Luận văn thạc sĩ sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn phần phi kim lớp 10

Luận văn thạc sĩ hóa học nghiên cứu sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn phần phi, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực hóa học lớp 10 với bài tập thực tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TUYỂN CHỌN, THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN - PHI KIM LỚP 10
• 1.1. Dạy học định hướng phát triển năng lực
• 1.2. Khái niệm năng lực
• 1.3. Đặc điểm cấu trúc chung của năng lực
• 1.4. Các năng lực chung, năng lực đặc thù cần hình thành và phát triển cho học sinh trung học phổ thông. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.5. Bài tập hóa học (BTHH)
• 1.6. Ý nghĩa bài tập hóa học. Phân loại bài tập. Xu hướng phát triển của bài tập hóa học
• 1.7. Bài tập hóa học thực tiễn
• 1.8. Phân loại bài tập hóa học thực tiễn
• 1.9. Cơ sở thực tiễn
• 1.10. Mục đích điều tra
• 1.11. Nội dung điều tra
• 1.12. Đối tượng điều tra
• 1.13. Phương pháp điều tra
• 1.14. Kết quả điều tra
• 1.15. Đánh giá kết quả điều tra
• 1.16. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN
• 2.1. Phân tích mục tiêu, nội dung, cấu trúc chương trình hóa học 10-Phi kim
• 2.2. Mục tiêu cơ bản chương trình hóa học 10-Phi kim. Nội dung chương trình hóa 10- phần phi kim
• 2.3. Thiết kế hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.4. Nguyên tắc lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.5. Cách giải bài tập thực tiễn
• 2.6. Hệ thống bài tập để phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.7. Một số hướng sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn chương oxi- lưu huỳnh và chương halogen
• 2.8. Sử dụng trong việc truyền thụ kiến thức mới
• 2.9. Sử dụng trong việc hoàn thiện kiến thức, kĩ năng
• 2.10. Sử dụng trong việc kiểm tra đánh giá
• 2.11. Thiết kế một số giáo án bài dạy có sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, bộ dụng cụ đánh giá năng lực của học sinh
• 2.12. Giáo án sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn khi dạy bài mới
• 2.13. Một số đề kiểm tra sau thực nghiệm và đáp án
• 2.14. Xây dựng bộ công cụ đánh giá sự phát triển năng lực HS (phụ lục 5)
• 2.15. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Thời gian, đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Thời gian thực nghiệm
• 3.6. Đối tượng thực nghiệm
• 3.7. Quá trình tiến hành thực nghiệm
• 3.8. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.9. Kiểm tra mẫu trước thực nghiệm
• 3.10. Lựa chọn giáo viên thực nghiệm
• 3.11. Tiến hành thực nghiệm
• 3.12. Thực hiện chương trình thực nghiệm
• 3.13. Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm
• 3.14. Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm
• 3.15. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm
• 3.16. Xử lí kết quả
• 3.17. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.18. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực hóa học lớp 10 với bài tập thực tiễn

Phát triển năng lực hóa học cho học sinh lớp 10 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các bài tập thực tiễn không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Các bài tập này giúp học sinh thấy được mối liên hệ giữa lý thuyết và thực hành, từ đó nâng cao hứng thú học tập.

1.1. Khái niệm và vai trò của năng lực hóa học

Năng lực hóa học được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về môn học mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

1.2. Tầm quan trọng của bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học

Bài tập thực tiễn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào các tình huống cụ thể, từ đó phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Việc này không chỉ tạo hứng thú mà còn giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực hóa học lớp 10

Mặc dù việc phát triển năng lực hóa học là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế bài tập thực tiễn phù hợp với chương trình học. Hơn nữa, sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy hiện đại cũng là một rào cản lớn.

2.1. Khó khăn trong việc thiết kế bài tập thực tiễn

Nhiều giáo viên chưa có đủ kinh nghiệm trong việc thiết kế bài tập thực tiễn, dẫn đến việc bài tập không phù hợp với năng lực của học sinh. Điều này có thể làm giảm hiệu quả học tập.

2.2. Thiếu tài liệu hỗ trợ cho giáo viên

Sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực hỗ trợ cho giáo viên trong việc phát triển bài tập thực tiễn là một vấn đề lớn. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và khả năng tiếp cận kiến thức của học sinh.

III. Phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực hóa học lớp 10

Để phát triển năng lực hóa học, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và tích cực. Việc sử dụng bài tập thực tiễn là một trong những phương pháp hiệu quả nhất. Các bài tập này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng thực hành.

3.1. Sử dụng bài tập thực tiễn trong giảng dạy

Bài tập thực tiễn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào các tình huống cụ thể, từ đó phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Việc này không chỉ tạo hứng thú mà còn giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn.

3.2. Tích hợp công nghệ vào giảng dạy hóa học

Việc sử dụng công nghệ trong giảng dạy hóa học có thể tạo ra những trải nghiệm học tập phong phú hơn. Các ứng dụng và phần mềm hỗ trợ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức và thực hành.

IV. Ứng dụng thực tiễn của bài tập hóa học trong lớp 10

Việc áp dụng bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 10 không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống. Các bài tập này có thể liên quan đến các vấn đề môi trường, sức khỏe và công nghệ, từ đó giúp học sinh thấy được giá trị của môn học trong cuộc sống.

4.1. Bài tập liên quan đến môi trường

Các bài tập liên quan đến môi trường giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của hóa học trong việc bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ nâng cao ý thức bảo vệ môi trường mà còn phát triển tư duy phản biện.

4.2. Bài tập liên quan đến sức khỏe

Bài tập thực tiễn liên quan đến sức khỏe giúp học sinh hiểu rõ hơn về các chất hóa học trong thực phẩm và thuốc. Điều này giúp học sinh có kiến thức để đưa ra quyết định đúng đắn về sức khỏe của bản thân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phát triển năng lực hóa học lớp 10

Phát triển năng lực hóa học cho học sinh lớp 10 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng bài tập thực tiễn không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giảng dạy hiện đại để nâng cao chất lượng dạy học hóa học.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.2. Hướng đi tương lai cho giáo dục hóa học

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giảng dạy hiện đại để nâng cao chất lượng dạy học hóa học. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông (THPT) ngày càng được chú trọng. Theo báo cáo điều tra tại các trường THPT Hoàng Văn Thụ (Quảng Ninh) và Tân Yên số 1 (Bắc Giang), việc sử dụng bài tập hóa học gắn với thực tiễn trong dạy học hiện còn hạn chế, chỉ khoảng 26,3% giáo viên thường xuyên áp dụng trong luyện tập và 36,8% trong kiểm tra đánh giá. Môn Hóa học, đặc biệt phần phi kim lớp 10, có nhiều nội dung liên quan mật thiết đến thực tiễn đời sống và sản xuất, tuy nhiên sách giáo khoa và các bài tập hiện hành vẫn thiên về lý thuyết, ít gắn kết với thực tế địa phương và chưa phát huy được năng lực vận dụng kiến thức của học sinh.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng, tuyển chọn và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2015 tại hai trường THPT trên địa bàn Quảng Ninh và Bắc Giang. Ý nghĩa của đề tài thể hiện qua việc tạo ra hệ thống bài tập đa dạng, phù hợp với điều kiện địa phương, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn, đồng thời tăng cường hứng thú học tập môn Hóa học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Năng lực được định nghĩa là khả năng đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động, bao gồm tổ hợp tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm và thái độ. Mô hình cấu trúc năng lực gồm bốn thành phần chính: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Trong giáo dục, năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là khả năng học sinh tự giải quyết các vấn đề thực tế bằng cách áp dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ học được.

Bài tập hóa học (BTHH) giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực này, vừa là nội dung, vừa là phương pháp dạy học hiệu quả. Bài tập thực tiễn là những bài tập có nội dung xuất phát từ các tình huống thực tế, giúp học sinh hiểu sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng tư duy và phát triển thái độ tích cực với môn học. Phân loại bài tập thực tiễn dựa trên hình thái hoạt động (lý thuyết, thực nghiệm), tính chất (định tính, định lượng, tổng hợp), lĩnh vực thực tiễn (đời sống, sản xuất, môi trường) và mức độ nhận thức của học sinh (tái hiện, vận dụng thấp đến cao).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp lý luận: Nghiên cứu tài liệu về chủ trương, chính sách giáo dục, khung đánh giá năng lực vận dụng kiến thức, chương trình và sách giáo khoa Hóa học lớp 10 phần phi kim.
• Phương pháp điều tra: Thu thập ý kiến giáo viên và học sinh qua phỏng vấn, phiếu khảo sát, dự giờ và nghiên cứu giáo án tại các trường THPT Hoàng Văn Thụ và Tân Yên số 1.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực hiện dạy học thử nghiệm với hệ thống bài tập đã xây dựng, thu thập và xử lý số liệu bằng thống kê toán học để đánh giá hiệu quả.
• Phương pháp xử lý thống kê toán học: Phân tích dữ liệu điều tra và thực nghiệm nhằm kiểm chứng giả thuyết khoa học.

Cỡ mẫu thực nghiệm gồm 19 giáo viên và 170 học sinh tham gia tại hai trường THPT. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện tại các trường có điều kiện thực hiện thí điểm. Thời gian nghiên cứu từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng bài tập thực tiễn: 78,9% giáo viên thường xuyên sử dụng bài tập thực tiễn khi dạy bài mới, nhưng chỉ 26,3% thường xuyên sử dụng trong luyện tập và 36,8% trong kiểm tra đánh giá. Học sinh chủ yếu tiếp cận bài tập ở mức tái hiện kiến thức (57,9%) và giải thích hiện tượng (57,9%), trong khi vận dụng kiến thức để giải quyết các bài toán thực tiễn còn hạn chế (36,8% đến 57,9%).

2. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Sau khi áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn, điểm trung bình các bài kiểm tra của học sinh tăng từ khoảng 5,3 lên 7,8 (tăng 47%), tỷ lệ học sinh đạt điểm trên trung bình tăng từ 42% lên 75%. Học sinh thể hiện sự tích cực, chủ động hơn trong học tập, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế được cải thiện rõ rệt.

3. Phản hồi từ giáo viên và học sinh: 84% giáo viên đánh giá hệ thống bài tập giúp phát triển năng lực vận dụng kiến thức, 78% học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn Hóa học khi được học qua bài tập thực tiễn. Tuy nhiên, 36,8% giáo viên cho biết còn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu và xây dựng bài tập phù hợp.

4. Tác động đến năng lực tư duy và thái độ học tập: Hệ thống bài tập giúp học sinh phát triển tư duy logic, kỹ năng phân tích tổng hợp và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Đồng thời, học sinh rèn luyện được tính cẩn thận, trung thực và thái độ tích cực với môn học.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng hệ thống bài tập hóa học gắn với thực tiễn phần phi kim lớp 10 có tác động tích cực đến năng lực vận dụng kiến thức của học sinh. Sự tăng trưởng điểm số và tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu phản ánh hiệu quả của phương pháp này trong việc nâng cao chất lượng dạy học. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với quan điểm đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh.

Nguyên nhân của những cải thiện này là do bài tập thực tiễn giúp học sinh liên hệ kiến thức với đời sống, kích thích sự tò mò và phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo. Việc đa dạng hóa dạng bài tập, sử dụng các tình huống có vấn đề thực tế cũng góp phần làm tăng tính hấp dẫn và hiệu quả học tập. Tuy nhiên, khó khăn trong việc xây dựng và áp dụng bài tập thực tiễn vẫn còn, đòi hỏi sự hỗ trợ từ phía nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh điểm trung bình trước và sau thực nghiệm, bảng phân phối tần số học sinh theo mức điểm, cũng như biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ giáo viên và học sinh đánh giá tích cực về hệ thống bài tập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến hệ thống bài tập thực tiễn đa dạng, phù hợp địa phương: Các sở giáo dục phối hợp với trường THPT phát triển bộ bài tập hóa học phần phi kim có nội dung gắn với thực tế địa phương, cập nhật kiến thức hiện đại, đảm bảo tính khoa học và dễ hiểu. Thời gian thực hiện trong 1 năm, chủ thể là các tổ chuyên môn và phòng giáo dục.

2. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về thiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Mục tiêu nâng cao kỹ năng xây dựng bài tập và phương pháp dạy học tích cực. Thời gian 6 tháng, chủ thể là các trung tâm bồi dưỡng giáo viên.

3. Tăng cường đầu tư tài liệu, thiết bị hỗ trợ dạy học: Trang bị sách tham khảo, phần mềm, mô hình thí nghiệm và tài liệu điện tử giúp giáo viên và học sinh dễ dàng tiếp cận bài tập thực tiễn. Chủ thể là nhà trường và các đơn vị tài trợ, thực hiện trong 2 năm.

4. Đổi mới đánh giá học sinh theo hướng phát triển năng lực: Thiết kế đề kiểm tra, bài thi có nội dung thực tiễn, đa dạng hình thức câu hỏi nhằm đánh giá toàn diện năng lực vận dụng kiến thức của học sinh. Chủ thể là bộ phận chuyên môn nhà trường và sở giáo dục, thực hiện liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nắm bắt phương pháp xây dựng và sử dụng bài tập thực tiễn để nâng cao hiệu quả giảng dạy, phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phòng giáo dục: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình bồi dưỡng giáo viên và phát triển tài liệu dạy học phù hợp.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, thiết kế bài tập và thực nghiệm sư phạm trong lĩnh vực phát triển năng lực học sinh.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình: Sử dụng luận văn làm cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các mô hình dạy học tích hợp thực tiễn trong các môn khoa học tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần sử dụng bài tập hóa học gắn với thực tiễn trong dạy học?
   Bài tập thực tiễn giúp học sinh liên hệ kiến thức với đời sống, phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề. Ví dụ, bài tập về tính oxi hóa của clo trong khử trùng nước giúp học sinh hiểu rõ ứng dụng thực tế và tăng hứng thú học tập.

2. Hệ thống bài tập được xây dựng dựa trên những nguyên tắc nào?
   Bài tập phải chính xác, khoa học, rõ ràng, không quá nặng về tính toán, đa dạng về hình thức và gắn với thực tiễn địa phương. Điều này giúp học sinh dễ tiếp cận và phát triển năng lực vận dụng kiến thức.

3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm được áp dụng như thế nào?
   Thực nghiệm được tiến hành tại hai trường THPT với 170 học sinh, sử dụng hệ thống bài tập đã xây dựng trong quá trình dạy học, thu thập và phân tích số liệu bằng thống kê toán học để đánh giá hiệu quả.

4. Làm thế nào để giáo viên khắc phục khó khăn khi sử dụng bài tập thực tiễn?
   Giáo viên cần được tập huấn nâng cao kỹ năng, có tài liệu hỗ trợ phong phú và được chia sẻ kinh nghiệm từ đồng nghiệp. Nhà trường cũng nên tạo điều kiện về thời gian và nguồn lực để giáo viên phát triển bài tập phù hợp.

5. Bài tập thực tiễn có ảnh hưởng như thế nào đến thái độ học tập của học sinh?
   Bài tập thực tiễn kích thích sự tò mò, hứng thú và trách nhiệm học tập của học sinh. Qua đó, học sinh phát triển thái độ tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập môn Hóa học.

Kết luận

• Đã xây dựng và tuyển chọn thành công hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 10 gắn với thực tiễn, đa dạng và phù hợp với điều kiện địa phương.
• Hệ thống bài tập giúp phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao điểm số và tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu trong các bài kiểm tra.
• Giáo viên và học sinh đánh giá tích cực về hiệu quả và tính hấp dẫn của bài tập thực tiễn trong dạy học.
• Cần tiếp tục tập huấn giáo viên, đầu tư tài liệu và đổi mới đánh giá để phát huy tối đa hiệu quả của hệ thống bài tập.
• Đề xuất các bước tiếp theo gồm phổ biến hệ thống bài tập, mở rộng thực nghiệm và nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng lâu dài đến năng lực học sinh.

Hành động ngay: Các trường THPT và sở giáo dục nên triển khai áp dụng hệ thống bài tập này trong chương trình dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục môn Hóa học, đồng thời tổ chức các khóa bồi dưỡng cho giáo viên nhằm phát triển năng lực chuyên môn và phương pháp dạy học tích cực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn - phi kim lớp 10. Chương 2: Xây dựng, tuyển chọn và sử dụng hệ thống bài tập phần phi kim lớp 10 theo hƣớng phát triển năng lực học sinh Chương 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TUYỂN CHỌN, THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN - PHI KIM LỚP 10 1. Dạy học định hƣớng phát triển năng lực 1. Khái niệm năng lực [17] Năng lực là một khái niệm đƣợc đề cập đến trong nhiều tài liệu nghiên cứu về giáo dục trong và ngoài nƣớc theo những cách tiếp cận khác nhau.

Năng lực là khả năng đáp ứng thích hợp và đầy đủ các yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động (Từ Điển Webster's New 20th Century, 1965). Theo từ điển Tâm lí học (Vũ Dũng – 2000): Năng lực là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lí cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định. Nguyễn Quang Uẩn và các cộng sự: “Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả” [40, tr.178] Theo Bernd Meier và Nguyễn Văn Cƣờng: “ Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức” [8, tr. Theo cách tiếp cận tích hợp, F.Weinert (2001) cho rằng “ Năng lực của HS là sự kết hợp hợp lí kiến thức, kĩ năng và sự sẵn sàng tham gia để cá nhân hành động có trách nhiệm và biết phê phán tích cực hướng tới giải pháp cho các vấn đề”.

Nhƣ vậy năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố nhƣ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵng sàng hành động và trách nhiệm. Khái niệm về năng lực gắn liền với khả năng hành động. Đặc điểm cấu trúc chung của năng lực [5] Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của năng lực. Có nhiều loại năng lực khác nhau.

Việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau. Cấu trúc chung của năng lực hành động đƣợc mô tả 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phƣơng pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể. (i) Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng nhƣ khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phƣơng pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học nội dung – chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động.

(ii) Năng lực phƣơng pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hƣớng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề. Năng lực phƣơng pháp bao gồm năng lực phƣơng pháp chung và phƣơng pháp chuyên môn. Trung tâm của phƣơng pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học phƣơng pháp luận – giải quyết vấn đề.

(iii) Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt đƣợc mục đích trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng nhƣ trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học giao tiếp. (iv) Năng lực cá thể (Induvidual competency): Là khả năng xác định, đánh giá đƣợc những cơ hội phát triển cũng nhƣ những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử. Nó đƣợc tiếp nhận qua việc học cảm xúc – đạo đức và liên quan đến tƣ duy và hành động tự chịu trách nhiệm.

Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau. Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghề nghiệp ngƣời ta cũng mô tả các loại năng lực khác nhau. Ví dụ năng lực của GV bao gồm những nhóm cơ bản sau: Năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực chẩn đoán và tư vấn, năng lực phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học. Mô hình bốn thành phần năng lực trên phù hợp với bốn trụ cốt giáo dục theo UNESCO: 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Các thành phần năng lực Các trụ cột giáo dục của UNESO Năng lực chuyên môn Học để biết Năng lực phƣơng pháp Học để làm Năng lực xã hội Học để cùng chung sống Năng lực cá thể Học để tự khẳng định Nhƣ vậy những năng lực này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Nội dung dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ giới hạn trong tri thức và kỹ năng chuyên môn mà gồm những nhóm nội dung nhằm phát triển các lĩnh vực năng lực: Học nội dung Học phƣơng pháp- Học giao tiếp- xã Học tự trải chuyên môn chiến lƣợc hội nghiệm- đánh giá - Các tri thức - Lập kế hoạch học - Làm việc theo - Tự đánh giá điểm chuyên môn (các tập, kế hoạch làm nhóm mạnh, điểm yếu khái niệm, phạm việc - Tạo điều kiện cho - Xây dựng kế trù, quy luật, mối - Các phƣơng pháp sự hiểu biết về hoạch phát triển cá quan hệ…) nhận thức chung: phƣơng diện xã hội nhân - Các kĩ năng Thu thập, xử lí, đánh - Học cách ứng xử, - Đánh giá, hình chuyên môn giá, trình bày thông tinh thần trách thành các chuẩn - Ứng dụng, đánh tin nhiệm, khả năng mực giá trị đạo đức giá chuyên môn - Các phƣơng pháp giải quyết xung đột và văn hóa, lòng tự chuyên môn trọng Năng lực chuyên Năng lực phƣơng Năng lực xã hội Năng lực cá nhân môn pháp 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các năng lực chung, năng lực đặc thù cần hình thành và phát triển cho học sinh trung học phổ thông.[5] Năng lực chung: Là năng lực cơ bản và cần thiết với tất cả mọi ngƣời để con ngƣời sống và lao động bình thƣờng trong xã hội. Năng lực chung đƣợc hình thành do nhiều nhiều môn học. Năng lực chung bao gồm: Năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác; năng lực tính toán; năng lực công nghệ thông tin và truyền thông.

Năng lực đặc thù : là năng lực đƣợc hình thành và phát triển thông qua một môn học nhất định; ví dụ năng lực đặc thù của môn Hóa học nhƣ: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học; năng lực thực hành hóa học; năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học; năng lực tính toán; năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào đời sống. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn [17] 1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn: là khả năng của bản thân ngƣời học tự giải quyết những vấn đề thực tiễn hiệu quả bằng cách áp dụng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, thái độ và trách nhiệm vào những tình huống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh và có khả năng biến đổi nó.

Biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. - Biết phát hiện vấn đề, tìm đƣợc cách giải quyết vấn đề có trong nội dung bài học, trong BTHH có nội dung liên quan với thực tiễn. - Biết quan sát và sử dụng những kiến thức, kĩ năng hóa học để giải thích những sự vật, hiện tƣợng trong đời sống, trong sản xuất và môi trƣờng xung quanh. - Tích cực tham gia các hoạt động học tập để đạt hiệu quả nhất (ghi chép, đƣa ra câu hỏi và tuân thủ các hoạt động theo yêu cầu…).

- Biết thu thập và xử lí thông tin, trình bày kết quả một vấn đề cần tìm hiểu trong thực tiễn và nêu đƣợc phƣơng hƣớng giải quyết vấn đề đó bằng những kiến thức, kĩ năng hóa học. - Lập qui trình giải bài tập; vận dụng kiến thức vào thực tế thông qua phép thử; lựa chọn qui trình làm việc phù hợp. - Biết dự đoán kết quả, kiểm tra và kết luận. - Biết đánh giá và tự đánh giá kết quả, sản phẩm và có những đề xuất hƣớng 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hoàn thiện.

Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Một số biện pháp làm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn: - Hình thành cho HS một hệ thống kiến thức hóa học cơ bản vững vàng. - Rèn luyện cho HS năng lực tƣ duy logic chính xác: HS lập đƣợc qui trình giải bài thông qua các thao tác: quan sát, phân tích, tổng hợp và dựa vào bản chất của vấn đề để tìm ra cách giải quyết ngắn gọn sáng tạo. - Rèn luyện năng lực tƣ duy khái quát về các môn học; kĩ năng giải bài tập hóa học; biết xâu chuỗi các vấn đề; các bài tập để đề xuất cách giải quyết.

- Rèn khả năng độc lập suy nghĩ : HS tự phát hiện vấn đề; đặt câu hỏi và dựa trên kiến thức hóa học tìm câu trả lời ngắn gọn, chính xác. - Phát triển năng lực vận dụng kiến thức của HS gắn liền với việc rèn luyện phong cách làm việc khoa học. Ví dụ: Giải bài tập hoá học gồm những bƣớc chung: Bước 1: Định hƣớng: - Đọc kĩ đề bài nắm vững các dữ kiện của bài toán hoá học: Những điều đã biết, những điều cần tìm. - Phân tích đề bài; tìm mối liên hệ giữa các số liệu; công thức tính toán hóa học; phƣơng trình hóa học; xác định phƣơng hƣớng giải bài.

Bước 2: Giải bài Vận dụng tổng hợp các kiến thức và kỹ năng để lập và thực hiện chƣơng trình. Bước 3: Giai đoạn kiểm tra: Kiểm tra và đánh giá việc giải, biện luận và khẳng định đáp án. Bài tập hóa học (BTHH) 1.