Luận án tiến sĩ về phát triển kinh doanh hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tại tỉnh Phú Yên

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển hoạt động kinh doanh hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tại tỉnh Phú Yên, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Đào Anh Xuân
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hậu Tuấn
• Trường học: Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Phát Triển Kinh Doanh Hợp Tác Xã Dịch Vụ Nông Nghiệp Tại Phú Yên
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Phú Yên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm cơ bản về hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp
• 1.2. Cơ sở khoa học và phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN
• 1.3. Các lý thuyết liên quan đến phát triển HTXDVNN
• 1.4. Cách tiếp cận và khung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Yên
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế bảng khảo sát và quy trình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Giới thiệu khái quát về HTXDVNN trên địa bàn tỉnh Phú Yên
• 3.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN
• 3.3. Phân tích thống kê và kiểm định mô hình
• 3.4. Đánh giá chung về hoạt động kinh doanh của HTXDVNN trên địa bàn tỉnh Phú Yên
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA HTXDVNN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ YÊN
• 4.1. Định hướng, mục tiêu và bối cảnh phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN
• 4.2. Giải pháp và chính sách của Nhà nước và sự hỗ trợ của chính quyền địa phương
• 4.3. Giải pháp nâng cao nguồn lực của HTXDVNN trên địa bàn tỉnh Phú Yên
• 4.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của các HTXDVNN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tại Phú Yên

Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTXDVNN) tại Phú Yên đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn. HTXDVNN không chỉ giúp nông dân tăng cường sản xuất mà còn tạo ra các dịch vụ hỗ trợ, từ đó nâng cao thu nhập cho các thành viên. Theo thống kê, tỉnh Phú Yên hiện có 152 HTX, trong đó nhiều HTX đã hoạt động hiệu quả, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương. Việc phát triển HTXDVNN không chỉ giúp cải thiện đời sống của nông dân mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế nông nghiệp.

1.1. Khái niệm và vai trò của hợp tác xã nông nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, nơi mà các thành viên cùng nhau hợp tác để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Vai trò của HTX trong phát triển kinh tế nông thôn rất lớn, không chỉ giúp nông dân giảm chi phí sản xuất mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. HTX còn là cầu nối giữa nông dân và thị trường, giúp họ tiếp cận thông tin và công nghệ mới. Theo các chuyên gia, HTX là mô hình hiệu quả để phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

II. Tình hình phát triển kinh doanh của hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tại Phú Yên

Phát triển kinh doanh của HTXDVNN tại Phú Yên đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng hiệu quả hoạt động của các HTX vẫn chưa đạt yêu cầu. Nhiều HTX gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ. Theo khảo sát, chỉ khoảng 47% HTX có kết quả sản xuất kinh doanh tốt, trong khi phần còn lại vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTXDVNN.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh doanh của hợp tác xã

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh doanh của HTXDVNN tại Phú Yên. Đầu tiên là năng lực quản lý của lãnh đạo HTX. Năng lực này quyết định đến khả năng tổ chức, điều hành và phát triển các hoạt động kinh doanh. Thứ hai là khả năng tiếp cận tài chính. Nhiều HTX gặp khó khăn trong việc huy động vốn, dẫn đến việc không thể đầu tư vào công nghệ mới hoặc mở rộng sản xuất. Cuối cùng, chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và chính quyền địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của HTX.

III. Giải pháp phát triển kinh doanh hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tại Phú Yên

Để phát triển kinh doanh của HTXDVNN tại Phú Yên, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần nâng cao năng lực quản lý cho các lãnh đạo HTX thông qua các khóa đào tạo và bồi dưỡng. Thứ hai, cần tạo điều kiện thuận lợi cho HTX tiếp cận nguồn vốn từ các ngân hàng và tổ chức tài chính. Cuối cùng, chính quyền địa phương cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho HTX, từ việc cung cấp thông tin đến việc hỗ trợ kỹ thuật và công nghệ.

3.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ Nhà nước

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho HTXDVNN, bao gồm việc giảm thuế, hỗ trợ lãi suất vay vốn và cung cấp các chương trình đào tạo. Ngoài ra, cần có các chương trình khuyến khích hợp tác giữa các HTX để tạo ra sức mạnh tổng hợp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế nông nghiệp tại Phú Yên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế nông nghiệp và xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTXDVNN) đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và phát triển bền vững nông thôn. Tỉnh Phú Yên, với đặc điểm địa lý thuận lợi, tài nguyên phong phú và cơ sở hạ tầng đang được đầu tư phát triển, là vùng điển hình để nghiên cứu hoạt động kinh doanh của các HTXDVNN. Năm 2020, trên địa bàn tỉnh có 152 HTX và 1 liên hiệp HTX, thu hút khoảng 2.422 lao động trực tiếp và 111.938 thành viên tham gia. Tuy nhiên, chỉ có 47% HTX đạt kết quả sản xuất kinh doanh tốt, còn lại gặp nhiều khó khăn trong nâng cao năng lực sản xuất và phát triển hoạt động kinh doanh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN, đánh giá thực trạng phát triển tại Phú Yên giai đoạn 2014-2020, nhận diện các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, chính quyền địa phương và các HTX trong việc hoạch định chính sách và chiến lược phát triển kinh doanh, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống thành viên HTX.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết phân công lao động xã hội: Giải thích vai trò của HTX trong việc tổ chức và phân công lao động hiệu quả, tăng cường hợp tác giữa các thành viên nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
• Lý thuyết kinh tế về hợp tác xã nông nghiệp: Nhấn mạnh tính chất tập thể, quản lý dân chủ và mục tiêu phát triển kinh tế bền vững của HTX.
• Lý thuyết quan điểm dựa trên nguồn lực (Resource-based view): Phân tích các nguồn lực nội tại của HTX như năng lực quản lý, tài chính, nhân lực và chính sách hỗ trợ là nhân tố quyết định sự phát triển hoạt động kinh doanh.
• Các khái niệm chính bao gồm: phát triển hoạt động kinh doanh, hiệu quả sản xuất kinh doanh, năng lực quản lý, khả năng tiếp cận tài chính, chính sách nhà nước và quy mô HTX.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê của Liên minh HTX tỉnh Phú Yên, UBND tỉnh và các cơ quan liên quan; dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 152 HTXDVNN trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2014-2020.
• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ HTXDVNN hoạt động trên địa bàn tỉnh, với 2.422 lao động trực tiếp và 111.938 thành viên tham gia, đảm bảo tính đại diện và toàn diện.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, phân tích Cronbach’s alpha để kiểm định độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định các nhân tố ảnh hưởng, và hồi quy tuyến tính bội để đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến phát triển hoạt động kinh doanh.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2020, với khảo sát và phỏng vấn chuyên gia, ban giám đốc HTX thực hiện trong năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN tại Phú Yên: Trong tổng số 152 HTX, chỉ khoảng 47% đạt kết quả sản xuất kinh doanh tốt, với doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng trung bình hàng năm khoảng 5-7%. Các HTX còn lại hoạt động kém hiệu quả, lợi nhuận thấp hoặc thua lỗ.
2. Ảnh hưởng của năng lực quản lý: Năng lực quản lý của ban lãnh đạo HTX có tác động tích cực và mạnh mẽ đến phát triển hoạt động kinh doanh, với hệ số hồi quy đạt mức ý nghĩa thống kê cao (p < 0.01). HTX có ban lãnh đạo được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm quản lý thường có doanh thu và lợi nhuận cao hơn 20-30% so với HTX còn lại.
3. Khả năng tiếp cận tài chính: Khả năng tiếp cận vốn vay và các nguồn tài chính hỗ trợ là nhân tố quan trọng, chiếm tỷ trọng ảnh hưởng khoảng 18% đến sự phát triển hoạt động kinh doanh. HTX có nguồn vốn ổn định có doanh thu trung bình cao hơn 15% so với HTX thiếu vốn.
4. Chính sách nhà nước và hỗ trợ địa phương: Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các chính sách ưu đãi đóng vai trò thúc đẩy phát triển, đặc biệt trong việc hỗ trợ đào tạo, tiếp cận thị trường và giảm chi phí sản xuất. Khoảng 60% HTX được hưởng chính sách hỗ trợ có mức tăng trưởng doanh thu tốt hơn 10% so với nhóm không được hỗ trợ.
5. Quy mô HTX: Quy mô HTX cũng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh; HTX có quy mô lao động và vốn lớn hơn thường có khả năng phát triển hoạt động kinh doanh bền vững hơn, với mức tăng trưởng lợi nhuận trung bình cao hơn 12%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố nội tại như năng lực quản lý, khả năng tiếp cận tài chính và quy mô HTX là những yếu tố chủ chốt quyết định sự phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN tại Phú Yên. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, trong đó nhấn mạnh vai trò của quản lý hiệu quả và nguồn lực tài chính trong phát triển HTX. Sự hỗ trợ của chính sách nhà nước và địa phương cũng góp phần tạo điều kiện thuận lợi, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về mức độ và phạm vi hỗ trợ.

Nguyên nhân của những hạn chế này có thể do sự thiếu đồng bộ trong chính sách, năng lực quản lý còn yếu kém ở một số HTX, cũng như khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và thị trường. So sánh với các HTX ở các tỉnh khác như Đồng bằng sông Cửu Long hay các mô hình HTX ở Nhật Bản, Phú Yên còn nhiều tiềm năng để phát triển nhưng cần có chiến lược nâng cao năng lực quản lý và mở rộng quy mô hoạt động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả theo từng nhân tố ảnh hưởng, bảng phân tích hồi quy các nhân tố tác động và biểu đồ tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận của HTX theo quy mô và mức độ tiếp cận tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực quản lý HTX: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, điều hành cho ban lãnh đạo HTX trong vòng 1-2 năm tới, do Liên minh HTX tỉnh phối hợp với các cơ sở đào tạo thực hiện, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý và phát triển kinh doanh.
2. Tăng cường khả năng tiếp cận tài chính: Xây dựng các chương trình hỗ trợ vay vốn ưu đãi, giảm lãi suất và thủ tục vay vốn đơn giản cho HTX trong 3 năm tới, do Ngân hàng chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng phối hợp thực hiện, giúp HTX có nguồn vốn ổn định để mở rộng sản xuất.
3. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi: UBND tỉnh và các sở ngành cần rà soát, điều chỉnh và ban hành các chính sách ưu đãi phù hợp, đồng thời tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, tiếp cận thị trường cho HTX trong vòng 2 năm tới, nhằm thúc đẩy phát triển bền vững.
4. Mở rộng quy mô và đa dạng hóa hoạt động kinh doanh: Khuyến khích HTX liên kết, hợp tác mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ, phát triển chuỗi giá trị nông sản an toàn trong 3-5 năm tới, do Liên minh HTX và các HTX phối hợp thực hiện, nhằm nâng cao sức cạnh tranh và thu nhập cho thành viên.
5. Tăng cường liên kết giữa HTX với doanh nghiệp và thị trường: Xây dựng các mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa HTX, doanh nghiệp chế biến và phân phối, tạo điều kiện thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm trong vòng 3 năm tới, do các HTX và doanh nghiệp phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý HTXDVNN: Nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho thành viên.
2. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho HTX phát triển bền vững, góp phần phát triển kinh tế nông thôn.
3. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành quản trị kinh doanh, kinh tế nông nghiệp: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.
4. Doanh nghiệp liên kết với HTX: Hiểu rõ vai trò và tiềm năng của HTX trong chuỗi giá trị nông sản, từ đó xây dựng các mô hình hợp tác hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN là gì?
   Phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN là quá trình nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu thành viên, tăng doanh thu, lợi nhuận và phát triển bền vững. Ví dụ, HTX tại Phú Yên đã tăng trưởng doanh thu trung bình 5-7% hàng năm nhờ cải thiện quản lý và mở rộng quy mô.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN?
   Năng lực quản lý, khả năng tiếp cận tài chính, chính sách hỗ trợ và quy mô HTX là các nhân tố chủ chốt. Nghiên cứu cho thấy HTX có ban lãnh đạo chuyên môn tốt và nguồn vốn ổn định thường có doanh thu cao hơn 15-30%.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá phát triển hoạt động kinh doanh của HTX?
   Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn chuyên gia, ban giám đốc HTX) và định lượng (khảo sát, phân tích thống kê, hồi quy tuyến tính bội) để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và thực trạng phát triển.

4. Chính sách nhà nước có vai trò như thế nào trong phát triển HTXDVNN?
   Chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo, tiếp cận thị trường và ưu đãi thuế giúp HTX phát triển bền vững. Khoảng 60% HTX được hưởng chính sách hỗ trợ có mức tăng trưởng doanh thu tốt hơn 10% so với nhóm không được hỗ trợ.

5. Làm thế nào để HTXDVNN tại Phú Yên nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh?
   HTX cần nâng cao năng lực quản lý, mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Các giải pháp này nên được thực hiện đồng bộ trong vòng 3-5 năm tới để đạt hiệu quả cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN, làm rõ các khái niệm và tiêu chí đánh giá.
• Đã đánh giá thực trạng phát triển hoạt động kinh doanh của HTXDVNN tại Phú Yên giai đoạn 2014-2020, chỉ ra những kết quả đạt được và hạn chế còn tồn tại.
• Xác định các nhân tố ảnh hưởng quan trọng gồm năng lực quản lý, khả năng tiếp cận tài chính, chính sách hỗ trợ và quy mô HTX.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, phát triển bền vững HTXDVNN trên địa bàn tỉnh.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo quản lý, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, mở rộng quy mô và tăng cường liên kết chuỗi giá trị.

Call-to-action: Các nhà quản lý HTX, cơ quan chính quyền và các nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để thúc đẩy phát triển kinh tế hợp tác xã nông nghiệp, góp phần xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Ch°¢ng này trình bày tçng quan các nghiên cću và HTXDVNN, nhân tã Ánh h°áng tới phát triÅn ho¿t đáng kinh doanh HTXDVNN á Viát Nam và trên thÁ giới. Từ đó, tác giÁ đ°a ra các nhÃn đånh và cũng nh° nhÿng h¿n chÁ cąa các nghiên cću tr°ớc, khe hçng nghiên cću và tính cÃp thiÁt cąa viác thāc hián nghiên cću này. Chương 2: Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Nái dung ch°¢ng này trình bày các khái niám và c¢ sá lý thuyÁt và HTXDVNN, lý thuyÁt và phát triÅn ho¿t đáng kinh doanh và nhân tã Ánh h°áng tới sā phát triÅn ho¿t đáng kinh doanh cąa HTXDVNN Chương 3: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu Ch°¢ng này trình bày đặc điÅm đåa bàn và ph°¢ng pháp nghiên cću (că thÅ: các điÃu kián tā nhiên, kinh tÁ xã hái…), cách thćc thāc hián ph°¢ng pháp chuyên gia, cũng nh° xây dāng bÁng câu hái khÁo sát, các kỹ thuÃt phân tích đånh l°āng. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Nái dung cąa ch°¢ng này trình bày các kÁt quÁ nghiên cću thu đ°āc từ sã liáu thć cÃp, că thÅ: và sā phân bã các HTXDVNN theo từng khu vāc, và doanh thu, chi phí, lāi nhuÃn; tài sÁn, nguån vãn; lāc l°āng lao đáng; c¢ sá h¿ tầng; yÁu tã đầu ra, đầu vào; ph°¢ng pháp nghiên cću đånh l°āng cąa luÃn án, bao gåm: mô tÁ mÁu khÁo sát, phân tích các thang đo là các nhân tã Ánh h°áng, mô hình nghiên cću thu đ°āc.

Chương 5: Đề xuất các giải pháp phát triển hoạt động kinh doanh của các HTXDVNN trên địa bàn tỉnh Phú Yên Trên c¢ sá kÁt quÁ nghiên cću thu đ°āc, ch°¢ng này đà xuÃt các giÁi pháp đ¿y m¿nh phát triÅn ho¿t đáng kinh doanh HTXDVNN trên đåa bàn tãnh Phú Yên. NàI DUNG VÀ K¾T QUÀ CH¯¡NG 1. TìNG QUAN VÀ VÂN ĐÀ NGHIÊN CĄU 1. Tíng hÿp các nghiên cąu liên quan 1.

Các công trình nghiên cąu liên quan đ¿n phát triÃn ho¿t đáng kinh doanh căa HTX 1. Các công trknh nghiên cứu nước ngoài Ortmann và King (2007) trình bày các nguyên tÅc hāp tác và mô tÁ ngÅn gßn låch sử và sā phát triÅn cąa các HTXNN á các n°ớc phát triÅn và kém phát triÅn, đặc biát chú trßng đÁn Nam Phi. Đ¿o luÃt HTX mới, dāa trên các nguyên tÅc hāp tác quãc tÁ, đ°āc ban hành á Nam Phi vào tháng 8 nm 2005. Lý thuyÁt và HTX và lý thuyÁt kinh tÁ hßc thÅ chÁ mới (bao gåm kinh tÁ hßc chi phí giao dåch, lý thuyÁt đ¿i dián và lý thuyÁt quyÃn sá hÿu) và khÁ nng ćng dăng cąa nó đãi với hình thćc tç chćc HTX cũng nh° các vÃn đà cã hÿu cąa các HTX truyÃn thãng, đó là ng°ßi h°áng lāi tā do, tầm nhìn, danh măc đầu t°, kiÅm soát và chi phí Ánh h°áng do các quyÃn tài sÁn đ°āc xác đånh mát cách m¢ hå gây ra.

Mát phân tích và t°¢ng lai cąa HTX nói chung cho thÃy vòng đßi cąa HTX (hình thành, phát triÅn, tç chćc l¿i hoặc rút lui) khi chúng thích nghi với môi tr°ßng kinh tÁ thay đçi đ°āc đặc tr°ng bái thay đçi công nghá, công nghiáp hóa nông nghiáp và chą ngh*a cá nhân ngày càng tng [92]. Nghiên cću cąa Svetlana và Jerker (2009) và các điÃu kián chính trå, kinh tÁ và tâm lý xã hái đãi với các HTX tiÁp thå và cung ćng trong nông nghiáp Nga. Phân tích dÿ liáu thć cÃp chã ra rằng các điÃu kián kinh tÁ và chính trå không cÁn trá sā phát triÅn cąa HTX. Do đó, trßng tâm h°ớng đÁn các yÁu tã tâm lý xã hái.

Măc đích cąa nghiên cću là giÁi thích cąa các yÁu tã tâm lý - xã hái đãi với nhÿng khó khn đãi với viác phát triÅn HTXNN trong vùng Kurgan cąa Liên bang Nga. Nghiên cću này chã ra mćc đá phă thuác cao vào các thÅ chÁ nông nghiáp không chính thćc trong låch sử. Logic cąa các mãi quan há xã hái trong quá khć xác đånh sā phát triÅn sau cÁi cách cąa các tç chćc nông nghiáp. Chą ngh*a bÁo thą và tuân thą các truyÃn thãng cąa Liên Xô đã cÁn trá sā phát triÅn cąa các HTX, và sā phân biát đãi xử với các HTX trong nhÿng nm 1990 cũng vÃy [109].

8 HTXNN NhÃt BÁn đ°āc coi là mát trong nhÿng hình thćc hành đáng tÃp thÅ tãt nhÃt cąa nông dân trong l*nh vāc nông nghiáp do nông dân nhá chiÁm °u thÁ. Tuy nhiên, sau quá trình tā do hóa th°¢ng m¿i và tài chính cùng với nhÿng thay đçi trong bãi cÁnh chính trå và nông nghiáp, HTXNN á NhÃt BÁn đang phÁi đãi mặt với nhÿng thách thćc gay gÅt trong bãi cÁnh trÃt tā kinh tÁ đang phát triÅn. TrÃt tā kinh tÁ đang phát triÅn đang gây áp lāc to lớn lên danh măc đầu t° dåch vă và kinh doanh ráng lớn cąa HTXNN NhÃt BÁn. Với xu h°ớng suy giÁm trong hiáu quÁ ho¿t đáng, HTXNN NhÃt BÁn đã khái x°ớng mát sã cÁi cách tiÁn bá trong sã đó sáp nhÃp và hāp nhÃt; cho đÁn nay chã đ¿t đ°āc thành công khiêm tãn trong viác xoay chuyÅn các dā án kinh doanh liên quan đÁn nông nghiáp đang thua lß (Esham và cáng sā, 2012).

ĐiÃu cāc kỳ quan trßng là xây dāng các chiÁn l°āc đÅ cÁi thián khÁ nng c¿nh tranh cąa nông nghiáp và thu hút nhÿng ng°ßi trẻ tuçi đÁn với nông nghiáp. Mát cách hāp lý đÅ đ¿t đ°āc điÃu này là cÁi thián lāi nhuÃn cąa nông nghiáp thông qua hāp nhÃt đÃt đai đÅ đ¿t đ°āc hiáu quÁ kinh tÁ theo quy mô. HTXNN NhÃt BÁn đang thāc hián các b°ớc đÅ giÿ chân nhÿng ng°ßi nông dân khái nghiáp trong nhóm cąa hß, vì hß s¿ nÅm giÿ chìa khóa cho t°¢ng lai cąa ngành nông nghiáp NhÃt BÁn. Đây cũng là mô hình mà các HTXDVNN á Viát Nam có thÅ hßc tÃp đÅ phát triÅn nÃn nông nghiáp Viêt Nam bÃn vÿng [54].

Mojo và cáng sā (2017) đã làm sáng tá mát thāc tÁ là các HTX hián đ¿i á Ethiopia đã trÁi qua nhÿng thay đçi khác nhau [88]. Do sā khác biát và t° t°áng chính trå cąa các chÁ đá tr°ớc đây, các HTX đã và đang thay đçi và đ°āc sử dăng nh° mát công că đÅ thāc hián các chính sách cąa chính phą mà không phă thuác vào các nguyên tÅc hāp tác quãc tÁ. Chã sau nhÿng nm 1990, mát sã không gian mới đ°āc má ra đÅ thāc hián ít nhÃt mát sã nguyên tÅc hāp tác c¢ bÁn nh° tính tā nguyán và thành viên má. Gần đây, nhß sā thúc đ¿y và hß trā m¿nh m¿ cąa chính phą (cÁ và thÅ chÁ và kỹ thuÃt), sã l°āng HTX đã tng với tãc đá nhanh (66% trong 8 nm qua) và vãn cąa các HTX này cũng tng lên t°¢ng ćng.

Lāi ích cąa HTXNN nói riêng cũng rÃt lớn và nhiÃu mặt. Tuy nhiên, trong khi có mát sã c¢ hái và điÅm m¿nh cąa các HTX á Ethiopia, vÁn tån t¿i nhÿng điÅm yÁu và mãi đe dßa nghiêm trßng, đây có thÅ là nhÿng thách thćc đãi với sā tån t¿i và lāi ích bÃn vÿng cąa chúng trong t°¢ng lai. 9 Nhÿng thách thćc chính liên quan đÁn khung pháp lý, các quy đånh và chính sách thå tr°ßng không đầy đą, các vÃn đà và ng°ßi h°áng lāi tā do và các ph°¢ng thćc quÁn lý kém phát triÅn (không dāa trên bằng chćng khoa hßc và kỹ nng) mà các HTX đã áp dăng. Bên c¿nh đó, nhÿng tác đáng tiêu cāc hián nay cąa HTX đãi với môi tr°ßng đ°āc các nghiên cću khác nhau chã ra cũng là mát thách thćc mà HTX cần v°āt qua đÅ đÁm bÁo đóng góp tích cāc cho sā phát triÅn bÃn vÿng.

Các công trknh nghiên cứu trong nước Các công trình nghiên cću và HTXNN á Viát Nam bám sát phát triÅn ho¿t đáng kinh doanh cąa các HTX qua từng giai đo¿n. Trên thāc tÁ, sā phát triÅn các HTXNN á Viát Nam có thÅ phân chia thành 2 giai đo¿n: Giai đo¿n tr°ớc nm 1996 và giai đo¿n từ nm 1996 đÁn nay, mãc phân chia đ°āc lÃy từ khi LuÃt HTX có hiáu lāc. Ph¿m vi và đãi t°āng nghiên cću và HTX và HTXNN đ°āc má ráng á nhiÃu cÃp đá khác nhau, từ cÃp đåa ph°¢ng, khu vāc và cÁ n°ớc, că thÅ nh° sau: Nghiên cću cąa Hå Vn V*nh và Nguyßn Quãc Thái (2005) với <Mô hknh phát triển hợp tác x愃̀ nông nghiệp ở Việt Nam= tÃp trung vào mô hình HTXNN với nhÿng lý giÁi và cn cć lý luÃn và thāc tißn trong sā nghiáp công nghiáp hóa, hián đ¿i hóa nông nghiáp - nông thôn. Qua đó, tác giÁ tÃp trung phân tích, đánh giá thāc tr¿ng cąa mô hình HTXNN tr°ớc, sau nm 1996 và đ°a ra nhÿng h¿n chÁ các HTXNN gặp phÁi: Thứ nhất, hầu hÁt các HTXNN đÃu thiÁu vãn, thiÁu c¢ sá vÃt chÃt - kỹ thuÃt đÅ triÅn khai các ho¿t đáng dåch vă; Thứ hai, thiÁu cán bá có nng lāc quÁn lý và điÃu hành các ho¿t đáng dåch vă; Thứ ba, thu nhÃp cąa phần lớn các HTXNN rÃt thÃp, hiáu quÁ kinh tÁ và sćc hÃp dÁn không cao; Thứ tư, quy mô HTXNN còn quá nhá, tài sÁn nghèo, kỹ thuÃt l¿c hÃu; Thứ năm, c¢ cÃu ho¿t đáng dåch vă cąa HTX ch°a hāp lý, ph¿m vi còn hẹp, chą yÁu là nhÿng dåch vă mang tính công ích, bÅt buác nh° thąy lāi, bÁo vá thāc vÃt… Tác giÁ đ°a ra dā báo và xu h°ớng phát triÅn cąa HTXDVNN theo 2 mô hình chą yÁu đó là: Kinh doanh đ¢n thuần dåch vă nông nghiáp cho kinh tÁ há nông dân và HTXDVNN tçng hāp, với nái dung ho¿t đáng bao gåm các ho¿t đáng dåch vă cho kinh tÁ há nông thôn nói chung và mát sã ho¿t đáng sÁn xuÃt nông nghiáp, tiÅu thą công nghiáp và công nghiáp chÁ biÁn nông sÁn nói riêng [31].

Nguyßn Thå Thu Hoài (2019) với nghiên cću <Phát triển kinh tế hợp tác x愃̀ Việt Nam trong bối cảnh mới= khẳng đånh thßi gian qua Nhà n°ớc đã có nhiÃu chính 10 sách, t¿o đáng lāc thúc đ¿y HTX phát triÅn, b°ớc đầu đã mang l¿i kÁt quÁ tích cāc đãi với phát triÅn kinh tÁ - xã hái, và t¿i các đåa ph°¢ng hầu hÁt đÃu có kÁ ho¿ch, ch°¢ng trình, đà án nhằm phát triÅn HTX. Sã l°āng HTXDVNN áp dăng khoa hßc công nghá mới, hián đ¿i vào sÁn xuÃt, kinh doanh, tham gia vào chußi ho¿t đáng gÅn với các sÁn ph¿m chą lāc cąa vùng, thāc hián liên kÁt chußi, liên kÁt với các siêu thå, doanh nghiáp lớn đÅ má ráng thå tr°ßng tiêu thă ngày càng tng.