Nghiên cứu pháp luật điều chỉnh dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế cho thương nhân Việt Nam

Khám phá đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường về pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam.

• Tác giả: Trần Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: Trần Thúy Hằng
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật quốc tế
• Đề tài: Pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• I.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• I.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• I.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• I.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• I.5. Phương pháp nghiên cứu
• I.6. Kết cấu báo cáo tổng hợp đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ
• 1.1. Khái niệm cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 1.2. Đặc điểm của hoạt động cung ứng dịch vụ hàng hải quốc tế
• 1.3. Vai trò, ý nghĩa của hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải
• 1.4. Các phương thức cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 1.5. Một số yếu tố cấu thành năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của doanh nghiệp vận tải biển
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 1.7. Khái niệm pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải
• 1.8. Vai trò của pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải
• 1.9. Nội dung pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ
• 2.1. Quy định trong các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 2.2. Quy định của pháp luật về vận chuyển hàng hải quốc tế tại một số quốc gia
• 2.3. Quy định của pháp luật Việt Nam về cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 2.4. Tập quán hàng hải quốc tế
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ THỰC THI CỦA PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 3.2. Một số bất cập trong hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam và nguyên nhân
• 3.3. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 3.4. Một số kiến nghị nhằm tăng cường hiệu quả thực thi của pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHUYÊN ĐỀ 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ
• 4.1. Đặc điểm của hoạt động cung ứng dịch vụ hàng hải quốc tế
• 4.2. Vai trò, ý nghĩa của hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải
• 4.3. Các phương thức cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 4.4. Một số yếu tố cấu thành năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của doanh nghiệp vận tải biển
• 4.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 4.6. Nhu cầu và cạnh tranh quốc tế về vận tải biển. Hội nhập và xu hướng phát triển của thương mại toàn cầu
• 5. CHUYÊN ĐỀ 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA
• 5.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế đối với hàng hóa
• 5.2. Một số bất cập trong quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế đối với hàng hóa
• 5.3. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về cung ứng dịch vụ hàng hải quốc tế đối với hàng hóa
• 6. CHUYÊN ĐỀ 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ ĐỐI VỚI HÀNH KHÁCH
• 6.1. Khái quát về dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế đối với hành khách
• 6.2. Đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam đối với hành khách
• 6.3. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam điều chỉnh dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế đối với hành khách
• 7. CHUYÊN ĐỀ 4: QUY ĐỊNH CỦA CÁC ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN VỀ DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN
• 7.1. Các cam kết về vận tải biển trong khuôn khổ WTO
• 7.2. Các cam kết của Việt Nam về dịch vụ vận tải biển trong WTO
• 7.3. Quy định của Việt Nam về đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực vận tải biển
• 7.4. Tác động của việc gia nhập các hiệp định thương mại tự do với ngành vận tải biển Việt Nam
• 8. CHUYÊN ĐỀ 5: THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ CỦA THƯƠNG NHÂN VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ
• 8.1. Thực tiễn hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam
• 8.2. Kinh nghiệm xây dựng và áp dụng pháp luật về cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của một số quốc gia trên thế giới
• 8.3. Định hướng hoàn thiện pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• 8.4. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Pháp luật điều chỉnh dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế

Pháp luật điều chỉnh dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và thúc đẩy hoạt động thương mại hàng hải. Dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế là một lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi sự điều chỉnh chặt chẽ từ các quy định pháp lý quốc tế và quốc gia. Luật hàng hải quốc tế và các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia là cơ sở pháp lý quan trọng để điều chỉnh hoạt động này. Các quy định này không chỉ bảo vệ quyền lợi của thương nhân Việt Nam mà còn đảm bảo sự công bằng trong cạnh tranh quốc tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của pháp luật điều chỉnh

Pháp luật điều chỉnh dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế bao gồm các quy định về hợp đồng vận chuyển, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia. Luật hàng hải quốc tế và luật pháp Việt Nam là hai hệ thống pháp lý chính điều chỉnh lĩnh vực này. Vai trò của pháp luật là đảm bảo sự minh bạch, công bằng và hiệu quả trong hoạt động vận chuyển hàng hải. Các quy định này cũng giúp giải quyết các tranh chấp phát sinh, bảo vệ quyền lợi của thương nhân vận tải biển và người tiêu dùng.

1.2. Các quy định pháp lý hiện hành

Các quy định vận chuyển hàng hải hiện hành tại Việt Nam bao gồm Bộ luật Hàng hải và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định này điều chỉnh các khía cạnh như hợp đồng vận chuyển, trách nhiệm của người vận chuyển, và các điều khoản vận chuyển. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện nay còn tồn tại một số bất cập, như sự chồng chéo giữa các văn bản và thiếu tính đồng bộ. Điều này đòi hỏi sự hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

II. Thực trạng pháp luật điều chỉnh tại Việt Nam

Thực trạng pháp luật điều chỉnh dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế tại Việt Nam cho thấy nhiều thách thức và cơ hội. Luật pháp Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc hội nhập với các tiêu chuẩn quốc tế, nhưng vẫn còn nhiều điểm cần cải thiện. Các quy định pháp lý hiện hành chưa đủ mạnh để bảo vệ quyền lợi của thương nhân Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gay gắt.

2.1. Quy định trong các điều ước quốc tế

Việt Nam là thành viên của nhiều điều ước quốc tế liên quan đến dịch vụ vận chuyển hàng hải, như Công ước Luật biển 1982 và các hiệp định thương mại tự do. Các điều ước này đặt ra các tiêu chuẩn và quy định chung mà Việt Nam cần tuân thủ. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này vào thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc hài hòa giữa luật quốc tế và luật pháp Việt Nam.

2.2. Bất cập trong quy định pháp luật

Một số bất cập trong quy định pháp luật hiện hành bao gồm sự chồng chéo giữa các văn bản, thiếu tính đồng bộ, và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các quy định về hợp đồng vận chuyển hàng hải còn sơ sài, chưa đủ chi tiết để giải quyết các tranh chấp phức tạp. Điều này đòi hỏi sự hoàn thiện để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong hoạt động vận chuyển hàng hải quốc tế.

III. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Để nâng cao hiệu quả của pháp luật điều chỉnh dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế, cần có những kiến nghị hoàn thiện cụ thể. Các kiến nghị này tập trung vào việc cải thiện hệ thống pháp luật hiện hành, tăng cường hiệu quả thực thi, và bảo vệ quyền lợi của thương nhân Việt Nam.

3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật

Một trong những định hướng hoàn thiện là xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Cần rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để loại bỏ sự chồng chéo và thiếu nhất quán. Đồng thời, cần bổ sung các quy định mới để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đặc biệt là trong lĩnh vực hợp đồng vận chuyển hàng hải và quyền lợi thương nhân.

3.2. Tăng cường hiệu quả thực thi

Để tăng cường hiệu quả thực thi, cần nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý và thực thi pháp luật. Cần đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong việc trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giám sát cũng là một giải pháp hiệu quả để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU: PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HẢI QUỐC TẾ CỦA THƯƠNG NHÂN VIỆT NAM

• Mã số đề tài: LH-2021-24/DHL-HN
• Cơ quan chủ quản & thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo – Bộ Tư pháp – Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chủ nhiệm đề tài: TS. Trần Thúy Hằng (Bộ môn Tư pháp quốc tế – Khoa Pháp luật Quốc tế)
• Thư ký đề tài: ThS. Nguyễn Minh Châu (Bộ môn Tư pháp quốc tế – Khoa Pháp luật Quốc tế)
• Cộng tác viên chính: TS. Trần Công Sáng (Cục Hàng hải Việt Nam), ThS. Nguyễn Quang Anh (Trường Đại học Luật Hà Nội)
• Năm hoàn thành: 2022

---

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Pháp luật điều chỉnh cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam” (Mã số: LH-2021-24/DHL-HN) giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Đâu là những điểm nghẽn thể chế trong hệ thống pháp luật hiện hành và giải pháp lập pháp nào cần được thực thi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho thương nhân Việt Nam trên thị trường vận tải biển quốc tế?

Sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành kết hợp giữa phân tích luật học thực định, so sánh pháp luật quốc tế và thống kê kinh tế - hàng hải, công trình đã làm rõ toàn diện cơ sở lý luận, hệ thống nguồn luật (Điều ước quốc tế, tập quán thương mại và pháp luật quốc gia) cũng như thực trạng áp dụng pháp luật tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra một nghịch lý lớn: Dù hơn 90% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam được vận chuyển bằng đường biển, thị phần do đội tàu nội địa đảm nhận lại sụt giảm nghiêm trọng, chỉ chiếm khoảng 3,7% (năm 2021), trong khi 96,3% thuộc về các hãng tàu nước ngoài. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ của khung pháp lý, cơ chế thuế phí bất cập dẫn đến hiện tượng chuyển đăng ký tàu sang cờ nước ngoài, tình trạng độc quyền dịch vụ phụ trợ cảng biển và năng lực thể chế yếu trong việc bảo vệ thị trường nội địa.

Báo cáo cung cấp các luận cứ khoa học và khuyến nghị chính sách trực tiếp nhằm sửa đổi Bộ luật Hàng hải Việt Nam, hoàn thiện cơ chế quản lý giá cước bến bãi và đồng bộ hóa pháp luật Việt Nam với các cam kết thế hệ mới (WTO, CPTPP, EVFTA).

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Việt Nam sở hữu đường bờ biển trải dài trên 3.260 km, nằm trên các tuyến hàng hải bận rộn bậc nhất thế giới với chỉ số hàng hải (Maritime Index) đạt 0,01 (tương đương 100 km đất liền có 1 km bờ biển, cao gấp 6 lần mức trung bình toàn cầu). Cùng với hệ thống gần 50 cảng biển và hàng nghìn doanh nghiệp phụ trợ, vận tải biển quốc tế được xem là "mạch máu" bảo đảm chuỗi cung ứng xuất nhập khẩu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Tuy nhiên, bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng đã tạo ra thách thức chưa từng có đối với các thương nhân hàng hải Việt Nam. Khi Việt Nam mở cửa thị trường dịch vụ theo khuôn khổ GATS/WTO và các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA), các doanh nghiệp trong nước—vốn đa phần có quy mô vừa và nhỏ—phải đối đầu trực diện với những tập đoàn vận tải biển đa quốc gia sở hữu tiềm lực tài chính hùng mạnh và công nghệ vượt trội.

                  THỰC TRẠNG THỊ PHẦN VẬN TẢI BIỂN QUỐC TẾ TẠI VN

Trước đề tài này, phần lớn các công trình trong nước chỉ tiếp cận dịch vụ hàng hải dưới góc độ quản lý kinh tế, phát triển kỹ thuật khai thác đội tàu hoặc nghiên cứu đơn lẻ về hợp đồng vận chuyển hàng hóa. Tồn tại một khoảng trống nghiên cứu pháp lý mang tính toàn diện: Chưa có công trình nào đánh giá có hệ thống khung pháp lý điều chỉnh hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam đặt trong mối tương quan với luật pháp quốc tế, tập quán thương mại hàng hải (Incoterms, CMI, UNCTAD) và thực tiễn vận chuyển cả hàng hóa lẫn hành khách.

Nghiên cứu mang tính cấp bách cao nhằm cung cấp giải pháp lập pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, chống thất thu ngoại tệ và bảo đảm an ninh kinh tế hàng hải quốc gia.

---

Methodology và approach

Đề tài được thiết kế theo cấu trúc nghiên cứu chuẩn mực của khoa học pháp lý ứng dụng, phân định thành 3 chương tổng hợp và 5 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu, do các chuyên gia của Trường Đại học Luật Hà Nội phối hợp cùng Cục Hàng hải Việt Nam thực hiện.

                                  KHUNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nghiên cứu kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với hệ thống phương pháp chuyên ngành tư pháp quốc tế:

• Phương pháp lịch sử: Phân tích tiến trình phát triển của ngành vận tải biển toàn cầu từ thế kỷ XIX đến nay (sự ra đời của động cơ hơi nước, mở kênh đào Suez, Kiel, xu hướng chuyên chở container và đóng tàu viễn dương hiện đại) và sự tiến hóa của hệ thống văn bản pháp lý hàng hải Việt Nam (từ Bộ luật Hàng hải 1990 đến Bộ luật Hàng hải 2015).
• Phương pháp phân tích quy phạm: Mổ xẻ chi tiết nội dung các văn bản luật thực định (Bộ luật Hàng hải 2015, Luật Thương mại 2005, Nghị định 57/2001/NĐ-CP, Nghị định 30/2014/NĐ-CP, Nghị định 160/2016/NĐ-CP) nhằm phát hiện các mâu thuẫn, khoảng trống pháp lý.
• Phương pháp so sánh pháp luật: Đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế và pháp luật hàng hải của các quốc gia phát triển như Anh (Carriage of Goods by Sea Act), Hoa Kỳ (Harter Act, Pomerene Act, COGSA 1936), Thụy Điển (Transport Law), Trung Quốc (Maritime Code 1992) và Liên minh Châu Âu (EU).
• Phương pháp thống kê, tổng hợp thực chứng: Khai thác dữ liệu thực tế về sản lượng vận tải, cơ cấu đội tàu, số liệu cảng biển và thị phần xuất nhập khẩu từ Cục Hàng hải Việt Nam, Ngân hàng Thế giới (WB), JICA và Eurostat.

2. Dữ liệu và Độ tin cậy (Validity & Reliability)

Nguồn dữ liệu pháp lý của đề tài bao quát đầy đủ 3 nhóm nguồn luật:

1. Điều ước quốc tế: UNCLOS 1982, Quy tắc Hague-Visby (Brussels 1924), Quy tắc Hamburg 1978, Công ước Athens 1974/2002 về vận chuyển hành khách, Bộ luật Quản lý An toàn Quốc tế (ISM Code), cam kết WTO/GATS, CPTPP và EVFTA.
2. Tập quán hàng hải: Incoterms (ICC), Quy tắc Vận đơn CMI, Quy tắc UNCTAD/ICC về chứng từ vận tải đa phương thức.
3. Văn bản quốc gia & Số liệu chuyên ngành: Dữ liệu từ cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách (Cục Hàng hải Việt Nam) bảo đảm tính chính xác, khách quan và giá trị ứng dụng thực tiễn cao.

---

Phát hiện chính

Qua quá trình phân tích lý luận và khảo sát thực tiễn, đề tài đã chỉ ra 5 phát hiện then chốt:

1. Nghịch lý thị phần và sự phụ thuộc vào hãng tàu nước ngoài

Mặc dù khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam liên tục tăng trưởng bình quân từ 12,9% – 13,7%/năm, thị phần vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu do đội tàu Việt Nam đảm nhận lại suy giảm xuống mức báo động (~3,7% vào năm 2021). Doanh nghiệp nước ngoài kiểm soát tới 96,3% thị phần, chiếm lĩnh 100% các tuyến vận tải liên lục địa đi Châu Âu và Bắc Mỹ. Tình trạng này khiến các chủ hàng Việt Nam mất quyền chủ động, bị áp đặt giá cước vận tải cao và gánh chịu nhiều loại phụ phí bất hợp lý.

2. Sự lệch pha trong cơ cấu đội tàu và hiện tượng "chảy máu" cờ tàu

Đội tàu biển Việt Nam chủ yếu là tàu chở hàng tổng hợp và hàng rời có trọng tải nhỏ, tuổi tàu cao, thiếu vắng nghiêm trọng các tàu container cỡ lớn chạy tuyến quốc tế và tàu chuyên dụng. Đáng chú ý, do chính sách thuế nhập khẩu tàu biển, phí trước bạ và thủ tục đăng kiểm trong nước còn nhiều rào cản, các doanh nghiệp vận tải Việt Nam có xu hướng đăng ký tàu mang cờ quốc tịch nước ngoài (cờ thuận tiện - Flag of Convenience) ngay cả với tàu dưới 10 tuổi để né tránh gánh nặng chi phí.

3. Bất cập trong khung pháp lý phụ trợ cảng biển và chi phí logistics

Hệ thống logistics và dịch vụ hỗ trợ hàng hải tại Việt Nam hoạt động phân tán, manh mún (chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ làm đại lý thứ cấp cho đối tác nước ngoài). Khung pháp lý hiện hành chưa kiểm soát hiệu quả tình trạng độc quyền dịch vụ cảng biển, dẫn đến hiện tượng giá dịch vụ bốc dỡ, lưu kho bãi quá cao và "phí chồng phí", làm suy giảm trực tiếp sức cạnh tranh của thương nhân vận tải nội địa.

4. Khoảng trống pháp lý đối với vận tải hành khách quốc tế bằng đường biển

Trong khi phân khúc tàu viễn dương chở khách (ocean liners) truyền thống đã chuyển dịch sang mô hình du lịch du thuyền cao cấp (cruise ships) với quy mô thị trường toàn cầu đạt hàng chục tỷ USD, pháp luật Việt Nam chưa có khung khổ quy chuẩn rõ ràng cho dịch vụ này. Các quy định về an toàn du lịch biển, chuẩn hóa tiện nghi và trách nhiệm dân sự của người vận chuyển đối với hành khách còn sơ sài, chưa nội luật hóa đầy đủ tinh thần của Công ước Athens 2002.

5. Khả năng tương thích và tận dụng cam kết FTA còn hạn chế

Mặc dù Việt Nam đã ký kết các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP và EVFTA, việc mở cửa thị trường hàng hải khiến doanh nghiệp trong nước chịu sức ép cạnh tranh khốc liệt. Các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn khí thải, môi trường biển và yêu cầu nghiêm ngặt về thuyền viên theo chuẩn IMO/ILO đang trở thành thách thức lớn đối với đội tàu Việt Nam khi vươn ra biển lớn.

---

Đóng góp khoa học

1. Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Xác lập hệ thống khái niệm khoa học chuẩn xác về “Dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế” và “Cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế” dưới lăng kính tư pháp quốc tế, phân biệt rõ tiêu chí xác định tính quốc tế dựa trên hành trình vận chuyển (vượt qua biên giới quốc gia) thay vì quốc tịch của chủ tàu hay phương tiện.
• Hệ thống hóa toàn diện các yếu tố cấu thành năng lực cung ứng dịch vụ của doanh nghiệp vận tải biển, bao gồm năng lực nội tại (đội tàu, nguồn nhân lực thuyền bộ, phương thức khai thác trực tiếp/gián tiếp) và điều kiện ngoại cảnh (hạ tầng cảng biển, mạng lưới logistics, thể chế chính sách).

2. Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách (Policy & Practical Applications)

• Kiến nghị sửa đổi Bộ luật Hàng hải: Bổ sung các quy định cụ thể nhằm điều tiết giá cước và phụ thu ngoài giá dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế, ngăn chặn hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường của các hãng tàu ngoại.
• Cải cách chính sách tài chính - đầu tư: Đề xuất miễn, giảm thuế nhập khẩu tàu biển, lệ phí trước bạ khi đăng ký tàu treo cờ Việt Nam; thiết lập cơ chế tín dụng ưu đãi hỗ trợ thương nhân đóng mới hoặc mua tàu container chuyên dụng cỡ lớn.
• Quy hoạch đồng bộ hạ tầng cảng biển và chuỗi cung ứng: Thúc đẩy hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình vận tải đa phương thức, kết nối hệ thống giao thông sau cảng tại các cụm cảng nước sâu trọng điểm (Cái Mép – Thị Vải, Lạch Huyện, Cần Giờ, Trần Đề).

---

Đối tượng quan tâm

                                  ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TỪ ĐỀ TÀI
 • Nguồn tài liệu chuyên sâu    • Căn cứ sửa đổi BL Hàng hải   • Cẩm nang phòng ngừa rủi ro
 • Phát triển giáo trình giảng  • Hoàn thiện chính sách thuế,  • Chiến lược đầu tư đội tàu
   dạy luật hàng hải quốc tế      phí bến cảng, chuỗi logistics  và tận dụng ưu đãi FTA

• Cơ quan quản lý nhà nước & Lập pháp: Bộ Giao thông Vận tải, Cục Hàng hải Việt Nam, Bộ Tư pháp, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội sử dụng báo cáo làm căn cứ khoa học trực tiếp để rà soát, sửa đổi Bộ luật Hàng hải và các nghị định hướng dẫn thi hành.
• Doanh nghiệp vận tải biển, Chủ tàu & Công ty Logistics: Các thương nhân cung ứng dịch vụ vận tải, đại lý tàu biển, doanh nghiệp giao nhận kho vận (freight forwarders) tham khảo để nắm bắt khung khổ pháp lý, phòng ngừa rủi ro tranh chấp hợp đồng và xây dựng chiến lược liên kết chuỗi giá trị.
• Giới học thuật & Sinh viên: Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Luật Quốc tế, Luật Thương mại Quốc tế, Kinh tế Vận tải biển và Quản lý Logistics sử dụng làm tài liệu nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu là gì?

Phát hiện then chốt là sự bất cập nghiêm trọng giữa vị thế xuất siêu lớn qua đường biển của Việt Nam và sự suy giảm thị phần vận tải của đội tàu nội địa (chỉ giữ 3,7% thị phần XNK, 96,3% rơi vào tay hãng tàu nước ngoài), mà nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ các điểm nghẽn về thể chế, thuế phí đăng ký tàu và khung pháp lý logistics chưa đồng bộ.

2. Phương pháp tiếp cận của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Đề tài kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghiên cứu pháp lý thuần túy (Tư pháp quốc tế, Luật Thương mại) với dữ liệu quản lý hàng hải thực tế thông qua sự phối hợp trực tiếp giữa các nhà khoa học của Đại học Luật Hà Nội và chuyên gia quản lý thuộc Cục Hàng hải Việt Nam.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các lĩnh vực khác không?

Có. Các kết luận về cơ chế bảo hộ thị trường dịch vụ nội địa hợp pháp theo quy tắc WTO/FTA, phương thức quản lý giá dịch vụ phụ trợ và giải pháp giảm thiểu chi phí chuỗi cung ứng hoàn toàn có thể áp dụng cho các ngành dịch vụ vận tải khác như hàng không, đường sắt liên vận quốc tế và vận tải thủy nội địa.

4. Đề xuất ưu tiên nào cần thực hiện ngay trong ngắn hạn?

Cần nhanh chóng sửa đổi quy định về thuế nhập khẩu và lệ phí trước bạ đối với tàu biển đăng ký mang cờ Việt Nam, đồng thời ban hành cơ chế giám sát minh bạch phụ thu giá cước cảng biển nhằm bảo vệ chủ hàng và doanh nghiệp vận tải nội địa.

5. Giá trị thực tiễn của đề tài trong giải quyết tranh chấp hàng hải quốc tế là gì?

Báo cáo làm rõ cơ chế áp dụng nguồn luật ưu tiên giữa Điều ước quốc tế, Bộ luật Hàng hải 2015 và các tập quán thương mại quốc tế (Incoterms, CMI rules), giúp các luật sư, trọng tài viên và doanh nghiệp có cơ sở xác định thẩm quyền tài phán và luật áp dụng hiệu quả khi phát sinh tranh chấp hợp đồng chuyên chở.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu khoa học mã số LH-2021-24/DHL-HN đã phác thảo bức tranh toàn cảnh về khung pháp lý điều chỉnh hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế của thương nhân Việt Nam. Bằng việc nhận diện chính xác các khoảng trống thể chế và sự bất đối xứng thị trường giữa hãng tàu nội địa và quốc tế, công trình đặt nền móng lý luận vững chắc cho tiến trình sửa đổi, hoàn thiện pháp luật hàng hải trong kỷ nguyên kinh tế số và hội nhập sâu rộng.

Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng chuyển hóa những khuyến nghị chính sách của đề tài thành các văn bản quy phạm thực định, thúc đẩy hiện đại hóa đội tàu quốc gia, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, phát triển bền vững và thịnh vượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE CUNG UNG DỊCH VU VẬN CHUYEN HÀNG HAI QUOC TE VÀ PHÁP LUẬT DIEU CHỈNH CUNG UNG DỊCH VU VẬN CHUYEN HÀNG HAI QUOC TE 1. Khái niệm cung ứng dich vu vận chuyền hang hải quốc tế 1. Khái niệm dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc té Dé làm rõ khái niệm dich vụ vận chuyên hàng hải quốc tế, trong phan này sẽ đề cập đến một số khái niệm có liên quan như: vận chuyền, dịch vụ và dịch vụ vận chuyên bằng đường biên được đưa ra trong các từ điển luật học, Điều ước quốc tế hoặc hệ thống pháp luật quốc gia. Từ điển Black’s Law Dictionary, 2nd Ed, phiên bản online có các định nghĩa về dịch vụ vận chuyển và dịch vụ vận chuyên hàng hải quốc tế như sau: Vận chuyên (transportation) là dịch chuyên hàng hóa hoặc người từ địa điểm này đến một địa điểm khác bởi người vận chuyên (The removal of goods or persons from one place to another, by a carrier!).

Dich vu (service), trong hop đồng được hiểu là việc một người được tuyên dụng hoặc được thuê dé thực hiện một công việc (labor) hoặc một nhiệm vụ (duty) cho một người khác.” Thuật ngữ ‘service’ khi được sử dung trong việc thuê tuyển dụng của cơ quan nhà nước thì có nghĩa là phục vụ, trong 2 thuật ngữ trong tiếng anh là ‘civil service’ va ‘public service’. Trong pháp luật phong kiến. Dich vụ là thứ mà những tá điền phong kiến nhất định phải công hiến cho lãnh chúa dé đền đáp cho những vùng đất mà họ nắm giữ của lãnh chúa. Xét về chất lượng, dịch vụ được xem xét trên sô lượng và thời gian sử dụng dịch vụ.

Vận chuyền bằng đường biên (sea transportation hoặc sea shipping) được định nghĩa bởi tổ chức OECD như sau: Bất kỳ sự di chuyển nào của hàng hóa và/hoặc hành khách sử dụng tàu biển trong hành trình được thực hiện toàn bộ hoặc một phần trên biển.” Vận tải biển (maritime transport) là một trong các phương tiện vận tải mà hàng hóa (hoặc con người) được vận chuyển qua các tuyến đường biên. Trong một 'https://openjurist.org/law-dictionary/transportation#:~:text=Transportation- Black's%20Law%20Dictionary%3A%202nd%20Edition,v. truy cập ngày 20/2/2023 2 https:/thelawdictionary.org/service/#:~:text=The%20being%20employed%20to%20serve.In%20feudal%20law. truy cập ngày 20/2/2023 13 sô trường hợp, vận tải biên có thê bao gôm các hoạt động trước và sau vận chuyên.

Tổ chức kinh tế xã hội Tây A (ESCWA) định nghĩa về Sea transport* là Sự di chuyên của hàng hóa và/hoặc hành khách sử dụng tàu buôn trong hành trình được thực hiện toàn bộ hoặc một phần trên biển. Định nghĩa của Tổ chức kinh tế xã hội Tây Á (ESCWA) bao gồm: - Vận tải một cảng (one-port transport), tức là việc vận chuyên hàng hóa được vận chuyên đên các công trình ngoài khơi, hoặc đê đô xuông biên, hoặc được vớt lên từ đáy biên và dỡ hàng tại cảng; - Dâu Bunker vận chuyên cho tàu xa bờ; - Vận chuyên trên biên (Fluvio-maritime movement) hàng hóa và/hoặc hành khách bằng tàu buôn (merchant ships). Định nghĩa Tổ chức kinh tế xã hội Tây Á (ESCWA) loại trừ: - Ham, kho cung cấp cho tau cập cảng; - Vận chuyền hàng hóa, hành khách trên phương tiện thủy nội địa giữa cảng biển và cảng thủy nội địa (bao gồm trong vận tải thủy nội dia); - Vận chuyên hàng hóa vận chuyên nội bộ giữa các lưu vực khác nhau hoặc các bên cảng của cùng một cảng. Theo Tổ chức Eurostat (Cơ quan thống kê của Liên minh châu Âu), là tổ chức hợp tác giữa Viện thống kê quốc gia và các cơ quan thống kê ở các quốc gia thành viên EU, đưa ra hai định nghĩa là Deep sea shipping va short sea shipping.

Trong đó, Deep sea shipping (viết tat là DSS) là đề cập đến việc vận chuyên hàng hoa trên biển trên các tuyến đường liên lục địa, xuyên đại dương. ‘Short sea shipping’ (viết tắt là SSS), là vận chuyển hàng hóa trên biển trong khoảng cách tương đối ngắn. Trong hoạt động thống kê về dịch vụ vận tải, Tổ chức Eurostat định nghĩa “Deep sea shipping’ là van chuyển hàng hóa bằng đường bién giữa một bên là EU (đôi khi cũng 4 https://www.org/sd-glossary/sea-transport truy cập ngày 20/2/2023 14 bao gôm và các quôc gia) và một bên là các cảng năm ở khu vực địa lý Chau Au, trên Địa Trung Hải và Biển Đen. Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Anh — Úc (hiện nay chưa có hiệu lực), Điều 1 Phụ lục 8B là phụ lục chỉ điều chỉnh Dich vụ vận chuyền hang hải quốc tế (International Maritime Transport Services) có định nghĩa về Dịch vụ vận chuyên hàng hải quốc tế như sau: “dich vụ vận chuyển hàng hải quốc tẾ” có nghĩa là vận chuyển hành khách hoặc hàng hóa bằng tàu biển giữa cảng của một Bên và cảng của Bên kia hoặc của một Bên không phải là Bên ký kết, và bao gom cả việc kỷ hợp đồng trực tiếp với các nhà cung cấp dịch vụ vận tải khác, nhằm bao gom các hoạt động vận tải từ cửa đến cửa hoặc vận tải da phương thức theo một chứng từ vận tải duy nhất, nhưng không cung cấp các dịch vụ vận tải khác đó;” Hiệp định thương mại tự do Việt Nam — Châu Âu (Điểm f Điều 8.49 EVN - FTA) định nghĩa "dich vụ vận tải biển quốc tế" là việc vận chuyển hành khách hoặc hàng hóa bằng tàu biển giữa một cảng của một Bên và cảng của Bên kia hoặc của nước thứ ba bao gồm cả việc ký hợp đồng trực tiếp với các nhà cung cấp của bên kia dịch vụ vận tải, với mục đích bao gồm các hoạt động vận tải đa phương thức theo một chứng từ vận tải duy nhất, nhưng không phải là quyền cung cấp các dịch vụ vận tải khác đó; Hiệp định thương mại tự do Châu Âu -Ecuador (CEPA EFTA), giữa Châu âu đã ký với Ecuador tai Saudarkrokur, Iceland, vào ngày 25 thang 6 năm 2018, có hiệu lực đối với tất cả các bên vào ngày | tháng 11 năm 2020, tại Phụ lục XIV được đề cập trong Điều 3.21 Vận tải hàng hải và các dịch vụ liên quan có định nghĩa tại Điều 2: “Dịch vụ vận tải biển quốc té” có nghĩa là việc cung cấp các dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế đối với hàng hóa và hành khách, bao gom “door to door” hoặc hoạt động vận tải da phương thức.

“door to door” và “vận tai đa phương thức” có nghĩa là vận chuyển hàng hóa sử dụng nhiều hơn một phương thức vận tải, liên quan đến một sealeg quốc tế, theo một chứng từ vận tải duy nhất và việc cung cấp hoặc tiếp cận các phương thức vận tải khác. Như vậy, theo các định nghĩa của các từ điển thuật ngữ pháp lý, của một số tô chức quốc tế và theo các điều ước quốc tế, thuật ngữ dich vụ vận chuyên hàng hải 15 quốc tế (international maritime transport services hoặc international sea shipping) được hiểu là: việc cung cấp dich vu vận chuyền bang tau biển đối với hang hóa và hành khách từ cảng nhận cho đến cảng trả tại các quốc gia khác nhau. Yếu tô quốc tế theo định nghĩa này không được xác định theo quốc tịch của người vận chuyên hay quốc tịch của tàu biển mà theo quãng đường vận chuyền đã vượt qua khỏi biên giới của một quôc gia. Khái niệm cung ứng dịch vụ vận chuyển hang hải quốc té Khi nghiên cứu về thuật ngữ cung ứng dịch vụ nói chung, cung ứng dịch vụ (deliver and provide the service), bao gồm các hoạt động do con người tiễn hành nhằm thực hiện các công việc dịch vụ đã cam kết.

Mỗi loại hình dịch vụ sẽ có các mô tả các cách thực hiện dịch vụ được coi là cung ứng dich vu. Tại Việt Nam, theo Điều 3 Luật Thương mại của Việt Nam năm 2005: cung ứng dịch vụ là hoạt động thương mại, theo đó một bên (sau đây gọi là bên cung ứng dịch vụ) có nghĩa vụ thực hiện dịch vụ cho một bên khác và nhận thanh toán; bên sử dụng dịch vụ (sau đây gọi là khách hàng) có nghĩa vụ thanh toán cho bên cung ứng dịch vụ và sử dụng dịch vụ theo thỏa thuận. Đối với thuật ngữ cung ứng dich vụ vận chuyển, pháp luật Việt Nam sử dụng thuật ngữ kinh doanh vận tải biển và vận tải biển quốc tế. Tại khoản 1 Điều 3 Nghị định số 57/2001/NĐ-CP ngày 24 tháng 8 năm 2001 về điều kiện kinh doanh vận tai biển, Kinh doanh vận tải biển "/d việc khai thác tàu biển của doanh nghiệp dé vận chuyển hang hoá, hành khách, hành by trên các tuyến vận tải biển.

"Tuyến nước ngoài" là tuyên hàng hải từ cảng biển Việt Nam đến một hoặc một số cảng biển nước ngoài và ngược lại. Tương tư như vậy, Nghị định số 30/2014/NĐ-CP ngày 14 tháng 4 năm 2014 về điều kiện kinh doanh vận tải biển và dịch vụ hỗ trợ vận tải biển có định nghĩa về Kinh doanh vận tải biển / việc kinh doanh có sử dụng tàu biển dé vận chuyển hàng hóa, hành khách, hành ly. Khái niệm “Vận tải biển quốc tế là việc vận chuyên hàng hóa, hành khách, hành lý bằng tàu biển giữa cảng biển Việt Nam và cảng biển nước ngoài hoặc giữa các cảng biển nước ngoài (Điều 3 Nghị định số 30/2014/ ND-CP ngày 14 tháng 4 năm 2014). Ngoài ra, Điều 3 Nghị định số 160/2016/ ND-CP ngày 29 tháng 11 năm 2016 về điều kiện kinh doanh vận tải biển, kinh doanh dich vụ dai lý tàu biển và dich vụ lai dat tàu biển cũng sử dụng thuật ngữ l6 Kinh doanh vận tải biển là việc sử dụng tàu biển dé kinh doanh vận chuyên hàng hóa, hành khách, hành lý.

Vận tải biển quốc tế là việc vận chuyên hàng hóa, hành khách, hành lý băng tàu biển giữa cảng biển Việt Nam và cảng biển nước ngoài hoặc giữa các cảng biển nước ngoài. Như vậy, cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hải quốc tế là một hoạt động thương mại, theo đó bên cung ứng dịch vụ là bên vận chuyên, sử dụng tàu biển dé thực hiện dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách, hành lý giữa cảng biển Việt Nam và cảng biên nước ngoài hoặc giữa các cảng biên nước ngoài. Đặc điểm của hoạt động cung ứng dịch vụ hàng hải quốc tế Thứ nhất, đưới góc độ nghiên cứu lịch sử phát triển và hình thành, hoạt động cung ứng dich vụ vận chuyền hàng hải được hình thành từ rat lâu trong lich sử phát triên của loài người, được coi là dịch vụ cơ bản và huyệt mạch của nên kinh tê. Có thé nói ngay từ khi con người biết trao đổi hàng hóa thi dich vụ này đã bắt đầu được khai sinh và trở thành một phương thức vận chuyền vận tải quan trọng của thị trường kinh tế thé giới cũng như đóng vai trò là nền tảng thúc day nền kinh tế chung của toàn cầu phát triển.