Nghiên cứu phát huy dân chủ ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới tại Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò dân chủ ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới tại Vĩnh Phúc, khảo sát huyện Yên Lạc và Lập Thạch.

• Tác giả: Hoàng Thị Ngọc Lan
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Phạm Công Nhất
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Phát huy dân chủ ở cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay (qua khảo sát một số xã ở huyện Yên Lạc và huyện Lập Thạch)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp mới của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ VÀ VẤN ĐỀ PHÁT HUY DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 1.1. Khái niệm dân chủ cơ sở và phát huy dân chủ ở cơ sở
• 1.1.1. Khái niệm dân chủ cơ sở
• 1.1.2. Phát huy dân chủ ở cơ sở và nội dung phát huy dân chủ ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay
• 1.1.3. Khái niệm nông thôn mới và tiêu chí xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam hiện nay
• 1.1.4. Khái niệm nông thôn mới và những nội dung xây dựng nông thôn mới
• 1.1.5. Tiêu chí nông thôn mới ở Việt Nam hiện nay
• 1.1.6. Vai trò của phát huy dân chủ ở cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC HIỆN NAY. QUA KHẢO SÁT MỘT SỐ XÃ Ở HUYỆN YÊN LẠC VÀ LẬP THẠCH
• 2.1. Khái quát kinh tế - xã hội và quá trình xây dựng nông thôn mới ở Vĩnh Phúc hiện nay
• 2.1.1. Vài nét về tỉnh Vĩnh Phúc và hai huyện Yên Lạc và Lập Thạch
• 2.1.2. Những yếu tố cơ bản tác động tới quá trình phát huy dân chủ cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay
• 2.2. Thực trạng và những vấn đề đặt ra về phát huy dân chủ cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở Vĩnh Phúc hiện nay
• 2.3. Thành tựu và hạn chế trong việc phát huy dân chủ ở cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Vĩnh Phúc
• 2.4. Những vấn đề đặt ra trong phát huy dân chủ ở cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn Tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay
• 2.5. Một số giải pháp nhằm phát huy có hiệu quả dân chủ ở cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở Vĩnh Phúc hiện nay
• 2.5.1. Giải pháp về quan điểm, nhận thức: Nâng cao trình độ nhận thức, năng lực thực hành dân chủ cho cán bộ, đảng viên và nhân dân; Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới
• 2.5.2. Củng cố, kiện toàn hệ thống chính trị cơ sở thật sự trong sạch, vững mạnh
• 2.5.3. Xây dựng đội ngũ cán bộ công chức, viên chức cấp xã đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ thực hiện và phát huy tốt dân chủ ở cấp cơ sở
• 2.5.4. Hoàn thiện cơ chế chính sách và pháp luật tạo môi trường thuận lợi cho việc thực hiện dân chủ ở vùng nông thôn Vĩnh Phúc
• 2.5.5. Gắn việc thực hiện dân chủ ở cấp cơ sở với nâng cao dân trí, phát triển toàn diện đời sống kinh tế- văn hóa- xã hội
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát huy dân chủ ở cơ sở xây dựng nông thôn mới Vĩnh Phúc

Phát huy dân chủ ở cơ sở là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Vĩnh Phúc. Việc này không chỉ giúp nâng cao quyền lợi của người dân mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Dân chủ cơ sở cho phép người dân tham gia vào các quyết định liên quan đến cuộc sống của họ, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm dân chủ cơ sở và vai trò của nó

Dân chủ cơ sở được hiểu là quyền lực thuộc về nhân dân, nơi mà mọi công dân đều có thể tham gia vào các quyết định chính trị và xã hội. Vai trò của dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới là rất quan trọng, giúp người dân có tiếng nói trong việc phát triển cộng đồng.

1.2. Tình hình thực hiện dân chủ ở cơ sở tại Vĩnh Phúc

Tại Vĩnh Phúc, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như sự thiếu nhận thức của một số cán bộ và người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

II. Những thách thức trong việc phát huy dân chủ ở cơ sở tại Vĩnh Phúc

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc phát huy dân chủ ở cơ sở, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để đảm bảo quyền lợi của người dân được thực hiện đầy đủ.

2.1. Thiếu nhận thức về quyền lợi của người dân

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc tham gia vào các quyết định của địa phương. Điều này dẫn đến việc họ không tích cực tham gia vào các hoạt động cộng đồng.

2.2. Sự thiếu minh bạch trong quản lý

Một số cán bộ vẫn còn thiếu minh bạch trong việc công khai thông tin, dẫn đến sự nghi ngờ và không tin tưởng từ phía người dân. Điều này ảnh hưởng đến sự tham gia của họ trong các quyết định quan trọng.

III. Phương pháp phát huy dân chủ ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới

Để phát huy dân chủ ở cơ sở, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức và sự tham gia của người dân. Các phương pháp này bao gồm giáo dục, tuyên truyền và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động cộng đồng.

3.1. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền

Giáo dục và tuyên truyền về quyền lợi và nghĩa vụ của người dân là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo có thể giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của họ.

3.2. Tạo điều kiện cho người dân tham gia

Cần có các cơ chế để người dân có thể tham gia vào các quyết định của địa phương, như tổ chức các cuộc họp cộng đồng, diễn đàn để lắng nghe ý kiến của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Vĩnh Phúc

Việc áp dụng các phương pháp phát huy dân chủ ở cơ sở đã mang lại nhiều kết quả tích cực tại Vĩnh Phúc. Người dân đã có nhiều cơ hội hơn để tham gia vào các quyết định quan trọng, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.1. Kết quả đạt được từ việc phát huy dân chủ

Nhiều dự án xây dựng nông thôn mới đã thành công nhờ vào sự tham gia tích cực của người dân. Họ đã có thể đóng góp ý kiến và tham gia vào quá trình ra quyết định.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc phát huy dân chủ ở cơ sở không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia tích cực của người dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho phát huy dân chủ ở cơ sở

Phát huy dân chủ ở cơ sở là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Để đạt được mục tiêu xây dựng nông thôn mới bền vững, cần tiếp tục cải thiện các phương pháp và chính sách liên quan đến dân chủ cơ sở.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách rõ ràng và cụ thể để tiếp tục phát huy dân chủ ở cơ sở, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Tầm quan trọng của sự tham gia của người dân

Sự tham gia của người dân là yếu tố quyết định trong việc phát huy dân chủ ở cơ sở. Cần tạo ra môi trường thuận lợi để họ có thể tham gia tích cực hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, việc phát huy dân chủ ở cơ sở trong quá trình xây dựng nông thôn mới đóng vai trò then chốt nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững và nâng cao đời sống người dân. Tỉnh Vĩnh Phúc, với dân số khoảng 1,6 triệu người và diện tích hơn 1.236 km², là một trong những địa phương đi đầu trong công tác xây dựng nông thôn mới, đặc biệt tại các huyện Yên Lạc và Lập Thạch. Từ năm 2008 đến nay, chương trình xây dựng nông thôn mới tại đây đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Tuy nhiên, thực trạng phát huy dân chủ ở cơ sở vẫn còn nhiều hạn chế như việc triển khai quy chế dân chủ chưa đồng đều, một số cán bộ chưa thực sự quan tâm hoặc thực hiện hình thức, quyền làm chủ của nhân dân chưa được phát huy tối đa. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng phát huy dân chủ ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới tại Vĩnh Phúc, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện dân chủ, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Nghiên cứu tập trung khảo sát tại một số xã thuộc huyện Yên Lạc và Lập Thạch, hai huyện có diện tích trung bình và dân số vừa phải, thuận lợi cho việc khảo sát thực tiễn.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp chính quyền và tổ chức chính trị xã hội trong việc hoàn thiện cơ chế phát huy dân chủ, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức và năng lực thực hành dân chủ của cán bộ và nhân dân, hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn mới giàu đẹp, văn minh, công bằng và dân chủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhấn mạnh vai trò của quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng xã hội công bằng, dân chủ. Hai lý thuyết trọng tâm được vận dụng gồm:

1. Lý thuyết dân chủ xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh dân chủ là quyền lực của đa số nhân dân lao động, được thực hiện thông qua Nhà nước của dân, do dân và vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Dân chủ không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực phát triển kinh tế - xã hội.

2. Lý thuyết phát huy dân chủ ở cơ sở: Tập trung vào việc thực hiện Quy chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn, qua đó nhân dân trực tiếp tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Đây là cơ sở để phát huy sức mạnh tổng hợp của nhân dân trong xây dựng nông thôn mới.

Các khái niệm chính bao gồm: dân chủ cơ sở, phát huy dân chủ, nông thôn mới, quyền làm chủ của nhân dân, Quy chế dân chủ ở cơ sở, Pháp lệnh dân chủ ở xã, phường, thị trấn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các văn bản pháp luật như Pháp lệnh dân chủ ở xã, các nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Nhà nước; báo cáo kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc; các tài liệu nghiên cứu trước đây về dân chủ cơ sở và xây dựng nông thôn mới. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát xã hội học tại một số xã thuộc huyện Yên Lạc và Lập Thạch.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, sử dụng phương pháp phân tích nội dung các văn bản pháp luật, tổng hợp số liệu thống kê kinh tế - xã hội, so sánh thực trạng phát huy dân chủ ở các địa phương. Phương pháp điều tra xã hội học được áp dụng với cỡ mẫu khoảng vài trăm người dân và cán bộ cơ sở, chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2014, giai đoạn tỉnh Vĩnh Phúc triển khai mạnh mẽ chương trình xây dựng nông thôn mới và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phát huy dân chủ ở cơ sở còn hạn chế: Khoảng 30% người dân khảo sát cho biết quyền tham gia bàn bạc, giám sát các hoạt động xây dựng nông thôn mới chưa được thực hiện đầy đủ. Một số cán bộ cấp xã chưa thực sự quan tâm hoặc thực hiện quy chế dân chủ một cách hình thức.

2. Vai trò của dân chủ trong phát triển kinh tế - xã hội: Tỉnh Vĩnh Phúc đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân khoảng 17,4%/năm trong giai đoạn 2006-2010, trong đó sự tham gia của nhân dân trong xây dựng nông thôn mới góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 18,04% xuống còn 7% trong cùng giai đoạn.

3. Sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của nhân dân: Trên 85% người dân được khảo sát nhận thức rõ vai trò của mình trong việc tham gia xây dựng nông thôn mới, tuy nhiên chỉ khoảng 60% thực sự tham gia các hoạt động giám sát và đóng góp ý kiến.

4. Cơ chế chính sách và tổ chức thực hiện: Pháp lệnh dân chủ ở xã, phường, thị trấn đã tạo khung pháp lý vững chắc, nhưng việc triển khai còn thiếu đồng bộ, chưa có cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả ở một số địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cán bộ và nhân dân về quyền làm chủ, cũng như sự thiếu đồng bộ trong tổ chức thực hiện quy chế dân chủ. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả khảo sát tại Vĩnh Phúc cho thấy mức độ tham gia của nhân dân có cải thiện nhưng vẫn còn khoảng cách so với mục tiêu đề ra.

Việc phát huy dân chủ ở cơ sở đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, thể hiện qua các chỉ số tăng trưởng kinh tế, giảm nghèo và nâng cao đời sống văn hóa, xã hội. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ hộ nghèo giảm theo năm, bảng thống kê mức độ tham gia của người dân trong các hoạt động xây dựng nông thôn mới, và biểu đồ tăng trưởng GDP của tỉnh.

Ý nghĩa của việc phát huy dân chủ không chỉ nằm ở việc nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn tạo sự đồng thuận xã hội, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền với nhân dân, góp phần xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao nhận thức và năng lực thực hành dân chủ cho cán bộ và nhân dân: Tổ chức các lớp tập huấn, tuyên truyền sâu rộng về quyền và nghĩa vụ của người dân trong xây dựng nông thôn mới, đặc biệt tại các xã vùng sâu, vùng xa. Mục tiêu nâng tỷ lệ người dân tham gia giám sát và đóng góp ý kiến lên trên 80% trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.

2. Củng cố, kiện toàn hệ thống chính trị cơ sở: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ xã, thôn, đảm bảo năng lực quản lý, tổ chức thực hiện dân chủ hiệu quả. Thực hiện đánh giá, bổ sung cán bộ không đáp ứng yêu cầu. Thời gian thực hiện trong 3 năm, chủ thể: Ban Tổ chức Tỉnh ủy, UBND các cấp.

3. Hoàn thiện cơ chế chính sách và pháp luật: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến Quy chế dân chủ ở cơ sở nhằm tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát của nhân dân. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: Hội đồng nhân dân tỉnh, Sở Tư pháp.

4. Gắn việc thực hiện dân chủ với phát triển kinh tế - xã hội: Khuyến khích nhân dân tham gia xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, giám sát các dự án đầu tư, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của người dân. Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho các mô hình sản xuất do nhân dân quản lý. Chủ thể: UBND các cấp, các tổ chức đoàn thể, thời gian liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, lãnh đạo các cấp chính quyền địa phương: Nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý, tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên chuyên ngành chính trị học, xã hội học: Tài liệu tham khảo bổ sung kiến thức về dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ ở cơ sở và xây dựng nông thôn mới.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và Mặt trận Tổ quốc: Sử dụng luận văn để xây dựng chương trình tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia thực hiện Quy chế dân chủ và các hoạt động xây dựng nông thôn mới.

4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành chủ nghĩa xã hội khoa học, chính trị học: Tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về thực tiễn phát huy dân chủ ở cơ sở tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát huy dân chủ ở cơ sở là gì?
   Phát huy dân chủ ở cơ sở là quá trình thực hiện quyền làm chủ của nhân dân tại cấp xã, phường, thị trấn thông qua việc tham gia bàn bạc, quyết định và giám sát các hoạt động quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Ví dụ, nhân dân tham gia góp ý kế hoạch phát triển địa phương hoặc giám sát các dự án xây dựng.

2. Vai trò của dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới như thế nào?
   Dân chủ cơ sở tạo điều kiện cho người dân trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý, phát huy sáng kiến, đồng thời tăng cường sự đồng thuận xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao đời sống. Tỉnh Vĩnh Phúc đã chứng minh điều này qua việc giảm tỷ lệ hộ nghèo và tăng trưởng kinh tế.

3. Những khó khăn chính trong việc phát huy dân chủ ở cơ sở hiện nay là gì?
   Khó khăn gồm nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ và nhân dân, việc thực hiện quy chế dân chủ còn hình thức, thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, và sự hạn chế về năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở. Điều này dẫn đến việc quyền làm chủ của nhân dân chưa được phát huy tối đa.

4. Phương pháp nào được sử dụng để khảo sát thực trạng dân chủ ở cơ sở?
   Phương pháp điều tra xã hội học với mẫu khảo sát ngẫu nhiên tại các xã thuộc huyện Yên Lạc và Lập Thạch, kết hợp phân tích định tính các văn bản pháp luật và số liệu thống kê kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn 2008-2014.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả phát huy dân chủ ở cơ sở?
   Cần tăng cường tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức và năng lực thực hành dân chủ cho cán bộ và nhân dân; củng cố hệ thống chính trị cơ sở; hoàn thiện cơ chế pháp luật; đồng thời gắn việc thực hiện dân chủ với phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Ví dụ, tổ chức các lớp tập huấn và xây dựng cơ chế giám sát dân sự hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của phát huy dân chủ ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Vĩnh Phúc, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống nhân dân.
• Thực trạng phát huy dân chủ còn nhiều hạn chế do nhận thức và tổ chức thực hiện chưa đồng bộ, cần có giải pháp đồng bộ và thiết thực.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như nâng cao nhận thức, củng cố hệ thống chính trị cơ sở, hoàn thiện cơ chế pháp luật và gắn kết dân chủ với phát triển kinh tế - xã hội.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn và lý luận, cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp chính quyền và tổ chức chính trị xã hội trong việc hoàn thiện và phát huy dân chủ ở cơ sở.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng khảo sát và đánh giá hiệu quả thực hiện trong các giai đoạn tiếp theo.

Hành động ngay hôm nay: Các cấp chính quyền và tổ chức xã hội cần phối hợp triển khai các chương trình nâng cao nhận thức và năng lực thực hành dân chủ, đồng thời hoàn thiện cơ chế giám sát để phát huy tối đa quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng nông thôn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ VÀ VẤN ĐỀ PHÁT HUY DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 1. Khái niệm dân chủ cơ sở và phát huy dân chủ ở cơ sở 1. Khái niệm dân chủ cơ sở a, Về thuật ngữ dân chủ Thuật ngữ dân chủ (Désmocratie) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, gồm hai từ “demos” có nghĩa là dân và “kratos” là quyền lực. “Désmocratie" chỉ một phương thức tổ chức quyền lực - chính quyền do công dân bầu ra và uỷ quyền thực hiện chức năng quản lý xã hội; đồng thời, họ cũng có quyền giám sát và bãi miễn nhân sự hoặc tổ chức ấy khi nó đi ngược lại lợi ích, quyền lực của mình.

Trong ngôn ngữ hiện đại, dân chủ được hiểu là một hình thức tổ chức quyền lực nhà nước của một giai cấp, một chế độ xã hội; là nguyên tắc tổ chức, quản lý xã hội; là tính chất của mối quan hệ giữa các cộng đồng người; là một giá trị xã hội, một lý tưởng giải phóng con người hướng tới tự do và thực hiện quyền làm chủ xã hội, làm chủ nhà nước và làm chủ bản thân mình, dân chủ là nhu cầu khách quan của con người, là sản phẩm của nền văn minh, là tiêu chuẩn của sự phát triển và tiến bộ xã hội. Theo Từ điển trực tuyến Wikipedia thì dân chủ được hiểu là “một thể chế mà quyền thay đổi luật pháp và cơ cấu chính quyền thuộc về người dân. Trong hệ thống này, luật pháp được đặt ra do người dân hay những dân biểu được người dân bầu ra và mọi hoạt động xã hội đều tuân theo luật pháp”[25] Từ điển Tiếng Việt: (Phương thức công tác) tôn trọng và thực hiện quyền mọi người tham gia bàn bạc và quyết định các công việc chung [54, tr. Từ điển triết học giản yếu: hình thức nhà nước trong đó chính quyền về mặt pháp lý thuộc về nhân dân (dân chủ=nhân dân làm chủ).

Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, có quyền tham gia vào công việc của nhà nước, được sử 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dụng các quyền chính trị và các quyền tự do dân chủ (tự do tín ngưỡng, tư tưởng, chính kiến) [55, tr. Dân chủ là hiện tượng lịch sử xã hội gắn liền với sự tồn tại và phát triển của đời sống con người. Trong mỗi giai đoạn lịch sử, với điều kiện chi phối, quan niệm về dân chủ của con người cũng biến đổi theo. Từ thực tiễn lịch sử ra đời và phát triển của dân chủ, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin với phương pháp tư duy biện chứng và lập trường duy vật đã nghiên cứu, khái quát vấn đề dân chủ một cách sâu sắc và toàn diện.Mác là người đầu tiên nêu lên quan niệm dân chủ với tầm khái quát về bản chất của khái niệm này.Mác nền dân chủ là sản phẩm tự quyết của nhân dân, phản ánh sự tồn tại của con người với tất cả ý chí, tài năng và lợi ích, với tư cách là quyền lực của nhân dân, dân chủ là sự phản ánh của những giá trị nhân văn, là kết quả của cuộc đấu tranh lâu dài của nhân dân chống lại áp bức, bóc lột, bất công.

Chỉ có trong chế độ dân chủ thực sự con người mới vĩnh viễn được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công và thực sự được làm chủ, nhà nước không còn đối lập với nhân dân, mà nó sẽ tồn tại dưới hình thức đặc thù của nhân dân – nhà nước nhân dân. Có thể thấy, tư tưởng cốt lõi trong học thuyết của C.Mác, xét đến cùng, chính là giải phóng con người, giải phóng toàn xã hội, mà xây dựng dân chủ và thực hiện dân chủ chính là cơ sở, nó vừa là mục tiêu, vừa là động lực để thực hiện giải phóng con người. Không chỉ trong lý luận, mà trong mọi hoạt động thực tiễn của mình, C.Ăngghen cũng đã kiên quyết đấu tranh ủng hộ các lực lượng dân chủ, cho bình đẳng xã hội và quyền làm chủ của nhân dân lao động trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Tuy nhiên về cơ bản những hoạt động của C.Ăngghen diễn ra trong giai đoạn CNTB tự do cạnh tranh, chế độ XHCN chưa thực hiện, nên vấn đề thực hiện dân chủ mới là những tư tưởng cơ bản, mang tính chất đặt nền móng, định hướng.

Đến giai đoạn V.Lênin, với thực tiễn cách mạng thế giới và đặc biệt là thực tiễn cách mạng nước Nga, giúp cho Lênin có cơ sở 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đầy đủ để nhận thức và giải quyết vấn đề dân chủ cũng như thực hiện dân chủ trên cả phương diện lý luận và thực tiễn, trong điều kiện giai cấp vô sản đã nắm được chính quyền, thiết lập được nhà nước chuyên chính vô sản của mình. Lịch sử của dân chủ cũng cho thấy các giai cấp thống trị khác nhau trong xã hội đã nhận thức, hiện thực hoá chế độ dân chủ theo lập trường và lợi ích của mình.Lênin tổng kết “Chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một trong những hình thái của Nhà nước. Cho nên, cũng như mọi nhà nước, chế độ dân chủ là việc thi hành có tổ chức, có hệ thống sự cưỡng bức đối với người ta”. Đặc trưng cơ bản của quá trình chuyển đổi quyền lực từ chế độ cộng sản nguyên thuỷ sang chế độ chiếm hữu nô lệ là quyền lực của nhân dân được thể hiện trong các tổ chức tự quản theo tập quán, truyền thống (của xã hội cộng sản nguyên thuỷ) biến thành quyền lực của giai cấp thống trị (trong xã hội chiếm hữu nô lệ) được thể chế hoá bằng chế độ nhà nước với sự cưỡng bức là chủ yếu.

Lần đầu tiên trong lịch sử, dân chủ mang tính giai cấp, chế độ dân chủ gắn với một chế độ xã hội cụ thể và một giai cấp cầm quyền nhất định. Nhà nước chủ nô ra đời trong chế độ chiếm hữu nô lệ ở Athen, Hy Lạp cổ đại. Giai cấp chủ nô đã nhân danh xã hội, chiếm đoạt Nhà nước, biến Nhà nước thành công cụ thực hiện quyền lực của riêng mình, làm cho tính chất dân chủ bị giới hạn trong giai cấp chủ nô và lớp người tự do, không có dân chủ cho những nô lệ, thậm chí họ còn không có quyền là con người và bị coi là những “công cụ biết nói”. Khi đánh giá về chế độ dân chủ tư sản, Lênin cho rằng “.

Là một chế độ thuần nhất và hoàn hảo nhất trong các chế độ mang tính chất tư sản…”[63, tr.377] “song trước sau nó vẫn là – và dưới chế độ tư bản nó không thể không là – một chế độ dân chủ chật hẹp, bị cắt xén, giả hiệu, giả dối, một thiên đường cho bọn giàu có” [57, tr.305] sở dĩ có điều đó, vì trong chế độ dân chủ tư sản, bọn tư bản dùng trăm phương ngàn kế… để gạt quần chúng ra, không cho họ tham gia quản lý nhà nước. không cho quần chúng lao động tham gia nghị viện tư sản – nghị viện tư sản. một công cụ áp bức của giai cấp tư sản đối với vô sản” [57, 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Do vậy, những người cộng sản không được ảo tưởng, quá hy vọng vào những cải cách trong chế độ tư bản chủ nghĩa, cũng không được coi “.

chế độ cộng hòa dân chủ là chế độ dân chủ thuần túy, là nhà nước nhân dân tự do”. Với những luận điểm trên, V.Lênin đã phê phán quan điểm mơ hồ của những người “tự do” về bản chất giai cấp của dân chủ, V.Lênin chỉ ra cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động không bao giờ được quên bản chất giai cấp của dân chủ, phải luôn đặt câu hỏi: quyền dân chủ đó của ai, cho giai cấp nào và cho cái gì?.Lênin cũng chỉ ra rằng, trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản chúng ta phải tận dụng những quyền tự do dân chủ do chế độ đó tạo ra để tuyên truyền giác ngộ quần chúng nhân dân, giáo dục ý thức xã hội chủ nghĩa cho giai cấp công nhân, nhân dân lao động nhằm tiến tới thiết lập chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, chế độ dân chủ cho quảng đại quần chúng nhân dân lao động. Lênin cũng không quên nhắc nhở những người cộng sản: Chuyên chính vô sản không chỉ là bạo lực, không phải chủ yếu là bạo lực mà là tổ chức xây dựng xã hội mới. Chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ rõ không có dân chủ chung chung, mà dân chủ bao giờ cũng mang tính giai cấp.

Lênin khẳng định, trong xã hội có giai cấp không thể có một nền dân chủ phi giai cấp, ngoài giai cấp, siêu giai cấp. Theo ông luận điệu của bọn Causky, bọn Saiđơmen về dân chủ thuần túy, dân chủ chung chung chỉ là sự lừa bịp quần chúng nhằm che dấu tính chất tư sản của nền dân chủ mà chúng bảo vệ. Với thắng lợi của cách mạng XHCN, giai cấp vô sản đã giành được chính quyền nhà nước về tay mình, thì nền dân chủ kiểu mới, dân chủ xã hội chủ nghĩa cũng dần dần được hình thành và ngày càng hoàn thiện. Dân chủ XHCN là dân chủ của đa số nhân dân lao động (giai cấp công nhân, nông dân và các tầng lớp lao động khác), bảo vệ quyền và lợi ích của đa số nhân dân lao động, đồng thời trấn áp mọi sự phản kháng của giai cấp bóc lột.

Dân chủ XHCN được thực hiện bằng Nhà nước “của dân, do dân, vì dân”, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Sự lãnh đạo của Đảng thể hiện bản chất 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] giai cấp công nhân, tính nhất nguyên của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; đồng thời là điều kiện cơ bản đảm bảo tính định hướng trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước, tính tự giác trong xây dựng, củng cố, hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Kế thừa những di sản về dân chủ trong lịch sử nhân loại đặc biệt là tư tưởng dân chủ của chủ nghĩa Mác – Lênin được phản ánh trên nhiều phương diện khác nhau, Hồ Chí Minh đã tiếp thu và phát triển hết sức sáng tạo tư tưởng về dân chủ và thực hiện dân chủ phù hợp với đặc thù dân tộc Việt Nam. Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh dân chủ có nghĩa là dân làm chủ, dân phải trở thành người chủ thật sự của đất nước, của cách mạng.

Người nói: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” [6, tr. Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người chủ [7, tr.