Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Mỗi quốc gia trên thế giới muốn phát triển trong xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay cần phải có nhận thức đầy đủ và sâu sắc về vai trò, tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo, trong đó đặc biệt là vai trò của đội ngũ GV, bởi GV là lực lượng tham gia trực tiếp vào hoạt động giáo dục thế hệ trẻ, là lực lượng quan trọng thực hiện các mục tiêu giáo dục của từng bậc học trong hệ thống giáo dục mỗi nước. Nhật Bản được xem là một trong những cường quốc không chỉ trong khu vực mà còn trên Thế giới, là đất nước có sự phát triển “thần kì” kể từ sau đại chiến thế giưới lầ thứ 2, với sự nhảy vọt để vươn lên đứng hàng đầu thế giới các ngành công nghiệp hiện đại, là nước có tiềm lực kinh tế. Sở dĩ có được thành công vượt bậc trên chính là do nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục đối với phát triển đất nước, Nhật Bản đã thực sự quan tâm, đầu tư mọi nguồn lực cho phát triển giáo dục của đất nước.
Bộ ba chiến lược "Giáo dục Khoa học - Chính sách mở cửa” được xem là chiến lược quan trọng để phát triển quốc gia. Nghiên cứu về phát triển đội ngũ GV cũng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, tiêu biểu như công trình của các tác giả Eleonora Vilegas-Reiers (1998); Glatthorn (1995); Ganser (2000); Felding và Schalock (1985); Cochran-Smith và Lytle (2001); Walling và Levis (2000); Cobb (1999); Kettle và Sellars (1996); Kalelestad và Olweus (1998); Youngs (2001); Grosso de Leon (2001); Guzman (1995); Mc. Ginn và Borden (1995); Tattlo (1999); Darling - Hammond (1999); Loucks-Horsely và Matsumoto (1999); Borko và Putnam (1995). Trong các báo cáo của Uỷ ban quốc gia về giáo dục và tương lai Hoa Kì các năm 1996, 1997 cũng có nhiều kết quả nghiên cứu về GV phổ thông [2].
6 Tuy có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ GV song tựu trung lại có thể khái quát theo hướng sau: Thứ nhất, nghiên cứu các mô hình lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển nghề nghiệp GV. Thứ hai, nghiên cứu các hoạt động hỗ trợ thực tiễn để phát triển nghề nghiệp cho GV Thứ ba, nghiên cứu các biện pháp nâng cao kĩ năng và phát triển năng lực nghề nghiệp cho GV. Thứ tư, nghiên cứu phát triển nghề nghiệp cho GV đáp ứng yêu cầu phát triển của xa hội. Theo nhà nghiên cứu giáo dục Michel Develay [23], đào tạo GV không chỉ giúp cho họ phát triển chuyên môn, năng lực nghề nghiệp về chuyên ngành mà còn giúp học có những hiểu biết rộng, sâu về các khoa học liên ngành, có ảnh hưởng đến nghề nghiệp của họ.
Có nhiều hội thảo về đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ GV nói chung, GV THPT nói riêng đã được tổ chức với qui mô và mức độ khác nhau cũng đã khẳng định vai trò, tầm quan trọng của vấn đề đào tạo GV - một trong những công việc thực sự cần thiết và có ý nghĩa trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Tác giả Trần Khánh Đức với bài viết “Cải cách sư phạm và đổi mới mô hình đào tạo GV THPT” (2011), đã chỉ ra những yêu cầu của xã hội hiện đại cũng như đặc trưng của nền giáo dục trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đòi hỏi hoạt động đào tạo, bồi dưỡng GV phải thực sự được quan tâm và thực hiện một cách nghiêm túc và chuyên nghiệp trong hệ thống các cơ sở đào tạo GV [4]. Ở nước Lào, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến công tác giáo dục đào tạo và luôn xác định thành quả của giáo dục và đào tạo mới thực sự là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của đất nước. 7 Đảng và Nhà nước Lào luôn xem giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, đã khẳng định: “Phát triển khoa học công nghệ, cùng phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu " và "Đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư cho phát triển".
Chính phủ Lào đã đã ban hành Chiến lược phát triển giáo dục 2021 - 2025” [3] trên cơ sở phân tích thực trạng giáo dục, thuận lợi, khó khăn của giáo dục, từ đó đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm tăng cường chỉ đạo để phát triển sự nghiệp giáo dục trong đó có yêu cầu phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý. Đối với tỉnh Hủa Phăn, ngoài những văn bản, chỉ thị, đề án của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, Sở giáo dục và đào tạo về các giải pháp phát triển đội ngũ GV thì chưa có tác giả nào nghiên cứu về vấn đề này. Trên cơ sở nghiên cứu các công trình có liên quan đến phát triển đội ngũ GV, chúng tôi nhận thấy chưa có công trình nào đi sâu, nghiên cứu về phát triển đội ngũ GV THPT Tỉnh Hủa Phăn, nước cộng hòa dân chủ nahan dân Lào trong bối cảnh hiện nay. Các khái niệm công cụ 1.
Giáo viên, giáo viên THPT và đội ngũ giáo viên THPT 1. Giáo viên Thuật ngữ “Giáo viên” được sử dụng rất phổ biến, theo cách hiểu thông thường, GV là người làm nghề dạy học. Trong Luật giáo dục số 43/2019, Nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong cơ sở giáo dục (trừ Viện Hàn lâm, viện do Thủ tướng Chính phủ thành lập theo quy định của Luật Khoa học và Công nghệ được phép đào tạo trình độ tiến sĩ). Tuy nhiên, mỗi một bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân đều có mục tiêu, nội dung, chương trình đào tạo và sản phẩm khác nhau.
Các nhà giáo thực hiện nhiệm vụ trong các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân cũng được gọi khác nhau: 8 + Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục khác, giảng dạy trình độ sơ cấp, trung cấp gọi là giáo viên; + Nhà giáo giảng dạy từ trình độ cao đẳng trở lên gọi là giảng viên 1. Giáo viên THPT Hệ thống giáo dục quốc dân gồm các bậc học, từ mầm non, phổ thông (gồm Giáo dục tiểu học, Giáo dục THCS và giáo dục THPT). Giáo viên thực hiện nhiệm vụ dạy học và giáo dục ở cấp học nào thì có tên gọi gắn với cấp học đó. Từ các qui định của Luật giáo dục và đặc điểm các cấp học trong ệ thống giáo dục quốc dân, theo chúng tôi, GV THPT là những người thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục HS ở các trường THPT.
Đội ngũ giáo viên THPT Đội ngũ là tập hợp nhóm đông người, được tập hợp với nhau để cùng thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Từ các khái niệm đã tìm hiểu như: Giáo viên, GVTHPT, theo chúng tôi, đội ngũ GV THPT là tập hợp những nhà giáo thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục học sinh ở trường THPT, cùng thực hiện mục tiêu giáo dục cấp học được qui định trong Luật giáo dục. Nói đến đội ngũ là nói đến tập hợp số lượng lớn, đội ngũ GV THPT là tập hợp nhiều nhà giáo, có cùng nhiệm vụ và có trách nhiệm trong việc thực hiện các nhiệm vụ đã qui định, tham gia hình thành và phát triển nhân cách học sinh THPT, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục THPT. Phát triển đội ngũ giáo viên THPT 1.
Phát triển Theo từ điển Tiếng Việt, “Phát triển là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp” [2] 9 Theo quan điểm của duy vật biện chứng, phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, là sự thay đổi về lượng dẫn đến biến đổi về chất. Từ các cơ sở trên, theo chúng tôi, phát triển là sự quá trình thay đổi, chuyển biến theo chiều hướng tích cực của sự vật và hiện tượn 1. Phát triển đội ngũ giáo viên THPT Có nhiều cách tiếp cận trong giáo dục có liên quan đến vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên, cụ thể là mô hình phát triển, quản lý nguồn nhân lực Hình 1.1 : Mô hình phát triển nguồn nhân lực theo Leonard Nadle ( Mĩ , 1980 ) Phát triển nguồn nhân lực Giáo dục – Đạo tạo Sử dụng Tạo mới trường thuận lợi cho Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực phát triển - Đạo tạo - Tuyển chọn - Môi trường làm việc - Bồi dưỡng - Bố trí, sử dụng - Môi trường pháp lí - Tự bồi dưỡng - Đánh giá - Các chính sách đãi ngộ - Để bạt, thuyên chuyển Từ các khái niệm công cụ đã tìm hiểu và mô hình phát triển nguồn nhân lực, theo chúng tôi, phát triển đội ngũ GV THPT là quá trình tác động có mục đích của các chủ thể quản lý giáo dục đến đội ngũ giáo viên THPT nhằm làm tăng về số lượng, đảm bảo về chất lượng, đáp ứng yêu cầu giáo dục THPT và yêu cầu phát triển giáo dục nói chung. Phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay Trên cơ sở các khái niệm công cụ đã nghiên cứu, theo chúng tôi, phát triển đội ngũ GV THPT trong bối cảnh hiện nay là quá trình tác động có mục đích của các chủ thể quản lý giáo dục đến đội ngũ giáo viên THPT nhằm làm tăng về số lượng, đảm bảo về chất lượng, đáp ứng yêu cầu giáo dục THPT trong bối cảnh hiện nay.
Lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay 1.Vị trí, vai trò , đặc điểm lao động sư phạm của giáo viên THPT 1. Vị trí, vai trò của người giáo viên THPT Người GV nói chung và người GV THPT nói riêng có một vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong giáo dục. Họ là người trực tiếp dạy học và giáo dục HS, chịu trách nhiệm về sự phát triển nhân cách HS trong cấp học họ công tác cũng như đối với lớp HS họ đảm nhận. Để khẳng định và nhấn mạnh vị trí, vai trò của GV, nhà giáo dục lỗi lạc J.A Cômenxki đã chỉ ra “Dưới ánh mặt trời không có nghề nào cao quí hơn nghề dạy học” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh "người thầy giáo tốt, thầy giáo xứng đáng là người vẻ vang nhất, dù tên tuổi không được đăng báo, không được thưởng huân chương, song những thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh " Luật giáo dục đã nêu rõ: nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục.