Nghiên cứu quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 1986 đến 2016

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quá trình phát triển đạo tin lành ở tỉnh gia lai từ 1986 đến 2016, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn

• Tác giả: Trần Thị Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Văn Minh
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Phát Triển Đạo Tin Lành Ở Gia Lai Từ 1986 Đến 2016
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của luận án
• 0.6. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2004
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 2005 ĐẾN 2016
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2016
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quá trình phát triển đạo Tin Lành ở Gia Lai

Quá trình phát triển đạo Tin Lành ở Gia Lai từ năm 1986 đến 2016 phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong bối cảnh chính trị, xã hội và tôn giáo. Giai đoạn này chứng kiến sự phục hồi và phát triển của đạo Tin Lành sau thời kỳ khó khăn. Năm 1986, đạo Tin Lành bắt đầu khôi phục hoạt động, với số lượng tín đồ tăng lên đáng kể. Sự phát triển này không chỉ diễn ra trong cộng đồng người Kinh mà còn lan rộng đến các dân tộc thiểu số như Gia-rai và Ba-na. Các chính sách của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của tôn giáo này, đồng thời cũng đặt ra những thách thức nhất định. Việc nghiên cứu quá trình này giúp hiểu rõ hơn về tôn giáo và văn hóa ở Gia Lai, cũng như những ảnh hưởng của đạo Tin Lành đến đời sống xã hội.

1.1. Bối cảnh lịch sử và xã hội

Bối cảnh lịch sử từ năm 1986 đến 2016 là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử phát triển đạo Tin Lành ở Gia Lai. Sau thời kỳ chiến tranh, tôn giáo này đã phải đối mặt với nhiều khó khăn. Tuy nhiên, từ năm 1986, với chính sách đổi mới, đạo Tin Lành đã có cơ hội phục hồi. Sự phát triển của đạo Tin Lành không chỉ phản ánh nhu cầu tín ngưỡng của người dân mà còn là kết quả của những chính sách tôn giáo của Nhà nước. Các chính sách này đã tạo điều kiện cho đạo Tin Lành phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong cộng đồng người dân tộc thiểu số. Sự gia tăng số lượng tín đồ và các hoạt động tôn giáo đã chứng minh sự phát triển không ngừng của đạo Tin Lành trong bối cảnh xã hội mới.

II. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển đạo Tin Lành

Sự phát triển của đạo Tin Lành ở Gia Lai chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố khác nhau. Đầu tiên, điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của tỉnh đã tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của tôn giáo này. Nhu cầu tín ngưỡng của người dân, đặc biệt là trong cộng đồng dân tộc thiểu số, đã thúc đẩy sự phát triển của đạo Tin Lành. Thứ hai, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với tôn giáo đã có những thay đổi tích cực, tạo điều kiện cho đạo Tin Lành hoạt động. Cuối cùng, sự hỗ trợ từ các tổ chức tôn giáo quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển đạo Tin Lành tại Gia Lai. Những yếu tố này đã góp phần tạo nên bức tranh đa dạng và phong phú về sự phát triển của đạo Tin Lành trong giai đoạn này.

2.1. Chính sách tôn giáo của Nhà nước

Chính sách tôn giáo của Nhà nước Việt Nam đã có những thay đổi quan trọng từ năm 1986, tạo điều kiện cho đạo Tin Lành phát triển. Các văn bản pháp luật và chỉ thị của Chính phủ đã khẳng định quyền tự do tín ngưỡng của người dân. Điều này đã giúp đạo Tin Lành có cơ hội hoạt động công khai, thu hút thêm nhiều tín đồ. Sự hỗ trợ từ Nhà nước không chỉ giúp đạo Tin Lành phát triển về số lượng mà còn nâng cao chất lượng hoạt động tôn giáo. Các hoạt động truyền giáo, xây dựng cơ sở thờ tự và tổ chức các sự kiện tôn giáo đã diễn ra sôi nổi, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của người dân địa phương.

III. Biểu hiện của sự phát triển đạo Tin Lành

Sự phát triển của đạo Tin Lành ở Gia Lai được thể hiện qua nhiều khía cạnh khác nhau. Đầu tiên, số lượng tín đồ tăng lên đáng kể, với sự gia nhập của nhiều người từ các dân tộc thiểu số. Thứ hai, hệ thống tổ chức của đạo Tin Lành cũng được mở rộng, với nhiều chi hội và nhà thờ mới được thành lập. Các hoạt động sinh hoạt tôn giáo diễn ra thường xuyên, tạo ra không gian cho cộng đồng tín đồ giao lưu và phát triển. Cuối cùng, sự tham gia của đạo Tin Lành vào các hoạt động xã hội, như từ thiện và giáo dục, đã góp phần nâng cao hình ảnh của tôn giáo này trong mắt cộng đồng. Những biểu hiện này không chỉ cho thấy sự phát triển của đạo Tin Lành mà còn phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của người dân về tôn giáo.

3.1. Tăng trưởng số lượng tín đồ

Sự gia tăng số lượng tín đồ của đạo Tin Lành ở Gia Lai là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của sự phát triển. Từ năm 1986 đến 2016, số lượng tín đồ đã tăng lên gấp nhiều lần, đặc biệt là trong cộng đồng người Gia-rai và Ba-na. Sự gia nhập của nhiều tín đồ mới không chỉ đến từ nhu cầu tín ngưỡng mà còn từ những hoạt động truyền giáo tích cực của các mục sư và tổ chức tôn giáo. Các hoạt động này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc phát triển đạo Tin Lành, đồng thời cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của tôn giáo trong đời sống hàng ngày.

IV. Tác động của đạo Tin Lành đến đời sống xã hội

Sự phát triển của đạo Tin Lành ở Gia Lai không chỉ ảnh hưởng đến đời sống tín ngưỡng mà còn tác động mạnh mẽ đến các lĩnh vực khác trong xã hội. Về mặt tích cực, đạo Tin Lành đã góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân, tạo ra một cộng đồng gắn kết và hỗ trợ lẫn nhau. Các hoạt động từ thiện, giáo dục và phát triển kinh tế do đạo Tin Lành tổ chức đã giúp cải thiện điều kiện sống của nhiều người. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, sự phát triển của đạo Tin Lành cũng gặp phải một số thách thức, như sự phân hóa trong cộng đồng và những phản ứng từ các tôn giáo khác. Việc hiểu rõ những tác động này sẽ giúp các nhà quản lý và chính quyền địa phương có những chính sách phù hợp để quản lý và phát triển đạo Tin Lành một cách bền vững.

4.1. Tác động tích cực

Sự phát triển của đạo Tin Lành đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng. Các hoạt động từ thiện, như xây dựng trường học và bệnh viện, đã giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người dân. Ngoài ra, đạo Tin Lành cũng đã tạo ra một không gian cho người dân giao lưu, học hỏi và phát triển bản thân. Những giá trị văn hóa và tinh thần mà đạo Tin Lành mang lại đã góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa của người dân Gia Lai. Sự gắn kết trong cộng đồng tín đồ cũng giúp tạo ra một môi trường an toàn và hỗ trợ lẫn nhau, điều này rất quan trọng trong bối cảnh xã hội hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu (5 trang), Kết luận (3 trang), Tài liệu tham khảo (15 trang) và Phụ lục, luận án đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2. Quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 1986 đến 2004 Chƣơng 3. Quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 2005 đến 2016 Chƣơng 4.

Một số nhận xét về quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 1986 đến 2016 6 luan an Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành ở Việt Nam 1. Ở trong nước Giai đoạn trước năm 1986: Mặc dù đạo Tin Lành du nhập Việt Nam từ năm 1911, nhƣng cho đến trƣớc năm 1986, số lƣợng công trình nghiên cứu về tôn giáo này chƣa nhiều.

Trong giai đoạn này, ở Việt Nam chỉ có một số ấn phẩm, mà phần lớn là hồi ký, các công trình khảo cứu về đạo Tin Lành của các tác giả - sử gia ngƣời Việt quy ngƣỡng theo tôn giáo này và một vài tác giả bên ngoài, nhƣ: Phạm Xuân Tín, Đỗ Hữu Nghiêm, Lê Văn Thái, Lê Hoàng Phu. Trong đó, phải kể đến 03 cuốn sách của Mục sƣ Phạm Xuân Tín: Tôn chỉ của Hội thánh Tin Lành Việt Nam (1957), Tìm hiểu Hội thánh Tin Lành Việt Nam (1957), Lịch sử Hội thánh Tin Lành Việt Nam (1962). Các tác phẩm dựa vào nhiều nguồn tƣ liệu khác nhau để làm rõ quá trình du nhập đạo Tin Lành ở Việt Nam cũng nhƣ sự thành lập, cơ cấu tổ chức, mục đích và tôn chỉ của Hội thánh Tin Lành Việt Nam. Đỗ Hữu Nghiêm (1968), Phương pháp truyền giáo của Tin Lành giáo tại Việt Nam, luận văn Thạc sĩ Sử học, Đại học Văn khoa, Sài Gòn, đã trình bày khá chi tiết những phƣơng pháp truyền đạo Tin Lành ở Việt Nam của các giáo sĩ.

Qua hệ thống những phƣơng pháp này, chúng ta có thể thấy đƣợc những biến cố lịch sử, những khó khăn về chính trị và luật pháp của chính quyền thực dân lẫn văn hóa truyền thống mà các nhà truyền giáo gặp phải trong những ngày đầu đạo Tin Lành du nhập Việt Nam. Tuy nhiên, giai đoạn từ sau hiệp định Genève đƣợc kí kết (1954) tác giả chỉ khảo cứu trên lãnh thổ miền Nam Việt Nam. Lê Văn Thái (1971), Bốn mươi sáu năm chức vụ, Cơ quan Tin Lành xuất bản, Sài Gòn. Vốn là một nhân chứng có mặt ngay từ những ngày đầu tiên Hội thánh Tin Lành thành lập ở Việt Nam và là ngƣời đƣợc cử giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Hội thánh, trong cuốn hồi kí của mình, Mục sƣ Lê Văn Thái đã ghi chép lại rất chi tiết từ quá trình tiếp xúc, tiếp nhận đạo Tin Lành cho đến khi trở thành 7 luan an một mục sƣ và tham gia hoạt động truyền giáo.

Cùng với hoạt động truyền giáo là những dấu ấn của các giai đoạn hình thành và phát triển. Đặc biệt hơn, lần đầu tiên tác giả đề cập đến lập trƣờng của Giáo hội Tin Lành về lĩnh vực chính trị, cùng với đó là ứng xử của giới chức Tin Lành với các chính quyền trong những giai đoạn lịch sử. 46 năm chức vụ của Mục sƣ Lê Văn Thái cũng đề cập đến việc truyền giáo lên vùng DTTS, chủ yếu là vùng Tây Nguyên [125]. Lê Hoàng Phu (1974), Lịch sử Hội thánh Tin Lành Việt Nam 1911-1965, Trung tâm nghiên cứu Phúc âm xuất bản, Sài Gòn.

Đây là luận án Tiến sĩ Thần học của ông đƣợc bảo vệ thành công tại Đại học New York, Hoa Kỳ, năm 1972. Tác phẩm này đƣợc dịch sang tiếng Việt dùng làm sách giáo khoa trong chƣơng trình nghiên cứu Phúc Âm (TEE). Năm 2011 đƣợc NXB Tôn giáo xuất bản có kèm những hiệu đính, bổ sung đầy đủ phần chú thích của tác giả nhằm ghi dấu 100 năm Tin Lành vào Việt Nam. Với 430 trang sách, tác giả đã dày công sƣu tầm tƣ liệu từ các nguồn báo chí và tổng hợp tƣ liệu từ các địa hạt, các chi hội Tin Lành và các thƣ tịch trong văn khố của CMA, để từ đó hệ thống hóa lại các sự kiện, các giai đoạn lịch sử của đạo Tin Lành ở Việt Nam.

Với cách tiếp cận vấn đề đa chiều, nguồn sử liệu phong phú nên có thể khẳng định đây là công trình có giá trị về đạo Tin Lành ở Việt Nam [122]. Trong các sách báo, tạp chí của đạo Tin Lành nhƣ Thánh Kinh báo, Hừng Đông, Tạp chí Truyền giáo, Niềm tin;. chứa đựng khá nhiều số liệu về sự phát triển đạo Tin Lành tại các địa phƣơng. Các bài xã luận, các bài phóng sự hay khảo cứu về các chủ đề cụ thể theo từng năm tháng trong các tạp chí định kỳ đã bổ sung nhiều mảng tƣ liệu còn thiếu khi tìm hiểu về lịch sử của đạo Tin Lành tại Việt Nam.

Đáng chú ý trong giai đoạn từ 1967 đến 1975, trên các tạp chí định kỳ đã có những bài chuyên luận khá sâu sắc, có thể kể đến nhƣ: Phạm Xuân Tín giới thiệu về “Chƣơng trình truyền đạo sâu rộng”, một chiến lƣợc truyền giáo nổi tiếng trên thế giới lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam vào năm 1967 in trên Thánh Kinh Nguyệt San, số 341 (4). Năm 1972, Phạm Xuân Tín lại có bài khảo cứu công phu về chủ đề “Ƣu khuyết điểm nền Cơ Đốc giáo dục của HTTLVN”, trên Thánh Kinh Nguyệt San, số 399 (10). Cũng trên tờ Thánh Kinh Nguyệt San, số 390 năm 1971, hai tác giả Trƣơng Văn Tốt và R. Raimer đã công bố một nghiên cứu tuy ngắn gọn nhƣng rất đáng 8 luan an chú ý với nhan đề “Hội thánh Tin Lành Việt Nam tăng trƣởng nhƣ thế nào?”.

Các số liệu mà các tác giả đƣa ra cùng với sự đánh giá và phân tích của họ về thực trạng trì trệ của công cuộc truyền giáo khiến cho nhiều nhà quan sát bất ngờ. Tuy còn khá ít, song các công trình trên đã phản ánh khái quát đƣợc quá trình du nhập và hoạt động của Tin Lành ở Việt Nam trƣớc năm 1986. Giai đoạn sau năm 1986: Từ sau ngày đất nƣớc thống nhất, việc nghiên cứu đạo Tin Lành vì những lý do khác nhau đã bị ngƣng trệ một thời gian. Phải đến năm 1990 mới xuất hiện cuốn hồi ký của Phạm Xuân Tín: Tìm gặp Đấng Chân Thần, sau đó vào năm 2012 là cuốn tự truyện Hạt giống - The seen.

Cuốn hồi ký và tự truyện ghi lại nhiều chi tiết về cuộc đời hoạt động truyền giáo của ông và gia đình tại vùng đồng bào DTTS tại Buôn Mê Thuột, Pleiku, Cheo Reo trƣớc những năm 60 thế kỷ XX cùng với công việc Hội thánh với tƣ cách là Phó Hội trƣởng Hội thánh Tin Lành Việt Nam trong một thời gian dài trƣớc năm 1975. Tác giả Nguyễn Thanh Xuân sau khi xuất bản cuốn Một số tôn giáo lớn ở Việt Nam vào năm 1992, trong đó đề cập một cách khái quát đạo Tin Lành ở Việt Nam về các phƣơng diện nhƣ lịch sử ra đời, quá trình du nhập, các đặc trƣng của đạo Tin Lành, đặc điểm đạo Tin Lành ở Việt Nam; việc hoạch định và thực thi các chính sách tôn giáo trong đó có đạo Tin Lành [167]. Năm 2002, Nguyễn Thanh Xuân tiếp tục xuất bản cuốn Bước đầu tìm hiểu đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam, NXB Tôn giáo, Hà Nội. Với độ dày gần 600 trang, tác giả đã có những nghiên cứu chuyên biệt và cơ bản về đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam từ hai góc độ lịch sử và tôn giáo.

Tác giả cũng đã dành toàn bộ chƣơng V để trình bày các hệ phái Tin Lành ở Việt Nam trƣớc năm 1975 [168]. Năm 2006, tác giả Nguyễn Thanh Xuân tiếp tục chủ biên công trình Đạo Tin Lành ở Việt Nam, NXB Tôn giáo, Hà Nội. Trên cơ sở bổ sung nhiều nguồn tƣ liệu mới, công trình đã đi vào phân tích và trình bày sâu hơn các giai đoạn truyền giáo của đạo Tin Lành tại Việt Nam và đặc biệt là việc truyền giáo vùng DTTS. Từ đó, đƣa ra một số nhận định, đánh giá về kết quả truyền giáo vào những vùng đất mới của Hội thánh Tin Lành Việt Nam [171].

Trong thời gian này, Nguyễn Thanh Xuân còn công bố các bài viết: “Một số điểm khác nhau giữa đạo Tin Lành và đạo Công giáo”, tạp chí Công tác tôn giáo, số 02-2005; “Một số vấn đề cần quan tâm khi nghiên cứu đạo Tin Lành”, tạp chí Công 9 luan an tác tôn giáo, số 9-2006; “Vài nét khái quát về tôn giáo trong vùng đồng bào DTTS ở Việt Nam”, tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số 02-2007. Phạm Văn Năm với cuốn hồi ký “Dâng trọn cuộc đời - hồi ký 55 năm phục vụ Chúa”, công bố năm 1995 đã thuật lại nhiều câu chuyện liên quan đến thời gian hoạt động truyền giáo cho đồng bào dân tộc Cơ-ho, X‟tiêng, Mạ tại vùng Di Linh, Lâm Đồng [115]. Năm 1995, tác giả Đỗ Hữu Nghiêm cho ra mắt cuốn Đạo Tin Lành du nhập vùng Nam Trường Sơn – Tây Nguyên, đã nghiên cứu quá trình du nhập và phát triển đạo Tin Lành ở vùng miền núi phía Nam Trƣờng Sơn – Tây Nguyên, lý giải những nguyên nhân cơ bản việc phát triển mạnh mẽ của đạo Tin Lành trong vùng đồng bào DTTS nói chung và ở Nam Trƣờng Sơn – Tây Nguyên nói riêng [119]. Từ đầu thế kỷ XXI đến nay, khi vấn đề đạo Tin Lành ở Việt Nam trở thành vấn đề “vừa mới, vừa lớn, vừa khó”, các nhà khoa học mới quan tâm nhiều đến nghiên cứu về đạo Tin Lành.

Thời kỳ này phải kể đến các ấn phẩm và công trình nghiên cứu của Nguyễn Đức Lữ, Nguyễn Xuân Hùng, Đặng Nghiêm Vạn, Hoàng Minh Đô, Lại Đức Hạnh, Nguyễn Văn Nam, Hồ Tấn Sáng, Ngô Văn Minh, Đỗ Quang Hƣng, Đoàn Triệu Long,. Nguyễn Đức Lữ (2005), Những đặc điểm cơ bản của một số tôn giáo lớn ở Việt Nam, NXB Tôn giáo, Hà Nội, đã chỉ rõ những đặc điểm của đạo Tin Lành ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, đó là: 1. Chủ yếu phát triển ở miền Nam trong thời kỳ 1954-1975; 2. Lấy truyền giáo là nội dung và chủ đích của mọi hoạt động; 3.

Phát triển chủ yếu trong hai đối tƣợng thị dân và đồng bào DTTS; 4. Có mối quan hệ quốc tế khá rộng rãi; 5. Các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng [100].