CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ AN TOÀN, VỆ SINH LAO ĐỘNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN VỆ SINH, LAO ĐỘNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1. Khái quát chung về an toàn, vệ sinh lao động 1. Khái niệm an toàn lao động, vệ sinh lao động Trước khi có Bộ luật lao động 1994, các quy định của pháp luật về đảm bảo ATVSLĐ được sử dụng bằng thuật ngữ “chế độ bảo hộ lao động”. Bảo hộ lao động theo nghĩa rộng là tổng hợp các biện pháp, pháp lý, kỹ thuật, tổ chức, bảo vệ môi trường.các các biện pháp khác nhằm phòng ngừa, ngăn chặn các yếu tố nguy hiểm, độc hại phát sinh trong quá trình lao động, bảo vệ sức khỏe NLĐ.
Theo nghĩa hẹp: Bảo hộ lao động là điều kiện an toàn, vệ sinh lao động và bảo vệ sức khỏe cho NLĐ trong quá trình lao động. Để tránh cách hiểu không thống nhất về bảo hộ lao động, từ khi có Bộ luật lao động năm 1994 đến nay là Bộ luật lao động năm 2019 đã thay đổi tên gọi chế độ bảo hộ lao động thành pháp luật về ATVSLĐ. Theo quy định của Luật an toàn, vệ sinh lao động năm 2015 thì khái niệm ATVSLĐ được tách bạch thành hai khái niệm riêng biệt. Cụ thể, “An toàn lao động là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố gây hại nhằm bảo đảm không xảy ra thương tật, tử vong đối với con người trong quá trình lao động”6 ”Vệ sinh lao động là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố gây bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe cho con người trong quá trình lao động”7.
Trên cơ sở đó, tác giả tổng hợp và đưa ra một khái niệm chung nhất về ATVSLĐ như sau: “ATVSLĐ là tổng hợp các biện pháp nhằm thiết lập một môi trường làm việc cho NLĐ đảm bảo an toàn, phòng ngừa, ngăn chặn các yếu tố nguy hiểm, độc hại phát sinh trong quá trình lao động, hạn chế đến mức thấp nhất 6 Xem khoản 2 Điều 3 Luật ATVSLĐ 2015 7 Khoản 3 điều 3 Luật ATVSLĐ 2015 6 TNLĐ, bệnh nghề nghiệp cho NLĐ, mục đích hướng đến là bảo vệ sức khỏe, tính mạng cho NLĐ”. Đặc trưng của an toàn, vệ sinh lao động Qua khái niệm về ATVSLĐ đã thể hiện rõ các đặc trưng cơ bản trên một số phương diện sau, cụ thể: Một là, các quy định về ATLĐ mang tính chất khoa học kĩ thuật. Đây là đặc trưng của pháp luật về ATLĐ. Thông qua các quy định trong lĩnh vực này thể hiện rõ yêu cầu cần thiết về vấn đề ATLĐ trong môi trường lao động hiện nay.
Do đó, để giữ được ATLĐ cần có môi trường làm việc an toàn, phải hạn chế các yếu tố độc hại, nguy hiểm ảnh hưởng đến sức khỏe NLĐ. Việc hạn chế những yếu tố đó dựa trên cơ sở khoa học, tự nhiên, thông số phân tích đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe NLĐ, như tiêu chuẩn về ánh sáng, nhiệt độ, không khí, độ ồn tối đa được cho phép trong môi trường làm việc. Từ đó, cơ quan có thẩm quyền xem xét và đưa các thông số này thành các quy định pháp luật ATLĐ, có hiệu lực bắt buộc chung trong phạm vi toàn quốc hoặc trong từng ngành nghề, lĩnh vực khác nhau. Hai là, các quy định về ATLĐ mang tính bắt buộc cao.
Tính bắt buộc cao này thể hiện trên phương diện các cơ quan có thẩm quyền đưa các giải pháp cải tiến khoa học kỹ thuật về ATLĐ thành quy chuẩn, tiêu chuẩn, có tính chất bắt buộc chung đối với đơn vị cơ quan, cá nhân NLĐ và các tổ chức có liên quan. Thông qua các quy định này dễ dàng nhận thấy các quy định về ATLĐ mang tính “cứng nhắc” khó có thể thương lượng, thỏa thuận trong hợp đồng lao động. Bởi đây là nguyên nhân khiến các điều khoản về ATLĐ trong hợp động lao động vẫn thường được coi là chung chung nhằm đảm bảo áp dụng chung và rộng rãi cho các đối tượng cũng như phù hợp với quan hệ lao động. Ba là, các quy phạm về ATLĐ mang tính xã hội rộng rãi.
Tính rộng rãi này thể hiện trong việc thực hiện các quy định pháp luật về ATLĐ không chỉ là cơ quan nhà nước, NSDLĐ, NLĐ mà còn phải bắt buộc các chủ thể liên quan khác cùng tham gia (như công đoàn; tổ chức đào tạo dạy nghề. NSDLĐ phải có trách 7 nhiệm tạo môi trường lao động an toàn, hạn chế yếu tố ảnh hưởng sức khỏe NLĐ; NLĐ phải tự giác chấp hành nghiêm nội quy, biện pháp ATLĐ nhằm tránh TNLĐ; bên cạnh đó còn là trách nhiệm của các chủ thể liên quan khác cùng tham gia tuyên truyền, giám sát, thực hiện đúng và nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về ATLĐ, toàn xã hội cùng chung tay thực hiện. Đây là điều thể hiện tính xã hội rộng rãi của các quy định về ATLĐ. Bốn là, quy định về ATLĐ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe của NLĐ.
Quy định về ATLĐ là cơ sở quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe, tính mạng cho NLĐ. Khi NLĐ, NSDLĐ và các chủ thể liên quan chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về ATLĐ thì sẽ hạn chế được tối đa TNLĐ và bệnh nghề nghiệp. Áp dụng nghiêm túc, đầy đủ các quy định về ATLĐ sẽ góp phần giảm thiểu những gánh nặng cho xã hội; chi phí về y tế và bảo hiểm xã hội đối với NLĐ bị TNLĐ, bệnh nghề nghiệp. Mục đích của ATVSLĐ Công tác ATVSLĐ gắn liền với hoạt động của mỗi cá nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công việc được giao.
Mục đích của công tác ATVSLĐ là sử dụng các biện pháp cải tiến về khoa học, công nghệ, để loại trừ các yếu tố nguy hiểm, có hại có thể xảy ra trong quá trình lao động, tạo nên một môi trường lao động an toàn, vệ sinh. Mục đích của ATVSLĐ thể hiện trên các phương diện sau: + Bảo vệ an toàn cho NLĐ, hạn chế đến mức tối đa không để xảy ra tai nạn, tử vong cho NLĐ. + Đảm bảo sức khỏe tốt cho NLĐ, không mắc bệnh nghề nghiệp hoặc các dị tật khác do điều kiện lao động gây ra. + Duy trì, hồi phục sức khoẻ và kéo dài tuổi thọ làm việc cho NLĐ.
Ýnghĩa của pháp luật ATVSLĐ Pháp luật về ATVSLĐ được hiểu là các quy định pháp luật do các cơ quan có thẩm quyền ban hành điều chỉnh quan hệ liên quan đến an toàn, sức khỏe và chế độ của NLĐ nhằm mục tiêu là tạo ra một môi trường làm việc an toàn, lành 8 mạnh và bền vững cũng như cải tiến “điều kiện lao động”, loại bỏ TNLĐ, đảm bảo sức khỏe, an toàn cho NLĐ và lợi ích chính đáng của NSDLĐ. Đảm bảo ATVSLĐ là bảo vệ sức khoẻ cho NLĐ, mang lại hạnh phúc cho bản thân và gia đình họ, đây là yếu tố quan trọng hàng đầu. Đảm bảo ATVSLĐ trong quá trình sản xuất là bảo vệ lực lượng sản xuất (NLĐ). Vì vậy, đảm bảo ATVSLĐ mang ý nghĩa chính trị, kinh tế và xã hội - nhân văn to lớn.
* Ý nghĩa chính trị: ATVSLĐ là một chính sách kinh tế - xã hội lớn của Đảng và Nhà nước ta. Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng NLĐ vì đó là vốn quí, là động lực, vừa là mục tiêu của sự phát triển. Họ chính là những người hàng ngày, hàng giờ tạo nên các sản phẩm cho xã hội, góp phần thực hiện tốt công cuộc hiện đại hoá, công nghiệp hoá, làm cho đất nước càng phát triển, thịnh vượng. Vì thế, công tác ATVSLĐ thể hiện tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cơ quan, đoàn thể trong việc bảo vệ NLĐ khi thực hiện lao động sản xuất.
* Ý nghĩa kinh tế, xã hội - nhân văn: Thực hiện nghiêm túc pháp luật về ATLĐ sẽ đem lại hiệu quả kinh tế to lớn. Trong quá trình lao động, sản xuất NLĐ được bảo vệ tốt, đảm bảo sức khoẻ thì năng suất sẽ tăng cao, chất lượng sản phẩm tốt và đảm bảo kế hoạch đề ra. Còn nếu môi trường làm việc không đảm bảo, ô nhiễm, nguy cơ cao xảy ra TNLĐ, sẽ gây rất nhiều khó khăn cho sản xuất và kế hoạch đề ra. Bên cạnh ý nghĩa về chính trị, kinh tế, việc thực hiện tốt công tác ATVSLĐ còn mang lại ý nghĩa về xã hội và nhân văn sâu sắc.
Trong điều kiện sản xuất được đảm bảo về ATVSLĐ thì NLĐ có đủ sức khoẻ để tham gia sản xuất liên tục, năng suất lao động không ngừng được cải thiện và thu nhập của họ cũng ngày càng được nâng cao. Vì thế, cuộc sống gia đình của họ được đảm bảo, mức sống được cải thiện, góp phần củng cố và bảo vệ hạnh phúc gia đình NLĐ. Đây là yêu cầu vừa cấp thiết của hoạt động sản xuất, vừa là nguyện vọng chính đáng của NLĐ. Không có xảy ra TNLĐ, sức khoẻ, môi trường 9 làm việc của NLĐ được đảm bảo thì Nhà nước và xã hội sẽ giảm bớt được những gánh nặng trong việc khắc phục hậu quả, có điều kiện tập trung đầu tư cho các vấn đề khác của xã hội.
Pháp luật về ATVSLĐ theo pháp luật Việt Nam 1. Các văn bản pháp luật điều chỉnh về ATVSLĐ Vấn đề bảo đảm ATVSLĐ luôn được nhà nước ta quan tâm, chú trọng. Điều này được thể hiện trong nội dung Sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947. Tiếp đến là các Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992, 2013, Pháp lệnh Bảo hộ lao động năm 1991, Bộ luật lao động năm 1994, 2012, 2019.
Đặc biệt, ngày 25 tháng 6 năm 2015 Quốc hội nước CHXNCN Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 9 đã chính thức thông qua Luật An toàn Vệ sinh Lao động với 7 Chương 93 Điều chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2016. Luật An toàn Vệ sinh Lao động ra đời là dấu ấn quan trọng cho công tác quản lý nhà nước về an toàn lao động cũng như công tác bảo đảm ATVSLĐ trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị, doanh nghiệp. Luật ATVSLĐ đã tạo khung pháp lý đồng bộ, thống nhất, đảm bảo tính thực thi cao hơn, đồng thời tạo sự chuyển biến sâu sắc về nhận thức và hành vi của các cơ quan quản lý nhà nước về lao động; của mỗi doanh nghiệp, NSDLĐ và NLĐ.