CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THẨM ĐỊNH GIÁ 1.1 Dịch vụ thẩm định giá 1.1 Khái niệm dịch vụ và phân loại các loại hình dịch vụ * Khái niệm dịch vụ: Dịch vụ là sản phẩm của lao động, không tồn tại dưới dạng vật thể, quá trình sản xuất và tiêu thụ xảy ra đồng thời, nhằm đáp ứng của nhu cầu, tiêu dùng. * Phân loại các loại hình dịch vụ: Có thể phân loại dịch vụ theo những tiêu thức chủ yếu sau đây: - Theo nguồn gốc xuất xứ của dịch vụ; - Phân loại theo mục đích của người cung ứng dịch vụ; - Phân loại theo lĩnh vực ngành nghề hoạt động. Khái niệm thẩm định giá và dịch vụ thẩm định giá * Khái niệm thẩm định giá: Cho đến nay, có nhiều khái niệm khác nhau về thẩm định giá.Seabrooke - Viện đại học Portsmouth, Vương quốc Anh: “Thẩm định giá là sự ước tính giá trị của các quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định”. Theo Fred Peter Marrone - Giám đốc Marketing của AVO, Úc: “Thẩm định giá là việc xác định giá trị của bất động sản tại một thời điểm có tính đến bản chất của bất động sản và mục đích của thẩm định giá.
Do vậy, thẩm định giá là áp dụng các dữ liệu của thị trường so sánh mà các thẩm định viên thu thập được và phân tích chúng, sau đó so sánh với tài sản được yêu cầu thẩm định giá để hình thành giá trị của chúng”. Theo Lim Lan Yuan, Singapore: “Thẩm định giá là một nghệ thuật hay khoa học về ước tính giá trị cho một mục đích cụ thể của một tài sản cụ thể tại một thời điểm, có cân nhắc đến tất cả những đặc điểm của tài sản cũng như xem xét tất cả các yếu tố kinh tế căn bản của thị trường bao gồm các loại đầu tư lựa chọn”. Luan van 9 Theo Luật Giá số 11/2012/QH13 năm 2012 của Việt Nam: “Thẩm định giá là việc cơ quan, tổ chức có chức năng thẩm định giá xác định giá trị bằng tiền của các loại tài sản theo quy định của Bộ luật dân sự phù hợp với giá thị trường tại một địa điểm, thời điểm nhất định, phục vụ cho mục đích nhất định theo tiêu chuẩn thẩm định giá”. Như vậy, có thể hiểu, về mặt khái niệm, “Thẩm định giá là một nghệ thuật hay khoa học về sự ước tính giá trị của tài sản phù hợp với thị trường tại một địa điểm, thời điểm nhất định, cho một mục đích nhất định theo tiêu chuẩn được công nhận như những thông lệ quốc tế hoặc quốc gia”.
* Khái niệm dịch vụ thẩm định giá (DVTĐG): DVTĐG là một loại hình của dịch vụ chuyên nghiệp cần thiết đối với sự vận hành của nền kinh tế thị trường; DVTĐG dựa trên giao dịch có tính chất thị trường. DVTĐG là một dạng đặc biệt của việc xác định giá cả các loại tài sản docác nhà chuyên môn được đào tạo có kiến thức, có kinh nghiệm và có tính trung thực trong nghề nghiệp. DVTĐG phải được thực hiện một cách độc lập và khách quan, kết quả của nólàphảnánhđúngđắngiátrịcủatàisảntheomụcđíchđãđượcxácđịnhtrướcmà không bị ràng buộc bởi bất cứ bên thứ banào. Như vậy, có thể định nghĩa DVTĐG như sau: “DVTĐG là một loại hình dịch vụtưvấnchuyênnghiệpvềlĩnhvựcTĐG,mangtínhđộclập,kháchquannhằmxác định giá trị của tài sản phục vụ cho các mục đích khác nhau, đồng thời chịu trách nhiệm về kết quả củaDVTĐG”.3Vai trò của dịch vụ thẩm định giá trong nền kinh tế thị trường - DVTĐG là công cụ cơ bản thực hiện quản lý nhà nước về giácả DVTĐG góp phần xây dựng mặt bằng giá cả hợp lý, hạch toán xác thực chi phí sản xuất, kinh doanh, tiết kiệm chi phí xã hội; chống giá cả độc quyền hoặc phá giá, tạo điều kiện để cạnh tranh lành mạnh trên thị trường; góp phần phát triển và lành mạnh hoá thị trường các yếu tố sản xuất.
TĐG góp phần tạo điều kiện để hội nhập kinh tế quốc tế về giá cả và là nhân tố góp phần phát triển nền kinh tế vận hành theo quy luật của nền kinh tế thị trường. Luan van 10 - DVTĐG là công cụ quản lý tài sản, quản lý ngân sách nhànước Trong nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, Nhà nước vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế quốc dân. Nhà nước còn là người mua, người bán lớn nhất và như vậy tài sản chủ yếu được mua sắm từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước. Trong trường hợp này TĐG tài sản có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc quản lý ngân sách Nhà nước, qua đó ngân sách nhà nước được sử dụng hiệu quả hơn, tiết kiệm hơn.
- DVTĐG đáp ứng nhu cầu giao dịch tài sản của DN và của côngdân DVTĐG Việt Nam đã từng bước đáp ứng được nhu cầu TĐG cho các thành phần kinh tế, các cá nhân, tổ chức, DN (cả DN nhà nước và DN tư nhân), các công ty liên doanh, các công ty nước ngoài. Đó là tất cả những đối tượng khách hàng mà ngành TĐG nước ta hướng tới phục vụ. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam TĐG có thể đáp ứng các nhu cầu thông tin về những đánh giá, tính toán dự án tiền khả thi phục vụ cho việc đánh giá hiệu quả đầu tư, đánh giá được những mức độ rủi ro về thị trường, về cơ chế chính sách.4 Đặc điểm của dịch vụ thẩm định giá Theo định nghĩa của WTO, “Dịch vụ tài chính là các dịch vụ của các định chế tài chính, bao gồm tất cả các dịch vụ liên quan đến bảo hiểm, cùng tất cả các loại dịch vụ ngân hàng và tài chính khác”. Do vậy, nếu xét theo sự phân loại của WTO thì DVTĐG thuộc loại hình dịch vụ tài chính.
Tính vô hình: DVTĐG không thể nhìn thấy, cân đong, đo đếm, tồn kho, thử nghiệm hoặc kiểm định trước khi sử dụng dịch vụ. Tính không đồng nhất: DVTĐG được cung cấp cho khách hàng thường do thẩm định viên thực hiện, cùng với một tài sản nhưng với các thẩm định viên khác nhau thì giá trị tài sản đó có thể có một kết quả không giống nhau. Sự khác nhau về giá trị này thông thường là “có thể chấp nhận được” đối với người sử dụng. Theo tiêu chuẩn TĐG của VN, sự chênh lệch giá trị giữa hai thẩm định viên đối với cùng một tài sản là BĐS trong có thể nằm trong khoảng10%.
Luan van 11 Tính không đồng thời: Khác với các dịch vụ thông thường, quá trình sản xuất và tiêu thụ xảy ra đồng thời nhưng ở DVTĐG thì không như vậy, quá trình sản xuất và tiêu thụ tách rời nhau. Nhà cung cấp DVTĐG cần phải xác định rõ mục đích thẩm định của khách hàng, trên cơ sở đó sẽ tiến hành hoạt động TĐG một cách độc lập sau đó sẽ cung cấp sản phẩm là chứng thư TĐG cho khách hàng. Chất lượng của phụ thuộc khá nhiều vào sự kỳ vọng của khách hàng: Chất lượng của DVTĐG phụ thuộc khá lớn vào sự kỳ vọng của khách hàng. Tuy nhiên, đánh giá chất lượng của DVTĐG không thể chỉ thông qua ý kiến đánh giá của khách hàng.
Tùy vào mục đích sử dụng kết quả của DVTĐG, mà mỗi khách hàng đều có một sự kỳ vọng riêng về giá trị tài sản được thẩm định. Tuy nhiên, kết quả của DVTĐG mang tính độc lập, khách quan nên sự kỳ vọng này có thể giống hoặc khác kết quả thẩm định được cung cấp. Điều này cũng đồng nghĩa với việc chất lượng DVTĐG cũng sẽ bị sự ảnh hưởng nếu khách hàng không có cái nhìn khách quan về kết quả của DVTĐG. Thị trường là nhân tố quyết định đầu ra đối với sản phẩm DVTĐG, thị trường của các doanh nghiệp DVTĐG là khách hàng.
Khách hàng của DN có thể là cá nhân, tổ chức pháp nhân, hoặc các tổ chức nhà nước. Họ là những khách hàng hiện tại cũng là những khách hàng trong tương lai.Thông thường khách hàng có thể chi phối hoạt động các DN, và cũng có những trường hợp khách hàng lại bị lệ thuộc vào khả năng cung cấp của DN. Do đó, muốn đánh giá đúng những khả năng phát triển của doanh nghiệp DVTĐG thì cần phải xác định tính chất, mức độ bền vữngvà uy tín của DN trong quan hệ với khách hàng. Uy tín của doanh nghiệp DVTĐG do nhiều yếu tố hình thành, đó là sự trung thành, thái độ, số lượng và chất lượng khách hàng, phương châm, các mối quan hệ tốt và khả năng phát triển mối quan hệ của DN… DVTĐG là một dịch vụ chuyên môn đòi hỏi kiến thức và kinh nghiệm cao: Đối tượng của DVTĐG là các loại tài sản, có thể là tài sản hữu hình và tài sản vô hình.
Thông thường, giá trị của các tài sản này bị chi phối bởi qui luật giá trị và quy luật cung cầu. Do đó, giá trị các tài sản này có thể thay đổi theo thời gian hoặc theo chu kỳ, vấn đề là nhà cung ứng DVTĐG phải xác định được giá trị tương đối của tài Luan van 12 sản tại thời điểm thẩm định. Do vậy, đặc điểm của DVTĐG là người cung cấp dịch vụ phải có chuyên môn và kinh nghiệm. Yêu cầu này đòi hỏi tất cả các thẩm định viên đều phải có một số năm kinh nghiệm thực tế thẩm định nhất định trước khi được xem xét dự tuyển trong kỳ thi thẩm định viên hàng năm.
Ngoài yếu tố kỳ vọng của khách hàng, chất lượng DV cũng bị ảnh hưởng khá nhiều bởi nhà cung cấp DVTĐG. Nhà cung cấp DVTĐG phải có khả năng tư vấn, khả năng thu thập và xử lý thông tin. Bên cạnh đó, người cung cấp DVTĐG cũng phải kết hợp kinh nghiệm và óc phán đoán của mình để cung cấp dịch vụ chokháchhàng. Nhà cung cấp cần phải thuyết phục và chứng minh được với không những khách hàng của mình mà có thể là với bên thứ ba sử dụng kết quả của dịch vụ về sự đúng đắn của kết quả của DVTĐG đã được cung cấp.
DVTĐG là một dịch vụ mang tính khách quan, độc lập và tính trách nhiệm cao: Kết quả của DVTĐG có liên quan đến việc mục đích sử dụng của khách hàng. Trong TĐG, cùng với một tài sản nhưng với các mục đích thẩm định khác nhau thì giá trị tài sản cũng có thể khác nhau, chưa kể đến việc với các nhà cung cấp dịch vụ khác nhau thì giá trị tài sản có thể chênh lệch nhau.Do vậy, việc cung cấp DVTĐG một cách không khách quan và độc lập có thể làm sai lệch giá trị của tàisản.