CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về thị trường tài chính 1. Khái niệm thị trường tài chính (The Financial Market) Để nghiên cứu TTTC, trước hết chúng ta cần hiểu rõ khái niệm về tài sản tài chính. Tài sản tài chính là những tài sản có tính chất tiền tệ hay gần với tiền tệ, như vàng, đá quý, các loại giấy tờ có giá khác.
Ngoài ra tài sản tài chính còn thể hiện dưới hình thức trái quyền như cổ phiếu, trái phiếu, tín phiếu, thương phiếu, các khoản vay, giấy tờ có giá và các khoản nợ khác. Như vậy, chúng ta có một khái quát chung nhất về thị trường tài chính như sau: TTTC là nơi diễn ra giao dịch, mua bán, trao đổi các loại tài sản tài chính và các sản phẩm phát sinh từ tài chính hay các công cụ biểu thị vốn phát sinh theo từng phương thức giao dịch trên thị trường. TTTC hình thành và phát triển trong nền kinh tế thị trường, xuất phát từ cơ sở khách quan, đó là nhu cầu giao lưu vốn cùng với sự xuất hiện các tài - sản tài chính. Tại một thời điểm nào đó trong nền kinh tế - xã hội luôn xảy ra tình trạng có những người có vốn tạm thời nhàn rỗi, có những người tạm thời thiếu vốn hoạt động.
Từ đó, xuất hiện quá trình điều hoà vốn giữa nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn thông qua các tài sản tài chính như thương phiếu, cổ phiếu, trái phiếu. gọi chung là chứng khoán hay các loại giấy tờ có giá với đặc điểm cơ bản là ngoài chức năng huy động vốn, các loại chứng khoán có thể được mua bán, chuyển nhượng, trao đổi trên thị trường. Vì vậy, TTTC cũng là tổng hoà các mối quan hệ cung, cầu về vốn diễn ra dưới hình thức vay mượn, mua bán về vốn, tiền tệ và các chứng từ có giá nhằm chuyển dịch từ nơi cung cấp vốn đến nơi có nhu cầu về vốn cho các hoạt động kinh tế. Động văn Dòng vốn Thị trường tôi chintr - Thị tưởng tiện 16 ~ ThỊ đướởng vô: Lợi tức s Col tire 4 | Den v).
ng vận Đơn vị câu vốn Dong vén lợi tức “ Doertin án Both ratiee > + FIỘ gla dinh 3 - Đầu tư Các tru gimn tal t As ae GA ae TENHTM chính ý thác én owt - Cúc quỹ đâu or a - Cony ty bao tiém LỢI tức Lợi tức Hình 1.1: Sơ đồ mô tả hoạt động TTTC trong nền kinh tế thị trường 1. Chức năng của thị trường tài chính 1. Chức năng dẫn vốn Trong nền kinh tế thị trường, sự luân chuyển vốn từ người cho vay đến những người vay vốn hay còn gọi là những người tiết kiệm và những người vay vốn đã trở thành nhu cầu ngày càng phổ biến. TTTC là nguồn cung ứng vốn cho các doanh nghiệp duy trì hoạt động để tồn tại và phát triển.
Ta có thể hình dung TTTC là chiếc cầu nối giữa các nguồn cung và cầu vốn trong nền kinh tế - xã hội, là nơi cung cấp cho nền kinh tế những nguồn vốn từ ngắn hạn đến trung và dài hạn. Chức năng tiết kiệm Thông qua TTTC, người có vốn tạm thời nhàn rỗi (người tiết kiệm) có thể kiếm được thu nhập cao dưới hình thức tiên lãi, cổ tức. người sản xuất, kinh doanh có cơ hội thoả mãn về nguồn vốn để duy trì và mở rộng, phát triển sản xuất. Do đó, TTTC đã làm tăng hiệu quả của tiết kiệm và đầu tư.
Chức năng thanh khoản TTTC tạo điều kiện dễ dàng để bán những tài sản tài chính nhằm thu về tiền, tức là tạo tính thanh khoản cao cho các tài sản tài chính. Điều này 8 làm cho các tài sản tài chính được các nhà đầu tư ưa chuộng và như vậy sẽ tạo điều kiện dễ dàng hơn cho việc dẫn vốn và tiết kiệm của dân chúng. Cấu trúc của thị trường tài chính: Cấu trúc của TTTC có thể xem xét trên nhiều giác độ khác nhau, tuỳ theo cách thức vận dụng của mỗi nước mà người ta cấu trúc thị trường phù hợp với bối cảnh của từng nền kinh tế. Thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp Nếu xem xét trên giác độ cơ cấu của thị trường, đối tượng giao dịch của thị trường, thì TC được cấu trúc bao gồm hai loại thị trường là thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp.
* Thị trường sơ cấp (The Primary Market) Thị trường sơ cấp (hay còn gọi là thị trường cấp 1), là thị trường phát hành các công cụ tài chính. Trên thị trường này, vốn từ nhà đầu tư được chuyển sang nhà phát hành thông qua việc nhà đầu tư mua các công cụ tài chính mới phát hành. Nhà phát hành ở đây có thể là các doanh nghiệp, có thể là ngân hàng và cũng có thể là Nhà nước. Khi muốn huy động vốn cho một dự án đầu tư, doanh nghiệp có thể phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu và giao dịch trên thị trường sơ cấp.
Tương tự, khi Chính phủ thực hiện phát hành trái phiếu để tài trợ cho các nhu cầu chi tiêu của mình thì hành vi phát hành đó cũng sẽ thực hiện trên thị trường sơ cấp. Như vậy, chức năng cơ bản của thị trường này là huy động vốn tài chính để hỗ trợ cho việc đầu tư mới vào nhà xưởng, thiết bị, hàng hoá. thông qua việc phát hành các công cụ tài chính mới. Với chức năng đó, thị trường sơ cấp đóng vai trò quan trọng thực hiện quá trình chu chuyển tài chính trực tiếp, đưa các khoản tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế vào đầu tư, chứng khoán hoá các khoản nguồn vốn cần huy động, là nơi duy nhất mà các chứng khoán đem lại vốn cho người phát hành.
* Thị trường thứ cấp (The Secondary Market) 9 Thị trường thứ cấp (hay còn gọi là thị trường cấp 2), là thị trường mua đi, bán lại những công cụ tài chính đã được phát hành. Ngược lại với thị trường sơ cấp, thị trường thứ cấp mặc dù có mức độ giao dịch lớn hơn nhiều so với thị trường sơ cấp nhưng thị trường thứ cấp không có tác dụng huy động thêm vốn, không hỗ trợ cho việc đầu tư mới. Nói cách khác, các luồng vốn không chảy vào những người phát hành công cụ tài chính mà luân chuyển giữa những người đầu tư trên thị trường. Chức năng cơ bản của thị trường thứ cấp là tạo ra khả năng thanh khoản cho các công cụ tài chính đã được phát hành, nghĩa là làm cho các công cụ tài chính có tính “lỏng” thêm, khiến chúng trở nên hấp dẫn hơn, được ưa chuộng hơn và do đó làm dễ dàng hơn việc phát hành và bán chúng ở thị trường sơ cấp.
Với ý nghĩa này, mức độ tích cực của thị trường thứ cấp có ảnh hưởng gián tiếp đến quy mô của TTTC sơ cấp và do đó ảnh hưởng đến quy mô vốn của toàn xã hội. Vì vậy, thị trường thứ cấp là một bộ phận quan trọng của TTTC, gắn bó chặt chẽ với thị trường sơ cấp, trong đó thị trường sơ cấp là tiền đề và thị trường thứ cấp là động lực phát triển của TTTC. Thị trường tài chính ngắn hạn và dài hạn Nếu xem xét trên giác độ về thời gian, thì TTTC được cấu trúc bao gồm 2 loại đó là TTTC ngắn hạn va TTTC dai han. * Thị trường tài chính ngắn hạn (The Short Term Financial Market) TTTC ngắn hạn là thị trường giao dịch chuyển nhượng các tài sản tài chính ngắn hạn.
Hay nói cách khác, TTTC ngắn hạn là một thể chế mà thông qua đó các nguồn thặng dư vốn ngắn hạn gặp gỡ các nguồn cầu vốn ngắn hạn nhằm thoả mãn nhu cầu thanh khoản và đầu tư ngắn hạn. TTTC ngắn hạn là nơi diễn ra các hoạt động nhằm giải quyết các nhu cầu vốn ngắn hạn. Đặc trưng nổi bật nhất của TTTC ngắn hạn là các hàng hoá có tính thanh khoản cao, bởi lẽ thời gian đáo hạn của nó ngắn. Theo thông lệ, một chứng khoán hay khoản vay đáo hạn trong vòng Í năm hay dưới l năm được xem là công cụ của TTTC ngắn hạn (lâu nhất là 12 tháng và ngắn nhất là 1 đêm hay 24 giờ).
10 Trên TTTC ngắn hạn, các NHTM là những định chế tài chính trung gian cung cấp vốn quan trọng nhất cho các doanh nghiệp và Chính phủ, là tác nhân bán và mua cũng như phát hành hàng hoá chủ chốt nhất cho thị trường này. Khi ngân hàng nhận tiền ký gởi của người dân để rồi phát hành ra các loại phiếu nợ như séc, sổ ký thác có kỳ hạn, sổ tiết kiệm. hoặc vay tiền bằng cách bán ra trái phiếu, kỳ phiếu. sẽ làm xuất hiện các dạng hàng hoá của thị trường.
TTTC ngắn hạn lưu hành nhiều loại công cụ tài chính. Mỗi công cụ hình thành một thị trường riêng biệt, có đặc điểm khác nhau, phụ thuộc vào chủ thể phát hành có liên quan, mức độ an toàn tương ứng và các điều kiện đi kèm công cụ. Tuy nhiên, bao quát lại thì TITC ngắn hạn có thể phân chia thành 2 loại thị trường chủ yếu là thị trường tiền tệ và thị trường hối đoái. - Thị trường tiền tệ - Money Market (TTTT): Bao gồm thị trường tiền gởi và thị trường mua bán các giấy tờ có giá ngắn hạn.
Trên thị trường tiền gởi, các tổ chức tín dụng thu hút vốn bằng nhiều hình thức như tiền gởi tiết kiệm, phát hành các công cụ nợ, cung tín dụng ngắn hạn đối với nền kinh tế. Còn thị trường mua bán các giấy tờ có giá ngắn hạn là nơi mua bán, trao đổi các giấy tờ có giá ngắn hạn như tín phiếu kho bạc, kỳ phiếu ngân hàng, thương phiếu. - Thị trường hối đoái (Foreign Exchange Market): Là nơi mua bán, trao đổi ngoại tệ và và các giấy tờ có giá ngoại tệ. Các nghiệp vụ của thị trường hối đoái phần lớn mang tính chất ngắn hạn (dưới I năm).
Thành viên tham gia thị trường hối đoái chủ yếu là các ngân hàng thương mại, các doanh nghiệp, các nhà môi giới ngoạt hối, các nhà cung cấp dịch vụ tư vấn, các nhà kinh doanh, Ngân hàng Trung ương. * Thi trường tài chính dai han (The Long Term Financial Market) TTTC dài hạn (hay còn gọi là thị trường vốn) là nơi mua bán, trao đổi các công cụ tài chính trung và dài hạn nhằm giải quyết các nhu cầu về vốn trung và dài hạn cho các chủ thể trong nền kinh tế. 11 Thị trường v6n (Capital Market) được xây dựng để cung cấp tài chính cho các khoản đầu tư đài hạn cho các doanh nghiệp, Chính phủ và các hộ gia đình.
