PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Du lich ̣ ngày nay trở thành m ột trong những ngành kinh tế mũi nho ̣n của các nước và sẽ trở thành đ ộng lực quan tro ̣ng thúc đẩ y kinh tế thế giới. Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào (sau đây gọi tắt là Lào) cũng không nằm ngoài xu thế chung này , du lich ̣ là ngành kinh tế mũi nho ̣n có tố c đ ộ phát triể n nhanh nhấ t và tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của ngành đã tăng gần gấp đôi so với m ột vài năm trở la ̣i đây. Chính phủ Lào ưu tiên thúc đẩy phát triển du lịch, đưa “ngành công nghiệp không khói” có bước phát triển bứt phá.
Năm 2000, chỉ hơn 737 nghìn lượt du khách đến Lào, mang lại doanh thu 113,9 triệu đô la Mỹ (USD), nhưng số lượng du khách quốc tế đến Lào đã gia tăng nhanh chóng trong những năm qua, lên đến hơn 1,8 triệu người vào năm 2009 đến gần 4,2 triệu người vào năm 2018, đóng góp vào nền kinh tế Lào hơn 699 triệu USD vào năm 2018. Số lượng du khách quốc tế đến Lào vào năm 2020 ước tính đạt hơn 6,2 triệu người và mang đến nguồn thu khoảng 993 triệu USD[2, trang 14]. Phongsalylà một tỉnh của Lào, nằm ở biên giới phía bắc của quốc gia, nằm trên biên giới giữa Lào với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) và tỉnh Điện Biên của Việt Nam. Tỉnh Phongsaly có diện tích 16.270 km2, trong đó khoảng 90% diện tích được rừng che phủ.
Tỉnh có biên giới với Trung Quốc về phía bắc và phía tây, với Việt Nam ở phía đông, tỉnh Luang Prabang về phía Nam và tỉnh Oudomxay phía tây nam. Đơn vị hành chính của tỉnh có 7 huyện, có 516 bản, có dân số khoảng hơn 176,138; có 15 dân tộc định cư và chung sống với nhau đông đúc. Thế mạnh của tỉnh phong phú và đa dạng với tài nguyên thiên nhiên, có nhiều dòng sông, suối, rừng, khoáng sản phù hợp với điều kiện phát triển nông lâm nghiệp trên vùng cao, công nghiệp khai thác và chế biến chất mỏ, thủy điện trung bình và nhỏ. Ngoài ra, ở Phongsaly còn có tiề m năng du l ịchphong phú , nhiề u danh lam , thắ ng cảnh và di tích lich ̣ sử văn hoá nổ i tiế ng như : Khu bảo tồn núi Phu Fa, Khu du lịch Vườn Trà 400 năm tuổi, Khu bảo tồn quốc gia Phou Den Din, Khu bảo tồn Phu Tha Leng, Khu bảo tồn Nam Lan, Chùa Chiền, Bản văn hoá các dân tộc, v.Trên địa bàn 2 tỉnh Phongsaly ngày nay có đến 105 điểm du lịch được ghi nhận.Phongsaly đươ ̣c xác đinh ̣ là m ột địa điểm tro ̣ng nh ững địa điểm trekking đẹp nhất tại Lào.
Do đó, Phongsaly có tiềm năng, điều kiện để phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng. Tham gia tour du lịch sinh thái, du khách sẽ được chiêm ngưỡng quang cảnh thiên nhiên hùng vĩ và khám phá bản sắc văn hóa đặc trưng tại mỗi địa phương. Thông qua đó, mỗi du khách sẽ có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường sống và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Đến với thiên nhiên, du khách sẽ được sống trong khung cảnh rừng núi hoang sơ trong lành, mát mẻ và thỏa thích tìm hiểu về đời sống của hàng trăm loài động thực vật tồn tại trong thế giới tự nhiên.
Ngoài ra, những vùng quê yên bình đi cùng với những hình ảnh sinh hoạt bình dị, quen thuộc cũng giúp du khách tận hưởng những khoảnh khắc thư giãn đầy lý thú. Theo số liệu thống kê của Sở Thông tin, Văn hóa và du lịch tỉnh Phongsaly, năm 2017, lươ ̣t khách du l ịch đế n Phongsaly là 204,817; lươ ̣t khách du l ịch đế n Phongsaly năm 2018 là 236,291 lươ ̣t, tăng 31,417 lượt so với 2017 trong đó khách quố c tế năm 2017 là 144,012 lượt, năm 2018 là 159,132 lươ ̣t, tăng 15,120 lượt. Tuy nhiên, hoạt động du lich ̣ ở đây mới chỉ ở giai đoa ̣n đầ u của sự phát triể n , chưa đươ ̣c quy hoa ̣ch cu ̣ thể nên vi ệc khai thác tài nguyên mang la ̣i hi ệu quả thấ p , chưa xứng với tiề m năng vố n có của nó. Hơn nữa, Phongsaly còn là khu vực mà hệ thống cơ sở hạ tầng, điện, các điều kiện tự nhiên, trường, trạm còn yếu, sự tham gia của người dân địa phương trong các hoạt động du lịch ở tỉnh Phongsaly cho đến nay vẫn còn ở mức thấp, người dân mới chỉ chủ yếu tham gia vào một số khâu, lợi ích kinh tế không thường xuyên và bấp bênh, theo mùa du lịch, đây là những khó khăn lớn trong quá trình phát triển du lịch.
Để phát triển loại hình du lịch này tại tỉnh Phongsaly có hiệu quả lâu dài và bền vững, tạo thành “thương hiệu” rất riêng của du lịch Phongsaly đòi hỏi các ngành, các cấp phải cùng nhau phối hợp chặt chẽ toàndiện trong quá trình phát triển du lịch. Xuấ t phát từ lý do trên , tác giả cho ̣n đề tài : “Phát triển du lich ̣ sinh thái dựa vào cộng động tại tỉnh Phongsaly, Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào” làm luận 3 văn tha ̣c sỹ quản lý kinh tế. Tình hình nghiên cƣ́u đề tài 2. Tình hình nghiên cứu thế giới Du lịch sinh thái được phát triển rất mạnh ở các nước có nền kinh tế phát triển trên thế giới như khối Cộng đồng Châu Âu (EU), Mỹ, Canada, Australia.Trong nhóm các nước đang phát triển, du lịch sinh thái đã được tiến hành ở Nepal, Kenya, một số vùng ở Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia và Trung Mỹ.
Các nước này đã xây dựng thành công những mô hình du lịch sinh thái như Ecomost của EU, Làng du lịch sinh thái của Áo, mô hình du lịch sinh thái Hoàng Sơn ở Trung Quốc, mô hình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng ở Nepal. Du lịch sinh thái dựa vào cộng động là một hình thức rất cụ thể của du lịch sinh thái như một cộng cụ có giá trị đểxoá đói giảm nghèo, bảo tồn đa dạng sinh học và cung cấp các dịch vụ du lịch có trách nhiệm và bền vững. Chính vì vậy, khi nghiên cứu về du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng cần phải lấy hoạt động du lịch sinh thái là một cốt lõi. Lê Trầ n Anh Hùng (2017) đã nghiên cứu đề tài “Giải pháp phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại tỉnh Cà Mau , Việt Nam”.
Nghiên cứu được thực hiện thông qua phỏng vấ n trực tiế p khách du lich ̣ n ội điạ và c ộng đồ ng điạ phương tại hai khu vực Vườn Quốc gia U Minh Hạ và Vườn quốc gia Mũi Cà Mau để làm cơ sở đánh giá thực tra ̣ng và đề xuấ t giải pháp khai thác phù hơ ̣p. Nghiên cứu đánh giá thực tra ̣ng phát triể n du lich ̣ nói chung và du lich ̣ sinh thái c ộng đồ ng ta ̣i tin̉ h Cà Mau nói riêng và xác định các nguyên nhân trong đó có nguyên nhân yế u kém của cơ sở vật chất ki ̃ thu ật du lich ̣ và chấ t lư ợng phu ̣c vu ̣ du lich ̣ gây ảnh hư ởng đế n sự hài lòng của du khách đố i với vi ệc thu hút khách du lich ̣ và k hai thác du lich ̣ sinh thái cộng đồ ng ta ̣i tỉnh Cà Mau. Tác giả cũng đưa ra những giải pháp để phát triển du lịch sinh thái cộng đồng cho Tỉnh Cà Mau về đầu tư cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực địa phương, xúc tiến đầu tư và quản bá, phát triển sản phẩm du lịch và quản lý bảo tồn tài nguyên. Vương Tuấ n Anh (2008) nghiên cứu đề tài “Đánh giá tiề m năng du lich ̣ và 4 xây dựng mô hình du lich ̣ sinh thái văn hóa c ộng đồ ng kế t hơ ̣p với tham quan , học tập và nghiên cứu ở H ậu Giang”.
Đề tài đánh giá mức độ hài lòng của du khách khi đi du lich ̣ ở H ậu Giang, khảo sát nhu cầu đi du lịch sinh thái văn hóa với ý kiến của du khách về loa ̣i hình du lich ̣ này thông qua phỏng vấn bảng hỏi với 125 khách du lịch(60 khách du lịch địa phương và 65 khách du lịch nội địa ở các tỉnh khác). Phương pháp thố ng kê mô tả được sử dụng để đánh giá mức đ ộ hài lòng của du khách đố i với du lich ̣ sinh thái văn hóa ở tỉnh H ậu Giang và nhu cầ u của du khách nội đia; ̣ và phương pháp Willingness To Pay (WTP) để phân tích mức đ ộ thõa mãn nhu cầ u của du khách. Kế t quả cho thấ y , khách du lịch địa phương khá hài lòng với du lịch sinh thái văn hóa ở Hậu Giang. Còn nhóm khách ở các tỉnh lân c ận thì có thì quan tâm nhiều tới các khám phá thiên nhiên ; các lễ h ội truyề n thố ng của điạ phương và các văn hóa lich ̣ sử bản điạ tại Hậu Giang.
Tác giả cũng đã đánh giá được thực trạng, phân tích, ưu nhược điểm của du lich ̣ sinh thái văn hóa c ộng đồ ng hiện tại và đưa ra mô hình cũng như các giải pháp để phát triển mô hình du lich ̣ sinh thái văn hóa cộng đồ ng kế t hơ ̣p với tham quan, học tập và nghiên cứu ở Hậu Giang. Kang Santran và Aree Tirasatayapitak (2008), nghiên cứu đề tài “Sự tham gia của cộng đồng trong việc phát triển du lịch bền vững ở Angkor, Siem Reap, Campuchia”. Nghiên cứu kết hợp sử dụng cả phương pháp nghiên cứu định tính với mười cuộc phỏng vấn chuyên sâu và định lượng thông qua 380 bảng câu hỏi để thu thập thông tin cần thiết cho đề tài. Các số liệu sơ cấp đối với nghiên cứu định lượng được mã hóa và phân tích bằng phần mềm SPSS.
Kết quả phân tích cho thấy, trong thời gian qua, cộng đồng dân cưđã khá tích cực tham gia vào kinh doanh du lịch ở Angkor, Campuchia. Trong thời gian tới, chính phủ Campuchia nên khuyến khích cộng đồng tham gia nhiều hơn nữa ở tất cả các lĩnh vực của hoạt động du lịch; quan tâm đến nhận thức và trình độ của người dân địa phương nhằm phát huy tối đa nguồn lực sẵn có để phát triển du lịch Angkor, Siem Reap, Campuchia một cách hiệu quả và bền vững.