Chương 1 Mục đích của chương này là nhằm xác định tính cần thiết của đề tài “Phân tích các yếu tố ảnh hưởng hiệu quả dạy nghề tại huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre”, xác lập các mục tiêu và phương pháp nghiên cứu để phân tích các yếu tố cung dịch vụ đào tạo nghề như đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy, chương trình giảng dạy ảnh hưởng đến hiệu quả đào tạo nghề của huyện Thạnh Phú; và các yếu tố cầu dịch vụ đào tạo nghề như trình độ học viên, tính sẵn lòng học nghề của học viên, nhu cầu việc làm và thu nhập trên thị trường đối với các ngành nghề được đào tạo ảnh hưởng đến hiệu quả đào tạo nghề; qua đó đề xuất giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho toàn tỉnh trong thời gian tới. 123doc 13 CHƯƠNG : LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN .1 Lý thuyết liên quan. Khái niệm về nghề: Nghề nghiệp nảy sinh, tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Cho đến nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về nghề: Theo giáo trình “kinh tế lao động” của trường Đại học Kinh tế Quốc dân thì khái niệm nghề là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức (hiểu biết) và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định (Đỗ Thanh Bình, 2003).
Nghề là lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội (Bộ Lao Động-TBXH, Tổng Cục Dạy Nghề, 2011). Theo Nguyễn Hùng (2008, p.11): “Những chuyên môn có những đặc điểm chung, gần giống nhau được xếp thành một nhóm chuyên môn và được gọi là nghề. Nghề là tập hợp của một nhóm chuyên môn cùng loại, gần giống nhau. Chuyên môn là một dạng lao động đặc biệt, mà qua đó con người dùng sức mạnh vật chất và sức mạnh tinh thần của mình để tác động vào những đối tượng cụ thể nhằm biến đổi những đối tượng đó theo hướng phục vụ mục đích, yếu cầu và lợi ích của con người”.
Khái niệm về đào tạo: Đào tạo là quá trình trang bị tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành nhân cách người lao động, chuẩn bị cho các cá nhân tham gia vào hoạt động lao động cụ thể, chuyên nghiệp xã hội. 123doc 14 Đào tạo là sự phát triển có hệ thống những kiến thức và kỹ năng mà mỗi cá nhân cần có để thực hiện một nghề hoặc một nhiệm vụ cụ thể. Sự cần thiết đó có thể do nhu cầu cá nhân của người được đào tạo hoặc do nhu cầu phát triển của tổ chức. Theo mục đích học của người được đào tạo thì có các tiêu chí phân loại: đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng.
Tương ứng với nội dung, thời gian đào tạo và mức độ đánh giá kết quả đào tạo thì có cấp bằng hay chứng chỉ (Nguyễn Công giáp và ctv, 2005). Khái niệm về đào tạo nghề : Theo giáo trình “kinh tế lao động” của trường Đại học Kinh tế Quốc dân thì khái niệm đào tạo nghề được trình bày là “Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình trang bị kiến thức nhất định về chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động, để họ có thể đảm nhận được một số công việc nhất định” (Mai Quốc Chánh, 1998). Theo tài liệu của Bộ Lao động - Thương binh - Xã hội xuất bản năm 2002 thì khái niệm đào tạo nghề được hiểu như sau “Đào tạo nghề là hoạt động nhằm trang bị cho người lao động những kiến thức, kỹ năng và thái độ lao động cần thiết để người lao động sau khi hoàn thành khóa học, học viên học được “một nghề trong xã hội” (Đỗ Thanh Bình, 2003). Như vậy, đào tạo nghề là một hoạt động có tổ chức được điều khiển trong một thời gian xác định nhằm trang bị những kiến thức về chuyên môn, kỹ năng, kỹ xảo và hình thành nhân cách để người lao động có thể đảm nhận và nâng cao tay nghề đối với một công việc cụ thể.
Đặc trưng của đào tạo nghề: Là một công việc chuyên làm, là phương tiện sinh sống gắn liền với cả cuộc đời hoặc phần lớn cuộc đời người lao động, bao gồm cả lao động trí óc và lao động chân tay, phù hợp với yêu cầu của xã hội (Bộ Lao Động-TBXH, Tổng Cục Dạy Nghề, 2011). Khái niệm về hiệu quả : Hiệu quả là thuật ngữ dùng để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu hoạt động của chủ thể và chi phí mà chủ thể bỏ ra để có kết quả đó trong thời gian nhất định. 123doc 15 Nếu K là kết quả nhận được theo hướng mục tiêu đo bằng các đơn vị khác nhau, C là chi phí bỏ ra được đo bằng các đơn vị khác nhau; E là hiệu quả; ta có công thức tính hiệu quả chung là : E=K-C ( hiệu quả tuyệt đối). Một cách chung nhất, kết quả (K) mà chủ thể nhận được theo hướng mục tiêu trong hoạt động của mình càng lớn chi phí (C) bỏ ra bao nhiêu thì càng có lợi bấy nhiêu.
Vì vậy, hiệu quả là chỉ tiêu để phân tích, đánh giá các phương án hành động. Hiệu quả đào tạo nghề : - Có nhiều loại hiệu quả như : hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường, hiệu quả đạo đức, trong đó có hiệu quả đào tạo nghề. - Chủ thể được hưởng hiệu quả của đào tạo nghề là toàn bộ xã hội mà người đại diện chính là Nhà nước. Vì vậy, lợi ích và chí phí của đào tạo nghề được xem xét với góc độ toàn bộ nền kinh tế - xã hội.
- Hiệu quả đào tạo nghề là hiệu quả chung phản ánh kết quả thực hiện mọi mục tiêu đào tạo nghề mà chủ thể là Nhà nước đặt ra trong một giai đoạn nhất định quan hệ chi phí để có được những kết quả đó. - Mục tiêu của đào tạo nghề là đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động về những công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ có trình độ, năng lực hành nghề thể hiện ở các kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp được trang bị trong quá trình đào tạo. Đội ngũ lao động được đào tạo phải đáp ứng được đòi hỏi của thị trường lao động về số lượng, chất lượng, cơ cấu ngành nghề. - Hiệu quả đào tạo nghề được đánh giá dựa trên kết quả đào tạo và ảnh hưởng của nó đối với xã hội.
- Kết quả đào tạo là mức độ hoàn thành khóa học, năng lực đạt được và khả năng thích ứng của học viên. - Các tiêu chí đánh giá hiệu quả đào tạo nghề: 123doc 16 + Số lượng học viên được đào tạo. + Cơ cấu ngành nghề được đào tạo. + Kết quả tốt nghiệp của học viên.
+ Mức độ phù hợp và thích ứng của người tốt nghiệp với thị trường lao động như tỷ lệ có việc làm sau khi tốt nghiệp, năng lực hành nghề tại các vị trí làm việc, khả năng phát triển nghề nghiệp. - Hiệu quả đào tào nghề là kết quả của học viên sau khi học nghề tìm được việc làm và có nguồn thu nhập ổn định. Phân loại và các hình thức đào tạo nghề: Có rất nhiều cách phân loại đào tạo nghề, tuỳ theo mỗi loại tiêu thức ta có thể phân loại đào tạo nghề thành các loại hình khác nhau. Trong phạm vi bài này chỉ xét hai tiêu thức phân loại như sau: - Căn cứ vào thời gian đào tạo nghề: + Đào tạo ngắn hạn: Là loại hình đào tạo nghề có thời gian đào tạo dưới một năm, chủ yếu áp dụng đối với phổ cập nghề.
Loại hình này có ưu điểm là có thể tập hợp được đông đảo lực lượng lao động ở mọi lứa tuổi, những người không có điều kiện học tập tập trung vẫn có thể tiếp thu được tri thức ngay tại chỗ, đối tượng thuộc diện được hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, hộ nghèo, người dân tộc thiểu số, người tàn tật, người bị thu hồi đất canh tác thời gian đào tạo dưới 3 tháng, với sự hỗ trợ đắc lực của các cơ quan đoàn thể, địa phương, Nhà nước về mặt giáo trình, giảng viên (Bộ Lao Động-TBXH, Tổng Cục Dạy Nghề, 2011). + Đào tạo dài hạn: Là loại hình đào tạo nghề có thời gian đào tạo từ một năm trở lên, chủ yếu áp dụng đối với đào tạo công nhân kỹ thuật và nhân viên nghiệp vụ. Đào tạo nghề dài hạn thường có chất lượng cao hơn các lớp đào tạo ngắn hạn, dạy nghề trình độ trung cấp nghề trở lên thời gian học từ 2,5-3 năm (Bộ Lao Động-TBXH, Tổng Cục Dạy Nghề, 2011). + Đào tạo mới: Là loại hình đào tạo nghề áp dụng cho những người chưa có nghề (đào 123doc 17 tạo mới là để đáp ứng yêu cầu tăng thêm lao động có nghề).
+ Đào tạo lại: Là quá trình đào tạo nghề áp dụng với những người đã có nghề song vì lý do nào đó, nghề của họ không còn phù hợp nữa. + Đào tạo nâng cao: Là quá trình bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kinh nghiệm làm việc để người lao động có thể đảm nhận được những công việc phức tạp hơn. - Các hình thức đào tạo nói chung và đào tạo nghề nói riêng nhìn chung là rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, về cơ bản đào tạo nghề hiện nay thường áp dụng một số hình thức chính sau đây: + Đào tạo nghề phi chính quy : Đào tạo tại các cơ sở thực hiện các dự án, các khóa đào tạo có tổ chức, có thể do trung tâm đào tạo của Nhà nước hoặc trung tâm đào tạo của tư nhân hay xí nghiệp gồm có đào tạo tại cơ sở và đào tạo không tại cơ sở nghề.
+ Đào tạo nghề chính quy: Theo quy định của Luật dạy nghề, đào tạo nghề chính quy được thực hiện với các chương trình sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề tại các cơ sở dạy nghề theo các khoá học tập trung và liên tục. Đào tạo nghề chính quy là loại hình đào tạo tập trung tại các trung tâm dạy nghề, các trường nghề với quy mô đào tạo tương đối lớn, chủ yếu là đào tạo các công nhân kỹ thuật có trình độ lành nghề cao. Lược khảo nghiên cứu liên quan Trong xu thế hội nhập, phát triển chung của thế giới.