Phát Triển Hoạt Động Logistics Ngược Trong Chuỗi Cung Ứng Sản Phẩm Nhựa Tại Việt Nam

Hoạt động logistics ngược đang trở thành một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng sản phẩm nhựa tại Việt Nam. 106 trang · Học viện Ngân hàng · 2024.

• Tác giả: Lê Thùy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Ngọc Mai
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Phát Triển Hoạt Động Logistics Ngược Trong Chuỗi Cung Ứng Sản Phẩm Nhựa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 0.2. Tổng quan nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu đề tài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC
• 1.1.1. Khái quát về hoạt động logistics ngược
• 1.1.2. Phân biệt một số khái niệm có liên quan đến logistics ngược
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM
• 1.2.1. Khái niệm chuỗi cung ứng sản phẩm
• 1.2.2. Cấu trúc của chuỗi cung ứng sản phẩm
• 1.2.3. Lợi thế của chuỗi cung ứng sản phẩm
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM
• 1.3.1. Khái niệm phát triển hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm
• 1.3.2. Nội dung phát triển hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm
• 1.3.3. Nhân tố ảnh hưởng đến phát triển hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm. Yếu tố đánh giá hoạt động logistics ngược trong CCƯ sản phẩm
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG CÁC SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của ngành nhựa tại Việt Nam
• 2.1.2. Cơ cấu ngành nhựa tại Việt Nam
• 2.1.3. Chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Thực trạng tổ chức hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng thực hiện hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam
• 2.2.3. Thực trạng các dòng sản phẩm trong hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM
• 2.3.1. Những thành tựu đạt được
• 2.3.2. Hạn chế còn tồn tại
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG CÁC SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM
• 3.1. XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGÀNH NHỰA TẠI VIỆT NAM VÀ DỰ BÁO TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN CỦA HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG CÁC SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 3.1.1. Xu hướng phát triển của ngành nhựa tại Việt Nam
• 3.1.2. Dự báo tiềm năng phát triển của hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam đến năm 2030
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Giải pháp đối với tổ chức Logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam
• 3.2.2. Giải pháp đối với các dòng logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam
• 3.2.3. Với Nhà nước và Bộ, Ban, Ngành
• 3.2.4. Với các doanh nghiệp
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển hoạt động logistics ngược tại Việt Nam

Hoạt động logistics ngược đang trở thành một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng sản phẩm nhựa tại Việt Nam. Với sự gia tăng lượng rác thải nhựa, việc phát triển hoạt động này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn tối ưu hóa quy trình sản xuất. Theo nghiên cứu, Việt Nam hiện đang đối mặt với thách thức lớn trong việc quản lý chất thải nhựa, với hơn 1.8 triệu tấn rác nhựa được thải ra mỗi năm. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp cần có những giải pháp hiệu quả để phát triển hoạt động logistics ngược, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm và bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của logistics ngược trong chuỗi cung ứng

Logistics ngược được hiểu là quá trình thu hồi và xử lý sản phẩm đã qua sử dụng. Vai trò của nó trong chuỗi cung ứng là rất quan trọng, giúp giảm thiểu lãng phí và tối ưu hóa tài nguyên. Theo Carter và Ellram (1998), logistics ngược không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn bảo vệ môi trường.

1.2. Tình hình hiện tại của hoạt động logistics ngược tại Việt Nam

Tại Việt Nam, hoạt động logistics ngược vẫn còn nhiều hạn chế. Chỉ khoảng 30% chất thải nhựa được tái chế, trong khi phần lớn còn lại bị chôn lấp hoặc tiêu hủy. Điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong quy trình quản lý và tái chế chất thải nhựa.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển logistics ngược

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển logistics ngược tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường thiếu nhận thức về tầm quan trọng của việc tái chế và sử dụng lại sản phẩm. Hơn nữa, công nghệ hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu xử lý chất thải hiệu quả. Theo nghiên cứu của Lê Sơn Tùng (2023), việc thiếu hụt công nghệ và quy trình quản lý là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.1. Thiếu hụt công nghệ và quy trình quản lý

Nhiều doanh nghiệp chưa đầu tư vào công nghệ tái chế hiện đại, dẫn đến hiệu quả xử lý chất thải thấp. Việc áp dụng công nghệ mới có thể giúp cải thiện quy trình logistics ngược, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

2.2. Nhận thức của doanh nghiệp về logistics ngược

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của logistics ngược. Việc thiếu thông tin và kiến thức về quy trình này khiến cho họ không tận dụng được các cơ hội từ việc tái chế và sử dụng lại sản phẩm.

III. Phương pháp phát triển hoạt động logistics ngược hiệu quả

Để phát triển hoạt động logistics ngược, các doanh nghiệp cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Việc xây dựng một hệ thống thu hồi và tái chế sản phẩm là rất cần thiết. Theo nghiên cứu của Marien (1998), việc phát triển logistics ngược không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.

3.1. Xây dựng hệ thống thu hồi sản phẩm

Hệ thống thu hồi sản phẩm cần được thiết lập để đảm bảo việc thu gom và xử lý chất thải nhựa hiệu quả. Các doanh nghiệp có thể hợp tác với các tổ chức và cơ quan quản lý để xây dựng hệ thống này.

3.2. Tăng cường ứng dụng công nghệ trong logistics ngược

Việc áp dụng công nghệ mới trong quy trình logistics ngược sẽ giúp cải thiện hiệu quả xử lý chất thải. Công nghệ tái chế hiện đại có thể giúp tăng tỷ lệ tái chế và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về logistics ngược

Nghiên cứu cho thấy việc phát triển logistics ngược có thể mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đã áp dụng thành công mô hình logistics ngược đã ghi nhận sự giảm thiểu chi phí và tăng cường khả năng cạnh tranh. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, việc áp dụng logistics ngược có thể giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.1. Các doanh nghiệp điển hình trong phát triển logistics ngược

Một số doanh nghiệp tại Việt Nam đã áp dụng thành công logistics ngược, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Họ đã xây dựng hệ thống thu hồi và tái chế hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả kinh tế từ logistics ngược

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp áp dụng logistics ngược có thể tiết kiệm chi phí đáng kể. Việc tái chế và sử dụng lại sản phẩm không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao lợi nhuận.

V. Kết luận và tương lai của logistics ngược tại Việt Nam

Phát triển hoạt động logistics ngược là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Với sự gia tăng lượng rác thải nhựa, việc áp dụng logistics ngược không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị sản phẩm. Tương lai của logistics ngược tại Việt Nam phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các doanh nghiệp và cơ quan quản lý để xây dựng một hệ thống hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của logistics ngược trong phát triển bền vững

Logistics ngược đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững. Nó giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tối ưu hóa tài nguyên, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

5.2. Dự báo tương lai của logistics ngược tại Việt Nam

Dự báo rằng trong tương lai, logistics ngược sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Các doanh nghiệp cần chủ động áp dụng các giải pháp để phát triển hoạt động này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh bùng nổ dân số toàn cầu và sự gia tăng của hoạt động thương mại điện tử, khối lượng chất thải sinh hoạt và công nghiệp phát sinh đang tạo ra áp lực lớn đối với môi trường. Vòng đời của các sản phẩm ngày càng bị rút ngắn do nhu cầu đổi mới công nghệ và xu hướng tiêu dùng nhanh, làm gia tăng lượng sản phẩm bị thu hồi và thải bỏ. Theo số liệu của Cục Kiểm soát ô nhiễm môi trường được tác giả trích dẫn, hàng năm thế giới thải ra hơn 300 triệu tấn rác thải nhựa. Tại Việt Nam, lượng rác thải nhựa phát sinh trung bình khoảng 1,8 triệu tấn mỗi năm, trong đó trên 80% bị xả thải chỉ sau một lần sử dụng. Việt Nam đứng thứ 4 tại châu Á về lượng chất thải nhựa phát sinh (sau Trung Quốc, Indonesia, Philippines) và xếp thứ 17/109 quốc gia có mức độ ô nhiễm rác thải nhựa lớn theo Báo cáo của Liên Hợp Quốc.

Thực trạng xử lý chất thải nhựa tại Việt Nam còn nhiều hạn chế về công nghệ: 70% lượng rác thải nhựa được xử lý bằng hình thức chôn lấp hoặc tiêu hủy, chỉ 30% được thu gom để tái chế và tái sử dụng. Bên cạnh đó, mức tiêu thụ nhựa trung bình tại Việt Nam tăng trưởng khoảng 10,6%/năm, nhưng ngành sản xuất nhựa trong nước lại phụ thuộc tới 70% nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Thực trạng này làm gia tăng chi phí sản xuất và giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Hầu hết các doanh nghiệp mới chỉ triển khai logistics ngược ở mức độ thu hồi sản phẩm phục vụ sửa chữa, bảo dưỡng hoặc đổi trả, chưa hình thành chuỗi cung ứng khép kín nhằm thu hồi, tái sản xuất và tái chế nguyên liệu bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định gồm 3 nhiệm vụ chính:

1. Tổng hợp các vấn đề lý thuyết từ các nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động logistics ngược và phát triển logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm.
2. Phân tích chi tiết thực trạng hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm nhựa tại Việt Nam.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp có tính khả thi nhằm phát triển hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm nhựa tại Việt Nam dựa trên thực trạng và dự báo xu hướng phát triển đến năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chuỗi cung ứng ngành nhựa Việt Nam; hoạt động logistics ngược và sự phát triển logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa; các thành viên trong chuỗi (nhà sản xuất, nhà phân phối, cơ sở thu gom, cơ sở tái chế, cơ quan quản lý); mô hình tổ chức và các dòng logistics ngược của sản phẩm nhựa.
• Phạm vi không gian: Ngành công nghiệp nhựa tại thị trường Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu lịch sử hình thành và thực trạng phát triển giai đoạn 1960 – 2024, xây dựng dự báo và định hướng giải pháp đến năm 2030.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng và logistics ngược dựa trên các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế:

• Khái niệm và quy trình logistics ngược: Kế thừa lý thuyết của Lambert (1981), Murphy (1989), Stock (1992), Kopicki (1993), Kroon & Vrijens (1995), Carter & Ellram (1998), Rogers & Tibben-Lembke (1999), De Brito & Dekker (2002), Guide (2002), Prahinski & Kocabasoglu (2006) và Trần Thị Thu Hương (2018). Quy trình chuẩn gồm 4 bước: Tập hợp, Kiểm tra, Xử lý (với 5 phương thức: tái sử dụng, sửa chữa, tái sản xuất, tái chế, tiêu hủy), Phân phối lại.
• Khái niệm chuỗi cung ứng: Tiếp cận theo Mentzer (2001) và Christopher (2011), nhấn mạnh đến sự kết hợp giữa dòng chảy xuôi và dòng chảy ngược của sản phẩm, dịch vụ, tài chính và thông tin.
• Cấu trúc chuỗi cung ứng: Phân loại theo mức độ hoàn thiện gồm Chuỗi cung ứng truyền thống, Chuỗi cung ứng mở rộng và Chuỗi cung ứng khép kín.
• Mô hình mạng lưới: Mô hình trung tâm thu hồi, kiểm tra và phân loại tập trung của Rogers (1999) và Blackburn (2004).
• Khung phân tích nhân tố ảnh hưởng: Tổng hợp từ nghiên cứu của Bouzon và cộng sự (2015), Chinda (2017), Kaviani và cộng sự (2020), Govindan (2013), Jindal & Sangwan (2013) chia thành 3 nhóm: nhân tố doanh nghiệp, nhân tố chính phủ và nhân tố thị trường.
• Văn bản pháp luật: Điều 3 Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014 quy định về quản lý chất thải.

Tiêu chí phân biệt	Logistics xuôi	Logistics ngược
Khả năng dự báo	Dễ hoạch định, độ chắc chắn cao	Khó dự báo về thời gian, số lượng và chất lượng
Quy trình vận chuyển	Từ một nhà sản xuất đến nhiều điểm tiêu dùng (phân kỳ)	Thu gom từ nhiều điểm tiêu dùng về một điểm xử lý (hội tụ)
Chất lượng sản phẩm	Đồng nhất, đáp ứng tiêu chuẩn kiểm định	Không đồng nhất, phụ thuộc vào hiện trạng thu hồi
Bao bì sản phẩm	Đóng gói chuẩn hóa, bảo vệ nguyên vẹn sản phẩm	Thường bị hư hại, biến dạng, không đồng bộ
Tốc độ vận chuyển	Được ưu tiên cao để đáp ứng nhu cầu thị trường	Tốc độ linh hoạt, ưu tiên cách thức và hiệu quả xử lý
Kiểm soát chi phí	Dự toán và kiểm soát chặt chẽ theo kế hoạch	Khó kiểm soát do phát sinh nhiều biến số bất định

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp tổng hợp dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê của Tổng cục Hải quan Việt Nam, Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), Bộ Công Thương, Công ty Chứng khoán FPT (FPTS) và các tổ chức đào tạo logistics (VILAS).
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích định tính kết hợp phân tích số liệu thống kê mô tả nhằm đánh giá thực trạng cấu trúc ngành nhựa, mô hình vận hành các dòng sản phẩm ngược và tổ chức mạng lưới logistics ngược tại Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về phát triển hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm nhựa tại Việt Nam

Chương này tập trung xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết về logistics ngược và chuỗi cung ứng khép kín:

• Bản chất của logistics ngược: Là quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát dòng dịch chuyển của nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, bao bì và phế thải từ điểm tiêu thụ quay về điểm xuất phát hoặc các điểm xử lý chuyên biệt nhằm thu hồi giá trị còn lại hoặc xử lý an toàn môi trường.
• Phân định khái niệm: Tác giả phân biệt rõ logistics ngược với logistics xuôi, quản lý chất thải và logistics xanh. Logistics ngược khác quản lý chất thải ở chỗ đầu ra của nó tạo thành nguyên liệu đầu vào cho chuỗi cung ứng ban đầu hoặc chuỗi cung ứng mới, trong khi quản lý chất thải chỉ dừng lại ở việc xử lý loại bỏ chất thải. So với logistics xanh, logistics ngược tập trung vào dòng chảy ngược để thu hồi giá trị kinh tế, còn logistics xanh bao hàm các giải pháp giảm thiểu tác động môi trường trên toàn bộ chuỗi cung ứng (chủ yếu theo chiều xuôi).
• Phát triển hoạt động logistics ngược: Được định nghĩa theo Trần Thị Thu Hương (2018) là sự hoàn thiện về tổ chức liên kết giữa các thành viên và mở rộng các dòng hoạt động xử lý thu hồi (tái sử dụng, sửa chữa, tái sản xuất, tái chế, tiêu hủy). Việc lựa chọn tự thực hiện hay thuê ngoài (3PL) phụ thuộc vào 4 yếu tố: đặc điểm sản phẩm thu hồi, quy mô/tính liên tục của việc thu hồi, năng lực cạnh tranh cốt lõi, chính sách và nguồn lực của doanh nghiệp.
• Bộ tiêu chí đánh giá: Gồm 3 nhóm tiêu chuẩn: mức độ hoàn thiện tổ chức mạng lưới, hiệu quả thực hiện (tự vận hành hoặc thuê ngoài), và hiệu quả xử lý các dòng sản phẩm thu hồi (cơ cấu, khối lượng, tỷ lệ tái chế so với chôn lấp).

---

Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam

Chương 2 phản ánh bức tranh toàn cảnh về ngành nhựa và thực trạng triển khai logistics ngược:

Lịch sử phát triển ngành nhựa Việt Nam:
(Khởi đầu)      (Đổi mới)       (Tăng tốc)      (Mở rộng & Hội nhập)

• Lịch sử và quy mô tiêu thụ:

  • Giai đoạn 1960 – 1980: Hình thành Nhà máy nhựa PVC Việt Trì năm 1961 (công suất 350 tấn/năm). Mức tiêu thụ đạt 1 kg/người/năm. Năm 1976 dây chuyền dừng hoạt động do công nghệ lạc hậu và chi phí cao.
  • Giai đoạn 1980 – 1999: Cuối thập niên 1980 tăng trưởng đạt trên 25%/năm. Giai đoạn 1990 – 1999 tiêu thụ đạt 3,8 kg/người/năm.
  • Giai đoạn 2000 – 2010: Năm 2000 tiêu thụ đạt 11 kg/người/năm; năm 2005 – 2006 đạt 21 kg/người/năm. Ngành được xếp vào nhóm công nghiệp mũi nhọn (2003). Năm 2008 – 2010 tăng trưởng đạt 40% do giá hạt nhựa thế giới giảm; năm 2010 thị trường bất động sản phục hồi đưa tăng trưởng đạt 23%.
  • Giai đoạn 2010 – 2024: Giai đoạn 2010 – 2015 tăng trưởng trung bình 16% – 18%/năm. Mức tiêu thụ bình quân đầu người tăng từ 33 kg (2010) lên 41 kg (2015) và đạt 63 kg (2017), tăng hơn 50% chỉ sau hai năm. Tăng trưởng sản lượng năm 2017 đạt 10,8%.

• Thị trường xuất nhập khẩu nguyên liệu và sản phẩm:

  • Xuất khẩu (2010 – 2015): Sản phẩm nhựa Việt Nam xuất sang hơn 10 thị trường; trong đó lớn nhất là Nhật Bản (22,1%) và Mỹ (14,6%).
  • Nhập khẩu nguyên liệu (2018 – 2022): Năm 2022, giá trị nhập khẩu nguyên vật liệu nhựa đạt 12,450 tỷ USD và sản phẩm nhựa đạt 8,209 tỷ USD. Các chủng loại nhập khẩu chính gồm PE (chiếm hơn 30% khối lượng, 25,4% giá trị), PP (20,3% giá trị), cùng PVC, PET, PS, EVA.

Thị trường cung cấp nguyên liệu nhựa cho Việt Nam (2018 – 2022)	Tỷ trọng
Ả Rập Xê Út (Arab Saudi)	20%
Hàn Quốc	19%
Đài Loan	15%
Thái Lan	10%
Trung Quốc	8%
Singapore	5%
Các thị trường khác	23%

• Thực trạng vận hành logistics ngược ngành nhựa:
  • Mạng lưới thu gom còn mang tính tự phát, phân tán qua hệ thống đồng nát, cơ sở phế liệu tư nhân nhỏ lẻ trước khi đến cơ sở tái chế.
  • Các dòng vật chất nhựa tái chế phổ biến gồm: PS, PVC, HDPE, PE, PP, LDPE.
  • Các doanh nghiệp chưa xây dựng được trung tâm thu hồi tập trung theo mô hình Blackburn; hoạt động thu hồi chủ yếu bị động, tập trung xử lý hàng lỗi trong khâu phân phối thay vì chủ động thu hồi sản phẩm sau sử dụng từ người tiêu dùng.
  • Tồn tại mâu thuẫn về trách nhiệm giữa các bên tham gia (nhà sản xuất, đơn vị bán lẻ, cơ sở tái chế) và thiếu sự liên kết thông tin dữ liệu trong chuỗi.

---

Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng các sản phẩm nhựa tại Việt Nam

Chương 3 đưa ra định hướng phát triển và hệ thống giải pháp thực thi:

• Dự báo tiềm năng: Đến năm 2030, áp lực từ các hiệp định thương mại tự do (EVFTA, cam kết WTO) và quy định pháp lý về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) sẽ thúc đẩy chuỗi cung ứng nhựa chuyển dịch sang mô hình khép kín. Dự báo mô hình tổ chức mạng lưới logistics ngược sẽ định hình các trung tâm thu gom, phân loại tập trung cấp vùng.
• Nhóm giải pháp về tổ chức mạng lưới: Xây dựng mô hình chuỗi cung ứng khép kín; thành lập các trung tâm logistics thu hồi tập trung để tối ưu hóa quy mô vận chuyển và phân loại; kết hợp linh hoạt giữa tự vận hành và thuê ngoài dịch vụ logistics chuyên nghiệp (3PL/4PL).
• Nhóm giải pháp theo các dòng logistics ngược: Chuẩn hóa quy trình phân loại tại nguồn cho từng dòng nhựa (nhựa tái sử dụng, nhựa sửa chữa, nhựa tái sản xuất, nhựa tái chế bóc tách nguyên liệu, nhựa thải bỏ xử lý tiêu hủy an toàn).
• Nhóm giải pháp đối với cơ quan quản lý Nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành các quy chuẩn kỹ thuật cho sản phẩm nhựa tái chế; xây dựng cơ chế ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ xử lý chất thải nhựa; quy định rõ trách nhiệm thu hồi của nhà sản xuất.
• Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp ngành nhựa: Nâng cấp công nghệ dây chuyền tái chế; đẩy mạnh ứng dụng hệ thống công nghệ thông tin truy xuất nguồn gốc; đào tạo nâng cao trình độ kỹ thuật cho đội ngũ lao động; tăng cường liên kết giữa nhà sản xuất hạt nhựa nguyên sinh và cơ sở tái chế hạt nhựa tái sinh.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Tổng hợp hệ thống dữ liệu định lượng về lịch sử tiêu thụ nhựa tại Việt Nam: từ mức sơ khai 1 kg/người/năm (1961), 3,8 kg (1990 – 1999), 11 kg (2000), 21 kg (2005 – 2006), 33 kg (2010), 41 kg (2015) đến 63 kg/người/năm (2017).
  • Phản ánh cơ cấu phụ thuộc nguyên liệu của ngành nhựa: nhập khẩu 12,450 tỷ USD nguyên vật liệu (2022) từ các thị trường chủ chốt (Ả Rập Xê Út 20%, Hàn Quốc 19%, Đài Loan 15%), trong đó PE và PP chiếm gần 50% tổng giá trị nhập khẩu.
  • Phân tích thực trạng 70% rác thải nhựa vẫn bị xử lý bằng chôn lấp/tiêu hủy và chỉ 30% được tái chế/tái sử dụng; chỉ rõ các chủng loại nhựa tái chế chủ lực (PS, PVC, HDPE, PE, PP, LDPE).
• Giải pháp đề xuất: Khóa luận xác lập mô hình mạng lưới logistics ngược tập trung, kết hợp phân luồng 5 dòng sản phẩm xử lý và kiến nghị cụ thể cho 2 nhóm chủ thể: Nhà nước (chính sách, quy chuẩn, ưu đãi) và Doanh nghiệp (công nghệ, liên kết chuỗi, nguồn nhân lực).
• Đóng góp của đề tài: Tác giả đã mở rộng phạm vi nghiên cứu logistics ngược tại Việt Nam từ các ngành truyền thống (điện tử, pin) sang ngành sản xuất và kinh doanh sản phẩm nhựa – một ngành có mức độ phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu cao và phát sinh lượng rác thải lớn, đóng góp cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng khép kín cho ngành nhựa.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ các hiệp hội, cơ quan quản lý và tài liệu nghiên cứu sẵn có; chưa triển khai khảo sát định lượng sơ cấp với cỡ mẫu cụ thể trên các doanh nghiệp ngành nhựa để đo lường chi phí vận hành logistics ngược thực tế.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát thực nghiệm trên các nhóm doanh nghiệp nhựa cụ thể (nhựa bao bì, nhựa xây dựng, nhựa kỹ thuật, nhựa dân dụng); lượng hóa chi phí - lợi ích khi đầu tư trung tâm logistics ngược tập trung; nghiên cứu tác động thực thi của chính sách Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đối với chuỗi cung ứng nhựa tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Quản trị Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, Quản trị môi trường, Kinh tế công nghiệp.
• Giá trị thực tiễn: Cung cấp nguồn số liệu lịch sử và cơ cấu xuất nhập khẩu chi tiết của ngành nhựa Việt Nam; đóng vai trò là tài liệu tham khảo để thiết kế mô hình dòng logistics ngược, đánh giá phương án thuê ngoài logistics và xây dựng chiến lược chuỗi cung ứng tuần hoàn cho các doanh nghiệp sản xuất nhựa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ xử lý rác thải nhựa tại Việt Nam theo số liệu trong khóa luận là bao nhiêu?
Theo số liệu được tác giả trích dẫn, lượng rác thải nhựa phát sinh trung bình khoảng 1,8 triệu tấn/năm. Trong đó, khoảng 70% lượng rác thải nhựa được xử lý bằng cách chôn lấp và tiêu hủy, chỉ 30% còn lại được thu gom để tái chế và tái sử dụng. Hơn 80% sản phẩm nhựa bị thải bỏ chỉ sau 1 lần sử dụng.

2. Mức độ phụ thuộc nguyên vật liệu nhập khẩu của ngành nhựa Việt Nam như thế nào?
Ngành nhựa Việt Nam phụ thuộc khoảng 70% vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Năm 2022, giá trị nhập khẩu nguyên vật liệu nhựa đạt 12,450 tỷ USD. Các nguồn cung cấp chính gồm Ả Rập Xê Út (20%), Hàn Quốc (19%), Đài Loan (15%), Thái Lan (10%), Trung Quốc (8%), Singapore (5%). Chủng loại nhập khẩu lớn nhất về khối lượng là PE (chiếm trên 30%), về giá trị là PE (25,4%) và PP (20,3%).

3. Mức tiêu thụ nhựa bình quân đầu người tại Việt Nam đã thay đổi qua các mốc thời gian nào?
Sản lượng tiêu thụ nhựa bình quân đầu người tại Việt Nam tăng trưởng qua các giai đoạn: năm 1961 đạt 1 kg/người/năm; giai đoạn 1990 – 1999 đạt 3,8 kg/người/năm; năm 2000 đạt 11 kg/người/năm; năm 2005 – 2006 đạt 21 kg/người/năm; năm 2010 đạt 33 kg/người/năm; năm 2015 đạt 41 kg/người/năm và đến năm 2017 đạt 63 kg/người/năm.

4. Quy trình logistics ngược trong khóa luận gồm những bước nào và có mấy phương thức xử lý sản phẩm?
Quy trình logistics ngược gồm 4 bước chính: Tập hợp, Kiểm tra, Xử lý và Phân phối lại. Bước xử lý bao gồm 5 phương thức: Tái sử dụng (Reuse), Sửa chữa (Repair), Tái sản xuất (Remanufacture), Tái chế (Recycle) và Tiêu hủy/chôn lấp (Disposal).

5. Những loại nhựa nào đang được thu gom và tái chế phổ biến tại Việt Nam?
Các chủng loại nhựa đang được tái chế và tái sử dụng phổ biến tại Việt Nam bao gồm: Polystyrene (PS), Polyvinylchloride (PVC), High Density Polyethylene (HDPE), Polyethylene (PE), Polypropylene (PP) và Low-density polyethylene (LDPE).

---

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Lê Thùy Linh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về logistics ngược và chuỗi cung ứng khép kín, đồng thời phân tích thực trạng ngành công nghiệp nhựa Việt Nam với các dữ liệu thực tế về sản lượng tiêu thụ, cơ cấu xuất nhập khẩu và tỷ lệ xử lý chất thải. Công trình chỉ rõ những bất cập trong việc phụ thuộc 70% nguyên liệu nhập khẩu và tình trạng 70% rác thải nhựa bị chôn lấp/tiêu hủy. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng các giải pháp tổ chức mạng lưới trung tâm thu hồi tập trung và phân luồng dòng xử lý vật chất, cung cấp tài liệu tham khảo cho việc phát triển chuỗi cung ứng tuần hoàn trong ngành nhựa đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM NHỰA TẠI VIỆT NAM 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG LOGISTICS NGƯỢC 1. Khái quát về hoạt động logistics ngược Giữa thế kỷ XX, nghiên cứu của Lambert (1981) là một trong những mô tả sớm nhất về logistics ngược đã chú ý tới hoạt động, đối tượng di chuyển không đúng theo quy luật của phần lớn các hàng hóa khác, cụ thể như sau: “Logistics ngược là sự di chuyển không đúng theo đường thuận chiều, bởi phần lớn các lô hàng đều được di chuyển theo cùng một hướng”. Năm 1989, Murphy nhấn mạnh hơn vào sự di chuyển của dòng logistics ngược với quan điểm: “Logistics ngược là di chuyển hàng hoá từ NTD đến một nhà SX trong kênh phân phối”.

Có thể nhận thấy, trong suốt những năm 1980, phạm vi nghiên cứu của hoạt động logistics ngược được giới hạn trong sự chuyển động của các yếu tố vật chất theo hướng ngược với dòng di chuyển chính, từ khách hàng về phía nhà SX. Logistics ngược dần được chú trọng nghiên cứu một cách có hệ thống hơn tại những nước phát triển như Mỹ và Châu Âu vào thập niên 90 của thế kỷ XX. Những khái niệm về logistics ngược tại giai đoạn này đã được mở rộng và rõ ràng hơn. Cụ thể, HĐQT Logistics đã đưa ra một định nghĩa chính thức về logistic ngược dựa trên nghiên cứu của Stock (1992): “Logistics ngược là khái niệm đề cập đến vai trò của logistics trong thu hồi, XLCT và quản lý các NVL độc hại; một bối cảnh rộng hơn nữa bao gồm tất cả các vấn đề liên quan tới hoạt động logistics được thực hiện một cách hiệu quả trong việc giảm bớt, thu hồi, thay thế, TSD NVLvà chất thải”.

Kopicky (1993) lại nhấn mạnh: “Logistics ngược liên quan đến quản lý logistics và xử lý bao bì, sản phẩm độc hại hoặc không độc hại. Nó phân phối hàng hóa và thông tin theo hướng ngược lại với các hoạt động logistics xuôi”. Đồng quan điểm này, Kroon (1995) định nghĩa: “Logistics ngược là các hoạt động và kỹ năng quản trị logistics liên quan tới việc quản lý, giảm thiểu và XLCT nguy hiểm hoặc không nguy hiểm từ bao bì và sản phẩm. Nó bao gồm quá trình phân phối ngược mà nguyên nhân là khiến hàng hóa, thông tin chảy theo hướng ngược lại so với các hoạt động logistics xuôi”.

Đối với Carter và Ellram (1998), khái niệm logistics ngược gắn liền với lợi ích của 8 môi trường: “Logistics ngược là quá trình mà nhờ đó DN có thể trở nên hiệu quả với môi trường hơn thông qua việc giảm thiểu, thu hồi, TSD khối lượng NVL đã sử dụng”. Bước vào cuối giai đoạn của thập niên 90, Rogers và Tibben-Lembke (1999) đã nhấn mạnh khái niệm logistics ngược một cách chi tiết: “Logistics ngược là quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát một cách hiệu quả dòng chảy của NVL, bán thành phẩm, thành phẩm và thông tin có liên quan từ các điểm tiêu thụ đến điểm xuất xứ với mục đích thu hồi lại giá trị hoặc xử lý một cách hiệu quả”. Qua đó có thể thấy, điểm bắt đầu của logistics ngược có thể từ điểm kết thúc của hoạt động logistics xuôi. Từ cơ sở các khái niệm trên, Nguyễn Thị Thu Hương (2018) đã đưa ra khái niệm cơ bản về logistics ngược như sau: “Logistics ngược là quá trình vận chuyển của các NVL, bán thành phẩm, thành phẩm, bao bì và chất thải theo hướng ngược lại so với hoạt động logistics xuôi, bắt đầu từ các điểm tiêu dùng và quay trở về các điểm xuất phát nhằm tái sử dụng, tái chế một cách hợp lý”.

Khái niệm này đã tập trung vào một số khía cạnh chính như sau: - Thứ nhất, đối tượng của hoạt động logistics ngược chính là các nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, bao bì và chất thải. - Thứ hai, hướng di chuyển của hoạt động logistics ngược bắt đầu từ NTD trở về nhà SX, tức là ngược chiều so với hoạt động logistics thông thường. - Thứ ba, mục đích của hoạt động logistics ngược là thu hồi giá trị còn lại giá trị của sản phẩm hoặc loại bỏ chúng thông qua việc tái chế, TSD theo những cách hợp lý và hiệu quả. Theo các nghiên cứu đã chỉ ra, hoạt động logistics ngược gồm 4 hoạt động chính: tập hợp, phân loại, xử lý và phân phối lại.1: Quy trình thực hiện hoạt động logistics ngược Nguồn: Tác giả Quy trình thực hiện hoạt động logistics ngược được thực hiện theo 4 bước chính sau (Hình 1.1) Bước 1: Tập hợp: Theo De Brito và Dekker (2002): “Tập hợp hay thu gom là quá trình thu thập sản phẩm và gửi chúng đến các cơ sở khác để KT, phân loại và xử lý.

Mục đích của tập hợp sản phẩm là thu hồi những sản phẩm đã bị thải bỏ từ NTD về điểm phục hồi sản phẩm”. Dựa vào kết luận này, có thể khẳng định hoạt động tập hợp chính là giai đoạn khởi đầu của logistics ngược. Tại bước này, các nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, bao bì bị lỗi, không đạt chất lượng sẽ được thu hồi từ các điểm tiêu dùng như khu dân cư, khu xây dựng, .để tập hợp tại một điểm là các cơ sở chuyên thu gom để tiến hành các bước tiếp theo. Bước 2: Kiểm tra: Hoạt động này cũng được tiến hành tại điểm thu hồi.

Sau bước tập hợp, tình trạng của các nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm bị lỗi, hoàn trả sẽ được đánh giá và phân loại. Việc này rất quan trọng vì nó sẽ quyết định phương thức xử lý phù hợp cho từng loại sản phẩm. Theo Guide (2002): “Quá trình này bắt đầu với việc tháo dỡ, kiểm tra, phân loại và đánh giá đặc tính, chất lượng của từng sản phẩm thu hồi. Từ đó, DN sẽ dễ dàng hơn trong quyết định cách xử lý phù hợp với từng sản phẩm để thu được lợi ích lớn nhất”.

Bước 3: Xử lý: Theo Prahinski và Kocabasoglu (2006): “Xử lý sản phẩm là bước có vai trò quan trọng then chốt trong quy trình logistics ngược”. Các sản phẩm đã được chọn lọc và phân loại sẽ được tiến hành xử lý theo các phương thức khác nhau tại điểm SX. Trong đó, có năm cách xử lý như sau: 10 - Thứ nhất, TSD: Cách xử lý này được áp dụng đối với các sản phẩm chỉ gặp một số lỗi nhỏ dễ dàng khắc phục, vệ sinh hoặc bảo dưỡng mà không cần lắp ráp, chế biến hay xử lý lại. - Thứ hai, sửa chữa: Sửa chữa liên quan đến quá trình sữa chữa, khắc phục các lỗi của sản phẩm và sau đó trả lại chúng cho khách hàng, bao gồm các hoạt động như: thay linh kiện, lắp ráp lại, tân trang,.

- Thứ ba, TSX: Liên quan đến việc khôi phục NVL có giá trị cao từ các sản phẩm bị thải bỏ - Thứ tư, tái chế: Đối với cách xử lý này, các vật liệu phế thải được tái chế trở thành những sản phẩm, NVL phục vụ cho mục đích ban đầu hoặc mục đích khác. Hoạt động tái chế làm giảm lượng chất thải bị xả thải ra ngoài môi trường, đồng thời giúp hạn chế NK vì nó giúp cung cấp nguồn nguyên liệu cần thiết cho các quá trình khác. - Thứ năm, tiêu hủy: Đây là hoạt động xử lý rác thải đối với các sản phẩm không thể TSD hoặc TSX. Sau khi phân loại, những sản phẩm này sẽ bị tiêu hủy bằng cách chôn lấp, thiêu đốt với mức chi phí thấp nhất hoặc làm sao để có thể giảm thiểu tối đa tác động đến môi trường.

Bước 4: Phân phối lại: Đây là giai đoạn các sản phẩm sau khi được phục hồi sẽ được phân phối lại thị trường để thúc đẩy tiêu thụ tới các khách hàng. Phân biệt một số khái niệm có liên quan đến logistics ngược 1. Logistics ngược và logistics xuôi Trong lĩnh vực logistics, có hai hoạt động quan trọng cần được làm rõ là logistics xuôi và logistics ngược. Mỗi hoạt động này đều có những điểm khác biệt đặc trưng rất rõ ràng.

Bảng so sánh dưới đây sẽ làm rõ những điểm khác biệt đó.1: Phân biệt logistics ngược và logistics xuôi Nguồn: HVT Logistic Khả năng dự báo: Hoạt động logistics xuôi mang tính chất chắc chắn và dễ hoạch định về mặt thời gian, số lượng,. đối với các sản phẩm vì trước khi được đưa đến tay khách hàng trên thị trường để tiêu thụ, các sản phẩm đã được lên kế hoạch SX cụ thể và rõ ràng. Trái lại, dòng logistics ngược lại khó dự đoán vì mỗi NTD có nhu cầu, thờ thời gian và tỷ lệ hoàn trả sản phẩm là khác nhau, dẫn đến sự thiếu chắc chắn, khó khăn và phức tạp khi dự tính. Quy trình vận chuyển: Nếu dòng logistics xuôi là quá trình vận chuyển hàng hóa từ một nơi SX đến nhiều nơi tiêu thụ để phân phối tới tay khách hàng, thì logistics 12 ngược lại là quá trình ngược lại, nghĩa là hàng hóa được thu hồi nhiều từ nơi tiêu thụ đến nơi SX hoặc tái chế.

Dòng di chuyển vật chất: Đối với hoạt động logistics xuôi, các NVL đầu vào sẽ được tập hợp để phục vụ cho QTSX, từ đó trở thành dòng phân kỳ để phân phối các sản phẩm ra nhiều thị trường khác nhau để tiêu thụ. Ngược lại, trong hoạt động logistics ngược, các nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm hoặc rác thải sẽ được tập hợp từ nhiều điểm tiêu dùng để thu gom lại tại một điểm nhằm tiến hành xử lý. Chất lượng sản phẩm: Trong hoạt động logistics xuôi, các sản phẩm được SX mang tính chất đồng đều về chất lượng với tiêu chuẩn cao nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng của khách hàng. Ngược lại, các sản phẩm trong hoạt động logistics ngược mang tính không đồng nhất vì các sản phẩm sau khi thu hồi sẽ có tính chất và hiện trạng sản phẩm khác nhau.

Bao bì sản phẩm: Đối với dòng logistics xuôi, bao bì sản phẩm được chú trọng về hình thức và đóng gói cẩn thận theo đúng tiêu chuẩn chất lượng nhằm đảm bảo tính nguyên vẹn của chất lượng sản phẩm bên trong và thu hút người tiêu dùng. Còn đối với hoạt động logistics ngược, bao bì các sản phẩm thường không được bảo quản nguyên vẹn và cần được xử lý đúng cách để tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường. Tốc độ vận chuyển: Trong hoạt động logistics xuôi, tốc độ vận chuyển hàng hóa rất được chú trọng vì có thể ảnh hưởng đáp ứng được nhu cầu cấp bách của NTD trên thị trường. Ngược lại, dòng logistics xuôi thì không quá quan tâm đến tốc độ vận chuyển sản phẩm.

Thay vào đó, cách thức và khả năng xử lý sản phẩm hoặc rác thải mới là vấn đề được ưu tiên trong hoạt động này.