CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái quát về Dịch vụ thẻ của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm và phân loại dịch vụ thẻ 1.1 Khái niệm dịch vụ thẻ Dịch vụ thẻ là một loại hình dịch vụ thuộc nhóm các dịch vụ bán lẻ của một ngân hàng hiện đại. Để tìm hiểu khái niệm dịch vụ thẻ, trước hết cần nghiên cứu khái niệm dịch vụ ngân hàng và dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Dịch vụ ngân hàng được hiểu là các nghiệp vụ ngân hàng về vốn, tiền tệ, thanh toán… mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng nhằm đáp ứng nhu cầu kinh doanh, sinh lời, sinh hoạt cuộc sống, cất trữ tài sản… và ngân hàng thu phí, chênh lệch lãi suất thông qua các dịch vụ đó. Nếu căn cứ vào đối tượng phục vụ thì dịch vụ ngân hàng bao gồm dịch vụ ngân hàng bán lẻ và dịch vụ ngân hàng bán buôn.
Nếu người mua trực tiếp sử dụng dịch vụ đó nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt của bản thân mình, gia đình thậm chí là doanh nghiệp thì hoạt động bán cho người này gọi là bán lẻ. Nếu người mua đó tiếp tục bán lại cho người khác, không trực tiếp sử dụng dịch vụ thì hoạt động đó được xem là bán buôn. Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện công nghệ Châu Á - AIT, dịch vụ ngân hàng bán lẻ là việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm, dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông Không chỉ sử dụng kênh phân phối truyền thống là mạng lưới chi nhánh, mà dịch vụ ngân hàng bán lẻ còn được thực hiện thông qua các kênh phân phối hiện đại như Phone banking, SMS, Internet banking, hệ thống thanh toán tự động ATM, thanh 8 toán tại các POS… Đây chính là hệ quả của việc phát triển công nghệ thông tin, hay công nghệ thông tin chính là tiền đề quan trọng trong việc tăng cường, mở rộng dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Theo các phân tích về dịch vụ ngân hàng bán lẻ, dịch vụ thẻ hội tụ đầy đủ các tính chất của dịch vụ ngân hàng bán lẻ này và có thể suy ra, dịch vụ thẻ là dịch vụ mà theo đó ngân hàng hay tổ chức phát hành cung cấp một công cụ thanh toán, hay còn gọi là thẻ thanh toán cho các khách hàng, để sử dụng các dịch vụ bán lẻ mà ngân hàng hoặc tổ chức đó cung cấp thông qua công cụ thanh toán này.
Phân loại dịch vụ thẻ Xuất phát từ một số đặc điểm đặc thù của dịch vụ thẻ, người ta đã phân loại dịch vụ thẻ theo các góc độ sau: Xét về tính chất của dịch vụ thẻ Dịch vụ cơ bản là dịch vụ chủ yếu của doanh nghiệp cung cấp cho thị trường. Dịch vụ cơ bản thoả mãn một loại nhu cầu nhất định vì nó mang lại một loại giá trị sử dụng (hay giá trị lợi ích) cụ thể. Dịch vụ cơ bản quyết định bản chất của dịch vụ, nó gắn liền với công nghệ, hệ thống sản xuất và cung ứng dịch vụ. Đối với dịch vụ thẻ, dịch vụ cơ bản bao gồm dịch vụ thanh toán tại các điểm bán hàng và cung cấp dịch vụ (đơn vị chấp nhận thẻ) và rút tiền tại các máy ATM.
Dịch vụ giá trị gia tăng là những dịch vụ bổ sung, tạo ra những giá trị phụ trội thêm cho khách hàng, làm cho khách hàng có sự cảm nhận tốt hơn về dịch vụ cơ bản. Dịch vụ giá trị gia tăng của dịch vụ thẻ rất đa dạng, bao gồm: dịch vụ vấn tin tài khoản, chuyển khoản, thanh toán hóa đơn trên ATM, nhận tiền kiều hối, gửi tiết kiệm tại ATM, mua các loại thẻ viễn thông trả trước trên ATM, cung cấp các thông tin tài chính (lãi suất, tỷ giá, giá vàng, chỉ số chứng khoán…) trên màn hình ATM, dịch vụ đổi thẻ, nâng cấp hạng thẻ, giải quyết các tranh chấp khiếu nại liên quan đến sử dụng thẻ… 9 Xét về quy trình cung cấp dịch vụ thẻ, người ta thường chia thành: Dịch vụ trước bán: bao gồm các hoạt động tư vấn về tính năng và tiện ích của dịch vụ thẻ, thủ tục phát hành thẻ (bao gồm quy trình và điều kiện mở thẻ…), cách thức sử dụng, bảo quản và bảo mật thẻ… Dịch vụ trong bán: bao gồm việc cung cấp các dịch vụ cơ bản và dịch vụ giá trị gia tăng của thẻ như dịch vụ thanh toán tại các điểm bán hàng và cung cấp dịch vụ (đơn vị chấp nhận thẻ) và rút tiền tại các máy ATM, vấn tin tài khoản, chuyển khoản, thanh toán…. Dịch vụ sau bán: bao gồm dịch vụ chăm sóc khách hàng như dịch vụ đổi thẻ, nâng cấp hạng thẻ, thay PIN, giải quyết cách khiếu nại, thắc mắc, tranh chấp liên quan đến việc sử dụng thẻ, bảo trì và nâng cấp hệ thống công nghệ nhằm đảm bảo các giao dịch được thực hiện thuận tiện, an toàn cho chủ thẻ…. Xét về nội dung bản chất kinh tế của nguồn thanh toán, người ta phân ra dịch vụ thẻ ghi nợ, dịch vụ thẻ tín dụng và thẻ trả trước: Dịch vụ Thẻ ghi nợ (debit card): Là dịch vụ do ngân hàng cung cấp dựa trên thẻ ghi nợ.
Đây là phương tiện thanh toán chi tiêu hoặc rút tiền mặt trên cơ sở số tiền của chính chủ thẻ gửi tại ngân hàng. Mỗi lần sử dụng, ngân hàng sẽ tự động trừ ngay số tiền tương ứng trên tài khoản của chủ thẻ. Thẻ ATM cũng là một loại thẻ ghi nợ, nhưng chức năng chủ yếu chỉ là rút tiền mặt. Thông qua dịch vụ này, khách hàng có thể rút tiền từ tài khoản thanh toán của mình, vấn tin, chuyển khoản….
Dịch vụ thẻ tín dụng (credit card): Là dịch vụ mà ngân hàng cung cấp dựa trên thẻ tín dụng. Thẻ tín dụng là phương tiện thanh toán với một hạn mức tín dụng nhất định mà ngân hàng cung cấp cho người sử dụng trên cơ sở khả năng tài chính, tiền ký quỹ, tài sản thế chấp hoặc tín chấp. Thẻ sử dụng trên nguyên tắc: tiêu dùng trước, thanh toán sau. Dịch vụ thẻ tín dụng thực chất là dịch vụ cho vay tiêu dùng của ngân hàng theo đó người sử dụng thẻ có thể sử dụng số tiền vay thông qua công cụ 10 thanh toán là thẻ tín dụng và phải hoàn trả lãi và gốc sau một thời hạn nhất định cho ngân hàng.
Dịch vụ Thẻ trả trước (Prepaid Card): Là dịch vụ mà ngân hàng cung cấp dựa trên thẻ trả trước. Đây là loại thẻ mới được phát triển trên thế giới, khách hàng không cần phải thực hiện các thủ tục phát hành thẻ theo yêu cầu của ngân hàng như điền vào yêu cầu phát hành thẻ chứng minh tài chính… họ chỉ cần trả cho ngân hàng một số tiền sẽ được ngân hàng bán cho một tấm thẻ với mệnh giá tương đương. Đặc tính của loại thẻ này giống như mọi thẻ bình thường khác, chỉ có điều thẻ này chỉ được giới hạn trong số tiền có trong thẻ và chi tiêu trong một khoảng thời gian nhất định tuỳ vào quy định của mỗi ngân hàng, tức là hạn mức thẻ không có tính chất tuần hoàn. Xét về chủ thẻ phát hành: Dịch vụ phát hành thẻ: Bao gồm các dịch vụ liên quan đến việc phát hành thẻ cho khách hàng, xử lý các giao dịch liên quan đến việc sử dụng thẻ do ngân hàng đó phát hành, bao gồm các dịch vụ như phát hành mới, phát hành lại, gia hạn thẻ, đổi PIN, xử lý thẻ mất cắp, thất lạc,…… Dịch vụ thanh toán thẻ: Các ngân hàng ngoài việc phát hành thẻ còn có thể chấp nhận thanh toán thẻ do các ngân hàng khác phát hành, tạo điều kiện cho người sử dụng thẻ khi chi tiêu hoặc rút tiền bao gồm các dịch vụ như: thanh toán, rút tiền mặt bằng thẻ tại ATM, đơn vị chấp nhận thẻ, tại quầy giao dịch Xét về góc độ chủ thẻ: - Dịch vụ thẻ cá nhân: Là dịch vụ thẻ của ngân hàng đối với khách hàng là cá nhân.
Đây là đối tượng khách hàng chủ yếu của dịch vụ thẻ ngân hàng. - Dịch vụ thẻ công ty: Là dịch vụ thẻ do ngân hàng cung cấp đối với khách hàng là doanh nghiệp. Các cá nhân được ủy quyền là đại diện hợp pháp của công ty 11 sử dụng thẻ. Công ty có trách nhiệm thanh toán các khoản chi tiêu bằng thẻ của các cá nhân đó.
Xét về phạm vi lãnh thổ sử dụng: Người ta phân chia thành thẻ nội địa và thẻ quốc tế. - Dịch vụ thẻ nội địa: Là dịch vụ thẻ được cung cấp trong phạm vi một quốc gia, được giới hạn bởi biên giới lãnh thổ và đồng tiền thanh toán. - Dịch vụ thẻ quốc tế: Là dịch vụ thẻ được cung cấp trên phạm vi quốc tế. Thẻ quốc tế không bị giới hạn bởi lãnh thổ quốc gia và đồng tiền thanh toán.
Xét về mức độ tiện lợi, thẻ quốc tế có nhiều tiện ích hơn thẻ nội địa vì giới hạn sử dụng của nó.2 Các chủ thể tham gia vào các hoạt động dịch vụ thẻ 1. Chủ thẻ Chủ thẻ là những cá nhân hoặc người được uỷ quyền (nếu là thẻ do công ty uỷ quyền sử dụng) có tên trên thẻ, được Ngân hàng phát hành thẻ cho phép sử dụng thẻ để thanh toán tiền hàng hóa dịch vụ thay tiền mặt hoặc rút tiền tại các máy ATM hoặc tại các Ngân hàng đại lý theo hạn mức được cấp trên thẻ. Chủ thẻ được sử dụng thẻ theo những điều khoản trong hợp đồng đã ký kết với ngân hàng phát hành. Mỗi chủ thẻ chính thường có thể phát hành thêm một hoặc nhiều thẻ phụ.
Ngân hàng phát hành thẻ Ngân hàng phát hành thẻ là ngân hàng được NHNN cho phép thực hiện nghiệp vụ phát hành thẻ. Với thẻ nội địa, Ngân hàng phát hành thẻ phài có năng lực tài chính, không vi phạm pháp luật, đảm bảo hệ thống trang thiết bị phù hợp tiêu chuẩn an toàn cho hoạt động phát hành và thanh toán thẻ, có đội ngũ cán bộ đủ năng lực chuyên môn để vận hành và quản lý. 12 Với thẻ quốc tế, Ngân hàng phát hành thẻ phải được NHNN cấp giấy phép hoạt động ngoại hối và cho phép thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế, phải là thành viên của tổ chức thẻ quốc tế.