Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình phát triển kinh tế và xã hội của Việt Nam, phụ nữ luôn chiếm hơn 50% dân số và đóng góp trên 48% lực lượng lao động xã hội. Đối với huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ – vùng đất đồng bằng bán sơn địa trọng điểm về sản xuất lương thực gồm 14 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn – nguồn nhân lực nữ đóng vai trò mang tính sống còn đối với sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, rào cản từ tàn dư tư tưởng phong kiến "trọng nam khinh nữ" và định kiến giới cố hữu vẫn tác động tiêu cực, thể hiện qua việc tỷ lệ phụ nữ tham gia vào cấp ủy và giữ các chức danh lãnh đạo chủ chốt ở cơ sở còn dưới 15% tại nhiều thời điểm.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ và nam nữ bình quyền, đồng thời phân tích thực trạng công tác lãnh đạo của Đảng bộ huyện Lâm Thao trong việc phát huy vai trò của phụ nữ giai đoạn từ năm 2007 đến tháng 6 năm 2015. Trên cơ sở đó, luận văn xác lập các luận cứ khoa học để đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, hướng đến mục tiêu nâng tỷ lệ kết nạp Đảng viên nữ lên trên 35% và giảm tỷ lệ hộ nghèo do phụ nữ làm chủ xuống dưới 3% trong các giai đoạn phát triển tiếp theo của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về nguồn gốc áp bức giới, giải phóng con người và vai trò của phụ nữ trong lao động sản xuất xã hội. Theo Ph.Ăngghen và V.I.Lênin, phụ nữ chỉ có thể đạt được sự bình đẳng thực sự khi được giải phóng khỏi sự trói buộc của công việc nội trợ gia đình đơn thuần và tham gia tích cực vào nền sản xuất chung của toàn xã hội.

Hạt nhân lý luận cốt lõi của công trình là Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của người phụ nữ trong lịch sử dựng nước, giữ nước và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định luận điểm nổi tiếng rằng non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp rực rỡ. Đồng thời, Người nhấn mạnh giải phóng phụ nữ là một cuộc cách mạng to và khó, phải gắn liền mật thiết với sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 5 khái niệm chuyên ngành nền tảng:

  1. Vai trò của phụ nữ: Vị trí, chức năng và sự đóng góp của nữ giới trong gia đình và ngoài xã hội.
  2. Giải phóng phụ nữ: Quá trình thủ tiêu áp bức, bất công, xóa bỏ tư tưởng bất bình đẳng giới để phụ nữ phát triển toàn diện.
  3. Nam nữ bình quyền và bình đẳng giới: Sự ngang nhau về quyền lợi, nghĩa vụ, cơ hội tiếp cận nguồn lực và tham gia vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
  4. Công tác phụ nữ của Đảng: Phương thức lãnh đạo, đường lối và chính sách của tổ chức Đảng nhằm vận động, giáo dục, đào tạo và phát huy nguồn lực phụ nữ theo tinh thần Nghị quyết số 11-NQ/TW của Bộ Chính trị.
  5. Phát huy vai trò phụ nữ: Việc tạo lập môi trường chính trị, kinh tế, pháp lý và văn hóa thuận lợi để người phụ nữ tự giác khẳng định năng lực, cống hiến cho cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn kiện, nghị quyết, báo cáo định kỳ của Huyện ủy Lâm Thao từ năm 2007 đến năm 2015, báo cáo tổng kết của Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Lâm Thao, niên giám thống kê huyện cùng các tài liệu lưu trữ của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện.

Về phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu gồm 250 đối tượng, bao gồm cán bộ cấp ủy, lãnh đạo chính quyền, cán bộ Hội Phụ nữ và hội viên tiêu biểu tại 14 xã, thị trấn trên toàn địa bàn huyện Lâm Thao. Cỡ mẫu này bảo đảm tính đại diện cao cho cả 2 nhóm khu vực: nông nghiệp truyền thống và công nghiệp - dịch vụ - tiểu thủ công nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo bao gồm phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp lịch sử và logic, phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh đối chiếu. Việc lựa chọn phương pháp lịch sử - logic giúp làm sáng tỏ tính liên tục và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh khi vận dụng vào từng giai đoạn lịch sử. Phương pháp thống kê mô tả và so sánh đối chiếu là công cụ tối ưu để lượng hóa các biến động về chỉ số việc làm, giảm nghèo, tỷ lệ phát triển Đảng viên nữ qua chuỗi thời gian từ năm 2007 đến tháng 6 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tế tại huyện Lâm Thao giai đoạn 2007 - 2015 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lao động nữ có bước tiến vượt bậc. Trong giai đoạn 2010 - 2014, huyện Lâm Thao đã tổ chức đào tạo nghề cho hơn 3.200 lao động nữ và tư vấn, giới thiệu, giải quyết việc làm mới cho trên 4.500 lao động nữ, đưa tỷ lệ lao động nữ qua đào tạo đạt mức gần 45% tổng số lao động nữ trong toàn huyện.

Thứ hai, hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững đạt hiệu quả rất rõ nét. Từ năm 2007 đến năm 2014, các cấp Hội Phụ nữ huyện Lâm Thao đã giúp đỡ hơn 1.800 lượt hộ nghèo do phụ nữ làm chủ hộ. Trong số đó, đã có trên 620 hộ thoát nghèo bền vững, góp phần quan trọng đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm từ mức khoảng 8,5% năm 2007 xuống còn 4,2% vào cuối năm 2014.

Thứ ba, công tác xây dựng lực lượng chính trị và phát triển Đảng viên nữ được đẩy mạnh. Tỷ lệ Đảng viên nữ được kết nạp mới trong toàn Đảng bộ huyện Lâm Thao đã tăng liên tục, từ mức 28,5% năm 2011 lên 32,1% năm 2012, đạt 34,8% năm 2013 và vượt lên mức 36,8% vào năm 2014. Hàng trăm lượt cán bộ nữ đã được cử đi đào tạo nâng cao trình độ trung cấp, cao cấp lý luận chính trị và quản lý nhà nước.

Thứ tư, công tác tuyên truyền và xây dựng gia đình văn hóa đạt độ phủ sâu rộng. Hàng năm có hơn 15.000 lượt cán bộ, hội viên phụ nữ được học tập, phổ biến các chỉ thị, nghị quyết của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước. Phong trào xây dựng gia đình "no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc" thu hút sự tham gia của trên 85% số hộ gia đình hội viên đăng ký và duy trì danh hiệu liên tục từ năm 2007 đến năm 2014.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những kết quả tích cực trên là sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Thường vụ Huyện ủy Lâm Thao trong việc cụ thể hóa Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ Chính trị về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Cấp ủy các cấp đã nhận thức đúng đắn tư tưởng Hồ Chí Minh, chuyển hóa nhận thức lý luận thành các chỉ tiêu kinh tế - xã hội cụ thể trong nghị quyết đại hội Đảng bộ các cấp.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự tăng trưởng đồng bộ có thể được biểu diễn trực quan qua các dạng biểu đồ chuyên dụng:

  • Biểu đồ cột ghép thể hiện tương quan giữa số lao động nữ được đào tạo nghề và số lao động nữ được giải quyết việc làm mới theo từng năm (2010 - 2014), cho thấy xu hướng tăng trưởng tỷ lệ thuận ổn định với mức tăng trung bình khoảng 8% mỗi năm.
  • Biểu đồ đường thể hiện tỷ lệ kết nạp Đảng viên nữ trong tổng số Đảng viên mới kết nạp của huyện Lâm Thao giai đoạn 2011 - 2014, thể hiện bước tăng trưởng vượt trội từ 28,5% lên 36,8%.
  • Bảng tổng hợp đối chiếu số hộ nghèo do phụ nữ làm chủ được giúp đỡ so với số hộ thoát nghèo thực tế từ năm 2007 đến năm 2014, minh chứng tỷ lệ thoát nghèo đạt bình quân trên 34,4% trên tổng số hộ được trợ giúp.

Khi so sánh với số liệu bình quân tại một số huyện trung du lân cận (nơi tỷ lệ kết nạp Đảng viên nữ chỉ dao động trong khoảng 26% đến 30%), thành tựu 36,8% của huyện Lâm Thao là một điểm sáng nổi bật. Tuy nhiên, thảo luận cũng chỉ ra rằng tỷ lệ nữ giữ vị trí người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã vẫn còn thấp (dưới 10% tại một số đơn vị), và tư tưởng định kiến giới vẫn còn tiềm ẩn trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tiếp tục phát huy toàn diện vai trò của phụ nữ huyện Lâm Thao theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới, luận văn đề xuất 5 giải pháp trọng tâm:

  1. Quán triệt và thể chế hóa sâu sắc quan điểm của Đảng về công tác phụ nữ: Ban Thường vụ Huyện ủy Lâm Thao chủ trì chỉ đạo 100% chi bộ, đảng bộ trực thuộc đưa nội dung thực hiện bình đẳng giới vào nghị quyết công tác hàng năm; đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy đạt từ 20% đến 25% và có cán bộ nữ trong Ban Thường vụ Huyện ủy.
  2. Đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ: Ban Chấp hành Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Lâm Thao triển khai các phong trào thi đua gắn với quyền lợi thiết thực của hội viên, phấn đấu thu hút trên 85% phụ nữ trong độ tuổi tham gia tổ chức Hội trước năm 2018; tổ chức định kỳ 4 đợt sinh hoạt chuyên đề/năm về bình đẳng giới tại 14 xã, thị trấn.
  3. Nâng cao hiệu quả các chương trình hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế: Ủy ban nhân dân huyện Lâm Thao phối hợp với Ngân hàng Chính sách Xã hội và các tổ chức tín dụng mở rộng quy mô nguồn vốn ủy thác, đặt mục tiêu huy động trên 60 tỷ đồng vốn vay ưu đãi giai đoạn 2016 - 2020, bảo đảm 100% hộ nghèo do phụ nữ làm chủ hộ có nhu cầu vay vốn đều được tiếp cận để thoát nghèo bền vững.
  4. Xây dựng và thực hiện quy hoạch cán bộ nữ dài hạn: Ban Tổ chức Huyện ủy phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị huyện xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị và chuyên môn nghiệp vụ cho ít nhất 150 lượt cán bộ nữ nguồn giai đoạn 2016 - 2020, bảo đảm tỷ lệ cán bộ nữ trong diện quy hoạch các chức danh chủ chốt đạt tối thiểu 30%.
  5. Đẩy mạnh công tác truyền thông xóa bỏ định kiến giới và phòng chống bạo lực gia đình: Phòng Văn hóa - Thông tin huyện phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện tăng cường tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh cơ sở với tần suất 2 lần/tuần, phấn đấu hàng năm có trên 90% số hộ gia đình đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa "no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc".

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị lý luận và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

  1. Cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương cấp huyện và cấp xã: Cung cấp bài học kinh nghiệm thực tiễn và căn cứ khoa học để xây dựng các nghị quyết chuyên đề, đề án quy hoạch cán bộ nữ và chiến lược phát triển nguồn nhân lực nữ ở khu vực nông thôn, bán sơn địa.
  2. Cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp: Tài liệu định hướng nghiệp vụ thực tế giúp thiết kế các chương trình giảm nghèo, phương pháp tập hợp hội viên và triển khai hiệu quả cuộc vận động xây dựng gia đình văn hóa tại địa bàn cơ sở.
  3. Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Chính trị học, Hồ Chí Minh học, Xây dựng Đảng: Cung cấp nguồn tư liệu thực chứng phong phú về phương pháp luận vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn của phong trào phụ nữ đương đại.
  4. Các tổ chức phát triển xã hội và chuyên gia về giới: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để đánh giá chính sách, thiết kế các dự án can thiệp thúc đẩy bình đẳng giới, trao quyền kinh tế cho phụ nữ và phòng ngừa bạo lực gia đình ở cấp huyện.

Câu hỏi thường gặp

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của người phụ nữ có những nội dung cốt lõi nào?
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định phụ nữ chiếm một nửa xã hội và là lực lượng cách mạng to lớn trong cả kháng chiến lẫn xây dựng chủ nghĩa xã hội. Người chỉ rõ: "Nếu không giải phóng phụ nữ thì không giải phóng một nửa loài người". Tư tưởng của Người gắn liền việc giải phóng phụ nữ với giải phóng dân tộc và xây dựng chế độ mới bình đẳng, tiến bộ.

Thực trạng phát triển Đảng viên nữ tại huyện Lâm Thao giai đoạn 2011 - 2014 đạt kết quả như thế nào?
Công tác phát triển Đảng viên nữ ghi nhận sự tăng trưởng liên tục và vững chắc. Tỷ lệ kết nạp Đảng viên nữ trong toàn Đảng bộ huyện đã tăng từ 28,5% năm 2011 lên 36,8% vào năm 2014. Kết quả này phản ánh sự chủ động của cấp ủy trong việc phát hiện, bồi dưỡng nguồn quần chúng ưu tú là nữ giới tại 14 xã, thị trấn.

Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Lâm Thao đã triển khai những giải pháp gì để hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế?
Hội Phụ nữ huyện đã tích cực khai thác các nguồn vốn vay ưu đãi, đồng thời phối hợp mở các lớp đào tạo nghề cho hơn 3.200 lao động nữ giai đoạn 2010 - 2014. Qua đó, Hội đã giúp đỡ hơn 1.800 lượt hộ nghèo do phụ nữ làm chủ, hỗ trợ trên 620 hộ thoát nghèo, góp phần giảm tỷ lệ nghèo toàn huyện xuống 4,2%.

Những khó khăn, rào cản lớn nhất đối với phụ nữ Lâm Thao trong giai đoạn nghiên cứu là gì?
Rào cản lớn nhất là tàn dư tư tưởng phong kiến "trọng nam khinh nữ" còn tồn tại trong nếp nghĩ của một bộ phận người dân. Thêm vào đó, tâm lý an phận, tự ti của một bộ phận phụ nữ nông thôn cùng gánh nặng công việc gia đình đã cản trở họ phấn đấu nâng cao trình độ và tham gia công tác lãnh đạo.

Luận văn có giá trị ứng dụng thực tiễn ra sao đối với các địa phương khác?
Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn về việc chuyển hóa tư tưởng Hồ Chí Minh thành chương trình hành động cụ thể ở cấp huyện. Hệ thống 7 nhóm giải pháp và các chỉ số khảo sát thực tế tại Lâm Thao là tài liệu tham khảo giá trị cho các huyện nông nghiệp - trung du đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc và toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của người phụ nữ và sự cần thiết phải phát huy nguồn lực này trong sự nghiệp đổi mới.
  • Đánh giá khách quan thành tựu của Đảng bộ huyện Lâm Thao giai đoạn 2007 - 2015 trong việc đào tạo nghề cho trên 3.200 lao động nữ, giúp hơn 620 hộ nghèo do phụ nữ làm chủ thoát nghèo và nâng tỷ lệ kết nạp Đảng viên nữ lên 36,8%.
  • Luận giải thẳng thắn các hạn chế cố hữu về định kiến giới, tình trạng thiếu hụt cán bộ nữ giữ cương vị lãnh đạo chủ chốt và đề xuất khung giải pháp khắc phục triệt để.
  • Đóng góp hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ và có tính khả thi cao nhằm định hướng công tác phụ nữ huyện Lâm Thao phát triển vững chắc giai đoạn 2016 - 2020.
  • Kêu gọi các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể và bản thân người phụ nữ hãy chung tay biến nhận thức lý luận thành hành động cụ thể, thúc đẩy bình đẳng giới thực chất để xây dựng quê hương Lâm Thao ngày càng giàu đẹp, văn minh.