Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu phát triển đội ngũ Theo Eleonora Villegas – Reimers (1998), trong “Phát triển nghề nghiệp GV” nghiên cứu về phát triển nghề nghiệp đã khẳng định: Kết quả học tập của học sinh sẽ chịu ảnh hưởng lớn bởi phương pháp dạy của GV, một phương pháp tốt sẽ có ảnh hưởng tích cực đến hoạt động học tập. Để nhà giáo trở thành một GV giỏi đòi hỏi phải lĩnh hội những kiến thức nghề nghiệp và phát triển, trau dồi cả các giá trị và quan điểm đạo đức nhất định, xuyên suốt quá trình đó cần có sự hướng dẫn, giám sát của các chuyên gia và đây là cả một quá trình lâu dài, bắt đầu từ sự chuẩn bị khởi đầu ở cơ sở đào tạo nghề và tiếp tục cho đến khi người GV đó về hưu.
Những công trình nghiên cứu của các tác giả: Guzman (1995), Glatthorn (1995), Darling Hammond (1999), Ganser (2000), Groosso de Leon (2001). Năm 1996, 1997 tại Hoa Kỳ trong Báo cáo của ủy ban quốc gia về Giáo dục và Tương lai cho thấy rõ các xu hướng chính trong nghiên cứu vấn đề phát triển đội ngũ GV là đã nghiên cứu các mô hình phát triển nghề nghiệp GV và kinh nghiệm thực tiễn. Nghiên cứu phục vụ, góp phần hỗ trợ công tác phát triển nghề nghiệp GV qua các hoạt động thực tiễn. Nhiều tổ chức trên thế giới dựa trên cơ sở nhận thức tầm quan trọng của vấn đề phát triển nghề nghiệp GV đã nghiên cứu để xác định các con đường hiệu quả nhằm hỗ trợ các đề án, các chương trình, phát triển nghề nghiệp GV đạt hiệu quả.
Đồng thời các công trình cũng đã nghiên cứu theo hướng cải tiến các kỹ năng và tăng cường hiểu biết nghề nghiệp cho GV. Các nỗ lực của APEC là xu hướng nghiên cứu để cải thiện công tác đào tạo, BDGV. Các nước Châu Á khu vực 1 Thái Bình Dương đã xác định đào tạo BDGV là một trong những vấn đề then chốt trong phát triển kinh tế của họ. Với quan điểm phát triển nghề nghiệp liên tục cho GV các nghiên cứu đã được thực hiện để nâng cao chất lượng công tác phát triển đội ngũ GV tại trường TH.
Trong quá trình cải cách giáo dục ngày nay hầu hết sẽ gồm có một phần là phát triển nghề nghiệp liên tục của GV, đây là một trong những yêu cầu then chốt của quá trình cải cách giáo dục. Ở Việt Nam, để đáp ứng yêu cầu phát triển GV các cơ quan quản lý giáo dục đã sử dụng GV cốt cán, trong đó tập huấn ở cấp trung ương và triển khai nội dung phát triển cho GVTHuộc cấp học của mình theo phân công của Sở giáo dục hoặc Phòng giáo dục. Nhiều nghiên cứu về xây dựng và phát triển đội ngũ GV triển khai dưới sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT. Đây cũng là một trong những mối quan tâm của toàn xã hội và là vấn đề trọng yếu trong chính sách giáo dục của Đảng và Nhà nước ta hiện nay.
Năm 2006, Dự án phát triển GVTH đã xuất bản tài liệu “Nâng cao chất lượng đội ngũ GV và đổi mới quản lí giáo dục TH” về hoàn cảnh và những yêu cầu đổi mới, mức độ cần thiết để đáp ứng yêu cầu. Từ đó xây dựng chương trình đào tạo GV phục vụ đổi mới giáo dục TH. Trong những năm đổi mới, nhiều công trình nghiên cứu đã để lại những bài học quý về xây dựng và phát triển đội ngũ GV như: Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa (2007) với “Cẩm nang nâng cao năng lực và phẩm chất đội ngũ giáo viên” [3], công trình đã chỉ ra những năng lực và phẩm chất cần thiết của đội ngũ GV, đồng thời nhóm tác giả đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao các năng lực này cho GV các cấp trên phạm vi cả nước. Bên cạnh đó, tác giả Đinh Quang Báo (2005), lại rất chú trọng đến công tác đào tạo tại các trường sư phạm trong đề tài “Giải pháp đổi mới phương thức đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên” [5], tác giả đặc biệt quan tâm đến đối tượng giáo sinh được đào tạo tại các trường sư phạm và đã đề xuất ra rất nhiều giải pháp đổi mới phương thức đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ GV.
2 Là người nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực giáo dục TH, tác giả Huỳnh Thái Lộc (2016) đã đề xuất “Một số biện pháp phát triển năng lực nghề nghiệp cho GVTH vùng Đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện GD&ĐT”, bao gồm: “Nâng cao nhận thức của đội ngũ GVTH trước yêu cầu đổi mới; Phát triển năng lực, tìm hiểu đối tượng, quản lí lớp học; Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh TH; Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh TH”. Các biện pháp trên, được coi là căn cơ và rất cần thiết cho đội ngũ GVTH để có thể thực hiện thành công quá trình dạy học của mình với mọi mô hình. Cũng đối với GVTH, tác giả La Hồng Huy đã thực hiện đề tài: “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ GVTH tỉnh An Giang”. Trên cơ sở khảo sát thực trạng đánh giá những mặt được và chưa được của đội ngũ GVTH, tác giả đã đề xuất 2 nhóm giải pháp là BD theo cụm trường và tự BD lại cơ sở.
Sau khi tiến hành thử nghiệm 2 nhóm giải pháp trên cho thấy chất lượng tăng lên rõ rệt ở cả đội ngũ GV và cả ở kết quả học tập của học sinh TH. Các công trình nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học đáp ứng CT GDPT 2018 Nghiên cứu về vấn đề phát triển đội ngũ GV đáp ứng CT GDPT 2018, có Nguyễn Tiến Dũng (2019) nghiên cứu “Biện pháp phát triển đội ngũ GV các trường TH trên địa bản thành phố Nam Định đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay”, và tác giả Hà Thị Quyến nghiên cứu “Biện pháp quản lý phát triển đội ngũ GV Cát Bà, trong giai đoạn hiện nay”, luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục - 2020. Gắn vấn đề nghiên cứu với yêu cầu đòi hỏi mang tính pháp lý, tác giả Trần Thu Trang nghiên cứu “Phát triển đội ngũ GV các trường TH thành phố Nam Định theo Chuẩn nghề nghiệp”, luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục - 2019. Tác giả đã dẫn luận những tiêu chí, tiêu chuẩn được xác định trong CNN GV làm căn cứ lý luận cho việc đề xuất các biện pháp 3 phát triển đội ngũ GV các trường TH thành phố Nam Định.
Ở góc độ hẹp hơn và mang tính cập nhật với sự phát triển giáo dục trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tác giả Dương Thị Lựu (2019) nghiên cứu “Biện pháp phát triển đội ngũ GV trường TH Thái Thuận, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay”. Trên địa bàn thành phố Hà Nội, đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về phát triển đội ngũ GV ở các bậc học khác nhau, tiêu biểu như luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục của các tác giả: Nguyễn Thị Hằng nghiên cứu “Phát triển đội ngũ GV trường trung học phổ thông Mê Linh, Thành phố Hà Nội” (2019), tác giả Phạm Thu Hà nghiên cứu “Quản lý phát triển đội ngũ GV các trường trung học phổ thông quận Hai Bà Trưng, Hà Nội trong bối cảnh hiện nay” (2018); tác giả Lê Văn Huấn đã nghiên cứu “Các biện pháp quản lý đội ngũ GV trung học cơ sở thành phố Hà Đông nhằm tăng cường chất lượng dạy học trong giai đoạn hiện nay” (2020). Tóm lại, để nâng cao chất lượng giáo dục và nhà trường nói riêng thì phát triển đội ngũ GV là nhân tố chủ đạo và có tầm quan trọng đặc biệt; đây là vấn đề được quan tâm nghiên cứu nhằm phát triển đội ngũ GV, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường và hệ thống giáo dục quốc dân. Với đề tài cấp Bộ “Phát triển đội ngũ GVTH công lập đáp ứng nhu cầu giáo dục TH ở thành phố Hồ Chí Minh”, Nhóm nghiên cứu thuộc trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh đã nghiên cứu lí luận, đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ GVTH công lập đáp ứng nhu cầu giáo dục TH ở thành phố Hồ Chí Minh và chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế từ đó đề xuất được các biện pháp phát triển đội ngũ GVTH công lập đáp ứng nhu cầu giáo dục TH ở thành phố Hồ Chí Minh phù hợp và hiệu quả.
Tác giả Nguyễn Thị Hiển đã cho rằng, đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Học sinh chịu ảnh hưởng rất lớn bởi thế giới quan của GV. Và theo báo cáo của Sở GD&ĐT tỉnh 4 Bến Tre, trong những năm gần đây đội ngũ GVTH đã có sự phát triển cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, giáo dục TH vẫn đang đối diện nhiều khó khăn và thách thức.
Có nhiều cơ chế chính sách xuất hiện, đã ảnh hưởng không nhỏ đến tâm tư nguyện vọng của GV. Một bộ phận GVTH còn hạn chế về chuyên môn và năng lực nghề nghiệp, đòi hỏi những giải pháp căn cơ để phát triển đội ngũ, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục TH. Phân tích và bình luận Nhìn chung, các nghiên cứu đã cho thấy rõ vai trò của việc phát triển đội ngũ GVTH trước yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng CT GDPT 2018; tuy nhiên mỗi nghiên cứu đề cập đến những khía cạnh khác nhau. Phát triển đội ngũ GVTH theo yêu cầu thực tiễn đang là xu thế chung của thời đại, là giải pháp cấp thiết để nâng cao chất lượng giáo dục TH, đáp ứng yêu cầu thực tế.
Trước tình hình về đổi mới giáo dục thì giáo dục TH cũng không nằm ngoài cuộc, vấn đề phát triển đội ngũ GVTH cần tiếp tục nghiên cứu trong thực tiễn yêu cầu đổi mới. Nói cách khác, trước yêu cầu đổi mới giáo dục và đổi mới giáo dục TH, công tác phát triển đội ngũ GVTH cần được nhìn nhận trong bối cảnh mới để đảm bảo hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục TH cũng như chất lượng GDPT (Giáo dục phổ thông) hiện nay. Như vậy, các nghiên cứu tập trung nhiều vào phát triển đội ngũ CBQL, GV trường TH, đặc biệt là Hiệu trưởng trường TH.