Chương 1: Cơ sở lí luận về vấn đề phát triển môi trường học tập thân thiện – học sinh tích cực tại trường THPT Tây Ninh - Chương 2. Thực trạng môi trường học tập thân thiện – học sinh tích cực tại trường THPT Tây Ninh - Chương 3. Tổ chức các hoạt động phát triển môi trường học tập thân thiện - học sinh tích cực tại trường THPT Tây Ninh Phần kết luận và kiến nghị 5 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN MÔI TRƢỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN - HỌC SINH TÍCH CỰC 1. Tổng quan chung về lĩnh vực nghiên cứu 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trường học thân thiện là một mô hình trường do quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xướng từ những thập kỉ cuối của thế kỉ XX và cho đến nay đã được triển khai rộng rãi đến nhiều quốc gia trên thế giới. Trường học thân thiện là nhà trường có môi trường học tập đảm bảo các quyền của trẻ em được xây dựng theo cách tiếp cận hai quan điểm là tôn trọng quyền trẻ em và giáo dục chất lượng toàn diện. Cách tiếp cận này nhằm đạt được mục tiêu: Làm cho học sinh khỏe mạnh, hài lòng với việc học tập trên cơ sở giáo viên nhiệt tình dạy dỗ cùng với sự hỗ trợ của gia đình và cộng đồng để các em có thể phát triển hết tiềm năng của mình trong một môi trường an toàn và đầy đủ dinh dưỡng. Các quốc gia trên thế giới đặc biệt là các nước Châu Á đang tiến hành cải cách giáo dục để đạt mục tiêu trên.
Tại Trung Quốc: Các nhà cải cách đang tìm cách khắc phục tính thiếu sáng tạo của học sinh, sự quá chú trọng đến thi cử, kiểm tra, học vẹt thay vì vận dụng kiến thức và xa rời giữa việc học tập ở nhà trường với thực tế cuộc sống. Tại Hàn Quốc: Chú trọng đầu tư giáo dục dẫn đến nguồn vốn nhân lực dồi dào và bùng nổ kinh tế. Từ năm 1994, Hàn Quốc tiến hành cải cách tăng cường các chương trình trau dồi tính nhân văn, sáng tạo, xây dựng nhà trường và cộng đồng tự chủ. Tại Nhật Bản: Thành công về đảm bảo cơ hội giáo dục bình đẳng, đạt chuẩn.
Nhật Bản tiến hành cải cách giáo dục từ năm 1984 theo hướng nhấn mạnh vào cá nhân học sinh; chú trọng đến các nội dung cơ bản; trau dồi tính sáng tạo, năng lực tư duy và diễn đạt; mở rộng cơ hội lựa chọn; nhân văn hóa môi trường giáo dục; học suốt đời, quốc tế hóa và phát triển công nghệ thông tin. 6 Tại Singapore: Tạo sự thoải mái cho học sinh thông qua mô hình hoạt động các câu lạc bộ ngoại khóa. Chú trọng rèn luyện kỹ năng sống thông qua các hoạt động ngoại khóa, tham gia cộng đồng. Tăng cường giáo dục thể chất và giáo dục đạo đức cho học sinh.
Tại Việt Nam: Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [13] - Một số mặt tích cực của giáo dục Vệt Nam: + Đã triển khai xây dựng nhà trường thân thiện ở tất cả các bậc học. + Việt Nam đã có những sáng kiến, kinh nghiệm nhất định về nhà trường thân thiện như phong trào “Tất cả vì học sinh thân yêu”, “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui”, “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”. + Xu hướng giáo dục phổ thông rèn luyện khả năng tự học và khám phá một cách chủ động, tích cực. - Một số vấn đề còn tồn tại của giáo dục Việt Nam: + Học sinh bỏ học, bị xâm hại, bạo lực học đường.
+ Thực trạng việc tổ chức, phương pháp giáo dục phổ thông chưa thoát khỏi tính áp đặt để hướng đến việc tôn trọng sự phát triển tự nhiên của học sinh. + Bệnh thành tích trong giáo dục gây căng thẳng cho giáo viên và học sinh. + Giáo dục chưa chú trọng vào ứng dụng thực tiễn, chỉ chú trọng về mặt truyền đạt kiến thức. + Kiến thức và điều kiện rèn luyện kỹ năng sống của học sinh chưa cao, đây là nhược điểm phổ biến của học sinh Việt Nam, là rào cản cho sự hình thành một nhân cách độc lập, sáng tạo.
+ Sự kỳ vọng quá mức vào học sinh sẽ tạo áp lực thiếu lành mạnh cho quá trình phát triển nhân cách. 7 - Một số hoạt động hợp tác giữa Bộ giáo dục và Đào tạo với quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) Triển khai thí điểm một số nội dung của mô hình trường học thân thiện ở các cấp học thông qua một số dự án, cụ thể như sau: o Giai đoạn 2000 – 2005: Dự án “Phát triển trẻ thơ” do Vụ Giáo dục Mầm non chủ trì. Dự án “Giáo dục Tiểu học bạn hữu trẻ em” do Vụ Giáo dục Tiểu học và Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Dân tộc chủ trì. Dự án “Giáo dục sống khỏe mạnh, kỹ năng sống cho trẻ em và trẻ chưa thành niên trong và ngoài trường học” do Vụ Công tác học sinh, sinh viên chủ trì.
o Giai đoạn từ 2006 đến nay: Các dự án trên vẫn được tiếp tục thực hiện. Riêng dự án “Giáo dục sống khỏe mạnh, kỹ năng sống cho trẻ em và trẻ chưa thành niên trong và ngoài trường học” được phát triển thành dự án “Thúc đẩy sự phát triển và tham gia của thanh thiếu niên” do Vụ Công tác học sinh, sinh viên phối hợp với Vụ Giáo dục Trung học chủ trì. Đầu năm học 2006, Bộ giáo dục đào tạo phối hợp với UNICEF triển khai thí điểm mô hình “Trường Trung học cơ sở thân thiện” tại 50 trường Trung học cơ sở thuộc các tỉnh, thành phố: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Lào Cai, Đồng Tháp, An Giang, Trà Vinh, Gia Lai và KonTum.
Trên thực tế, một số trường cũng đã đề xuất nhiều sáng kiến tương tự với một số điểm trong năm nội dung của phong trào và đã thu được một số kết quả khả quan. Từ kết quả thí điểm, Bộ Giáo dục và Đào tạo (BGD&ĐT) chủ trương tiến hành đại trà phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” (XDTHTT-HSTC) ở các trường Trung học phổ thông trong toàn quốc. Ngày 22 tháng 7 năm 2008 Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ban hành Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013 [1]. Phong trào thi đua được triển khai gắn với kế hoạch năm học của ngành và của từng trường.
Mục tiêu của phong trào nhằm huy động sức mạnh tổng hợp trong và ngoài nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, hiệu quả; phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học 8 sinh trong học tập và hoạt động xã hội một cách phù hợp và hiệu quả. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đây sẽ là một trong những giải pháp có tính bền vững giúp ngăn chặn tình trạng học sinh bỏ học, bởi sự thành công của mô hình sẽ tác động sâu sắc vào tình cảm của HS đối với nhà trường, đối với việc đi học.Việc phát động phong trào này cũng xuất phát từ thực tế đòi hỏi các trường phải quan tâm đến việc tạo dựng một môi trường học tập an toàn, vui tươi, dạy và học hiệu quả [1]. Giáo dục học sinh trong môi trường học tập thân thiện chính là chuẩn bị cho xã hội những công dân năng động, tích cực, tự tin và đặc biệt là biết cách “chung sống với nhau”, một trong những trụ cột giáo dục của thế kỷ XXI mà UNESCO đã đưa ra. Môi trường học tập thân thiện là mô hình khá toàn diện đảm bảo các điều kiện dẫn tới sự giáo dục có chất lượng.
Mô hình nếu thực hiện tốt sẽ đảm bảo được vấn đề tiếp cận giáo dục, chất lượng và hiệu quả giáo dục, môi trường giáo dục và các vấn đề về bình đẳng và tham gia; góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục và thực hiện công ước quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam đã ký kết. Các kết quả nghiên cứu về trƣờng học thân thiện đã công bố Nguyễn Thị Ngọc Thảo (2009), Xây dựng môi trường học tập thân thiện nhằm nâng cao tính cực học tập của học sinh trung cấp nghề tại trường cao đẳng nghề Sóc Trăng. Nguyễn Thị Hường ( 2010), Xây dựng môi trường học tập thân thiện tại trường THCS trên địa bàn quận Bình Thạnh Thành phố Hồ Chí Minh. Trần Thị Hiên (2011), Đề xuất giải pháp xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” tại trường tiểu học Diên Hồng huyện Trảng Bom tỉnh Đồng Nai.
Lê Thị Thu Hồng (2012), Xây dựng môi trường học tập thân thiện- học sinh tích cực tại trường THPT dân tộc nội trú An Giang. Ý nghĩa lí luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài Ý nghĩa lí luận: Đề tài đi sâu vào nghiên cứu hệ thống lí luận có liên quan đến việc phát triển môi trường học tập thân thiện và đây là công trình 9 nghiên cứu đầu tiên về việc phát triển môi trường học tập thân thiện tại trường THPT Tây Ninh. Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích và hệ thống được khái niệm, đặc điểm, tính chất, nội dung, tác động của môi trường học tập thân thiện, các bước xây dựng môi trường học tập thân thiện, người nghiên cứu sẽ thiết kế các hoạt động phát triển MTHTTT tại trường THPT Tây Ninh. Ý nghĩa thực tiễn: Các hoạt động mà người nghiên cứu thiết kế trong đề tài là một đóng góp mới, nếu được thực hiện sẽ góp phần làm cho môi trường học tập tại trường THPT Tây Ninh trở nên thân thiện hơn, làm cho học sinh thực sự cảm thấy mỗi ngày đến trường là một ngày vui, ngoài việc trang bị thêm kiến thức, học sinh được vui chơi, giải trí và cảm giác gần gũi, chia sẻ, cảm thông.
Một số thuật ngữ liên quan 1. Môi trƣờng học tập -Môi trường học tập là tập hợp những yếu tố không gian, nhân lực, vật lực và tài lực, trực tiếp hoặc ở xa, tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc học tập đạt kết quả tốt. - Môi trường học tập bao hàm cả con người và không gian, trong đó học sinh phát triển và học tập.