Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương sự điện li hóa học 11

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương sự điện li hóa học 11, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Bùi Thị Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Cho Học Sinh Thông Qua Dạy Học Chương Sự Điện Li - Hóa Học 11
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết khoa học
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.7. Phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
• 1.8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.8.3. Phương pháp toán học thống kê
• 1.9. Đóng góp mới của đề tài
• 1.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG SỰ ĐIỆN LI – HÓA HỌC 11
• 2.1. Mục tiêu, nội dung và cấu trúc chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.1. Mục tiêu chương Sự điện li- Hóa học 11
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung của chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.3. Một số lưu ý khi dạy học chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.4. Vận dụng dạy học hợp tác trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.4.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học hợp tác
• 2.1.4.2. Vận dụng dạy học hợp tác nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
• 2.1.4.3. Những nội dung có thể dạy học hợp tác trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.5. Vận dụng dạy học theo góc trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.5.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học theo góc
• 2.1.5.2. Yêu cầu về tổ chức dạy học theo góc
• 2.1.5.3. Những nội dung có thể dạy học theo góc trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.6. Vận dụng dạy học dự án trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.6.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học dự án
• 2.1.6.2. Yêu cầu về tổ chức dạy học dự án
• 2.1.6.3. Những nội dung có thể dạy học dự án trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.7. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực hợp tác của học sinh trung học phổ thông
• 2.1.7.1. Các tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực hợp tác
• 2.1.7.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực hợp tác cho học sinh
• 2.1.7.3. Thiết kế một số bài dạy học minh họa
• 2.1.7.3.1. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học theo góc
• 2.1.7.3.2. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học dự án
• 2.1.7.3.3. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học hợp tác
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp xử lí và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Với các cơ quan quản lí và trường trung học phổ thông
• 4.2. Với giáo viên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Hóa học 11

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn Hóa học, việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, khả năng giao tiếp và tư duy phản biện. Chương trình giáo dục hiện nay yêu cầu giáo viên phải áp dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy tối đa khả năng của học sinh.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của năng lực hợp tác

Năng lực hợp tác được hiểu là khả năng làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu chung. Trong bối cảnh giáo dục, năng lực này giúp học sinh phát triển kỹ năng xã hội, khả năng giao tiếp và tư duy phản biện. Việc phát triển năng lực hợp tác không chỉ có lợi cho học sinh trong học tập mà còn trong cuộc sống sau này.

1.2. Vai trò của giáo viên trong việc phát triển năng lực hợp tác

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn và tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực hợp tác. Họ cần thiết kế các hoạt động học tập khuyến khích sự tương tác giữa các học sinh, từ đó giúp họ học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Hóa học 11

Mặc dù việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Hóa học 11 mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Những thách thức này có thể đến từ cả phía học sinh lẫn giáo viên.

2.1. Sự khác biệt trong trình độ học sinh

Trong một lớp học, học sinh có trình độ và khả năng tư duy khác nhau. Điều này có thể gây khó khăn trong việc tổ chức các hoạt động hợp tác, khi mà một số học sinh có thể không theo kịp tiến độ của nhóm.

2.2. Thiếu kỹ năng làm việc nhóm

Nhiều học sinh chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng làm việc nhóm, dẫn đến việc họ không biết cách tương tác hiệu quả với bạn bè. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của các hoạt động học tập hợp tác.

III. Phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực hợp tác

Để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Hóa học 11, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm.

3.1. Dạy học hợp tác

Dạy học hợp tác là phương pháp mà học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề. Phương pháp này khuyến khích sự tương tác và giao tiếp giữa các học sinh, từ đó phát triển năng lực hợp tác của họ.

3.2. Dạy học theo góc

Dạy học theo góc cho phép học sinh tham gia vào các hoạt động học tập khác nhau, từ đó phát huy tính chủ động và sáng tạo. Phương pháp này cũng giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

3.3. Dạy học dự án

Dạy học dự án là một phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực hợp tác. Học sinh sẽ làm việc theo nhóm để thực hiện một dự án cụ thể, từ đó rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực hợp tác

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy Hóa học 11 đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh tham gia vào các hoạt động hợp tác có xu hướng học tốt hơn và phát triển kỹ năng xã hội tốt hơn.

4.1. Kết quả từ các trường học

Nhiều trường học đã áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong năng lực hợp tác của học sinh. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết cách làm việc nhóm hiệu quả.

4.2. Đánh giá năng lực hợp tác của học sinh

Việc đánh giá năng lực hợp tác của học sinh thông qua các hoạt động nhóm giúp giáo viên có cái nhìn rõ hơn về sự phát triển của học sinh. Các tiêu chí đánh giá cần được xây dựng rõ ràng để đảm bảo tính khách quan.

V. Kết luận và tương lai của phát triển năng lực hợp tác trong giáo dục Hóa học

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh Hóa học 11 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng xã hội cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương lai của giáo dục Hóa học

Trong tương lai, giáo dục Hóa học cần tiếp tục đổi mới và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh. Điều này sẽ giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn cho những thách thức trong cuộc sống.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị các kỹ năng cần thiết để áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Họ cũng cần thường xuyên cập nhật kiến thức và kinh nghiệm để nâng cao chất lượng giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc phát triển năng lực hợp tác (NLHT) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo điều tra tại một số trường THPT ở Hà Nội, chỉ có khoảng 25% học sinh thể hiện năng lực hợp tác ở mức khá và tốt, trong khi hơn 70% còn lại ở mức trung bình hoặc yếu kém. Môn Hóa học, đặc biệt chương trình Sự điện li lớp 11, với tính chất thực nghiệm và tổng hợp cao, là một lĩnh vực phù hợp để vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển NLHT cho học sinh.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc vận dụng các phương pháp dạy học hợp tác (DHHT), dạy học theo góc (DHTG) và dạy học dự án (DHDA) trong dạy học chương Sự điện li nhằm phát triển NLHT cho học sinh, qua đó nâng cao hiệu quả học tập và chất lượng dạy học môn Hóa học tại các trường THPT. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong chương trình Hóa học lớp 11, thực nghiệm tại hai trường THPT ở Hà Nội trong năm học 2018-2019.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, góp phần nâng cao kỹ năng hợp tác, tư duy khoa học và thái độ tích cực đối với môn Hóa học. Các chỉ số đánh giá NLHT và kết quả học tập được sử dụng làm metrics để đo lường hiệu quả của các phương pháp dạy học tích cực được áp dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về năng lực hợp tác và phương pháp dạy học tích cực. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành qua quá trình học tập, bao gồm kiến thức, kỹ năng và thái độ. NLHT được định nghĩa là khả năng tương tác tích cực, tự giác và có trách nhiệm trong hoạt động nhóm nhằm đạt mục tiêu chung.

Ba phương pháp dạy học tích cực được vận dụng gồm:

• Dạy học hợp tác (DHHT): Tổ chức học sinh thành nhóm nhỏ, phân công nhiệm vụ rõ ràng, khuyến khích sự phụ thuộc tích cực và trách nhiệm cá nhân trong nhóm.
• Dạy học theo góc (DHTG): Học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí trong lớp học, phù hợp với phong cách học tập cá nhân, giúp học sâu và phát triển kỹ năng đa dạng.
• Dạy học dự án (DHDA): Học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, kết hợp lý thuyết và thực hành, tạo ra sản phẩm cụ thể, phát triển năng lực tự học, hợp tác và sáng tạo.

Các khái niệm chính bao gồm: năng lực hợp tác, phương pháp dạy học tích cực, đánh giá năng lực qua quan sát, hồ sơ học tập, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp lý luận và thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ khảo sát 24 giáo viên và 40 học sinh tại 4 trường THPT ở Hà Nội; thực nghiệm sư phạm tại 2 trường THPT Nguyễn Trãi – Thường Tín và Quảng Oai – Ba Vì với 4 lớp học (2 lớp thực nghiệm, 2 lớp đối chứng).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, phân phối tần số, phân tích so sánh kết quả kiểm tra và đánh giá năng lực hợp tác qua bảng kiểm quan sát, phiếu hỏi và bài kiểm tra.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu diễn ra trong năm học 2018-2019, gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, thiết kế giáo án và công cụ đánh giá, thực nghiệm sư phạm, thu thập và xử lý dữ liệu, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp.

Cỡ mẫu được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và khả năng kiểm định giả thuyết khoa học. Phương pháp chọn mẫu kết hợp ngẫu nhiên và theo tiêu chí nhằm đảm bảo tính khách quan và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và vận dụng phương pháp dạy học tích cực của giáo viên:

   • 100% giáo viên được khảo sát biết đến các phương pháp DHHT, DHTG và DHDA.
   • Tuy nhiên, chỉ có 12,05% giáo viên thường xuyên áp dụng DHHT, 0% thường xuyên áp dụng DHTG và DHDA; phần lớn áp dụng thỉnh thoảng hoặc hiếm khi.
   • 70,83% giáo viên đánh giá việc phát triển NLHT cho học sinh là rất quan trọng, nhưng 75% cho rằng năng lực hợp tác của học sinh hiện nay ở mức trung bình hoặc yếu kém.

2. Thực trạng học sinh về năng lực hợp tác và thái độ học tập:

   • 42,5% học sinh không thích học môn Hóa học, phần lớn do phương pháp dạy truyền thống, thuyết trình – vấn đáp chiếm 87,5%.
   • Khi học theo các phương pháp tích cực, 65% học sinh thể hiện sự hứng thú (37,5% rất thích, 27,5% thích).
   • 75% học sinh nhận thức việc phát triển NLHT là cần thiết hoặc rất cần thiết.

3. Kết quả thực nghiệm sư phạm:

   • Lớp thực nghiệm áp dụng DHHT, DHTG và DHDA có mức tăng điểm trung bình các bài kiểm tra cao hơn 15-20% so với lớp đối chứng.
   • Đánh giá năng lực hợp tác qua bảng kiểm quan sát và phiếu hỏi cho thấy sự cải thiện rõ rệt về kỹ năng giao tiếp, phân công công việc, và giải quyết xung đột trong nhóm.
   • Tỷ lệ học sinh đạt mức năng lực hợp tác tốt tăng từ 8,33% lên khoảng 40% sau thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc vận dụng đồng thời các phương pháp dạy học tích cực DHHT, DHTG và DHDA trong chương trình Sự điện li – Hóa học 11 có tác động tích cực đến việc phát triển NLHT cho học sinh. Nguyên nhân chính là do các phương pháp này tạo điều kiện cho học sinh tham gia tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo và kỹ năng làm việc nhóm.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học trong môn Hóa học. Việc thiết kế giáo án phù hợp với nội dung chương trình và điều kiện thực tế lớp học là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối điểm kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và đối chứng, bảng tổng hợp đánh giá năng lực hợp tác trước và sau thực nghiệm, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và tiến bộ của học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học tích cực:

   • Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về DHHT, DHTG và DHDA.
   • Mục tiêu: 80% giáo viên THPT thành thạo vận dụng các phương pháp này trong 2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Sở GD&ĐT, các trường đại học sư phạm.

2. Xây dựng và phổ biến bộ giáo án mẫu áp dụng các phương pháp tích cực trong chương trình Hóa học lớp 11:

   • Thiết kế giáo án minh họa cho từng bài học trong chương Sự điện li.
   • Mục tiêu: Hỗ trợ giáo viên giảm thời gian chuẩn bị, nâng cao chất lượng giảng dạy.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ GD&ĐT, các trung tâm phát triển chương trình.

3. Cải thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học tích cực:

   • Đầu tư phòng học, thiết bị thí nghiệm, tài liệu học tập đa dạng.
   • Mục tiêu: 100% trường THPT có đủ điều kiện tối thiểu trong 3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Các cấp quản lý giáo dục, nhà trường.

4. Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực hợp tác học sinh:

   • Áp dụng các công cụ đánh giá đa dạng như bảng kiểm quan sát, phiếu tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng.
   • Mục tiêu: Đánh giá liên tục, phản hồi kịp thời để điều chỉnh phương pháp dạy học.
   • Chủ thể thực hiện: Giáo viên, tổ chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên môn Hóa học THPT:

   • Lợi ích: Nắm bắt phương pháp dạy học tích cực, thiết kế giáo án phát triển NLHT.
   • Use case: Áp dụng trong giảng dạy chương trình Sự điện li để nâng cao hiệu quả học tập.

2. Cán bộ quản lý giáo dục:

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và giải pháp đổi mới phương pháp dạy học.
   • Use case: Lập kế hoạch đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất phù hợp.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Hóa học:

   • Lợi ích: Tham khảo cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực hợp tác.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, chuẩn bị nghiệp vụ sư phạm.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục:

   • Lợi ích: Cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đổi mới chương trình và phương pháp dạy học.
   • Use case: Định hướng phát triển giáo dục phổ thông theo hướng năng lực.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học hợp tác là gì và có ưu điểm gì?
   Phương pháp dạy học hợp tác là tổ chức học sinh thành nhóm nhỏ để cùng thực hiện nhiệm vụ học tập, phát huy sự phụ thuộc tích cực và trách nhiệm cá nhân. Ưu điểm gồm tăng cường sự tham gia, phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và nâng cao hiệu quả học tập.

2. Làm thế nào để đánh giá năng lực hợp tác của học sinh?
   Có thể đánh giá qua quan sát hành vi trong nhóm, hồ sơ học tập, phiếu tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng. Việc đánh giá cần liên tục và đa dạng để phản ánh chính xác năng lực hợp tác.

3. Tại sao dạy học theo góc phù hợp với môn Hóa học?
   Dạy học theo góc cho phép học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau theo phong cách học tập cá nhân, phù hợp với tính chất thực nghiệm và đa dạng của môn Hóa học, giúp học sâu và phát triển kỹ năng toàn diện.

4. Những khó khăn phổ biến khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là gì?
   Bao gồm hạn chế về thời gian, cơ sở vật chất, năng lực tổ chức của giáo viên và sự tự giác của học sinh. Việc chuẩn bị giáo án và công cụ đánh giá cũng đòi hỏi công sức lớn.

5. Làm thế nào để khắc phục khó khăn khi áp dụng dạy học dự án?
   Cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kế hoạch, hỗ trợ kỹ năng công nghệ thông tin cho học sinh, thiết kế sản phẩm phù hợp và tổ chức đánh giá hiệu quả. Giáo viên cần được đào tạo bài bản và có thái độ tích cực.

Kết luận

• Vận dụng đồng thời các phương pháp DHHT, DHTG và DHDA trong dạy học chương Sự điện li – Hóa học 11 giúp phát triển năng lực hợp tác cho học sinh một cách hiệu quả.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về kỹ năng hợp tác và kết quả học tập của học sinh lớp thực nghiệm so với lớp đối chứng.
• Giáo viên cần được đào tạo và hỗ trợ để áp dụng thành thạo các phương pháp dạy học tích cực.
• Cơ sở vật chất và công cụ đánh giá năng lực hợp tác cần được đầu tư và hoàn thiện đồng bộ.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng thực nghiệm, hoàn thiện giáo án và công cụ đánh giá, đồng thời phổ biến kết quả nghiên cứu đến các trường THPT trên toàn quốc.

Hành động ngay: Các nhà quản lý và giáo viên hãy bắt đầu triển khai đào tạo và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao năng lực hợp tác và chất lượng giáo dục môn Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, lập luận, dự đoán, chứng minh hay bác bỏ giả thuyết bằng thực nghiệm, mô hình hóa, giải thích…, các kĩ năng giao tiếp, hợp tác, đánh giá và ra quyết định [8]. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tƣ duy độc lập của ngƣời học. Các môn học áp dụng phƣơng pháp tích cực hóa hoạt động của ngƣời học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hƣớng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trƣờng học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề nhằm khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện tiềm năng của bản thân và phát triển [8].

Học sinh tự tìm tòi kiến thức, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức, bồi dƣỡng phẩm chất, năng lực thông qua các hoạt động học tập dƣới sự chỉ đạo, tổ chức, hƣớng dẫn của giáo viên; học sinh đƣợc trình bày và bảo vệ ý kiến của mình, đƣợc lắng nghe và phản biện ý kiến của bạn, nhất là khi tham gia các hoạt động xã hội, trải nghiệm sáng tạo; khắc phục lối truyền đạt áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tạo điều kiện cho học sinh đƣợc học tập qua các nguồn học liệu đa dạng, phong phú trong xã hội. Từ đó phát triển năng lực tự học và chuẩn bị tâm thế cho học tập suốt đời. PPDH phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của ngƣời học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin.), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tƣ duy.

Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phƣơng pháp chung và phƣơng pháp đặc thù của môn học để thực hiện. Tuy nhiên phải đảm bảo đƣợc nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hƣớng dẫn của giáo viên”. Việc sử dụng PPDH gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học. Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tƣợng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức thích hợp nhƣ học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp.

Cần chuẩn bị tốt về phƣơng pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho ngƣời học. Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định. Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và phù hợp với đối tƣợng học sinh. Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Việc đổi mới PPDH theo định hƣớng phát triển năng lực thể hiện qua bốn đặc trƣng cơ bản sau: Một, dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp học sinh tự khám phá những điều chƣa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức đƣợc sắp đặt sẵn. Giáo viên là ngƣời tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn. Hai, chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa (SGK) và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới. Định hƣớng cho học sinh cách tƣ duy nhƣ phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tƣơng tự, quy lạ về quen… để dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo.

Ba, tăng cƣờng phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi trƣờng giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung. Bốn, chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học). Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thức nhƣ theo lời giải/đáp án mẫu, theo hƣớng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìm đƣợc nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót. Năng lực và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trung học phổ thông 1.

Năng lực của học sinh 1. Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực có nguồn gốc Latinh: “competentia” có nghĩa là “gặp gỡ”. Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực, tùy theo cơ sở lựa chọn để tiếp cận khái niệm này. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng khái niệm năng lực đƣa ra ra trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông Chƣơng trình tổng thể của Bộ GD&ĐT ban hành ngày 26/12/2018.

10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bộ GD&ĐT xác định: “Năng lực là thuộc tính cá nhân đƣợc hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con ngƣời huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác nhƣ hứng thú, niềm tin, ý chí,… thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [8]. Cấu trúc năng lực Có nhiều mô hình cấu trúc năng lực khác nhau. Theo [1], cấu trúc chung của các NL gồm: NL chuyên môn, NL phƣơng pháp, NL xã hội và NL cá thể, đƣợc mô tả bằng sơ đồ sau: Sơ đồ 1. Cấu trúc chung của năng lực Cấu trúc NL NL cá thể NL chuyên môn NL xã hội NL phƣơng pháp NL hành động Nhƣ vậy, giáo dục định hƣớng phát triển NL không chỉ nhằm mục tiêu phát triển NL chuyên môn bao gồm tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển NL phƣơng pháp, NL xã hội và NL cá thể.

Những NL này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ. NL hành động đƣợc hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các năng lực này. Các đặc điểm của năng lực Năng lực có các đặc điểm sau: - Năng lực thể hiện những đặc thù tâm lí, sinh lí khác biệt của cá nhân, chịu ảnh hƣởng của yếu tố bẩm sinh di truyền về mặt sinh học, đồng thời chịu tác động của những điều kiện của môi trƣờng sống. - Năng lực chỉ có thể quan sát đƣợc qua hoạt động của cá nhân ở các tình huống nhất định.

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Xét về mặt hình thức, năng lực thƣờng tồn tại dƣới hai dạng: năng lực cốt lõi và năng lực chuyên biệt. + Năng lực cốt lõi: là năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kỳ ai cũng cần phải có để sống, học tập và làm việc hiệu quả. + Năng lực chuyên biệt: là năng khiếu chỉ có ở một số ngƣời [8]. - Năng lực đƣợc hình thành và phát triển trong và ngoài nhà trƣờng.

- Năng lực và các thành tố của nó không bất biến mà có thể thay đổi từ năng lực sơ đẳng, thụ động tới năng lực bậc cao mang tính tự chủ cá nhân. - Năng lực đƣợc hình thành và phát triển liên tục trong suốt cuộc đời con ngƣời. Một số năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông. Theo chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ giáo dục và đào tạo công bố ngày 26/12/2018, các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho HS THPT là: NL tự học và tự hoàn thiện, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo.

Bên cạnh đó, yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù của HS bao gồm: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ và NL thể chất. Theo chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể môn Hóa học của Bộ giáo dục và đào tạo công bố [9], các năng lực cần hình thành và phát triển cho HS THPT nhƣ sau: - Năng lực nhận thức kiến thức hóa học: Nhận thức đƣợc các kiến thức cơ sở về cấu tạo chất; các quá trình hoá học; các dạng năng lƣợng và bảo toàn năng lƣợng; một số chất hoá học cơ bản và chuyển hoá hoá học; một số ứng dụng của hoá học trong đời sống và sản xuất. - Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dƣới góc độ hóa học: Quan sát, thu thập thông tin; phân tích, xử lí số liệu; giải thích; dự đoán đƣợc kết quả nghiên cứu một số sự vật, hiện tƣợng trong tự nhiên và đời sống. - Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng đƣợc kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết một số vấn đề trong học tập, nghiên cứu khoa học và một số tình huống cụ thể trong thực tiễn [9].

Luận văn này, chúng tôi nghiên cứu việc phát triển NLHT cho HS thông qua việc sử dụng PPDH tích cực. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các phương pháp đánh giá năng lực Đánh giá năng lực trong dạy và học tích cực đòi hỏi phải nhìn nhận HS nhƣ một “tổng thể” toàn diện. Để đánh giá năng lực của ngƣời học cần nhấn mạnh đến đánh giá quá trình học.

Việc đánh giá quá trình học kết hợp đánh giá kết quả học sẽ đem lại những thông tin phản hồi để cả ngƣời dạy và ngƣời học điều chỉnh hoạt động dạy và học của mình. Đánh giá quá trình có thể thực hiện thông qua quan sát các ứng xử của HS trong các vấn đề, nhiệm vụ, tình huống học tập, qua phân tích hồ sơ học tập của HS, qua các bài kiểm tra nói hoặc viết, qua đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá của mỗi HS. Muốn đánh giá đƣợc năng lực của HS, GV cần phải có năng lực đánh giá – một năng lực nghề nghiệp. Phần cốt lõi của năng lực đánh giá là hệ thống kĩ năng đƣợc sử dụng trong tiến trình thực hiện đánh giá liên tục (on – going assessment) quá trình học tập và dạy học.

Trong dạy học tích cực, chúng ta có thể sử dụng các phƣơng pháp đánh giá sau để đánh giá năng lực HS: [4], [6].