Skkn phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh thpt thông qua hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong dạy học chủ đề chế biến lương thực thực phẩm

Khám phá cách phát triển năng lực và phẩm chất học sinh THPT qua hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Hoàng Thị Hải Yến
• Trường học: Trường THPT Anh Sơn I
• Chuyên ngành: Công nghệ
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Học Sinh THPT Qua Trải Nghiệm Chế Biến Thực Phẩm An Toàn
• Loại tài liệu: sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2021 - 2022
• Địa điểm: Anh Sơn

Mục lục chi tiết

• 1. Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. Phần 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lí luận của đề tài
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.3. Một số giải pháp phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh thông qua dạy học dự án kết hợp hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn trong dạy học chủ đề “Chế biến lương thực và thực phẩm” - Công nghệ 10
• 2.3.1. Phân tích cấu trúc nội dung chủ đề “Chế biến lương thực và thực phẩm” môn Công nghệ 10
• 2.3.2. Xây dựng bảng mô tả về các mức độ cần đạt của chủ đề nhằm phát triển năng lực học sinh
• 2.3.3. Hệ thống câu hỏi định hướng dạy học chủ đề
• 2.3.4. Thiết kế các dự án dạy học chủ đề “Chế biến lương thực và thực phẩm” Công nghệ 10 nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng
• 2.3.5. Thiết kế các hoạt động dạy học dự án theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.3.6. Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm tra, đánh giá học sinh trong chủ đề
• 2.4. Thực nghiệm sư phạm
• 2.5. Ý nghĩa của đề tài
• 2.6. Khả năng ứng dụng, triển khai kết quả sáng kiến kinh nghiệm
• 2.7. Bài học kinh nghiệm
• 3. Phần 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Kết luận
• 3.2. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phát triển năng lực học sinh THPT

Đề tài tập trung vào phát triển năng lực học sinh THPT thông qua trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc kết hợp lý thuyết với thực hành, đặc biệt là thông qua các dự án và hoạt động trải nghiệm, mang lại hiệu quả cao hơn trong việc hình thành kỹ năng sống học sinh THPT. Các hoạt động này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức về an toàn thực phẩm, vệ sinh an toàn thực phẩm trường học, và giáo dục dinh dưỡng, mà còn rèn luyện khả năng tự lập, khả năng giải quyết vấn đề, và làm việc nhóm. Kết quả nghiên cứu cho thấy, học sinh tham gia tích cực hơn, thể hiện rõ sự phát triển toàn diện về nhận thức và kỹ năng.

1.1. Phân tích năng lực đạt được

Nghiên cứu đánh giá năng lực học sinh THPT thông qua việc đánh giá năng lực học sinh. Các chỉ số được sử dụng bao gồm kết quả học tập, sự tham gia tích cực vào các hoạt động, và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Học sinh được khuyến khích tự đánh giá quá trình học tập của mình, góp phần nâng cao tự chủ và khả năng phản biện. Kỹ năng số sống được rèn luyện thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin trong quá trình nghiên cứu và trình bày sản phẩm. Việc phân tích vấn đề và quản lý thời gian cũng được nhấn mạnh, qua đó học sinh học được cách lập kế hoạch và tổ chức thời gian hiệu quả trong quá trình thực hiện dự án. Đặc biệt, giáo dục kỹ năng về chế biến món ăn ngon và kỹ thuật chế biến giúp học sinh không chỉ hiểu về thực phẩm sạch mà còn có thể tự tay chế biến những món ăn an toàn, bổ dưỡng cho bản thân và gia đình.

1.2. Mô hình giáo dục trải nghiệm

Đề tài đề xuất một mô hình giáo dục dựa trên giáo dục trải nghiệm, kết hợp giáo dục STEM và giáo dục nghề nghiệp. Giáo án thực hành được thiết kế chi tiết, hướng dẫn học sinh từng bước trong quá trình chế biến thực phẩm, từ việc lựa chọn nguyên liệu đến bảo quản thành phẩm. Thực hành nấu ăn không chỉ là kỹ năng đơn thuần mà còn là cơ hội để học sinh rèn luyện tư duy sáng tạo và khả năng ứng dụng công nghệ. Việc sử dụng công thức chế biến đa dạng và quy trình chế biến hợp lý giúp học sinh phát triển khả năng thích ứng và giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Bài học thực tiễn này góp phần hình thành phẩm chất cần thiết cho học sinh trong cuộc sống hiện đại.

II. Trải nghiệm học tập và chế biến thực phẩm

Nội dung chính tập trung vào trải nghiệm học tập thông qua chế biến thực phẩm. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong việc nâng cao hiệu quả học tập. Các dự án học tập được thiết kế nhằm giúp học sinh vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm cụ thể. Học sinh được tham gia vào toàn bộ quá trình, từ khâu lên ý tưởng, thực hiện, đến trình bày và đánh giá sản phẩm. Điều này giúp rèn luyện kỹ năng thực hành, kỹ năng hợp tác, và khả năng trình bày. Việc thực hiện dự án liên quan đến an toàn thực phẩm giúp nâng cao nhận thức về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, nguồn thực phẩm sạch, và ý thức bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2.1. Thiết kế hoạt động trải nghiệm

Các hoạt động trải nghiệm được thiết kế dựa trên nguyên tắc khuyến khích học tập. Học sinh được tự do lựa chọn chủ đề, nguyên liệu và phương pháp chế biến. Thực hành khoa học được kết hợp với thực hành nấu ăn, giúp học sinh hiểu rõ hơn về quá trình chuyển hóa thức ăn và tác động của nó đến sức khỏe. Giáo dục trải nghiệm này tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy sáng tạo, khả năng làm việc độc lập, và khả năng hợp tác. Chương trình giáo dục được thiết kế linh hoạt, đáp ứng nhu cầu và năng lực của từng học sinh. Việc đào tạo kỹ năng sống thông qua hoạt động này giúp học sinh tự tin hơn trong cuộc sống.

2.2. Đánh giá hiệu quả trải nghiệm

Hiệu quả của hoạt động trải nghiệm được đánh giá dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm: sự tham gia tích cực của học sinh, chất lượng sản phẩm, khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn, và sự thay đổi trong nhận thức về an toàn thực phẩm. Sức khỏe học đường được xem là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả của chương trình. Dữ liệu được thu thập thông qua quan sát, phỏng vấn, và phân tích sản phẩm của học sinh. Việc phát triển cá nhân của học sinh được đặt lên hàng đầu. Kết quả cho thấy hoạt động trải nghiệm đem lại hiệu quả tích cực trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của học sinh.

III. Thực phẩm an toàn và sức khỏe học đường

Một phần quan trọng của đề tài là vấn đề thực phẩm an toàn và sức khỏe học đường. Nghiên cứu nhấn mạnh mối liên hệ mật thiết giữa chế độ ăn uống và sức khỏe. Học sinh được trang bị kiến thức về vệ sinh an toàn thực phẩm, cách lựa chọn và bảo quản thực phẩm an toàn, cũng như biện pháp phòng tránh ngộ độc thực phẩm. An toàn thực phẩm trường học được đặc biệt chú trọng. Giáo dục sức khỏe học đường được tích hợp trong quá trình thực hiện dự án, giúp học sinh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc ăn uống lành mạnh và duy trì lối sống khoa học.

3.1. An toàn thực phẩm và ngộ độc thực phẩm

Đề tài đề cập đến thực trạng ngộ độc thực phẩm tại Việt Nam và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Học sinh được cung cấp kiến thức về các loại thực phẩm không an toàn, nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm, và cách phòng tránh. Việc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm được coi là một phần không thể thiếu trong chương trình giáo dục. Học sinh được khuyến khích chia sẻ kiến thức với gia đình và cộng đồng, góp phần nâng cao nhận thức chung về vấn đề này. Vệ sinh an toàn thực phẩm không chỉ là kiến thức lý thuyết mà còn là kỹ năng thực hành cần thiết trong cuộc sống.

3.2. Ứng dụng trong giáo dục

Đề tài có giá trị thực tiễn cao, có thể ứng dụng rộng rãi trong chương trình giáo dục phổ thông. Giáo dục dinh dưỡng được tích hợp một cách tự nhiên trong quá trình học tập. Chế biến lương thực thực phẩm không chỉ là môn học đơn thuần mà còn là phương tiện để giáo dục kỹ năng sống, ý thức trách nhiệm, và tình yêu lao động. Đề tài cung cấp những gợi ý thiết thực cho giáo viên trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệm. Việc nâng cao kỹ năng và phát triển năng lực của học sinh là mục tiêu chính của đề tài.

Nội dung chính

Dưới đây là bản phân tích và bài viết Content SEO chi tiết cho tài liệu sáng kiến kinh nghiệm: "Phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh THPT thông qua hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong dạy học chủ đề 'Chế biến lương thực, thực phẩm' – Công nghệ 10".

---

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Vấn đề và câu hỏi nghiên cứu chính

1. Làm thế nào để đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ 10 từ truyền thụ lý thuyết một chiều sang mô hình phát triển năng lực và phẩm chất người học?
2. Quy trình thiết kế và tích hợp dạy học dự án gắn liền với hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn được tiến hành như thế nào?
3. Làm sao để nâng cao ý thức, trách nhiệm và kỹ năng của học sinh trong việc nhận diện thực phẩm bẩn, phòng tránh ngộ độc thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng?
4. Xây dựng bộ công cụ kiểm tra, đánh giá đa chiều (đánh giá quá trình, sản phẩm, đánh giá chéo) cho chủ đề dạy học trải nghiệm như thế nào để đảm bảo tính khách quan và khoa học?

2. Thuật ngữ chuyên ngành quan trọng (Keywords)

1. Dạy học dự án (Project-Based Learning)
2. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo (Experiential Learning)
3. Năng lực đặc thù môn Công nghệ
4. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
5. Năng lực tự chủ và tự học
6. Năng lực giao tiếp và hợp tác
7. Vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP)
8. Phẩm chất trách nhiệm
9. Quy trình chế biến lương thực, thực phẩm
10. Tinh bột sắn
11. Thanh trùng và bài khí
12. Phẩm màu tự nhiên
13. Rubric đánh giá năng lực
14. Đánh giá chéo đồng đẳng
15. Thực nghiệm sư phạm
16. Giáo dục phổ thông 2018
17. Ngộ độc thực phẩm cấp tính và mạn tính
18. Sơ đồ tư duy kiến thức

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

1. Mô hình hóa quy trình dạy học trải nghiệm thực tế: Xây dựng cấu trúc bài học 4 tiết kết hợp 1 tuần trải nghiệm tại địa phương (nhà máy tinh bột sắn, cơ sở xay xát gạo, gian bếp gia đình), giải quyết triệt để tình trạng dạy học "chay".
2. Tích hợp giáo dục kỹ năng sống và trách nhiệm cộng đồng: Lồng ghép giáo dục đạo đức tiêu dùng, văn hóa ẩm thực an toàn và sứ mệnh tuyên truyền viên "nói không với thực phẩm bẩn" vào nội dung môn học.
3. Bộ công cụ đánh giá năng lực toàn diện: Thiết kế hệ thống tiêu chí chấm điểm chi tiết từ khâu chuẩn bị, quy trình thực hiện, chất lượng sản phẩm đến kỹ năng phản biện và báo cáo nhóm.
4. Minh chứng thực nghiệm thuyết phục: Kết quả kiểm chứng trên 254 học sinh cho thấy sự vượt trội rõ rệt về điểm số, mức độ hứng thú học tập và mức độ hình thành năng lực cốt lõi.

---

BƯỚC 2: CONTENT SEO CHI TIẾT

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề mất an toàn vệ sinh thực phẩm hiện nay đang là hồi chuông cảnh báo lớn đối với toàn xã hội. Hàng năm, các vụ ngộ độc thực phẩm tại trường học và khu công nghiệp vẫn diễn biến phức tạp. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Chương trình Giáo dục phổ thông mới, việc chuyển dịch phương pháp giảng dạy từ truyền thụ thụ động sang phát triển năng lực người học là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, tại nhiều trường THPT khu vực miền núi, môn Công nghệ vẫn bị xem là môn phụ, phương pháp dạy học chưa khơi dậy được hứng thú và kỹ năng thực tế của học sinh.

Tài liệu sáng kiến kinh nghiệm "Phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh THPT thông qua hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong dạy học chủ đề 'Chế biến lương thực, thực phẩm' – Công nghệ 10" ra đời nhằm giải quyết khoảng trống này. Nghiên cứu được thực hiện bởi nhóm tác giả Hoàng Thị Hải Yến, Phạm Thị Thanh Thái và Nguyễn Thị Châu (Trường THPT Anh Sơn I, Nghệ An). Nhóm tác giả đã lựa chọn phương pháp dạy học dự án kết hợp với hoạt động trải nghiệm sáng tạo thực tế. Cách tiếp cận này giúp học sinh vừa nắm vững tri thức khoa học, vừa trực tiếp thực hành tạo ra các sản phẩm nông nghiệp an toàn phục vụ đời sống.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học trải nghiệm và an toàn thực phẩm

Trong thời đại kinh tế thị trường, các loại thực phẩm sử dụng hóa chất bảo quản, phẩm màu công nghiệp độc hại tràn lan đang đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Tình trạng ngộ độc cấp tính và các bệnh mãn tính nguy hiểm như ung thư, tim mạch có xu hướng gia tăng rõ rệt. Nhận thức của học sinh, đặc biệt là ở khu vực nông thôn và miền núi, về an toàn thực phẩm vẫn còn nhiều hạn chế. Do đó, giáo dục ý thức bảo vệ sức khỏe thông qua chương trình chính khóa mang tính cấp thiết sâu sắc.

Về mặt lý luận, dạy học dự án và hoạt động trải nghiệm sáng tạo là phương thức tổ chức dạy học tích cực tiêu biểu. Phương pháp này yêu cầu người học thực hiện các nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn kết lý thuyết với thực tế. Học sinh được trực tiếp tham gia vào các khâu tìm kiếm dữ liệu, chế biến, tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh và báo cáo trước tập thể.

                                  TIẾP CẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC
    Dạy học dự án (PBL)                                            Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
  - Nhiệm vụ học tập phức hợp                                    - Trực tiếp tham gia hoạt động thực tiễn
  - Kết hợp lý thuyết và thực hành                               - Trải nghiệm tại gia đình & địa phương
  - Tạo sản phẩm trưng bày, báo cáo                              - Khơi dậy hứng thú, rèn luyện kỹ năng sống

Khảo sát thực tiễn tại các trường THPT miền Tây Nghệ An trước khi áp dụng đề tài cho thấy:

• 80% giáo viên nhận định phương pháp tích cực là rất cần thiết, nhưng 90% chưa từng tổ chức dạy học gắn với giáo dục an toàn thực phẩm.
• 79.5% học sinh cảm thấy không hứng thú với môn học do nặng tính lý thuyết.
• 82.5% học sinh bày tỏ mong muốn được học tập qua các hình thức trải nghiệm thực tế.

Thực trạng này chứng minh việc xây dựng các dự án học tập mở là giải pháp đón đầu xu thế đổi mới giáo dục hiện nay.

Quy trình thiết kế và tổ chức các dự án trải nghiệm chế biến thực phẩm

Chủ đề "Chế biến lương thực và thực phẩm" (Công nghệ 10) được cấu trúc trong thời lượng 4 tiết kết hợp với 1 tuần tự học và trải nghiệm. Giáo viên đã thiết kế 2 dự án trọng tâm với quy trình chặt chẽ gồm 3 giai đoạn:

1. Dự án 1: Chế biến lương thực an toàn

• Mục tiêu: Nắm vững quy trình chế biến gạo từ thóc, quy trình chế biến tinh bột sắn.
• Hoạt động: Học sinh trực tiếp đến khảo sát các cơ sở xay xát gạo tại địa phương và Nhà máy tinh bột sắn Hoa Sơn.
• Sản phẩm: Thực hành chế biến món xôi ngũ sắc sử dụng 100% màu tự nhiên từ thảo mộc (lá cẩm, quả gấc, hạt dành dành, hoa đậu biếc) và các loại bánh truyền thống an toàn.

2. Dự án 2: Chế biến thực phẩm sạch

• Mục tiêu: Nắm vững quy trình đóng hộp rau quả, sản xuất xiro và các phương pháp bảo quản.
• Hoạt động: Thực hành tại gia đình về các phương pháp chế biến tự nhiên không dùng phụ gia độc hại.
• Sản phẩm: Làm xiro trái cây, muối chua rau củ quả lên men vi sinh an toàn, làm nộm rau củ và mứt dừa ngũ sắc thiên nhiên.

3. Bộ công cụ kiểm tra và đánh giá đa chiều

Để đảm bảo tính khoa học, nhóm tác giả xây dựng bộ tiêu chí đánh giá toàn diện:

• Đánh giá quá trình và sản phẩm: Thang điểm 100 kết hợp rubric 3 mức độ (chuẩn bị nguyên liệu, quy trình kỹ thuật, hình thức sản phẩm, vệ sinh an toàn, kỹ năng thuyết trình).
• Đánh giá đồng đẳng: Các nhóm sử dụng phiếu đánh giá chéo để nhận xét, chất vấn và chấm điểm bài thuyết trình của nhóm bạn.
• Đánh giá năng lực chung: Xây dựng bảng tiêu chí định lượng năng lực tự chủ, giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề sáng tạo.

Kết quả thực nghiệm sư phạm và khả năng ứng dụng thực tế

Đề tài đã tiến hành thực nghiệm sư phạm đối chứng trên 254 học sinh khối 10 tại Trường THPT Anh Sơn I (127 học sinh lớp thực nghiệm và 127 học sinh lớp đối chứng) với kết quả rất ấn tượng.

                              KẾT QUẢ ĐIỂM SỐ BÀI KIỂM TRA CUỐI CHỦ ĐỀ

Về kết quả học tập, tỉ lệ học sinh đạt điểm Giỏi ở lớp thực nghiệm đạt tới 60.6%, vượt xa so với 17.3% ở lớp đối chứng. Đồng thời, nhóm thực nghiệm không có học sinh yếu kém.

Về mức độ hứng thú học tập, có đến 65.4% học sinh lớp thực nghiệm cảm thấy rất hứng thú với bài học (ở lớp đối chứng chỉ đạt 5.5%). Không khí lớp học chuyển biến tích cực từ thụ động sang thảo luận, phản biện sôi nổi.

                  SỰ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH (MỨC ĐỘ ĐẠT ĐIỂM TỐT)
               Trước TN             Sau TN    Trước TN       Sau TN  Trước TN  Sau TN
               [ Năng lực Giải quyết VĐ ]     [ Năng lực Giao tiếp ]   [ Năng lực Tự học ]

Về sự phát triển năng lực cốt lõi sau dự án:

• Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Mức Tốt tăng từ 4.7% lên 72.4%.
• Năng lực giao tiếp và hợp tác: Mức Tốt tăng từ 7.1% lên 74.8%.
• Năng lực tự chủ và tự học: Mức Tốt tăng từ 3.9% lên 70.1%.

Ngoài giá trị sư phạm, sản phẩm của học sinh đã được ứng dụng trực tiếp tại gia đình và các hoạt động ngoại khóa của nhà trường như: hội thi gói bánh chưng gây quỹ từ thiện, làm mứt Tết, làm xiro trái cây và viết bài quảng bá nông sản đặc sản địa phương (nhút Thanh Chương, măng muối, bánh gai).

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu sáng kiến kinh nghiệm này mang lại giá trị thực tiễn cao cho nhiều đối tượng trong ngành giáo dục:

• Giáo viên môn Công nghệ và Sinh học cấp THPT: Cung cấp mẫu kế hoạch bài dạy (giáo án) hoàn chỉnh, hệ thống câu hỏi định hướng, kịch bản tiểu phẩm và bộ công cụ kiểm tra đánh giá theo chuẩn năng lực.
• Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường phổ thông: Tham khảo mô hình quản lý, tổ chức dạy học trải nghiệm sáng tạo gắn với cơ sở sản xuất tại địa phương để nhân rộng cho các tổ bộ môn khác.
• Sinh viên sư phạm ngành Sinh học, Công nghệ Nông nghiệp, Sư phạm Kỹ thuật: Nắm bắt phương pháp thiết kế bài học dự án thực tế và kỹ thuật xây dựng rubric đánh giá chuẩn xác.
• Phụ huynh và những người làm công tác đoàn thể: Hiểu được cách thức phối hợp cùng nhà trường giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng dinh dưỡng và an toàn thực phẩm cho thanh thiếu niên.

Kiến thức nền cần có: Người đọc chỉ cần nắm được cấu trúc chương trình môn Công nghệ hoặc các nguyên lý cơ bản về phương pháp dạy học tích cực trong giáo dục phổ thông.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học trải nghiệm chế biến thực phẩm trong môn Công nghệ 10 là gì?

Đây là hình thức tổ chức dạy học tích cực, nơi học sinh trực tiếp tham gia tìm hiểu quy trình, trải nghiệm thực tế tại cơ sở sản xuất và tự tay chế biến các món ăn an toàn từ nguyên liệu thiên nhiên theo kiến thức bài học.

2. Các bước triển khai dự án trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn gồm những gì?

Quy trình gồm 3 bước chính:

• Bước 1: Khởi động dự án bằng tiểu phẩm tình huống, thành lập nhóm và giao phiếu câu hỏi định hướng.
• Bước 2: Học sinh trải nghiệm tại địa phương/gia đình trong 1 tuần, ghi chép nhật ký, quay video và hoàn thiện sản phẩm.
• Bước 3: Báo cáo sản phẩm, tranh luận, đánh giá chéo và chuẩn hóa kiến thức trên lớp.

3. Tại sao nên sử dụng phương pháp dạy học dự án cho chủ đề chế biến lương thực?

Vì nội dung chủ đề mang tính ứng dụng cao, gắn liền với bữa ăn hàng ngày. Dạy học dự án biến kiến thức hàn lâm thành hoạt động thực hành trực quan, giúp xóa bỏ tâm lý coi môn Công nghệ là môn phụ và kích thích tinh thần tự học.

4. Giáo viên cần chuẩn bị điều kiện gì để áp dụng thành công mô hình này?

Giáo viên cần liên hệ trước với các cơ sở chế biến tại địa phương, xây dựng hệ thống phiếu học tập rõ ràng, thiết lập các kênh tương tác trực tuyến (Zalo, Facebook) để theo dõi tiến độ và chuẩn bị kỹ các tiêu chí đánh giá an toàn.

5. Làm thế nào để đảm bảo tính khách quan khi đánh giá sản phẩm của học sinh?

Giáo viên cần kết hợp đa dạng các kênh đánh giá: đánh giá của giáo viên qua rubric chi tiết, đánh giá chéo giữa các nhóm học sinh thông qua phiếu chấm điểm và tính điểm thưởng cá nhân dựa trên mức độ tích cực đóng góp, phản biện.

---

Kết luận

Sáng kiến kinh nghiệm về dạy học trải nghiệm chủ đề "Chế biến lương thực, thực phẩm" môn Công nghệ 10 đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội trong việc gắn kết tri thức sách giáo khoa với thực tiễn đời sống.

Những điểm nhấn quan trọng nhất từ nghiên cứu:

• Khẳng định tính ưu việt của mô hình dạy học dự án kết hợp trải nghiệm thực tiễn tại cơ sở sản xuất và gia đình.
• Chuyển hóa thành công nhận thức của học sinh về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm thành hành động thực tế bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.
• Phát triển vượt bậc các năng lực cốt lõi: giải quyết vấn đề sáng tạo, năng lực giao tiếp hợp tác và năng lực tự chủ tự học.
• Cung cấp một bộ giáo án, tài liệu tham khảo và hệ thống công cụ đánh giá mẫu chuẩn mực cho giáo viên các trường THPT.

Trong thời gian tới, mô hình này hoàn toàn có thể được mở rộng áp dụng sang các chủ đề thuộc môn Sinh học, Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp hoặc nhân rộng trên địa bàn toàn quốc nhằm đáp ứng trọn vẹn mục tiêu của Chương trình Giáo dục phổ thông mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên đề tài: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ PHẨM CHẤT CHO HỌC SINH THPT THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHẾ BIẾN THỰC PHẨM AN TOÀN, BẢO VỆ SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CHẾ BIẾN LƯƠNG THỰC, THỰC PHẨM” – CÔNG NGHỆ 10 LĨNH VỰC: SINH - CÔNG NGHỆ 1 skkn SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT ANH SƠN I SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên đề tài: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ PHẨM CHẤT CHO HỌC SINH THPT THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHẾ BIẾN THỰC PHẨM AN TOÀN, BẢO VỆ SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CHẾ BIẾN LƯƠNG THỰC, THỰC PHẨM” – CÔNG NGHỆ 10 LĨNH VỰC: SINH - CÔNG NGHỆ Nhóm tác giả: 1. Hoàng Thị Hải Yến 2. Phạm Thị Thanh Thái 3. Nguyễn Thị Châu Tổ bộ môn: Tự nhiên Năm thực hiện: 2021 - 2022 Điện thoại: [phone] Anh Sơn, tháng 4 năm 2022 2 skkn MỤC LỤC ------ TT Nội dung Trang Phần 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Phần 2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2 2.1 Cơ sở lí luận của đề tài 2 2.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 6 2.3 Một số giải pháp phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh thông qua dạy học dự án kết hợp hoạt động trải nghiệm chế biến 9 thực phẩm an toàn trong dạy học chủ đề “Chế biến lương thực và thực phẩm” - Công nghệ 10 2.1 Phân tích cấu trúc nội dung chủ đề “Chế biến lương thực và 9 thực phẩm” môn Công nghệ 10 2.2 Xây dựng bảng mô tả về các mức độ cần đạt của chủ đề nhằm 9 phát triển năng lực học sinh 2.3 Hệ thống câu hỏi định hướng dạy học chủ đề 10 2.4 Thiết kế các dự án dạy học chủ đề “Chế biến lương thực và thực phẩm” Công nghệ 10 nhằm phát triển năng lực và phẩm 12 chất của học sinh trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.5 Thiết kế các hoạt động dạy học dự án theo hướng phát triển 14 phẩm chất và năng lực học sinh 2.6 Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm tra, đánh giá học sinh 27 trong chủ đề 2.4 Thực nghiệm sư phạm 32 2.5 Ý nghĩa của đề tài 43 2.6 Khả năng ứng dụng, triển khai kết quả sáng kiến kinh nghiệm 43 2.7 Bài học kinh nghiệm 43 Phần 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 45 3.2 Kiến nghị 45 TÀI LIỆU THAM KHẢO 47 PHỤ LỤC 1 skkn DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI TT Cụm từ Được viết tắt bằng 1 Giáo dục và đào tạo GD &ĐT 2 Phương pháp dạy học PPDH 3 Trải nghiệm sáng tạo TNST 4 Công nghệ thông tin CNTT 5 Sách giáo khoa SGK 6 Giáo viên GV 7 Học sinh HS 8 Trung học phổ thông THPT 9 Phiếu học tập PHT 10 Số lượng SL 11 Tỉ lệ TL 12 Sáng kiến kinh nghiệm SKKN 13 Thứ tự TT 14 Trung bình TB 15 Power point PPT 16 Vệ sinh an toàn thực phẩm VSATTP 17 Bồi dưỡng thường xuyên BDTX 18 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo HĐTNST 19 Vệ sinh môi trường VSMT 20 An toàn thực phẩm ATTP 2 skkn PHẦN I.

Lí do chọn đề tài Trong sự đổi mới chung của ngành Giáo dục & Đào tạo, đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học ở tất cả các cấp học đang được coi là chìa khoá để nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy học. Hiện nay ở các trường thuộc khu vực miền núi thì việc giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học phát triển năng lực của học sinh chưa nhiều, chưa tạo được hứng thú học tập. Vì vậy, việc lựa chọn các hình thức, phương pháp, kĩ thuật dạy học mới, hiện đại phù hợp để có thể phát huy được tính tự tin, tích cực chủ động và sáng tạo trong hoạt động học tập của học sinh, phát triển phẩm chất, năng lực người học là điều hết sức quan trọng. Một trong những giải pháp giáo dục giúp phát triển phẩm chất và năng lực người học là tổ chức các hoạt động trải nghiệm, dự án học tập giúp cho học sinh lĩnh hội tri thức, vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn.

Trong chương trình môn Công nghệ 10 có nhiều kiến thức rất thiết thực, gần gũi với HS. Trong đó phần kiến thức chủ đề “Chế biến lương thực và thực phẩm” có liên quan đến việc chế biến thực phẩm an toàn cho con người, phòng tránh ngộ độc thực phẩm và các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa, hô hấp, bệnh ung thư. Theo thống kê của Bộ Y tế, năm 2020 nước ta có 139 vụ ngộ độc thực phẩm với hơn 3000 người ngộ độc, có 30 người chết. Năm 2021 có 1526 người bị ngô độc, 5 người tử vong.

Hiện tượng ngô độc thực phẩm chủ yếu xảy ra ở khu công nghiệp và trường học. Trường học trở thành nơi trọng điểm để các thực phẩm không có nguồn gốc xuất xứ, không đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm tìm cách len lỏi, xâm nhập vào, nhất là các trường học ở khu vực miền núi khi đời sống, nhận thức có phần hạn chế. Do đó, giáo viên cần tổ chức các hoạt động dạy học thiết thực nhằm giúp học sinh nhận thức được vấn đề đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, các em có thể trải nghiệm chế biến lương thực, thực phẩm an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Đồng thời trang bị cho các em kiến thức, kỹ năng nhất định để các em làm nhiệm vụ chiến sĩ tuyền truyền góp phần vào mục tiêu chung“nói không với thực phẩm bẩn, bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng”.

Xuất phát từ những yêu cầu của đổi mới dạy học và những đặc thù của môn học, chúng tôi chọn đề tài: Phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh THPT thông qua hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm” - Công nghệ 10 với mong muốn giúp giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học có hiệu quả cao, phát triển năng lực và phẩm chất cho người học. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu Phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh THPT thông qua các hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong dạy học chủ đề “ Chế biến lương thực, thực phẩm” - Công nghệ 10. Đề tài được triển khai nghiên cứu cho học sinh khối 10 tại các trường THPT Đề tài được nghiên cứu, thực hiện từ năm 2019 -2020 cho đến nay 1. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của hình thức tổ chức dạy học chủ đề “ Chế biến lương thực, thực phẩm”.

- Đề xuất một số kinh nghiệm tổ chức dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm” bằng các hoạt động trải nghiệm nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của học sinh trong việc vệ sinh an toàn thực phẩm, góp phần phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh. - Trang bị cho HS những kiến thức và kĩ năng để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, phòng chống các bệnh liên quan đường tiêu hóa. Đồng thời tuyên truyền giáo dục người thân, bạn bè, mọi người thực hiện chương trình “nói không với thực phẩm bẩn”, nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cho con người, tổ chức dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm”.

- Nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án, dạy học hợp tác, trải nghiệm sáng tạo - Phân tích nội dung kiến thức chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm”- Công nghệ 10 THPT. - Xây dựng các dư án và tổ chức dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm” Công nghệ 10- THPT nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của học sinh trong việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Phương pháp tiến hành - Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nghiên cứu cơ sở lý luận của các PPDH dạy học tích cực, nghiên cứu xu hướng dạy học theo hướng phát triển năng lực và các văn bản quy định hiện hành, nghiên cứu về nội dung chủ đề môn học - Nhóm phương pháp điều tra, phỏng vấn: Khảo sát thực trạng về dạy học của một số GV và HS ở các trường THPT trên địa bàn các huyện miền núi Tây Nghệ An (mẫu phiếu điều tra ở phụ lục). 2 skkn - Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức các hoạt động dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm” - Phương pháp thống kê: + Thống kê theo kết quả điều tra giáo viên, học sinh trước khi áp dụng đề tài.

+ Thống kê theo kết quả điểm số, chỉ tiêu năng lực của học sinh sau khi áp dụng đề tài và xử lí bằng các công thức tính toán trên phần mềm Excel máy tính. Giả thuyết khoa học Nếu thiết kế và tổ chức tốt các hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn qua dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm” Công nghệ 10 sẽ góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm, phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong công tác bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng. Những đóng góp của đề tài - Đề tài làm sáng tỏ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và thiết kế được các dự án, hoạt động trải nghiệm chế biến thực phẩm an toàn trong dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm” Công nghệ 10 - Thử nghiệm thành công các dự án đã thiết kế vào dạy học chủ đề “Chế biến lương thực, thực phẩm” Công nghệ 10 nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng. - Đề tài góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực tự chủ, tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo thông qua thực hiện nhiệm vụ học tập mà giáo viên hướng dẫn đã giúp học sinh xác định được vấn đề, tự nghiên cứu tài liệu SGK, sách tham khảo, thông tin trên mạng internet và kiến thức thực tiễn, thảo luận nhóm để giải quyết vấn đề và hình thành hệ thống kiến thức cho bản thân.

Phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ, CNTT. Thông qua tiết báo cáo sản phẩm, thảo luận đã hình thành phát triển năng lực đánh giá như tự đánh giá hoạt động học của bản thân, của nhóm mình và nhóm bạn một cách khách quan và chính xác.