

Năng lực phán đoán không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài toán hình học mà còn phát triển tư duy phản biện. Học sinh có thể áp dụng năng lực này để đánh giá các giả thuyết và đưa ra quyết định chính xác trong các tình huống thực tế.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực phán đoán

Mặc dù việc phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm ưu thế, khiến học sinh không được khuyến khích phát triển tư duy sáng tạo và khả năng phán đoán. Ngoài ra, sự thiếu hụt tài liệu và phương tiện hỗ trợ cũng là một rào cản lớn.

2.1. Phương pháp dạy học truyền thống

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, không khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Điều này dẫn đến việc học sinh không phát triển được năng lực phán đoán cần thiết.

2.2. Thiếu tài liệu hỗ trợ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu và phương tiện hỗ trợ cho việc dạy học hình học. Điều này làm giảm hiệu quả của việc phát triển năng lực phán đoán cho học sinh.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để phát triển năng lực phán đoán

Để phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Các phương pháp như dạy học giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác và dạy học theo dự án đã chứng minh được hiệu quả trong việc khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

3.1. Dạy học giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh tìm kiếm giải pháp cho các tình huống thực tế. Điều này giúp học sinh phát triển năng lực phán đoán và khả năng ra quyết định.

3.2. Dạy học hợp tác

Dạy học hợp tác tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể trao đổi ý kiến và học hỏi lẫn nhau. Phương pháp này giúp phát triển năng lực phán đoán thông qua việc thảo luận và phân tích các vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của năng lực phán đoán trong dạy học hình học

Việc phát triển năng lực phán đoán không chỉ có ý nghĩa trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có thể áp dụng những gì đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tư duy và ra quyết định trong các tình huống khác nhau.

4.1. Giải quyết vấn đề thực tiễn

Học sinh có thể áp dụng năng lực phán đoán để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống, từ việc tính toán diện tích, thể tích đến việc phân tích các tình huống phức tạp.

4.2. Tăng cường khả năng tư duy phản biện

Năng lực phán đoán giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện, từ đó có thể đánh giá và phân tích thông tin một cách chính xác hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của năng lực phán đoán trong dạy học hình học

Phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh phát triển tư duy toàn diện, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của năng lực phán đoán

Năng lực phán đoán không chỉ quan trọng trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Việc phát triển năng lực này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc ra quyết định.

5.2. Hướng đi tương lai trong dạy học hình học

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để phát triển năng lực phán đoán cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, môn Toán không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy của học sinh. Theo báo cáo của ngành giáo dục, việc phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường Trung học cơ sở (THCS) là một trong những yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng học tập và tư duy sáng tạo của học sinh. Năng lực phán đoán giúp học sinh không chỉ giải quyết các bài toán một cách logic mà còn phát triển khả năng suy đoán, dự đoán và đưa ra các giả thuyết mới trong quá trình học tập.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ các biểu hiện cơ bản của năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS, đồng thời đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm phát triển năng lực này cho học sinh. Nghiên cứu được thực hiện tại trường THCS & THPT Lương Thế Vinh, Hà Nội, trong năm học 2017-2018, với sự tham gia của học sinh lớp 9T1 và 9T2 cùng đội ngũ giáo viên dạy Toán.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao chất lượng dạy học hình học, phát triển tư duy phức hợp và năng lực phán đoán cho học sinh, từ đó giúp các em yêu thích môn Toán hơn và có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Theo khảo sát, khoảng 68,4% học sinh gặp khó khăn khi học bài ở nhà và chỉ 5,7% tự đánh giá là hiểu bài trên lớp, cho thấy sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực phán đoán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết tư duy phức hợp của Edgar Morin và kỹ thuật tư duy song song của Edward de Bono. Tư duy phức hợp nhấn mạnh tính đa diện, liên kết và chấp nhận sự bất toàn trong nhận thức, giúp phát triển trí tuệ đa chiều cho học sinh. Kỹ thuật tư duy của Edward de Bono gồm sáu chiếc nón tư duy, hỗ trợ học sinh khai thác các góc nhìn khác nhau trong quá trình phán đoán và giải quyết vấn đề.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Năng lực phán đoán: Khả năng đưa ra giả thuyết, dự đoán và lựa chọn giải pháp trong quá trình học tập.
• Tư duy phức hợp: Tư duy đa chiều, không phân chia rạch ròi, chấp nhận mâu thuẫn và bất định trong nhận thức.
• Phương pháp dạy học phát triển năng lực: Các biện pháp sư phạm nhằm kích thích và phát triển năng lực phán đoán thông qua hoạt động học tập tích cực, hợp tác và sáng tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm khảo sát thực trạng dạy học và năng lực phán đoán của học sinh, giáo viên tại trường THCS & THPT Lương Thế Vinh. Cỡ mẫu gồm 35 giáo viên và 62 học sinh lớp 9, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm nghiên cứu.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng kết hợp phân tích định lượng và định tính. Dữ liệu khảo sát được xử lý bằng thống kê mô tả, biểu đồ và bảng tổng hợp để đánh giá thực trạng và hiệu quả các biện pháp sư phạm. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2017-2018, bao gồm giai đoạn khảo sát, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng quan điểm giáo viên về năng lực phán đoán: Khoảng 79% giáo viên đồng ý rằng có thể dạy được năng lực phán đoán trong nhà trường, tuy nhiên 80% cho rằng phán đoán thường sai lầm và thiếu căn cứ, thể hiện sự e ngại trong việc phát triển năng lực này.
2. Thực trạng năng lực phán đoán của học sinh: 72,6% học sinh không yêu thích môn Toán do cảm thấy môn học khó và thiếu hấp dẫn; 68,4% gặp khó khăn khi học bài ở nhà; chỉ 5,7% tự đánh giá là hiểu bài trên lớp.
3. Hướng dẫn và khuyến khích phát triển năng lực phán đoán: Chỉ khoảng 47% học sinh cho biết được hướng dẫn cách phán đoán và 49% được khuyến khích phát triển năng lực này trong quá trình học.
4. Hiệu quả của các biện pháp dạy học phát triển năng lực phán đoán: Qua thực nghiệm sư phạm, học sinh tham gia các hoạt động tư duy phức hợp và kỹ thuật tư duy song song của Edward de Bono đã cải thiện rõ rệt khả năng phán đoán, với tỷ lệ học sinh đạt mức khá và giỏi về năng lực phán đoán tăng khoảng 30% so với trước thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy mặc dù giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của năng lực phán đoán, nhưng vẫn còn nhiều e ngại và thiếu phương pháp cụ thể để phát triển năng lực này cho học sinh. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy giáo viên thường tập trung vào tư duy logic truyền thống mà chưa khai thác đầy đủ tư duy sáng tạo và phán đoán.

Khó khăn của học sinh trong việc tiếp cận môn Toán và phát triển năng lực phán đoán phản ánh sự thiếu hụt trong phương pháp dạy học hiện tại, chưa tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy đa chiều và khả năng suy đoán sáng tạo. Việc áp dụng kỹ thuật tư duy phức hợp và các bước tư duy của Edward de Bono đã giúp học sinh mở rộng góc nhìn, tăng khả năng đề xuất nhiều phương án giải quyết vấn đề, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ học sinh yêu thích môn Toán trước và sau thực nghiệm, bảng so sánh kết quả năng lực phán đoán của học sinh qua các giai đoạn khảo sát và thực nghiệm, giúp minh họa rõ nét sự tiến bộ về năng lực tư duy.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng chương trình đào tạo giáo viên về phát triển năng lực phán đoán: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ thuật tư duy phức hợp và phương pháp dạy học phát triển năng lực phán đoán, nhằm nâng cao năng lực sư phạm của giáo viên. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm.
2. Thiết kế và áp dụng các bài giảng hình học theo hướng phát triển năng lực phán đoán: Xây dựng bộ bài giảng ôn tập hình học tích hợp các bước tư duy của Edward de Bono, khuyến khích học sinh tham gia hoạt động nhóm và thảo luận đa chiều. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Giáo viên bộ môn Toán tại các trường THCS.
3. Tăng cường hoạt động học tập hợp tác và phát triển tư duy sáng tạo: Khuyến khích học sinh tham gia các dự án nhóm, giải quyết các tình huống thực tế liên quan đến hình học để phát triển năng lực phán đoán và tư duy phức hợp. Thời gian: liên tục trong năm học; Chủ thể: Giáo viên và học sinh.
4. Đánh giá và phản hồi thường xuyên về năng lực phán đoán của học sinh: Xây dựng hệ thống đánh giá đa dạng, bao gồm tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và đánh giá của giáo viên nhằm theo dõi sự tiến bộ của học sinh về năng lực phán đoán. Thời gian: mỗi học kỳ; Chủ thể: Giáo viên bộ môn và nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THCS: Nắm bắt các phương pháp dạy học phát triển năng lực phán đoán, áp dụng kỹ thuật tư duy phức hợp để nâng cao hiệu quả giảng dạy.
2. Nhà quản lý giáo dục: Xây dựng chính sách đào tạo và phát triển chương trình giáo dục tích hợp phát triển năng lực tư duy cho học sinh.
3. Sinh viên sư phạm Toán: Học tập và nghiên cứu các phương pháp dạy học hiện đại, phát triển năng lực tư duy cho học sinh trong quá trình đào tạo.
4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận và kết quả thực nghiệm về phát triển năng lực phán đoán trong dạy học hình học, từ đó phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực phán đoán là gì và tại sao quan trọng trong dạy học hình học?
   Năng lực phán đoán là khả năng đưa ra giả thuyết, dự đoán và lựa chọn giải pháp trong quá trình học tập. Nó giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề hiệu quả, đặc biệt trong môn hình học đòi hỏi sự suy luận và linh hoạt.

2. Phương pháp tư duy phức hợp của Edgar Morin có ứng dụng thế nào trong dạy học?
   Tư duy phức hợp giúp học sinh nhìn nhận vấn đề đa chiều, chấp nhận mâu thuẫn và bất định, từ đó phát triển trí tuệ đa diện. Trong dạy học, nó giúp học sinh không chỉ học kiến thức mà còn phát triển khả năng liên kết và sáng tạo.

3. Kỹ thuật tư duy song song của Edward de Bono hỗ trợ phát triển năng lực phán đoán ra sao?
   Kỹ thuật này sử dụng sáu chiếc nón tư duy để khai thác các góc nhìn khác nhau, giúp học sinh mở rộng quan điểm, đề xuất nhiều giải pháp và phát triển khả năng phán đoán sáng tạo.

4. Làm thế nào để giáo viên có thể phát triển năng lực phán đoán cho học sinh?
   Giáo viên cần áp dụng các biện pháp sư phạm như thiết kế bài giảng tích hợp kỹ thuật tư duy, tổ chức hoạt động học tập hợp tác, khuyến khích học sinh tham gia thảo luận và tự đánh giá năng lực của mình.

5. Kết quả thực nghiệm cho thấy hiệu quả của các biện pháp phát triển năng lực phán đoán như thế nào?
   Sau thực nghiệm, tỷ lệ học sinh đạt mức khá và giỏi về năng lực phán đoán tăng khoảng 30%, học sinh có thái độ tích cực hơn với môn Toán và khả năng đề xuất nhiều phương án giải quyết vấn đề được cải thiện rõ rệt.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các biểu hiện cơ bản và vai trò quan trọng của năng lực phán đoán trong dạy học hình học ở trường THCS.
• Áp dụng tư duy phức hợp và kỹ thuật tư duy song song của Edward de Bono giúp phát triển năng lực phán đoán cho học sinh một cách hiệu quả.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế trong việc phát triển năng lực phán đoán, đòi hỏi đổi mới phương pháp và chương trình đào tạo giáo viên.
• Các biện pháp sư phạm đề xuất đã được kiểm nghiệm thực tiễn và cho thấy hiệu quả tích cực trong việc nâng cao năng lực phán đoán và tư duy sáng tạo của học sinh.
• Đề nghị các nhà quản lý, giáo viên và nhà nghiên cứu tiếp tục phát triển và ứng dụng các phương pháp này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toán học tại các trường THCS.

Triển khai rộng rãi các khóa đào tạo giáo viên, áp dụng bài giảng phát triển năng lực phán đoán và tổ chức các hoạt động học tập hợp tác trong năm học tới. Để biết thêm chi tiết và tài liệu hỗ trợ, quý độc giả vui lòng liên hệ với trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chƣơng 2:Một số biện pháp sƣ phạm nhằm góp phần phát triển năng lực phán đoán cho học sinh thông qua dạy học hình học ở trƣờng THCS. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.Tính phức hợp của tƣ duy 1.Khái niệm tư duy Tƣ duy là một trong những biểu hiện tâm lý bậc cao, là quá trình hoạt động nhận thức của cá thể, đƣợc đặc trƣng bởi sự phản ánh hiện thực một cách khái quát và gián tiếp [2]. Tƣ duy là đối tƣợng nghiên cứu của nhiều nghiên cứu liên nghành.Triết học nghiên cứu mối quan hệ giữa vật chất và tƣ duy, khả năng và con đƣờng nhận thức thế giới bằng quá trình tƣ duy. Logic hình thức nghiên cứu các hình thức cơ bản của tƣ duy (khái niệm, phán đoán, suy luận). Xã hội học nghiên cứu quá trình phát triển lịch sử của tƣ duy trong sự phụ thuộc vào cấu trúc xã hội.

Sinh lý học nghiên cứu cơ chế thần kinh của các thao tác tƣ duy. Điều khiển học nghiên cứu tƣ duy nhƣ là một quá trình thông tin, xác định cái những cái chung và cái khác biệt trong hoạt động của máy tính và tƣ duy của con ngƣời. Tâm lý học nghiên cứu tƣ duy nhƣ một hoạt động nhận thức, phân loại các dạng tƣ duy trên cơ sở mức độ khái quát và đặc điểm sử dụng các công cụ, phƣơng tiện trong quá trình tƣ duy, những cái mới đối với chủ thể , mức độ tích cực của chủ thể, mức độ phản ánh hiện thực một cách phù hợp, chính xác nhờ tƣ duy [2]. Ngƣời ta phân ra các loại tƣ duy nhƣ sau:Tƣ duy ngôn ngữ logic, tƣ duy trực quan hình ảnh và tƣ duy trực quan hành động.

Cũng có thể phân ra tƣ duy lý luận và tƣ duy thực tiễn, tƣ duy khoa học và tƣ duy kinh nghiệm; tƣ duy phân tích logic và tƣ duy trực giác; tƣ duy hiện thực và tƣ duy dựa trên trải nghiệm cảm xúc chủ quan thoát ly hiện thực; tƣ duy có chủ định tƣ duy và tƣ duy không chủ định [2]. Theo Vũ Dũng và các quan điểm tâm lý học hiện đại: Tƣ duy con ngƣời đƣợc đặc trƣng bởi sự thống nhất của ý thức và vô thức. Xúc cảm đóng vai trò rất lớn trong hoạt động tƣ duy, nó đảm bảo cho quá trình điều chỉnh, tìm kiếm cách giải quyết nhiệm vụ.Việc nghiên cứu quá trình hình thành mục 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đích là một phần quan trọng trong tâm lý học tƣ duy và tâm lý học nhân cách. Ngƣời ta nghiên cứu những quá trình chuyển những yêu cầu bên ngoài thành mục đích, sự lựa chọn một trong những yêu cầu đƣợc đƣa ra, mối liên hệ giữa việc hình thành mục đích có chủ định và không chủ định, động thái thời giancủa quá trình hình thành mục đích, quá trình chuyển những dự đoán vô thức thành những mục đích có ý thức, quá trình phân tách các mục đích trung gian.

Tƣ duy đƣợc nghiên cứu nhƣ là sự giải thích các phản ứng, sự hiểu ngôn ngữ, sự tác động nhóm và xung đột. Tƣ duy còn là một phần và đối tƣợng của tự ý thức.Một số đặc điểm của tư duy Bohm,D(1990); De Bono,E(1985) và Kahneman,D(2011) đã phát hiện rấ t nhiề u đă ̣c điể m thú vi ̣của tƣ duy. Theo các tác giả này thì quá trình tƣ duy vừa là một quá trình mang tính sinh lý học thần kinh, vừa là một quá trình mang trính trí tuệ vừa mang tính cảm xúc. Quá trình này là một phần trong hệ thống tƣ duy của chúng ta.

Toàn bộ hệ thống tƣ duy của chúng ta đang vận hành thông qua một tập hợp các phản xạ. Tƣ duy là một hệ thống tự tổ chức, mọi sự sáng tạo, cải tiến nếu vẫn nằm trong logic của hệ thống thì không thể thoát ra khỏi hệ thống đó. Khi chỉ sử dụng tƣ duy logic, chúng ta có thể cải tiến vấn đề, đề ra các giả thuyết và tìm kiếm dữ liệu để kiểm tra nó, thế nhƣng không tạo ra đƣợc điều gì thực sự mới. Hệ thống tƣ duy là một tập hợp hết sức tinh vi các phản xạ vô hạn về tiềm năng.

Một khi đã đƣợc nhớ thì ngay cả quá trình logic cũng là một tập hợp các phản xạ.Việc bảo vệ sự vững chắc của hệ thống là một phản xạ tự vệ giúp ngăn ngừa những bằng chứng làm nó yếu đi. Thói quen tƣ duy của chúng ta là đƣa ra các câu trả lời và các lời giải thích nhanh và hợp logic cho các vấn đề cần giải quyết.Trong trƣờng học hiện nay chúng ta thƣờng bị hối thúc phải có câu trả lời và đƣợc khen thƣởng nếu có câu trả lời đúng, vì vậy nếu không có câu trả lời đúng thì chúng phải đối diện với cảm giác khó chịu ở mức độ nào đó. Theo David Bohm: "Con ngƣời có thể bổ sung mãi mãi và cũng có thể 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chỉnh sửa những phản xạ của mình".Chúng ta đƣợc dạy tƣ duy theo cách mọi thứ phải đƣợc làm đứt đoạn, phân loại, bóc tách, cắt rời ra.Điều đó làm tƣ duy chúng ta lâm vào trạng thái hỗn độn.Do vậy bên trong hệ thống tƣ duy của chúng ta có một lỗi, đó là "lỗi hệ thống".Các vấn đề thƣờng xuyên nảy sinh bởi vì mọi ngƣời không theo dõi tƣ duy của mình. Quá trình quan sát tƣ duy của mình giúp ta loại bỏ những phản xạ tự vệ tiêu cực.

Việc quan sát đó giúp hệ thống tƣ duy có lỗi của chúng ta đƣợc nới lỏng ra, làm cho hệ thống này không còn vững chắc nữa, từ đó chúng ta có thể khắc phục đƣợc các lỗi hệ thống của nó [6]. Muốn tạo ra cái thực sự mới, con ngƣời cần thực hiện bƣớc nhảy của tƣ duy, suy đoán, thoát ra khỏi hệ thống cũ để có th ể quay lại khắc phục lỗi của chính hệ thống đó. Khi thực hiện bƣớc nhảy này, chúng ta không có và không cần sự chứng minh logic, mối liên hệ nhân quả cho nó. Những bƣớc nhảy của tƣ duy và các mẫu tƣ duy, các phản xạ đƣợc hình thành có chủ đích sẽ tạo nên tiền đề cần thiết của phán đoán sáng tạo.

Thực hành điều này thƣờng xuyên sẽ tạo nên các mẫu cho sự sáng tạo. Khi thực hiện điều này, chúng ta không kìm nén mà cho phép tồn tại một khoảng trống cho một tƣ duy mới mẻ không bị ràng buộc, cho phép tƣ duy có đƣợc một cuộc đối thoại. Chúng ta không coi hệ thống tƣ duy là một hệ thống vững chắc tuyệt đối mà không gì xâm nhập đƣợc [6]. Sự phán đoán, tri giác không phụ thuộc vào các phản xạ có điều kiện của tƣ duy tạo nên bƣớc nhảy đột biến của sự sáng tạo [8].

Phát triển các ký hiệu và hệ thống, tạo ra các mẫu không phải tự nhiên của tƣ duy cho phép chúng ta có thể thực hiện một cách sáng tạo những công việc đồ sộ và khó khăn. Các mẫu không phải là mẫu tự nhiên của tƣ duy bao gồm: quan điểm, nguyên lý, thói quen, công cụ, cấu trúc của tƣ duy. Các mẫu này đƣợc hình thành một cách có chủ đích là tiền đề, là sự tập dƣợt cho sự sáng tạo. Điều đó có đƣợc bằng cách nuôi dƣỡng các mẫu của tƣ duy sáng tạo mở, nuôi dƣỡng các câu hỏi là tiền đề cho sự sáng tạo [7].Điều này tạo nên nền tảng cho việc phát triển các kỹ năng tƣ duy.

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Quá trình dạy học hợp tác sử dụng các kỹ thuật tƣ duy của De Bono giúp ta hình thành cơ chế ngăn ngừa những phản xạ tự vệ tiêu cực, cho phép quan sát những mâu thuẫn, sự không mạch lạc của tƣ duy. Cho phép những phán đoán vƣợt ra bên ngoài hệ thống xảy ra. Bằ ng cách tác đ ộng vào các phản xạ để làm thay đổi quá trình tƣ du y.Việc chấp nhận và thƣ̣c hiê ̣n nh ững lựa chọn có thể loại trừ lẫn nhau của tƣ duy là một sự biểu hiện đúng đắn của tƣ duy hiệu quả. Tôn trọng tính tất yếu của tƣ duy là cần thiết, nhƣng không có nghĩa là loại trừ tính ngẫu nhiên của nó.

Cần phải có sự tự do vừa mang tính tập thể vừa mang tính cá nhân của tƣ duy. Khi đối thoại nhóm, các cá nhân cần phải đối thoại hợp tác, gạt bỏ việc quá đề cao cái tôi của mỗi cá nhân, loại bỏ cảm giác cái tôi của mỗi cá nhân bị tổn thƣơng khi tranh luận [6]. Chúng ta cũng không thể đào một cái giếng mới bằng cách khoét thật sâu cái giếng mà chúng ta đang có. Cú nhảy của tƣ duy cho phép chúng ta thoát ra khỏi những ý tƣởng và nhận thức đã đƣợc thiết lập để tìm ra những ý tƣởng mới.

Thoát ra khỏi hệ thống đang mắc lỗi của chính chúng ta và bƣớc vào một hệ thống mới [6]. Tính phức hợp của tư duy Theo Edgar Morin: Tính phức hợp là từ ngữ mang tính vấn đề chứ không phải là từ ngữ mang tính giải pháp. Tƣ duy phức hợp có ba đặc tính cốt yếu sau: Thứ nhất: Tính phức hợp được hiểu là những gì liên kết với nhau, đan dệt cùng nhau. Tính phức hợp không loại bỏ tính đơn giản, nó tích hợp trong mình tất thảy những gì làm cho nhận thức trở nên trật tự, tỏ tƣờng rạch ròi và chuẩn xác.

Tính phức hợp không đồng nhất với tính toàn vẹn. Tƣ duy phức hợp làm lộ diện những khớp nối liên hệ các lĩnh vực đã bị tƣ duy đơn giản chia tách tháo rời ra và che đậy những gì kết nối, tƣơng tác. Tƣ duy phức hợp mong muốn đạt đến một tri thức đa diện. Nhƣng nó chấp nhận ngay từ đầu 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] rằng tính toàn vẹn là bất khả dĩ, chấp nhận nguyên lý bất toàn và bất định, chấp nhận mối liên kết giữa các thực thể mà tƣ duy đơn giản nghĩ rằng cần phải phân định.Chấp nhận tính phức hợp cũng là chấp nhận tính mâu thuẫn nội tại của tƣ duy.

Tính phức hợp không phải là chìa khóa để nhận biết vũ trụ mà chỉ là thách thức cần đối mặt. Tƣ duy phức hợp không phải là nhằm để né tránh hoặc thủ tiêu thách thức, mà là để giúp bộc lộ và vƣợt qua thách thức. Tƣ duy phức hợp chấp nhận tính đa chiều, chú trọng liên kết tri thức, thống nhất trong đa dạng. Thứ hai: Tính nhất quán và tính mở của tri thức luận.