phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển cho vay qua tổ vay vốn tại Ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng phát triển cho vay qua tổ vay vốn tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam Chi nhánh Huyện Nghĩa Hƣng Chƣơng 3: Giải pháp phát triển cho vay qua tổ vay vốn tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Chi nhánh Huyện Nghĩa Hƣng. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ L LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY QUA TỔ VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ TỔ VAY VỐN 1. Khái niệm Tổ vay vốn Đối với các quốc gia đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng, nông nghiệp đóng vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế.
Để phát triển nông nghiệp, đầu tiên cần có vốn, tuy nhiên đa số ngƣời nông dân có thu nhập thấp lại không có tài sản thế chấp nên việc tiếp cận các nguồn vốn theo điều kiện thị trƣờng là không khả thi, hoặc các doanh nghiệp nhỏ có vay đƣợc cũng chịu lãi suất rất cao. Năm 1976, Ông Muhammah Yunus đã tiên phong mô hình ngân hàng vì ngƣời nghèo Grameen Bank, đây là mô hình đƣợc thế giới đánh giá là tiêu biểu nhất trong các mô hình xóa đói giảm nghèo ở các nƣớc đang phát triển. Mô hình này đã giúp cho những ngƣời nghèo khổ, không có vốn liếng và tài sản vay những món tiền nhỏ, lãi suất thấp để mƣu sinh bằng những việc mua bán nhỏ, làm nghề thủ công…Mô hình này đã đƣa ra phƣơng thức cải tiến của mô hình tín dụng nhỏ, đó là phƣơng thức “cho vay đoàn kết” và tổ vay vốn từ đó đƣợc ra đời. Grameen Bank (GB) đã đƣa ra khái niệm về tổ vay vốn nhƣ sau: “Tổ TK&VV là một tổ chức gồm những ngƣời nghèo, sống trong cùng một khu vực dân cƣ hoặc một làng xã, có hoàn cảnh kinh tế gần giống nhau để cung cấp dịch vụ tiết kiệm và cho vay theo những qui định mang tính bắt buộc về tài chính, cũng nhƣ một số các qui định khác của ngân hàng và những nguyên tắc xã hội khác.Đ, 2013) Theo Self-help group (SHG) lại đƣa ra khái niệm khác: “Tổ TK&VV là một nhóm tự quản đƣợc thành lập bao gồm các cá nhân có điều kiện kinh tế đồng nhất trên tinh thần tự nguyện đến với nhau để thƣờng xuyên tiết kiệm một khoản tiền nhỏ vào quỹ chung và tìm kiếm các nguồn tài trợ khác… để cung cấp các dịch vụ tài chính và các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ khác cho các thành viên theo qui định pháp luật.Đ, 2013) 7 Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn đã đƣa ra khái niệm khác: Tổ vay vốn – tiêt kiệm là tổ do các Hộ gia đình, cá nhân trong cùng khu dân cƣ, đơn vị đang vay hoặc có nhu cầu vay mới tại Agribank tự nguyện thành lập (Agribank, 2017) Nhƣ vậy, Tổ vay vốn là một tổ chức đƣợc thành lập trên một địa bàn hành chính (thôn, khu phố, bản, làng,.), do các tổ chức chính trị - xã hội hoặc cộng đồng dân cƣ tự nguyện thành lập và bao gồm một nhóm ngƣời tự nguyện tham gia để cùng nhau vay vốn (Ngân hàng nhà nƣớc, 2015).
Tổ vay vốn tạo điều kiện cho hộ nghèo và các đối tƣợng chính sách khác tiếp cận, làm quen và sử dụng các dịch vụ tài chính khác. Tổ hoạt động trên tinh thần tƣơng trợ lẫn nhau, theo quy chế hoạt động của Tổ vay vốn, quy định của NHTM và quy định khác của cơ quan có thẩm quyền. Nguyên tắc hoạt động của Tổ vay vốn Tổ vay vốn đƣợc thành lập từ nguyên tắc Tự nguyện, đoàn kết, tƣơng trợ, cùng có lợi, trên nguyên tắc tôn trọng tính dân chủ của mỗi ngƣời dân trong cộng đồng. Với tinh thần tự nguyện, các tổ viên sẽ có tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau để tạo nên sức mạnh tổng hợp nhằm mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và chính trị - xã hội, giúp đỡ nhau thoát nghèo, làm giàu vững chắc.
Các tổ viên cam kết cùng thực hiện đúng nghĩa vụ khi vay vốn, trả nợ và các nghĩa vụ khác theo quy định nhƣ: chấp hành Quy ƣớc hoạt động và biểu quyết tại các cuộc họp của Tổ; sử dụng vốn vay đúng mục đích xin vay; trả nợ gốc, trả lãi vốn vay đầy đủ, kịp thời; có trách nhiệm giám sát lẫn nhau trong việc vay vốn, trả nợ Ngân hàng và việc thực hiện Quy ƣớc hoạt động của Tổ; chịu sự kiểm tra, giám sát của Ban quản lý Tổ, Trƣởng thôn, Hội nông dân, hội phụ nữ và các đoàn hội khác, chính quyền cơ sở, và NHTM trong quá trình sử dụng vốn vay Ngân hàng. Tổ vay vốn hoạt động theo nguyên tắc tập thể, biểu quyết theo đa số là trên 2/3 số thành viên của Tổ VV dƣới sự điều hành của ban quản lý tổ vay vốn. Nhìn chung việc thành lập tổ vay vốn đều có nguyên tắc là tự nguyện tham gia và cùng tƣơng trợ lẫn nhau trong việc vay vốn và thực hiện các nghĩa vụ khi vay vốn và các nghĩa vụ khác theo quy định của Chính phủ Việt Nam và của NHTM. Cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động của Tổ vay vốn Cơ cấu tổ chức của Tổ VV: Có tối thiểu 10 tổ viên cƣ trú hợp pháp theo địa bàn dân cƣ thuộc đơn vị hành chính xã, phƣờng, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) hoặc làm việc tại một đơn vị có nhu cầu vay vốn.
Tuy nhiên, để thuận tiện cho việc hoạt động và quản lý hoạt động của Tổ, Tổ đƣợc thành lập theo địa bàn thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khóm và địa bàn tƣơng đƣơng (sau đây gọi chung là thôn) nằm trong xã. Trƣờng hợp trong một thôn không đủ số tổ viên tối thiểu theo quy định thì đƣợc thành lập theo địa bàn thôn liền kề trong xã. Có Quy ƣớc hoạt động nêu rõ nội dung hoạt động của Tổ. Việc thành lập Tổ và nội dung Quy ƣớc hoạt động của Tổ phải đƣợc ủy ban nhân dân cấp xã chấp thuận theo quy định.
- Ban quản lý Tổ: phải có đủ 02 thành viên: tổ trƣởng và tổ phó giúp việc cho tổ trƣởng. Ban quản lý Tổ do các tổ viên trong Tổ bầu chọn. Trong trƣờng hợp đặc biệt, Ban quản lý Tổ do Chủ tịch UBND cấp xã chỉ định, nhƣng tối đa trong 03 tháng Tổ phải tiến hành họp để bầu Ban quản lý Tổ theo đúng quy định. Trƣờng hợp thay đổi thành viên Ban quản lý Tổ thì Tổ phải họp để bầu ngƣời thay thế.
Cuộc họp này phải có sự tham gia, chứng kiến của Trƣởng thôn và ngƣời đại diện của tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác. Kết quả cuộc họp phải đƣợc UBND cấp xã chấp thuận, xác nhận vào biên bản họp Tổ và gửi NHTM nơi cho vay. Ngƣời đƣợc Tổ bầu thay thế phải chịu trách nhiệm về việc nhận bàn giao và tiếp tục quản lý hoạt động của Tổ theo quy định. Tiêu chuẩn thành viên Ban quản lý Tổ phải là ngƣời có phẩm chất đạo đức, có tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình trong công việc và đƣợc các tổ viên trong Tổ tín nhiệm.
Tổ trƣởng và tổ phó không có mối quan hệ vợ chồng, cha, mẹ, con hoặc anh chị em ruột. Thành viên Ban thƣờng vụ tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trực tiếp nhận ủy thác với NHTM không tham gia vào Ban quản lý Tổ do đơn vị mình quản lý. Quyền lợi và nghĩa vụ của Ban quản lý Tổ vay vốn Nghĩa vụ của Ban quản lý tổ vay vốn: 9 - Triển khai đến các tổ viên của tổ về cơ chế, chính sách tín dụng, các sản phẩm dịch vụ cuả NHTM - Tiếp nhận nhu cầu vay vốn, lập danh sách tổ viên đề nghị NHTM cho vay vay, hƣớng dẫn các tổ viên lập hồ sơ vay vốn - Phản ánh kịp thời cho NHTM nơi cho vay các thông tin diễn biến của tổ viên vay vốn trong quá trình sử dụng vốn vay: Tình hình sản xuất kinh doanh, đời sống, thay đổi nơi cƣ trú, công tác; trốn, chết, mất tích; rủi ro khách quan, chủ quan và các thông tin khác bất lợi đến tính an toàn vốn vay; - Định kỳ thu đủ lãi từ tổ viên và kịp thời nộp vào NHTM đối với các tổ viên đã sử dụng dịch vụ tin nhắn xác nhận thu lãi và có giấy ủy quyền nộp lãi thay của tổ viên - Nghiêm túc chấp hành các quy định hiện hành liên quan đến việc vay vốn của NHTM - Phối hợp NHTM nơi cho vay: + Triển khai các cơ chế, chính sách của Đảng, nhà nƣớc và các quy định về tín dụng và các sản phẩm dịch vụ của NHTM đến các hộ gia đình, cá nhân trong khu dân cu, đơn vị + Giải ngân, thu nợ gốc, lãi vốn vay; + Kiểm tra, đối chiếu nợ, giám sát, đối với phƣơng án, dự án của các tổ viên vay vốn hƣớng vốn vay đƣợc sử dụng đúng mục đích, đôn đốc các tổ viên trả nợ gốc, lãi đầy đủ đúng hạn + Phối hợp với cơ quan quản lý trực tiếp để xử lý các phát sinh liên quan đến khoản vay khi cần thiết Quyền lợi của ban quản lý Tổ Đƣợc NHTM đào tạo, tập huấn nghiệp vụ quản lý, điều hành hoạt động của Tổ; Đƣợc tham gia các cuộc họp giao ban với NHTM; Đƣợc NHTM chi trả hoa hồng cho các hoạt động nghiệp vụ về quản lý Tổ, quản lý nợ vay, thực hiện uỷ nhiệm cho NHTM trên cơ sở quy định của Nhà nƣớc từng thời kỳ và gắn với 10 kết quả thực hiện công việc ủy nhiệm và chất lƣợng tín dụng của Tổ; Đƣợc NHTM xem xét khen thƣởng theo định kỳ hoặc đột xuất 1.