Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên đại học 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề phát triển nguồn nhân lực nói chung và phát triển ĐNGV các trường đại học đã được chú ý nghiên cứu ở nước ngoài đã được thể hiện ở các công trình nghiên cứu như: Bộ sách “Quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước” của tác giả Christian Batal đã giới thiệu về lý thuyết phát triển nguồn nhân lực một cách tổng thể từ khâu đánh giá đến nâng cao năng lực, hiệu quả của nguồn nhân lực [22].
Gilley cho rằng: Nguyên tắc của phát triển nguồn nhân lực, minh họa toàn bộ quá trình phát triển nguồn nhân lực, bao gồm: (1) Xác định nhiệm vụ và mục đích của phát triển nguồn nhân lực; (2) Giới thiệu các thành phần của phát triển nguồn nhân lực giới thiệu các vai trò và thực tiễn của phát triển nguồn nhân lực và các chuyên gia phát triển nguồn nhân lực; (3) Phác thảo chiến lược cho việc sắp xếp phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức [90]. Tiếp cận quản lý phát triển đội ngũ nhân lực theo Christian Batal [22]; Công trình nghiên cứu “Quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước”, Christian Batal đã kế thừa kết quả nghiên cứu của một số nhà khoa học khác như: Giáo dục học, Dự báo học, Toán học… để đưa ra lý thuyết về quản lý phát triển nguồn nhân lực đồng thời đưa ra nội dung tổng thể quản lý phát triển nguồn nhân lực bao gồm các khâu từ kiểm kê, đánh giá đến nâng cao năng lực, hiệu lực quản lý nguồn nhân lực; Đồng thời các tác giả còn đưa ra cách tiếp cận theo phương pháp quản lý ĐNGV gồm tiếp cận theo phương pháp quản lý (phương pháp giáo dục, vận động, tuyên truyền, phương pháp hành chính, phương pháp kinh tế) và tiếp cận theo nội dung phát triển ĐNGV; Từ đó các tác giả khẳng định: Việc lựa chọn cách tiếp cận nào là do ý thức lý luận và kết quả phân tích thực tiễn giáo dục của nhà nghiên cứu hay nhà quản lý quyết định. Tại Hội nghị Thế giới về giáo dục đại học: “Giáo dục đại học vào thế kỷ XXI - Tầm nhìn và hành động” UNESCO, Paris, 5-9 tháng 10/1998- bản tóm tắt của UNESCO, Paris: “Một chính sách mạnh mẽ về phát triển đội ngũ là yếu tố quan trọng đối với các trường đại học. Cần xây dựng các chính sách rõ ràng liên quan đến giáo chức đại học, sao cho có thể cập nhật và nâng cao kỹ năng của họ, khuyến khích sự cải tiến về chương trình đào tạo, phương pháp dạy và học, và với một trình 11 trạng tài chính và nghiệp vụ thích hợp, để đạt chất lượng cao trong nghiên cứu và giảng dạy” [78].
Theo Blackwell R, Blackmore P (2003), phát triển đội ngũ không nằm trong chiến lược của các trường đại học; các tác giả đưa ra nhiều giải pháp khác nhau về phát triển đội ngũ: Xây dựng các khoa thành những cộng đồng học tập và đào tạo giảng viên, khuyến khích việc dạy học dựa trên các kết quả nghiên cứu; đưa công nghệ thông tin vào quá trình bồi dưỡng đội ngũ và tạo các điều kiện hỗ trợ việc phát triển đội ngũ [86]. Nhóm Tác giả Derek Torington; Laura Hall; Stephen Taylor cho rằng; thuật ngữ “quản trị nguồn nhân lực” được hiểu theo 2 cách phổ biến: Trong cách hiểu thuật ngữ chung, quản trị nguồn nhân lực được giải thích bằng việc nhận ra 4 mục tiêu hình thành nên nền tảng của mọi hoạt động nguồn nhân lực gồm: những mục tiêu về nhân viên; mục tiêu hiệu quả lao động; mục tiêu quản trị sự thay đổi và mục tiêu hành chính. Mỗi mục tiêu đều quan trọng và cần thiết với tổ chức tuy nhiên, tùy vào những trường hợp cụ thể mà mục tiêu này có thể quan trọng hơn mục tiêu khác; Trong cách hiểu thứ hai, quản trị nguồn nhân lực được hiểu như một cách tiếp cận đặc biệt về quản trị con người. Cách tiếp cận dựa trên nguồn lực sẵn có của tổ chức, khả năng học hỏi và thích ứng nhanh so với các đối thủ của họ [88].
Bên cạnh đó, vấn đề phát triển ĐNGV cũng được nhiều tác giả ở một số nước trên thế giới quan tâm, nghiên cứu và công bố, đáng chú ý như (i) “Giám đốc trung tâm thông tin phát triển Việt Nam”, Andrew Scryner (2004) [85]; (ii) “Công nghệ và học tập: Tạo môi trường phù hợp”, Dr. Nhìn chung các công trình nghiên cứu đều đề cập đến vấn đề phát triển ĐNGV với các nội dung, nhiệm vụ khá toàn diện trên cơ sở tiếp cận các lý thuyết cũng như các công trình nghiên cứu về quản lý phát triển nguồn nhân lực, trong đó có một số công trình nghiên cứu đề cập cụ thể đến vấn đề năng lực giáo viên cũng như chất lượng ĐNGV trước yêu cầu phát triển và hội nhập. Cũng nghiên cứu về vấn đề này, Daniel R.Beerens cho rằng: Tính động trong tăng trưởng và luôn luôn mới là tiêu chí trung tâm của đội ngũ nhà giáo hiện nay. Ông đã chủ trương tạo ra một nền văn hóa về sự thúc đẩy và thường xuyên học tập của đội ngũ giảng viên, coi đó là giá trị mới, chính yếu của nhà giáo [97].
Có thể thấy, với mức độ phát triển và triết lí vận hành giáo dục đại học ở các nước không hoàn toàn giống nhau nên mỗi nước cũng coi trọng tiếp cận riêng, phù hợp với mức độ và giai đoạn phát triển của mình. Chúng tôi cho rằng các kết luận đúc rút trong tài liệu về quản lí nhân sự, phát triển nhân sự trong trường đại học 12 có thể là các kinh nghiệm cần tham khảo cho phát triển đội ngũ giảng viên ở trường đai học, đó là: + Sự phát triển các cán bộ học thuật ở các trường đại học (trong đó có các lãnh đạo khoa, giảng viên) phụ thuộc vào chế độ quản lí của Nhà nước và của chính cơ sở giáo dục đại học mà cán bộ đó làm việc; + Những thay đổi của môi trường chính sách sẽ tác động đến sự phát triển đội ngũ này; + Không có chiến lược phát triển đội ngũ này chung cho mọi cơ sở giáo dục đại học, cần thấu hiểu đặc thù của cơ sở giáo dục đại học để đề ra chiến lược phát triển cụ thể cho đội ngũ giảng viên quan trọng này; + Trình độ và năng lực của từng cá nhân trong tổ chức có vai trò quan trọng trọng phát triển đội ngũ. Như vậy, với một số kết quả nghiên cứu về phát triển ĐNGV cho thấy những hướng đi, cách làm cụ thể trong việc phát triển ĐNGV trước yêu cầu phát triển và hội nhập. Đáng chú ý là những kết quả nghiên cứu, những mô hình, những kinh nghiệm phát triển ĐNGV ở các nước có ý nghĩa thiết thực làm cơ sở khoa học cả về mặt lý luận và thực tiễn cho các công trình nghiên cứu về ĐNGV, phát triển ĐNGV ở nước ta trong thời gian tới.
Đề tài luận án nghiên cứu đề xuất biện pháp "Phát triển đội ngũ giảng viên đáp ứng chương trình đào tạo tiên tiến ở các trường đại học thuộc Đại học Thái Nguyên” cũng sẽ tiếp tục kế thừa, phát triển những kết quả nghiên cứu nói trên, nhằm đi sâu nghiên cứu phát triển ĐNGV đáp ứng chương trình đào tạo tiên tiến ở các trường đại học thuộc Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh hiện nay. Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên chương trình đào tạo đặc biệt ở các trường đại học trong nước Trong những năm gần đây đã có khá nhiều nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên hoặc liên quan tới phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học, nhưng chủ yếu các nghiên cứu tập trung vào phát triển đội ngũ giảng viên cho các ngành nghề theo các trường, cụ thể: Tác giả Vũ Huy Chương (2002) đề cập đến vấn đề tạo nguồn lực tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tác giả đã phân tích, đánh giá từng nguồn lực theo nguồn gốc xuất xứ, theo số lượng và chất lượng, theo cách thức, giải pháp được huy động sử dụng, xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác; dự báo các khả năng, xu hướng diễn biến, đưa ra các giải pháp tao nguồn lực một cách thiết thực nhằm thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực 13 tiễn quan điểm chiến lược của Đảng và Nhà nước ta: phát huy sức mạnh tổng hợp, sử dụng nguồn lực trong nước kết hợp nguồn lực từ bên ngoài [17]. Năm 2006, về nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam đã được các tác giả Bùi Ngọc Lan, Phạm Tất Dong làm rõ quan niệm nguồn nhân lực chất lượng cao, mối quan hệ giữa phát triển kinh tế tri thức với nguồn nhân lực chất lượng cao; đánh giá khái quát thực trạng và xu hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam, trên cơ sở đó đề ra các giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở Việt Nam [48], [19]. Nghiên cứu của nhóm các tác giả Nguyễn Minh Đường, Đặng Bá Lãm đã khái quát về “Những nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực hoàn toàn có thể vận dụng để nghiên cứu phát triển đội ngũ GV trong GDĐH Việt Nam”[23], [47].
Theo tác giả Đỗ Minh Cương, Nguyễn Thị Doan trong cuốn sách “phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học Việt Nam”, các mô hình phát triển đội ngũ GVĐH theo tiếp cận năng lực đã và đang được sử dụng rất thành công ở các dự án được nghiên cứu vận dụng vào phát triển đội ngũ GVĐH trong các trường đại học ở Việt Nam [18]. Khi nghiên cứu tổng quan về quản lý phát triển ĐNGV đã có một số công trình, đề tài nghiên cứu có liên quan đã được công bố có thể đề cập đến như sau: Tác giả Đinh Thị Minh Tuyết trong nghiên cứu của mình đã xây dựng cơ sở hình thành tiêu chí đánh giá chất lượng nguồn nhân lực giảng viên Đại học [76]; Tác giả Nguyễn Đức Vũ đã chỉ rõ các tiêu chí đánh giá năng lực nghiệp vụ sư phạm và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường sư phạm [84]; Phạm Văn Thuần với những nghiên cứu của mình đã xây dựng hệ thống lí luận và thực tiễn trong quản lý đội ngũ giảng viên trường Đại học đa ngành đa lĩnh vực ở Việt Nam theo quan điểm tự chủ và trách nhiệm xã hội [75].