Chương 1: Những vấn đề cơ bản về thẻ và dịch vụ thẻ của Ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng dịch vu thẻ tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam Chương 3: Giải pháp phát triển dịch vụ thẻ tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam đến năm 2015 Luan van -4- CH NG I NH NG V N Đ C B N V TH VÀ D CH V TH C A NGÂN HÀNG TH NG M I 1. Nh ng v n đ c b n v th thanh toán 1. Sự hình thành và phát triển của thẻ thanh toán * Sự hình thành và phát triển của thẻ thanh toán trên thế giới Các ph ơng thức thanh toán không dùng tiền mặt rất đa dạng và phong phú, phần nào đã khẳng định đ ợc vai trò của mình trong các giao dịch kinh tế, nh ng theo sự phát triển của hoạt động thanh toán cũng cần phải có thêm một ph ơng tiện thanh toán mới mà công dụng, tính u việt của nó bao trùm và hơn hẳn các ph ơng tiện thanh toán đã có tr ớc kia. Thẻ ngân hàng ra đ i & phát triển dựa vào sự phát triển của khoa học kĩ thuật, dựa vào xu thế phát triển của th i đại và tận dụng u thế của một công cụ đi sau.
Vì vậy có thể nói thẻ ra đ i là để khắc phục những hạn chế vốn có của các ph ơng tiện thanh toán không dùng tiền mặt khác, cũng là để nâng cao hoạt động thanh toán của ngân hàng lên một tầm cao mới - tầm cao của kĩ thuật hiện đại. Thẻ xuất hiện lần đầu tiên trên thế giới Mỹ vào năm 1914, khi đó tổng công ty xăng dầu California (nay là công ty Mobile) cấp thẻ cho nhân viên & một số khách hàng của mình vì họ thấy cách sử dụng này rất tiện dụng trong việc thanh toán. Nh ng thẻ lúc này mới chỉ là khuyến khích việc bán sản phẩm của công ty chứ không kèm theo một dự phòng nào về việc gia hạn tín dụng. Năm 1949, Frank Mc Namara do tình c quên đem theo tiền mặt khi đi ăn tối một nhà hàng nên đã nảy ra một ph ơng thức thanh toán mới mà không cần dùng tiền mặt có thể sử dụng mọi nơi, mọi lúc.
Năm 1950, Frank Mc Namara cùng một doanh nhân ng i Mỹ khác, Palph Scheneider đã cùng sản xuất ra thẻ tín dụng đầu tiên với tên gọi Diners Club. Với lệ phí hàng năm là 5USD những ng i mang thẻ “Diners Club” có thể ghi nợ khi đi ăn 27 nhà hàng nằm trong hoặc ven thành phố New York. Theo chân Diners Club, năm 1955 hàng loạt thẻ mới ra đ i: Trip Charge, Golden Key, Gourment Club, Esquire Club, đến năm 1958 Carte Blanche Luan van -5- & American Express ra đ i và thống lĩnh thị tr ng. Trong th i gian này, phần lớn các thẻ chỉ dành cho giới doanh nhân nh ng các ngân hàng đã thấy đ ợc rằng giới bình dân mới là đối t ợng sử dụng thẻ chủ yếu trong t ơng lai.
Ngân hàng Mỹ là nơi đầu tiên phát triển với loại thẻ Bank Americard và nó đã dấy lên làn sóng học hỏi sự thành công này của các ngân hàng khác. Đến năm 1966, Bank Americard mà ngày nay là thẻ Visa bắt đầu liên kết với các ngân hàng các tiểu ban khác. Mạng l ới của Bank Americard chẳng mấy chốc gặp sự cạnh tranh khốc liệt của đối thủ Well Fargo liên kết với 77 ngân hàng, chủ nhân của Master Charge mà ngày nay là Master Card. Ngày nay, có thể nói 4 loại thẻ nhựa: Diners Club, American Express, Visa, Master Card đ ợc khách hàng a chuộng và sử dụng rộng rãi trên thế giới.
Các loại thẻ này cũng du nhập vào Việt Nam vào đầu những năm 90. Do ngày nay, thẻ ngày càng đ ợc sử dụng rộng rãi, các công ty & ngân hàng đã liên kết với nhau để khai thác lĩnh vực thu nhiều lợi nhuận này. Thẻ dần dần đ ợc xem nh một công cụ văn minh, thuận lợi trong các cuộc giao dịch, mua bán. Thẻ American Express (Amex) ra đ i vào năm 1958, hiện nay đang là tổ chức thẻ du lịch & giải trí lớn nhất thế giới.
Tổng số thẻ phát hành lớn gấp 5 lần Diners Club và gấp 2 lần JCB. Năm 1990, tổng doanh thu chỉ khoảng 111,5 triệuUSD với khoảng 36,5 triệu thẻ l u hành; nh ng đến năm 1993, tổng doanh thu tăng lên tới 124 ti USD với 35,4 triệu thẻ l u hành và 3,6 triệu cơ s chấp nhận thanh toán. Năm 1987, Amex cho ra đ i loại thẻ tín dụng mới có khả năng cung cấp tín dụng tuần hoàn cho khách hàng để cạnh tranh với Visa và Master Card. Thẻ Visa, tiền thân là Bank Americard do Bank of America phát hành vào năm 1960.
Ngày nay, Visa là loại thẻ có quy mô phát triển lớn nhất toàn cầu. Đến cuối năm 1990, có khoảng 257 triệu thẻ đang l u hành với doanh thu 354 tỉ USD. Đến cuối năm 1993, doanh thu của Visa đã tăng mạnh mẽ lên đến 542 tỉ USD cùng hệ thống máy rút tiền tự động khoảng 164.000 máy ATM 65 n ớc trên thế giới. Luan van -6- JCB là loại thẻ đ ợc xuất phát từ Nhật Bản vào năm 1961 b i ngân hàng Sanwa, đã bắt đầu phát triển thành một cơ s quốc tế vào năm 1981.
Mục tiêu chủ yếu là h ớng vào thị tr ng du lịch và giải trí, đang là loại thẻ cạnh tranh với Amex. Đến năm 1990, doanh thu khoảng 16,5 tỉ USD với 17 triệu thẻ l u hành. Đến năm 1992, doanh thu tăng lên đến 30,9 tỉ USD với 27,5 triệu thẻ l u hành. Master Card ra đ i vào năm 1966 với tên gọi là Master Charge do Hiệp hội thẻ liên ngân hàng phát hành thông qua các thành viên trên thế giới.
Năm 1990, hệ thống máy ATM lớn nhất thế giới đã đ ợc sử dụng để phục vụ cho những ng i sử dụng thẻ Master. Cũng trong năm này, Master Card cũng phát hành hơn 178 triệu thẻ. Đến năm 1993, tổng doanh thu lên đến 320,6 tỉ USD và có khoảng 215,8 triệu thẻ l u hành. Nhìn chung các tổ chức, hiệp hội thẻ điển hình trên thế giới nh : Master, Visa, Amex… đã đ ợc triển khai trên toàn thế giới.
Đến nay, dịch vụ thẻ đã phát triển rộng khắp tại 134 quốc gia trên thế giới, số l ợng thẻ phát hành lên đến 2.000 triệu thẻ, số đại lí chấp nhận thẻ là 21 triệu, số máy ATM và các điểm rút tiền mặt là 700.000, doanh số thanh toán thẻ hàng năm vào khoảng 3. Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, thẻ thanh toán đã tr thành công cụ thanh toán phổ biến và chiếm vị trí độc tôn trong các công cụ thanh toán tại hầu hết các n ớc phát triển và đang phát triển. * Sự phát triển của thị trường thẻ Việt Nam trong thời gian qua Thị tr ng thẻ Việt Nam tuy mới phát triển giai đoạn đầu nh ng đã có những tăng tr ng đáng kể, đặc biệt là những năm gần đây. Cụ thể: -Về quy mô phát triển của thị tr ng thẻ: Nếu trong năm 2002 mới chỉ có 20.000 thẻ thì đến năm 2003 tăng lên khoảng 160.000 thẻ, đến hết năm 2004 tăng lên trên 650.000 thẻ, đến 31 tháng 12 năm 2007 là 8,3 triệu thẻ và hiện nay là khoảng 13,4 triệu thẻ.
Đồng bộ với sự tăng lên của số l ợng thẻ thì số l ợng máy rút tiền tự động và các điểm chấp nhận thẻ cũng tăng lên đáng kể: vào năm 2002 cả n ớc mới chỉ có 200 máy ATM; năm 2003 tăng lên 320 máy, năm 2004 là hơn 600 máy, đến 31 Luan van -7- tháng 12 năm 2007 nay số l ợng máy ATM đã tăng lên khoảng 4300 máy và 23000 điểm chấp nhận thanh toán bằng thẻ(POS). Số l ợng máy ATM đến 31 tháng 12 năm 2008 là 7051 máy. Hiện nay, Có 39 NHTM tham gia vào thị tr ng thẻ với số l ợng máy ATM là 7700 máy và 25000 EDC/POS. Nhìn chung, thị tr ng thẻ tăng tr ng bình quân 300%/năm, các sản phẩm thẻ ngày càng đa dạng và phong phú.
Trong đó, thẻ ghi nợ tuy ra đ i chậm hơn nh ng nh ng có tôc độ tăng tr ng khá cao. * Sự tham gia của các ngân hàng vào thị truờng thẻ Thị tr ng thẻ Việt Nam càng ngày càng sôi động hơn do có sự xuất hiện của nhiều ngân hàng mới và sự tham gia của họ vào thị tr ng này. Đầu tiên chỉ có Vietcombank với một vài sản phẩm thẻ thì đến nay tất cả các ngân hàng đều có những sản phẩm thẻ của riêng mình. Incombank với t cách là ngân hàng đầu tiên chấp nhận thanh toán thẻ chip điện tử.
Agribank cũng đã có chiến l ợc phát triển khá mạnh mẽ: đầu t vào việc lắp đặt hàng loạt các máy ATM và điểm chấp nhận thẻ; lúc bắt đầu mới chỉ 54 máy vào năm 2005, đến năm 2007 là 600 máy; đến cuối năm 2008 số l ợng máy đã lên đến 1200 máy; số l ợng máy ATM hiện nay là 1702 máy. * Sự liên kết của các ngân hàng thưong mại: Ngày nay, các ngân hàng th ơng mại đang đẩy mạnh, bắt tay hợp tác lẫn nhau để nhằm hỗ trợ lẫn nhau trong phát triển dịch vụ thẻ và giảm thiểu chi phí trong đầu t vào công nghệ, từ đó nhiều liên minh thẻ giữa các ngân hàng đồng loạt ra đ i. Mạng banknet của công ty chuyển mạch tài chính quốc gia đã hoàn thành việc kết nối hệ thông máy của cấc ngân hàng: Ngân hàng đầu t và phát triển Việt Nam, Ngân hàng No& PTNT Việt Nam, Ngân hàng công th ơng Việt Nam, Ngân hàng Sài Gòn Công Th ơng, NH ACB, NH Sacombank,. Mạng smartlink: liên kết giữa Ngân hàng TMCP Ngoại th ơng và các ngân hàng khác nh Ngân Hàng Kỹ th ơng, NH TMCP Sài Gòn, NH TMCP Nam Việt.
Mạng liên kết giữa chi nhánh NH ANZ và NHTMCP Sacombank và NHTMCP Ph ơng Nam. Mạng liên kết giữa ngân hàng TMCP Đông á và NHTMCP Sài Gòn Công Th ơng, Habubank và Ngân hàng phát triển nhà Đồng bằng Sông Cửu Long. Sự liên kết nh vậy là hoàn toàn có lợi, ngân hàng nhỏ có thể học tập kinh nhiệm và công nghệ của ngân hàng lớn, Ngân hàng lớn có h ng lợi từ l ợng khách hàng của Ngân hàng nhỏ.