Luận văn thạc sĩ về phát triển bền vững làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu làng nghề khảm trai chuyên mỹ phú xuyên hà tây và vấn đề phát triển bền vững làng nghề, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Dương Liễu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Văn Quân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Việt Nam học
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Làng Nghề Khảm Trai Chuyên Mỹ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu và cơ sở tài liệu
• 0.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5.2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 0.5.3. Phương pháp phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm
• 0.5.4. Phương pháp liên ngành
• 0.5.5. Phương pháp tổng hợp, phân tích, thống kê
• 0.5.6. Cơ sở tài liệu
• 0.6. Đóng góp của đề tài
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ LÀNG NGHỀ KHẢM TRAI CHUYÊN MỸ
• 1.1. Vài nét về làng nghề Việt Nam và vùng Hà Tây cũ
• 1.1.1. Khái niệm làng nghề
• 1.2. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên
• 1.2.1. Vị trí địa lý
• 1.2.2. Địa hình, đất đai
• 1.3. Cơ cấu hành chính và dân cư
• 1.3.1. Cơ cấu hành chính
• 1.4. Lịch sử hình thành làng Chuyên Mỹ
• 1.4.1. Quá trình lịch sử và cư dân
• 1.4.2. Quá trình hình thành làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGHỀ KHẢM TRAI CHUYÊN MỸ
• 2.1. Quy mô sản xuất
• 2.2. Quy trình
• 2.3. Hình thức tổ chức sản xuất
• 2.3.1. Công ty trách nhiệm hữu hạn
• 2.3.2. Hộ gia đình
• 2.4. Sản phẩm và tiêu thụ sản phẩm
• 2.4.1. Các loại sản phẩm
• 2.4.2. Tiêu thụ sản phẩm
• 2.5. Số lượng lao động
• 2.6. Chất lượng lao động
• 2.7. Dạy nghề và đào tạo nghề
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA NGHỀ KHẢM TRAI ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ
• 3.1. Tác động của nghề khảm trai đến đời sống cư dân Chuyên Mỹ
• 3.1.1. Tác động đến đời sống kinh tế
• 3.1.2. Tác động đến đời sống văn hóa - xã hội
• 3.2. Vấn đề phát triển bền vững làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ
• 3.2.1. Hiện trạng môi trường làng nghề
• 3.2.2. Phương pháp khắc phục khó khăn để hướng tới phát triển bền vững làng nghề
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển bền vững làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ

Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ, thuộc huyện Phú Xuyên, Hà Tây (cũ), là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng của Việt Nam. Nghề khảm trai không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, làng nghề này cần phải đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường và sự biến đổi của thị trường.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển làng nghề khảm trai

Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ đã có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ những thế kỷ trước. Nghề này đã phát triển mạnh mẽ nhờ vào sự khéo léo của người dân và nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức về môi trường và kinh tế.

1.2. Vai trò của nghề khảm trai trong đời sống kinh tế

Nghề khảm trai đã tạo ra hàng ngàn việc làm cho người dân địa phương, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống. Sản phẩm khảm trai không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế, góp phần vào nền kinh tế địa phương.

II. Thách thức trong phát triển bền vững làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ đang phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Ô nhiễm môi trường, sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp và sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến sức khỏe

Quá trình sản xuất khảm trai thường tạo ra nhiều chất thải độc hại, ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân. Việc xử lý chất thải chưa được chú trọng, dẫn đến ô nhiễm không khí và nguồn nước.

2.2. Cạnh tranh từ sản phẩm công nghiệp

Sự phát triển của công nghiệp đã tạo ra nhiều sản phẩm tương tự với giá thành rẻ hơn, gây khó khăn cho sản phẩm khảm trai truyền thống. Điều này đòi hỏi làng nghề phải đổi mới và nâng cao chất lượng sản phẩm để giữ vững thị trường.

III. Phương pháp phát triển bền vững cho làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ

Để phát triển bền vững, làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và bảo vệ môi trường. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và bảo tồn văn hóa.

3.1. Đổi mới công nghệ trong sản xuất

Áp dụng công nghệ mới vào quy trình sản xuất sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu ô nhiễm. Việc đầu tư vào máy móc hiện đại sẽ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí sản xuất.

3.2. Tăng cường đào tạo nghề cho người dân

Đào tạo nghề cho người dân là rất quan trọng để nâng cao tay nghề và chất lượng sản phẩm. Các chương trình đào tạo cần được tổ chức thường xuyên để người dân có thể tiếp cận với các kỹ thuật mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về làng nghề khảm trai

Nghiên cứu về làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ đã chỉ ra rằng việc phát triển bền vững không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo tồn văn hóa và môi trường. Các mô hình phát triển bền vững đã được áp dụng thành công tại một số địa phương.

4.1. Mô hình phát triển bền vững tại Chuyên Mỹ

Mô hình phát triển bền vững tại Chuyên Mỹ đã cho thấy sự kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Người dân đã áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường trong sản xuất, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp phát triển bền vững đã giúp cải thiện đáng kể đời sống của người dân. Thu nhập của người dân đã tăng lên, đồng thời môi trường sống cũng được cải thiện.

V. Kết luận và tương lai của làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ

Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ có tiềm năng phát triển lớn nếu được quản lý và phát triển bền vững. Việc bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn văn hóa

Bảo tồn văn hóa là rất quan trọng trong việc phát triển bền vững. Nghề khảm trai không chỉ là một nghề mà còn là một phần của di sản văn hóa dân tộc.

5.2. Hướng đi tương lai cho làng nghề

Hướng đi tương lai cho làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ cần tập trung vào việc phát triển sản phẩm chất lượng cao, mở rộng thị trường và bảo vệ môi trường. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng cần được thực hiện để thúc đẩy sự phát triển này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề thủ công truyền thống đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn Việt Nam, đặc biệt là nghề khảm trai – một ngành nghề mỹ nghệ tinh xảo có lịch sử lâu đời. Tại xã Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây (cũ), nghề khảm trai đã trở thành nguồn thu nhập chính cho hơn 70% lao động địa phương, với tổng thu nhập năm 2007 đạt khoảng 43,5 tỷ đồng trong tổng thu nhập 64 tỷ đồng của xã. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến nay nhằm làm rõ thực trạng phát triển nghề khảm trai, tác động kinh tế - xã hội và môi trường, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho làng nghề.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: phân tích điều kiện tự nhiên, lịch sử hình thành và phát triển nghề khảm trai tại Chuyên Mỹ; đánh giá quy mô sản xuất, tổ chức lao động, sản phẩm và thị trường tiêu thụ; khảo sát tác động của nghề đến đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường; từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ 7 thôn trong xã Chuyên Mỹ, với trọng tâm là nghề khảm trai và các hoạt động liên quan trong khoảng thời gian 2000-2009.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị nghề thủ công truyền thống, đồng thời góp phần nâng cao đời sống người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ môi trường sinh thái trong bối cảnh hội nhập và phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết phát triển bền vững, kinh tế nông thôn và quản lý làng nghề truyền thống. Lý thuyết phát triển bền vững nhấn mạnh sự hài hòa giữa ba yếu tố: kinh tế, xã hội và môi trường, làm cơ sở để đánh giá tác động của nghề khảm trai đến cộng đồng và môi trường địa phương. Mô hình phát triển kinh tế nông thôn tập trung vào vai trò của các ngành nghề phi nông nghiệp trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân. Lý thuyết quản lý làng nghề truyền thống đề cập đến các yếu tố cấu thành làng nghề như nguồn lao động, kỹ thuật, tổ chức sản xuất và thị trường tiêu thụ.

Các khái niệm chính bao gồm: làng nghề truyền thống (đáp ứng tiêu chí về tỷ lệ lao động tham gia, giá trị sản xuất và tổ chức quản lý); quy mô sản xuất (dựa trên tỷ lệ lao động, thu nhập và mức độ chuyên môn hóa); phát triển bền vững (cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội); và tổ chức sản xuất (hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp liên ngành kết hợp định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu chính gồm: khảo sát thực địa tại 7 thôn xã Chuyên Mỹ với 70 phiếu điều tra (mỗi thôn 10 phiếu), phỏng vấn sâu các nghệ nhân, chủ cơ sở sản xuất, cán bộ quản lý và thảo luận nhóm với người dân địa phương. Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng các báo cáo, thống kê của Ủy ban nhân dân xã và các tài liệu nghiên cứu trước đây.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp tổng hợp, phân tích thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm. Cỡ mẫu 70 phiếu điều tra được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các nhóm nghề và thôn trong xã. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2008 đến 2009, tập trung thu thập và xử lý dữ liệu thực địa, phân tích và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô sản xuất lớn và chuyên môn hóa cao: 72% lao động xã Chuyên Mỹ tham gia nghề khảm trai, sơn mài; thu nhập từ nghề đạt khoảng 43,5 tỷ đồng năm 2007, chiếm 68% tổng thu nhập xã. Số vốn đầu tư của các công ty TNHH đạt khoảng 700 triệu đồng, HTX khoảng 500 triệu đồng, hộ gia đình khoảng 100 triệu đồng. Hơn 100 máy móc công nghiệp phục vụ chế biến nguyên liệu được sử dụng, nâng cao năng suất lao động.

2. Tổ chức sản xuất đa dạng: Nghề khảm trai được tổ chức dưới ba hình thức chính: hộ gia đình (chiếm đa số với 1540 hộ năm 2007), hợp tác xã (HTX sơn khảm Ngọ Hạ với hơn 100 lao động), và công ty TNHH (2 công ty lớn với 50-70 lao động mỗi công ty). Hợp tác xã và công ty đóng vai trò trung gian cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm.

3. Sản phẩm đa dạng và thị trường tiêu thụ mở rộng: Sản phẩm gồm hàng mỹ nghệ (tranh phong cảnh, hộp trang sức), đồ gỗ cao cấp (giường, tủ, bàn ghế), và vật dụng gia đình (khay trầu, bình phong). Giá trị sản phẩm sơn mài khảm đạt 15-20 tỷ đồng/năm. Thị trường chủ yếu trong nước, với xuất khẩu sang Anh, Mỹ, Nhật và Trung Quốc. Khoảng 100 cửa hàng đại lý phân phối sản phẩm tại các thành phố lớn.

4. Lao động có tay nghề cao và phân bố hợp lý: Tổng số lao động nghề khảm trai là 5130 người, trong đó 54,8% nam và 45,2% nữ. Thôn Thượng có số thợ thủ công cao nhất với 700 lao động, trong đó 500 là thợ thuê từ nơi khác. Nghề thu hút lao động từ 14 đến 55 tuổi, với sự tham gia của nhiều nghệ nhân nổi tiếng giữ vai trò truyền nghề và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Quy mô sản xuất lớn và sự chuyên môn hóa cao của nghề khảm trai tại Chuyên Mỹ phản ánh sự phát triển bền vững của làng nghề trong bối cảnh kinh tế thị trường. Việc áp dụng máy móc công nghiệp trong chế biến nguyên liệu giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm sức lao động thủ công nặng nhọc. Sự đa dạng trong tổ chức sản xuất tạo điều kiện linh hoạt cho người dân tham gia nghề, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

Sản phẩm đa dạng và thị trường tiêu thụ mở rộng cho thấy nghề khảm trai không chỉ giữ được giá trị truyền thống mà còn thích ứng với nhu cầu hiện đại, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, việc xuất khẩu còn hạn chế do đặc thù sản phẩm cồng kềnh và dễ hư hỏng, cần có giải pháp kỹ thuật và thị trường phù hợp.

Lao động có tay nghề cao và sự hiện diện của các nghệ nhân là yếu tố then chốt giữ gìn và phát triển nghề. Việc truyền nghề và nâng cao kỹ năng cho thế hệ trẻ là cần thiết để duy trì chất lượng sản phẩm và giá trị văn hóa. So sánh với các làng nghề khác, Chuyên Mỹ nổi bật về quy mô, kỹ thuật và tổ chức sản xuất, là mô hình điển hình cho phát triển bền vững làng nghề truyền thống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ lao động theo giới tính và thôn, bảng tổng hợp thu nhập theo hình thức tổ chức sản xuất, biểu đồ doanh thu sản phẩm qua các năm, giúp minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật khảm trai và quản lý sản xuất cho lao động trẻ, nâng cao tay nghề và ý thức bảo tồn nghề. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng chuyên môn lên 80% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND xã phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề.

2. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đổi mới quy trình sản xuất: Hỗ trợ đầu tư máy móc hiện đại, cải tiến quy trình chế biến nguyên liệu và hoàn thiện sản phẩm nhằm nâng cao năng suất và chất lượng, giảm chi phí sản xuất. Mục tiêu tăng năng suất lao động 20% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

3. Mở rộng thị trường tiêu thụ và xúc tiến thương mại: Tổ chức các hội chợ, triển lãm sản phẩm thủ công mỹ nghệ, xây dựng thương hiệu làng nghề, phát triển kênh phân phối trực tuyến và hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để tăng cường xuất khẩu. Mục tiêu tăng doanh thu xuất khẩu 30% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, UBND huyện, các doanh nghiệp.

4. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững: Áp dụng các biện pháp xử lý chất thải, giảm ô nhiễm nguồn nước và không khí, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường làng nghề. Mục tiêu giảm 50% lượng chất thải độc hại trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND xã, các tổ chức môi trường, cộng đồng dân cư.

5. Phát triển du lịch làng nghề: Xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch, quảng bá văn hóa nghề khảm trai, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm nghề truyền thống nhằm thu hút khách du lịch, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân. Mục tiêu tăng lượng khách du lịch 25% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND xã, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng dân cư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển làng nghề truyền thống, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả: Tài liệu tham khảo quý giá về nghề khảm trai, làng nghề truyền thống, phát triển bền vững và quản lý nghề thủ công mỹ nghệ.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ: Hiểu rõ quy mô, tổ chức sản xuất, thị trường và tiềm năng phát triển nghề khảm trai để có chiến lược đầu tư phù hợp.

4. Người dân và nghệ nhân làng nghề: Nắm bắt thông tin về thực trạng nghề, các giải pháp phát triển, nâng cao kỹ năng và bảo tồn nghề truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghề khảm trai Chuyên Mỹ có từ khi nào?
   Nghề khảm trai tại Chuyên Mỹ có lịch sử lâu đời, có thể bắt nguồn từ thế kỷ XI với truyền thuyết về tổ nghề Trương Công Thành. Qua nhiều thế kỷ, nghề được phát triển và hoàn thiện, trở thành nghề truyền thống nổi tiếng.

2. Quy mô lao động nghề khảm trai hiện nay ra sao?
   Hiện có khoảng 5130 lao động tham gia nghề, trong đó tỷ lệ nam nữ gần cân bằng (54,8% nam, 45,2% nữ). Lao động tập trung chủ yếu ở các thôn Thượng, Ngọ và Trung, với nhiều nghệ nhân có tay nghề cao.

3. Sản phẩm khảm trai được tiêu thụ ở đâu?
   Thị trường chủ yếu trong nước, tập trung ở các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh. Một phần sản phẩm xuất khẩu sang Anh, Mỹ, Nhật và Trung Quốc, chủ yếu là các mặt hàng nhỏ gọn.

4. Nghề khảm trai có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường?
   Hoạt động sản xuất nghề khảm trai gây ra một số vấn đề ô nhiễm nguồn nước và không khí do xử lý nguyên liệu và sử dụng sơn. Tuy nhiên, các biện pháp bảo vệ môi trường đang được đề xuất và áp dụng nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực.

5. Làm thế nào để phát triển bền vững nghề khảm trai?
   Cần kết hợp đào tạo nâng cao tay nghề, ứng dụng công nghệ mới, mở rộng thị trường, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch làng nghề. Sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng là yếu tố then chốt.

Kết luận

• Nghề khảm trai Chuyên Mỹ là làng nghề truyền thống có quy mô lớn, kỹ thuật tinh xảo và đóng góp quan trọng vào kinh tế địa phương với thu nhập nghề đạt khoảng 43,5 tỷ đồng năm 2007.
• Tổ chức sản xuất đa dạng gồm hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp, tạo điều kiện phát triển linh hoạt và bền vững.
• Sản phẩm đa dạng, thị trường tiêu thụ chủ yếu trong nước, có tiềm năng mở rộng xuất khẩu và phát triển du lịch làng nghề.
• Lao động có tay nghề cao, sự hiện diện của các nghệ nhân giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát triển nghề.
• Các giải pháp phát triển bền vững cần tập trung vào đào tạo, công nghệ, thị trường, môi trường và du lịch nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ giá trị văn hóa truyền thống.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật, đầu tư công nghệ, xúc tiến thương mại và bảo vệ môi trường theo lộ trình 3-5 năm để đảm bảo sự phát triển bền vững của làng nghề. Mời các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng cùng đồng hành thực hiện các giải pháp này nhằm giữ gìn và phát huy giá trị nghề khảm trai Chuyên Mỹ cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Vài nét về làng nghề khảm trai chuyên mỹ 1. Vài nét về làng nghề Việt Nam và vùng Hà Tây cũ 1.1 Khái niệm làng nghề Thông tư số 116/2006/TT-BNN, ngày 18/12/2006 “Hướng dẫn thực hiê ̣n mô ̣t số nô ̣i dung của Nghi ̣đinh ̣ số 66/2006/N Đ-CP ngày 7/7/2006 của Chính phủ về phát triể n ngành nghề n ông thôn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn” giải thích các khái niệm: a) Nghề truyền thống là nghề đã được hình thành từ lâu đời, tạo ra những sản phẩm độc đáo, có tính riêng biệt, được lưu truyền và phát triển đến ngày nay hoặc có nguy cơ bị mai một, thất truyền. b) Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư cấp thôn, ấp, bản, làng, buôn, phum, sóc hoặc các điểm dân cư tương tự trên địa bàn một xã, thị trấn, có các hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau. c) Làng nghề truyền thống là làng nghề có nghề truyền thống được hình thành từ lâu đời.

Trên cơ sở đó, tiêu chí của làng nghề thủ công truyề n thống là : - Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn; - Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận; - Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước. Quyết định số 1492/1999/QĐ-UB của tỉnh Hà Tây (cũ) quy định làng nghề thủ công truyền thống phải đảm bảo các điều kiện sau: - Chấp hành tốt các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và mọi quy định hợp pháp của chính quyền địa phương. - Số hộ hoặc lao động làm nghề công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp đạt từ 50% trở lên so với tổng số hộ hoặc lao động của từng làng. - Giá trị sản xuất và thu nhập từ công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp phải chiếm tỷ trọng trên 50% so với tổng giá trị sản xuất và thu nhập của làng trong 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Đồng thời các làng nghề thủ công truyền thống cũng có những biện pháp và ý thức nhằm đảm bảo vệ sinh môi trường theo quy định hiện hành. - Có ý thức tổ chức phù hợp, chịu sự quản lý Nhà nước của chính quyền địa phương, gắn với các mục tiêu kinh tế - xã hội và làng văn hoá của địa phương. - Tên nghề của các làng thủ công truyền thống phải được gắn với tên làng. Trên cơ sở Thông tư 116 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn , khi áp dụng vào thực tế địa phương , tỉnh Hà Tây (cũ) đã có mô ̣t số điề u chỉnh cho phù hơ ̣p với hiê ̣n tra ̣ng phát triể n các làng nghề ở đây.

Như vậy, so với các tiêu chí của Thông tư 116, các tiêu chuẩ n của tỉnh Hà Tây (cũ) nói chung là thống nhất. Tuy nhiên vẫn có sự khác biê ̣t khi ở đây quy đinh ̣ làng nghề thủ công truyền thống phải có từ 50% số hộ tham gia làm nghề (tiêu chí này của tỉnh Bắc Ninh là 35%). Theo quy đinh ̣ đó , đến năm 2001, Hà Tây (cũ) có 120 làng nghề đạt tiêu chuẩn và được cấp bằng công nhận của tỉnh. Thông tư 116 và Quyết định 1492/1999/QĐ-UB là những quy đinh ̣ quản lý của nhà nước về làng nghề thủ công truyền t hố ng.

Bên cạnh đó còn có quan điể m của các nhà nghiên cứu về làng nghề thủ công truyền thống là “làng tuy có trồng trọt, chăn nuôi, nhiều nghề phụ nhưng đã nổi trội một nghề cổ truyền tinh xảo với một lớp thợ thủ công ít nhiều chuyên nghiệp, có phường, có ông trùm, phó cả,. với một cơ cấu tổ chức nào đó, chuyên tâm và có thể sống chủ yếu bằng nghề đó, và mặt hàng thủ công của họ đã là sản phẩm hàng hoá, có quan hệ tiếp thị với một thị trường là vùng rộng, đô thị, thủ đô hay cả nước ngoài” [86, tr. Trên thực tế, để ra đời, phát triển và trường tồn cùng lịch sử, các làng nghề thủ công truyền thống thường hội tụ đủ bốn tiêu chí sau đây: - Có vị trí thuận tiện về giao thông, nhất là đường sông, gần nguồn nguyên liệu. - Có nguồn lao động dồi dào, đội ngũ thợ thủ công lành nghề, trong đó nổi bật lên một số nghệ nhân có trình độ cao.

- Sản phẩm thủ công được sản xuất ra do nhu cầu của người tiêu dùng. - Có kỹ thuật sản xuất chung nhưng cách ứng dụng trong quá trình sản xuất mỗi nơi một khác; có kinh nghiệm sản xuất lâu đời. Với những quan điể m về làng nghề của các cấ p quản lý và dưới góc đô ̣ nghiên cứu, Chuyên Mỹ đã đáp ứng đầ y đủ các tiêu chí trên khi có tới trên 95% số hô ̣ tham gia sản xuấ t phi nông nghiê ̣p , tổ ng ngân sách từ nghề thủ công mang lại 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.6% cơ cấ u kinh tế của cả xã , nhiề u năm liên tu ̣c Chuyên Mỹ đươ ̣c nhâ ̣n bằ ng khen của huyê ̣n , tỉnh. Vài nét về làng nghề Việt Nam 1.

Số lượng Hiện nay trên toàn quốc theo số liệu điều tra năm 2004 của JICA và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có tất cả 2017 làng nghề có truyền thống trên 100 năm [13, tr. Theo số liệu của Trần Minh Yến, đến năm 2002 cả nước có trên 1450 làng nghề trong đó có khoảng 2/3 là làng nghề truyền thống, thu hút trên 10 triệu lao động, trong đó có hơn 5 triệu lao động có việc làm thường xuyên [88, tr. Phân bố Đồng bằng Bắc Bộ là “cái nôi” của rất nhiều nghề thủ công truyền thống Việt Nam. Đó là vì vùng này có vị trí giao thông thuận lợi, có trình độ phát triển kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng cao hơn nhiều vùng khác, có các trung tâm buôn bán và thương mại xuất hiện sớm, có đội ngũ lao động có trình độ tay nghề cao.

đã thúc đẩy sự ra đời và phát triển của các làng nghề. Các làng nghề nổi tiếng nhất ở đồng bằng Bắc Bộ đều có tuổi nghề rất cao, từ một vài trăm năm tới hàng nghìn năm như các làng nghề dệt tơ lụa ở Hà Đông (cũ) đã tồn tại suốt 1700 năm nay [87, tr. Không ít nghề đã theo chân những người thợ thủ công lành nghề lan truyền rộng rãi trên khắp đất nước, tới tận Sài Gòn - Gia Định và miền Tây Nam Bộ. Các kỹ thuật của nghề được họ truyền dạy, hoặc nâng cao tay nghề cho người dân ở những nơi họ đến sinh sống.

Chính vì vậy mà mật độ làng nghề ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ dày đặc hơn nhiều so với các tỉnh Trung Bộ và Nam Bộ. Số lượng làng nghề ở miền Bắc là 972 làng, chiếm 67% trên tổng số làng nghề nước ta. Mức độ phát triển Vùng đồng bằng Bắc Bộ là nơi có nhiều thuận lợi và thế mạnh để phát triển hơn so với các vùng khác trong cả nước. Từ sau đổi mới, nhất là từ năm 1990 trở lại đây, nhiều làng nghề truyền thống được phục hồi và phát triển.

Có những làng nghề truyền thống vẫn còn duy trì được cả nghề nghiệp lẫn mặt hàng truyền thống như làng gốm Bát Tràng (Hà Nội), làng nghề chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình), làng khảm trai Chuyên Mỹ (Hà Nội). Theo nhu cầu của thị trường và giải quyết việc làm trong nông thôn, nhiều làng nghề mới xuất hiện. Các làng nghề mới này có thể làm nghề của làng nghề truyền thống hoặc làm nghề mới bằng các công nghệ 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cổ truyền hay hiện đại như làng Đồng Kỵ (Bắc Ninh) trước đây sản xuất pháo nay chuyển hoàn toàn sang làm đồ gỗ mỹ nghệ. Tuy nhiên ở một số địa phương, vì nhiều lý do mà một số làng nghề trước đây phát triển mạnh nhưng nay lại rất chậm, phân tán hoặc bế tắc, như nghề gò đúc, cẩn đồng ở Huế.

Từ sau đổi mới đến nay, các làng nghề có sự chuyển động tích cực, tốc độ phát triển của các làng nghề được duy trì tương đối tốt, đồng thời quy mô sản xuất ngày càng mở rộng trên các phương diện: mặt bằng sản xuất, vốn, sử dụng lao động, đổi mới công nghệ. Vì vậy cần phát huy các thế mạnh của làng nghề truyền thống để có thể đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội cao hơn. Vài nét về làng nghề vùng Hà Tây (cũ) Hà Tây (cũ) là địa phương có số lượng làng nghề và thợ thủ công cao nhất cả nước. Năm 1975 cả tỉnh Hà Đông có 164 nghề thì riêng huyện Phú Xuyên chiếm tới 97 nghề.

Hiện tại Hà Tây (cũ) có 76% số làng có nghề, với nhiều nghề, loại hình sản xuất công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp đa dạng, phong phú. Toàn tỉnh Hà Tây (cũ) có 1.116 làng có nghề với 160 làng đạt tiêu chuẩn và được cấp bằng công nhận làng nghề [14, tr. Khác với các địa phương khác, các làng nghề của Hà Tây (cũ) được phân bổ đều ở các huyện, thị xã, tập trung nhiều nhất ở Phú Xuyên: 28 làng, chiếm 23,3% đã hình thành nên “cụm làng nghề lớn nhất tỉnh là khu vực huyện Phú Xuyên” [10, tr. Với khối lượng sản phẩm lớn, giá trị cao, phong phú về loại hình, mẫu mã, tinh tế về nghệ thuật của các làng nghề có thể coi Hà Tây là trung tâm các làng nghề cổ truyền của khu vực (theo số liệu điều tra của JICA).

Hầu hết các làng nghề ở đây đều có lịch sử lâu đời, nhiều thợ thủ công có tay nghề cao và nhiều nghệ nhân nổi tiếng. Từ thời Pháp thuộc Hà Tây đã có bảo tàng làng nghề. Quan điểm chỉ đạo của Đảng bộ và chính quyền Hà Tây (cũ) là đẩy mạnh phát triển thủ công nghiệp đã tạo nhiều điều kiện cho các làng nghề đi lên vững mạnh hơn. Kết luận 06 KL/TU ngày 12/10/2002 của Tỉnh uỷ Hà Tây (cũ) nhấn mạnh: “Phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp phải trở thành ngành kinh tế chủ lực để phát triển kinh tế xã hội của tỉnh”.

Số lượng và loại nghề 160 làng nghề của cả tỉnh Hà Tây (cũ) được chia thành 4 nhóm ngành. Đó là ngành: Dệt may- Hàng tiêu dùng, ngành Chế biến lương thực - thực phẩm, Thủ công mỹ nghệ - Chế biến lâm sản và Cơ khí điện. Ngành Thủ công mỹ nghệ - Chế biến lâm sản có số lượng làng nhiều nhất: 71 làng nghề. Trong ngành Thủ công mỹ 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.