Phân Tích Tuân Thủ Dùng Thuốc Và Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Típ 2

Nghiên cứu phân tích tuân thủ dùng thuốc và các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh nhân tiểu đường típ 2 tại bệnh viện A khoa thành phố Vinh.

• Tác giả: Ngô Chí Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Liên ƣơng
• Trường học: Đại Học Dƣợc Hà Nội
• Chuyên ngành: DƢỢC LÝ – DƢỢC LÂM SÀNG
• Đề tài: Phân Tích Tuân Thủ Dùng Thuốc Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Típ 2 Tại Bệnh Viện Đa Khoa Thành Phố Vinh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG VÀ ĐIỀU TRỊ
• 2.1. Định nghĩa
• 2.2. Dịch tễ
• 2.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán
• 2.4. Mục tiêu điều trị
• 2.5. Các nhóm thuốc điều trị đái tháo đường típ 2
• 2.5.1. Các thuốc dạng viên và thuốc tiêm không thuộc nhóm insulin
• 2.5.2. Các loại insulin điều trị đái tháo đường típ 2
• 2.6. Tổng quan về tuân thủ dùng thuốc
• 2.6.1. Định nghĩa tuân thủ dùng thuốc
• 2.6.2. Vai trò của tuân thủ dùng thuốc
• 2.6.3. Phương pháp đánh giá mức độ tuân thủ sử dụng thuốc của bệnh nhân
• 2.6.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc
• 2.6.4.1. Tự tin vào khả năng tự chăm sóc
• 2.6.4.2. Kiến thức về bệnh đái tháo đường
• 2.6.5. Một số nghiên cứu về mức độ tuân thủ điều trị trên bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 2.6.5.1. Trên thế giới
• 2.6.5.2. Tại Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.3.3. Qui trình nghiên cứu
• 3.3.4. Nội dung nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô tả đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu
• 4.2. Mô tả thực trạng tuân thủ thuốc hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 4.3. Mô tả các đặc điểm của các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc
• 4.4. Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố đến tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 4.4.1. Phân tích hồi quy tuyến tính đơn biến
• 4.4.2. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến
• 5. BÀN LUẬN
• 5.1. Bàn luận về tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2 tại khoa Khám bệnh – Bệnh viện đa khoa thành phố Vinh
• 5.1.1. Đặc điểm nhân khẩu học của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 5.1.2. Đặc điểm về bệnh của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 5.1.3. Đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 5.1.4. Đặc điểm dùng thuốc của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 5.1.5. Đặc điểm cảm xúc bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 5.1.6. Đặc điểm về tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 5.1.7. Bàn luận về một số đặc điểm ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 5.1.8. Bàn luận về kiến thức bệnh đái tháo đường của bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 5.1.9. Bàn luận về tự tin vào khả năng tự chăm sóc của bệnh nhân đái tháo đường típ 2
• 5.1.10. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân điều trị đái tháo đường típ 2
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tuân Thủ Điều Trị Đái Tháo Đường Típ 2

Đái tháo đường (ĐTĐ) là một bệnh mạn tính phổ biến, đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose huyết mạn tính do khiếm khuyết về tiết insulin hoặc tác động của insulin. ĐTĐ típ 2 chiếm khoảng 90% tổng số bệnh nhân ĐTĐ. Điều trị ĐTĐ đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt suốt đời, bao gồm dùng thuốc, chế độ ăn uống, tập luyện và kiểm tra đường huyết. Tuân thủ điều trị đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thiểu biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Nghiên cứu này tập trung vào phân tích tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh, nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cải thiện. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tuân thủ là mức độ hành vi của người bệnh tuân theo chế độ ăn uống và thay đổi lối sống theo khuyến nghị của nhân viên y tế. Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh đang quản lý gần 5000 bệnh nhân ĐTĐ típ 2 điều trị ngoại trú.

1.1. Tầm Quan Trọng của Tuân Thủ Điều Trị Đái Tháo Đường

Tuân thủ điều trị có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát đường huyết và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm của bệnh ĐTĐ, như bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận và cắt cụt chi. Việc không tuân thủ dùng thuốc có thể dẫn đến tăng gánh nặng bệnh tật cho cả người bệnh và hệ thống y tế. Nghiên cứu cho thấy việc tuân thủ điều trị kém có thể làm tăng chi phí điều trị và giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Do đó, việc nâng cao tuân thủ điều trị là một ưu tiên quan trọng trong quản lý bệnh ĐTĐ.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Dùng Thuốc

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ, bao gồm kiến thức về bệnh, sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc, các rào cản về kinh tế và xã hội, cũng như sự phức tạp của phác đồ điều trị. Một nghiên cứu tại Hàn Quốc cho thấy sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến tuân thủ. Nhiều nghiên cứu khác cho thấy kiến thức về bệnh ĐTĐ có mối tương quan thuận với tuân thủ dùng thuốc. Việc đánh giá các yếu tố này giúp xác định nguyên nhân gốc rễ của việc kiểm soát bệnh kém và tìm ra các mục tiêu can thiệp hiệu quả.

II. Thực Trạng Tuân Thủ Dùng Thuốc ở Bệnh Nhân ĐTĐ Típ 2

Thực trạng tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 thường không đạt yêu cầu, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ biến chứng. Nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị còn thấp, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân có trình độ học vấn thấp và điều kiện kinh tế khó khăn. Việc đánh giá thực trạng tuân thủ là bước quan trọng để xác định các vấn đề cần can thiệp và cải thiện. Nghiên cứu này khảo sát thực trạng tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân ĐTĐ típ 2 tại Khoa Khám bệnh – Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

2.1. Đánh Giá Tuân Thủ Bằng Các Phương Pháp Khác Nhau

Có nhiều phương pháp đánh giá tuân thủ dùng thuốc, bao gồm phương pháp trực tiếp (đếm thuốc, xét nghiệm nồng độ thuốc trong máu) và phương pháp gián tiếp (tự báo cáo của bệnh nhân, phỏng vấn, sử dụng hồ sơ bệnh án điện tử). Mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng. Trong nghiên cứu này, phương pháp tự báo cáo được sử dụng, kết hợp với phỏng vấn để thu thập thông tin chi tiết về tuân thủ của bệnh nhân.

2.2. Tỷ Lệ Tuân Thủ Điều Trị ở Bệnh Nhân ĐTĐ Típ 2

Tỷ lệ tuân thủ điều trị ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 thường dao động tùy thuộc vào đối tượng nghiên cứu, phương pháp đánh giá và các yếu tố khác. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ dưới 50% ở bệnh nhân ĐTĐ, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân lớn tuổi và có nhiều bệnh lý đi kèm. Việc cải thiện tỷ lệ tuân thủ là một thách thức lớn trong quản lý bệnh ĐTĐ.

III. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Tuân Thủ Dùng Thuốc ĐTĐ Típ 2

Nghiên cứu này tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh. Các yếu tố được xem xét bao gồm đặc điểm nhân khẩu học (tuổi, giới tính, trình độ học vấn, thu nhập), đặc điểm lâm sàng (thời gian mắc bệnh, số lượng thuốc đang dùng, các bệnh lý đi kèm), kiến thức về bệnh ĐTĐ, sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc và các rào cản về kinh tế và xã hội. Việc xác định các yếu tố ảnh hưởng giúp đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp để cải thiện tuân thủ.

3.1. Ảnh Hưởng Của Kiến Thức Về Bệnh Đái Tháo Đường

Kiến thức về bệnh ĐTĐ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tuân thủ dùng thuốc. Bệnh nhân có kiến thức tốt hơn về bệnh, cách dùng thuốc, tác dụng phụ và tầm quan trọng của việc kiểm soát đường huyết thường có xu hướng tuân thủ tốt hơn. Nghiên cứu này đánh giá kiến thức của bệnh nhân về bệnh ĐTĐ và phân tích mối liên quan giữa kiến thức và tuân thủ.

3.2. Vai Trò Của Sự Tự Tin Vào Khả Năng Tự Chăm Sóc

Sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc. Bệnh nhân tự tin vào khả năng kiểm soát đường huyết, tuân thủ chế độ ăn uống và tập luyện thường có xu hướng tuân thủ tốt hơn. Nghiên cứu này đánh giá mức độ tự tin vào khả năng tự chăm sóc của bệnh nhân và phân tích mối liên quan giữa sự tự tin và tuân thủ.

3.3. Các Rào Cản Về Kinh Tế Và Xã Hội

Các rào cản về kinh tế và xã hội, như chi phí thuốc men, khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, cũng có thể ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc. Nghiên cứu này khảo sát các rào cản mà bệnh nhân gặp phải và phân tích mối liên quan giữa các rào cản và tuân thủ.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện Thành Phố Vinh

Kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng tuân thủ dùng thuốc và các yếu tố ảnh hưởng ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2. Kết quả này có thể được sử dụng để thiết kế các chương trình can thiệp nhằm nâng cao tuân thủ và cải thiện hiệu quả điều trị. Các chương trình can thiệp có thể bao gồm giáo dục sức khỏe, tư vấn cá nhân, hỗ trợ tài chính và tăng cường sự tham gia của gia đình và cộng đồng.

4.1. Phân Tích Dữ Liệu Từ Khảo Sát Bệnh Nhân

Dữ liệu từ khảo sát bệnh nhân được phân tích để xác định tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc, mức độ kiến thức về bệnh ĐTĐ, sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc và các rào cản mà bệnh nhân gặp phải. Phân tích hồi quy được sử dụng để xác định các yếu tố dự đoán tuân thủ dùng thuốc.

4.2. Xây Dựng Kế Hoạch Can Thiệp Cải Thiện Tuân Thủ

Dựa trên kết quả phân tích, kế hoạch can thiệp được xây dựng nhằm cải thiện tuân thủ dùng thuốc. Kế hoạch này có thể bao gồm các hoạt động như giáo dục sức khỏe, tư vấn cá nhân, hỗ trợ tài chính và tăng cường sự tham gia của gia đình và cộng đồng. Mục tiêu của kế hoạch là nâng cao kiến thức, tăng cường sự tự tin và giảm thiểu các rào cản để cải thiện tuân thủ.

V. Kết Luận Kiến Nghị Về Tuân Thủ Điều Trị Đái Tháo Đường

Nghiên cứu này kết luận rằng tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh còn thấp và chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm kiến thức về bệnh, sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc và các rào cản về kinh tế và xã hội. Nghiên cứu đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao tuân thủ và cải thiện hiệu quả điều trị, bao gồm tăng cường giáo dục sức khỏe, cung cấp tư vấn cá nhân, hỗ trợ tài chính và tăng cường sự tham gia của gia đình và cộng đồng. Kiểm soát đường huyết hiệu quả là mục tiêu cuối cùng.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chăm Sóc Sức Khỏe Cộng Đồng

Chăm sóc sức khỏe cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý bệnh ĐTĐ. Các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng có thể cung cấp giáo dục sức khỏe, tư vấn cá nhân và hỗ trợ tài chính cho bệnh nhân ĐTĐ. Các chương trình này cũng có thể tăng cường sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong việc hỗ trợ bệnh nhân tuân thủ điều trị.

5.2. Định Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Đái Tháo Đường Típ 2

Nghiên cứu tương lai nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chương trình can thiệp nhằm nâng cao tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2. Nghiên cứu cũng nên tập trung vào việc xác định các yếu tố dự đoán tuân thủ và phát triển các công cụ đánh giá tuân thủ hiệu quả. Việc nghiên cứu sâu hơn về biến chứng đái tháo đường cũng rất cần thiết để có những phương pháp điều trị hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đái tháo đường (ĐTĐ) là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến trên toàn cầu với khoảng 463 triệu người trưởng thành mắc bệnh vào năm 2019, dự kiến tăng lên khoảng 700 triệu người vào năm 2045. Tại Việt Nam, số người mắc ĐTĐ năm 2017 là 3,53 triệu, dự kiến tăng lên 6,3 triệu người vào năm 2045, trong đó ĐTĐ típ 2 chiếm khoảng 90% tổng số bệnh nhân. Việc điều trị ĐTĐ típ 2 đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt trong suốt quá trình điều trị, đặc biệt là tuân thủ dùng thuốc, nhằm kiểm soát đường huyết, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị.

Nghiên cứu được thực hiện tại Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh, nơi đang quản lý gần 5.000 bệnh nhân ĐTĐ típ 2 điều trị ngoại trú. Mục tiêu chính của nghiên cứu là khảo sát thực trạng tuân thủ dùng thuốc, mô tả đặc điểm các yếu tố ảnh hưởng và phân tích tác động của các yếu tố này đến tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2. Thời gian nghiên cứu từ tháng 6/2021 đến tháng 2/2022, tập trung vào bệnh nhân tái khám trong giai đoạn từ tháng 11/2021 đến tháng 1/2022. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các giải pháp nâng cao tuân thủ dùng thuốc, góp phần cải thiện hiệu quả điều trị và giảm gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết tự hiệu quả (Self-efficacy) của Albert Bandura, nhấn mạnh vai trò của niềm tin vào khả năng tự chăm sóc trong việc quản lý bệnh mãn tính, đặc biệt là ĐTĐ típ 2.
• Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bao gồm năm nhóm yếu tố: kinh tế - xã hội, hệ thống chăm sóc sức khỏe, bệnh lý và tình trạng sức khỏe, liệu pháp điều trị, và yếu tố liên quan đến bệnh nhân.
• Các khái niệm chính: tuân thủ dùng thuốc, kiến thức về bệnh ĐTĐ, tự tin vào khả năng tự chăm sóc, biến chứng ĐTĐ, và các chỉ số cận lâm sàng như HbA1c, đường huyết lúc đói.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, không can thiệp.
• Đối tượng nghiên cứu: 105 bệnh nhân ĐTĐ típ 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh, từ 18 tuổi trở lên, đang sử dụng ít nhất một thuốc hạ đường huyết.
• Phương pháp lấy mẫu: Chọn mẫu thuận tiện theo tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ.
• Công cụ thu thập dữ liệu: Bộ câu hỏi cấu trúc gồm:
  • Thang đánh giá tuân thủ dùng thuốc MARS-5 (Medication Adherence Report Scale).
  • Công cụ đánh giá kiến thức về ĐTĐ DKT2 (Diabetes Knowledge Test).
  • Công cụ đánh giá tự tin vào khả năng tự chăm sóc DMSES (Diabetes Management Self-Efficacy Scale).
• Thu thập dữ liệu: Phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân trong thời gian chờ kết quả xét nghiệm, thu thập thông tin cận lâm sàng và đơn thuốc qua hồ sơ bệnh án.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 25, thống kê mô tả, phân tích độ tin cậy Cronbach’s alpha, hồi quy tuyến tính đơn biến và đa biến để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc.
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 6/2021 đến tháng 2/2022, thu thập dữ liệu từ tháng 11/2021 đến tháng 1/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm nhân khẩu học và lâm sàng:

   • 57,1% bệnh nhân là nữ, 70,5% trên 60 tuổi, trung bình tuổi 65,02 ± 8,02.
   • 70,5% sống tại thành thị, 68,6% được bảo hiểm y tế chi trả một phần.
   • Thời gian mắc bệnh trung bình 7,1 ± 5,7 năm, 51,4% mắc bệnh từ 5 năm trở lên.
   • Biến chứng tim mạch chiếm 9,5%, bệnh mắc kèm phổ biến là rối loạn lipid máu (68,6%) và tăng huyết áp (65,7%).
   • HbA1c trung bình 7,4 ± 1,5%, trong đó 30,1% có HbA1c ≥ 8%; đường huyết lúc đói trung bình 7,7 ± 1,4 mmol/l, 59% trên 7,2 mmol/l.

2. Thực trạng tuân thủ dùng thuốc:

   • Điểm trung bình tuân thủ dùng thuốc theo MARS-5 là 23,2 ± 2,4 (thang điểm 5-25).
   • 39% bệnh nhân quên dùng thuốc, 32,4% thay đổi liều thuốc, 24,8% bỏ lỡ một liều, 15,2% dùng thuốc ít hơn so với đơn kê.
   • 26,7% bệnh nhân hết thuốc trước ngày tái khám, trong đó 78,6% chủ động mua thêm thuốc, 21,4% bỏ dùng chờ tái khám.
   • 8,6% bệnh nhân trì hoãn tái khám do ảnh hưởng dịch COVID-19.

3. Kiến thức về bệnh ĐTĐ:

   • Điểm trung bình kiến thức là 9,4 ± 3,3 trên thang 14 điểm.
   • Tỉ lệ trả lời đúng các câu hỏi về dinh dưỡng trên 80%, trong khi các câu hỏi về biến chứng chỉ đạt dưới 60%.

4. Tự tin vào khả năng tự chăm sóc:

   • Điểm trung bình DMSES là 100,7 ± 7,8 trên thang 150 điểm.
   • Bệnh nhân tự tin nhất về việc dùng thuốc theo đơn (7,66 điểm), kém tự tin nhất về khả năng tự kiểm tra đường huyết khi cần.

5. Phân tích hồi quy:

   • Hồi quy đơn biến cho thấy thời gian mắc bệnh (β=0,582, p<0,001), điểm kiến thức về bệnh (β=0,410, p<0,001) và điểm tự tin vào khả năng tự chăm sóc (β=0,579, p<0,001) có liên quan ý nghĩa thống kê với điểm tuân thủ dùng thuốc.
   • Hồi quy đa biến xác định điểm tự tin vào khả năng tự chăm sóc và kiến thức về bệnh là hai yếu tố ảnh hưởng độc lập, tích cực đến tuân thủ dùng thuốc.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh còn nhiều hạn chế, tương tự với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, nơi tỷ lệ tuân thủ dao động từ 36% đến 93%. Việc 39% bệnh nhân quên dùng thuốc và 32,4% thay đổi liều thuốc phản ánh những rào cản trong quản lý điều trị mạn tính. Thời gian mắc bệnh càng dài, bệnh nhân càng có xu hướng tuân thủ tốt hơn, có thể do họ đã quen với chế độ điều trị và nhận thức rõ hơn về bệnh.

Kiến thức về bệnh ĐTĐ và tự tin vào khả năng tự chăm sóc được xác định là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng tích cực đến tuân thủ dùng thuốc, phù hợp với lý thuyết tự hiệu quả của Bandura và các nghiên cứu trước đây. Bệnh nhân có kiến thức tốt hơn sẽ hiểu rõ lợi ích của việc dùng thuốc đúng cách, trong khi sự tự tin giúp họ chủ động thực hiện các hành vi tự chăm sóc như kiểm tra đường huyết, điều chỉnh chế độ ăn và tập luyện.

Ảnh hưởng của dịch COVID-19 đến cảm xúc và hành vi tái khám cũng là một yếu tố cần lưu ý, khi có gần 9% bệnh nhân trì hoãn tái khám, có thể ảnh hưởng đến việc kiểm soát bệnh. Các biểu đồ phân phối điểm tuân thủ, kiến thức và tự tin có thể minh họa rõ sự phân bố và mối liên hệ giữa các biến này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục bệnh nhân về kiến thức ĐTĐ:

   • Triển khai các chương trình đào tạo, tư vấn thường xuyên tại bệnh viện và cộng đồng.
   • Mục tiêu nâng điểm kiến thức trung bình lên trên 12/14 trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: nhân viên y tế, dược sĩ lâm sàng.

2. Phát triển các hoạt động nâng cao tự tin tự chăm sóc:

   • Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng tự quản lý bệnh, hướng dẫn kiểm tra đường huyết, điều chỉnh chế độ ăn và tập luyện.
   • Mục tiêu tăng điểm DMSES trung bình lên trên 120/150 trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: chuyên gia dinh dưỡng, điều dưỡng, bác sĩ.

3. Cải thiện hệ thống hỗ trợ tái khám và cấp phát thuốc:

   • Áp dụng hệ thống nhắc lịch tái khám, giao thuốc tận nhà cho bệnh nhân khó khăn.
   • Giảm tỷ lệ bệnh nhân hết thuốc trước ngày tái khám xuống dưới 10% trong 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: bệnh viện, cơ sở y tế tuyến dưới, bảo hiểm y tế.

4. Tăng cường tư vấn tâm lý và hỗ trợ bệnh nhân trong bối cảnh dịch bệnh:

   • Cung cấp dịch vụ tư vấn trực tuyến, hỗ trợ tâm lý để giảm lo lắng, trì hoãn tái khám.
   • Mục tiêu giảm tỷ lệ trì hoãn tái khám do COVID-19 xuống dưới 5% trong 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: phòng khám đa khoa, chuyên gia tâm lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và nhân viên y tế tại các cơ sở điều trị ĐTĐ:

   • Hiểu rõ thực trạng tuân thủ và các yếu tố ảnh hưởng để cải thiện tư vấn và quản lý bệnh nhân.

2. Dược sĩ lâm sàng và chuyên gia dinh dưỡng:

   • Áp dụng các công cụ đánh giá tuân thủ, kiến thức và tự tin để thiết kế chương trình can thiệp phù hợp.

3. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ bệnh nhân ĐTĐ, nâng cao hiệu quả điều trị ngoại trú.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y dược:

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu, công cụ đánh giá và kết quả để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về tuân thủ điều trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Tuân thủ dùng thuốc là gì và tại sao quan trọng?
   Tuân thủ dùng thuốc là mức độ bệnh nhân sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời gian và tần suất theo chỉ định. Nó quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và chi phí y tế.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2?
   Bao gồm kiến thức về bệnh, tự tin vào khả năng tự chăm sóc, thời gian mắc bệnh, số lượng thuốc sử dụng, và các yếu tố xã hội như hỗ trợ gia đình và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

3. Làm thế nào để đánh giá mức độ tuân thủ dùng thuốc?
   Có thể sử dụng các công cụ như thang MARS-5, phỏng vấn bệnh nhân, đếm thuốc hoặc đo nồng độ thuốc trong máu. MARS-5 là công cụ đơn giản, tin cậy và dễ áp dụng trong thực tế.

4. Tự tin vào khả năng tự chăm sóc ảnh hưởng thế nào đến tuân thủ?
   Bệnh nhân có tự tin cao thường chủ động thực hiện các hành vi chăm sóc bản thân, từ đó tuân thủ dùng thuốc tốt hơn và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

5. Dịch COVID-19 ảnh hưởng ra sao đến việc tuân thủ điều trị?
   Dịch bệnh làm tăng lo lắng, trì hoãn tái khám và mua thuốc, ảnh hưởng tiêu cực đến tuân thủ. Cần có các giải pháp hỗ trợ như tư vấn trực tuyến và giao thuốc tận nhà để giảm thiểu tác động này.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định mức độ tuân thủ dùng thuốc trung bình ở bệnh nhân ĐTĐ típ 2 tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh là 23,2 ± 2,4 trên thang 25 điểm, còn nhiều bệnh nhân chưa tuân thủ tốt.
• Kiến thức về bệnh ĐTĐ và tự tin vào khả năng tự chăm sóc là hai yếu tố ảnh hưởng tích cực và độc lập đến tuân thủ dùng thuốc.
• Thời gian mắc bệnh càng dài, bệnh nhân càng có xu hướng tuân thủ tốt hơn.
• Dịch COVID-19 ảnh hưởng đến hành vi tái khám và mua thuốc của bệnh nhân, cần có các biện pháp hỗ trợ kịp thời.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao kiến thức, tự tin tự chăm sóc, cải thiện hệ thống hỗ trợ tái khám và tư vấn tâm lý nhằm nâng cao tuân thủ dùng thuốc, góp phần cải thiện hiệu quả điều trị ĐTĐ típ 2.

Các cơ sở y tế và nhà quản lý cần triển khai các chương trình can thiệp dựa trên kết quả nghiên cứu để nâng cao tuân thủ dùng thuốc, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để cập nhật và hoàn thiện các giải pháp điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. Tổng quan về ĐTĐ và điều trị. Tiêu chuẩn chẩn đoán. Mục tiêu điều trị.

Các nhóm thuốc điều trị đái tháo đƣờng típ 2. Tổng quan về tuân thủ dùng thuốc. Định nghĩa tuân thủ dùng thuốc. Vai trò của tuân thủ dùng thuốc.

Phƣơng pháp đánh giá mức độ tuân thủ sử dụng thuốc của bệnh nhân. Các yếu tố ảnh hƣởng đến tuân thủ dùng thuốc. Tự tin vào khả năng tự chăm sóc. Kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng.

Một số nghiên cứu về mức độ tuân thủ điều trị trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 16 1. Trên thế giới. Tại Việt Nam. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tƣợng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Phƣơng pháp lấy mẫu. Qui trình nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Mô tả đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu.

Mô tả thực trạng tuân thủ thuốc hạ đƣờng huyết trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2. Mô tả các đặc điểm của các yếu tố ảnh hƣởng đến tuân thủ dùng thuốc. Phân tích ảnh hƣởng của các yếu tố đến tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2. Xử lý số liệu.

Đạo đức trong nghiên cứu. Khảo sát thực trạng tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 28 3. Đặc điểm của bệnh nhân trong nghiên cứu. Đăc điểm tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2.

Đặc điểm một số yếu tố ảnh hƣởng đến tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2. Đặc điểm kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng. Đặc điểm về khả năng tự chăm sóc. Xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2.

Phân tích hồi quy tuyến tính đơn biến. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến. Bàn luận về tuân thủ dùng thuốc ở bệnh nhân đái tháo dƣờng típ 2 tại khoa Khám bệnh – Bệnh viện đa khoa thành phố Vinh. Đặc điểm nhân khẩu học của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu.

Đặc điểm về bệnh của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Đặc điểm dùng thuốc của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Đặc điểm cảm xúc bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2.

Đặc điểm về tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2. Bàn luận về một số đặc điểm ảnh hƣởng đến tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2. Bàn luận về kiến thức bệnh đái tháo đƣờng của bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 …………………………………………………………………………. Bàn luận về tự tin vào khả năng tự chăm sóc của bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2.

Các yếu tố ảnh hƣởng đến tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân điều trị đái tháo đƣờng típ 2 .53 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .54 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT American Diabetes Association ADA (Hiệp hội Đái tháo đƣờng Hoa Kỳ) BN Bệnh nhân DKT Diabetes knowledge test DMSES Diabetes management self-efficacy ĐTĐ Đái tháo đƣờng HA Huyết áp Glucosylated Hemoglobin HbA1c (Hemoglobin gắn glucose) High Density Lipoprotein Cholesterol HDL-C (lipoprotein tỷ trọng cao) International Diabetes Federation IDF (Liên đoàn Đái tháo đƣờng quốc tế) Low Density Lipoprotein Cholesterol LDL-C (lipoprotein tỷ trọng thấp) MARS Medication adherence report scale MMAS Morisky medication adherence scale World Health Organization WHO (Tổ chức Y tế thế giới) DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Mục tiêu điều trị .2 Các thuốc dạng viên và thuốc tiêm không thuộc nhóm insulin điều trị đái tháo đƣờng típ 2 .3 Các loại Insulin điều trị đái tháo đƣờng típ 2.4 Một số nghiên cứu đánh giá tuân thủ trên đái tháo đƣờng trên thế giới .5 Một số nghiên cứu đánh giá tuân thủ trên bệnh nhân đái tháo đƣờng tại Việt Nam .1 Đặc điểm nhân khẩu học của bệnh nhân trong nghiên cứu .2 Đặc điểm lâm sàng, điều trị của bệnh nhân trong nghiên cứu .3 Đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân trong nghiên cứu .4 Đặc điểm về sử dụng thuốc của bệnh nhân trong nghiên cứu .5 Đặc điểm về ảnh hƣởng của bệnh đái tháo đƣờng đến cảm xúc bệnh nhân .6 Đặc điểm về ảnh hƣởng của dịch Covid-19 đến cảm xúc bệnh nhân .7 Đặc điểm tuân thủ lĩnh/ mua thuốc của bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2.8 Độ tin cậy Cronbach’s α của bộ câu hỏi đánh giá tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân .9 Đánh giá về tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân đái tháo đƣờng .10 Độ tin cậy Cronbach’s α của bộ câu hỏi đánh giá kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng của bệnh nhân .11 Đánh giá kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng .12 Độ tin cậy Cronbach’s α của bộ câu hỏi đánh giá kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng của bệnh nhân .13 Các yếu tố liên quan đến điểm tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân qua phân tích hồi quy đơn biến .14 Kiểm tra hiện tƣợng đa cộng tuyến .15 Các yếu tố liên quan đến điểm tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân qua phân tích hồi quy đa biến .44 DANH MỤC HÌNH Hình 3.1 Điểm trung bình các trả lời bộ câu hỏi tự tin vào khả năng tự chăm sóc của bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 .41 ẶT VẤN Ề Đái tháo đƣờng là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến trên toàn cầu. Năm 2019, trên toàn thế giới có 463 triệu ngƣời lớn (độ tuổi 20-79) tƣơng đƣơng 1 trong 11 ngƣời trƣởng thành đang sống với bệnh đái tháo đƣờng. Dự đoán vào năm 2045, con số này sẽ tăng tới khoảng 700 triệu ngƣời, hay nói cách khác 1 ngƣời trong 10 ngƣời lớn sẽ có bệnh đái tháo đƣờng. Tại Việt nam, năm 2017 có 3,53 triệu ngƣời mắc bệnh đái tháo đƣờng, đến năm 2045 tăng lên 6,3 triệu ngƣời.

Đái tháo đƣờng típ 2 chiếm phổ biến nhất với tỉ lệ khoảng 90% tổng số bệnh nhân đái tháo đƣờng [1]. Chế độ điều trị ĐTĐ là một quá trình rất nghiêm ngặt, cần đƣợc ngƣời bệnh tuân thủ trong suốt cuộc đời. Sử dụng thuốc đƣợc coi là biện pháp chính đối với hầu hết tất cả ngƣời bệnh, bên cạnh các biện pháp không dùng thuốc nhƣ chế độ ăn uống tập luyện và kiểm tra đƣờng huyết. Tuân thử sử dụng thuốc đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thiểu nguy cơ biến chứng nâng cao chất lƣợng cuộc sống cho ngƣời bệnh.

Đái tháo đƣờng đƣờng là một bệnh mạn tính, do đó tuân thủ ảnh hƣởng rất lớn tới hiệu quả điều trị bệnh. Không tuân thủ sử dụng thuốc có thể làm tăng gánh nặng của bệnh ĐTĐ đối với ngƣời bệnh và hệ thống y tế. Có nhiều yếu tố ảnh hƣởng tới tuân thủ điều trị ở bệnh nhân đái tháo đƣờng, trong đó các yếu tố mà có thể thay đổi đƣợc đó là nâng cao về kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng và sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc của bệnh nhân. Nghiên cứu trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 tại Hàn Quốc [53] đã cho thấy yếu tố quan trọng nhất ảnh hƣởng tới tuân thủ dùng thuốc là sự tự tin vào khả năng tự chăm sóc.

Nhiều nghiên cứu trên bệnh nhân đái tháo đƣờng cho thấy kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng có mối tƣơng quan thuận với tuân thủ dùng thuốc [15], [38]. Đánh giá kiến thức về bệnh đái tháo đƣờng và tự tin vào khả năng tự chăm sóc là một phƣơng pháp để xác định các nguyên nhân cơ bản của việc kiểm soát bệnh đái tháo đƣờng kém và giúp tìm ra các mục tiêu để can thiệp nâng cao kiến thức và hành vi tự chăm sóc. Tuy nhiên hiện nay, chƣa có nghiên cứu nào đánh giá 2 1 yếu tố này ảnh hƣởng tới tuân thủ sử dụng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng ở Việt Nam. Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh là bệnh viện đa khoa hạng 2 tuyến huyện với quy mô 500 giƣờng bệnh, đang quản lý gần 5000 bệnh nhân ĐTĐ típ 2 điều trị ngoại trú.

Tuy nhiên, việc khảo sát tuân thủ dùng thuốc và một số yếu tố ảnh hƣởng trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 vẫn chƣa thực hiện do đó chƣa có cái nhìn tổng quát về tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân và một số yếu tố ảnh hƣởng khác. Do đó, để nâng cao hiệu quả điều trị ngoại trú đái tháo đƣờng típ 2, chúng tôi thực hiện đề tài “Phân tích tuân thủ dùng thuốc và một số yếu tố ảnh hƣởng trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 tại Khoa khám bệnh Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vinh” với 3 mục tiêu sau: 1. Khảo sát thực trạng tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2. Mô tả đặc điểm của một số yếu tố ảnh hƣởng đến tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2.

Phân tích ảnh hƣởng của các yếu tố lên tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đƣờng típ 2 2 C ƢƠN 1. Tổng quan về T và điều trị 1. ịnh nghĩa Định nghĩa đái tháo đƣờng theo Quyết định số 5481/QĐ-BYT về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đƣờng típ 2”: Bệnh đái tháo đƣờng là bệnh rối loạn chuyển hóa, có đặc điểm tăng glucose huyết mạn tính do khiếm khuyết về tiết insulin, về tác động của insulin, hoặc cả hai. Tăng glucose mạn tính trong thời gian dài gây nên những rối loạn chuyển hóa carbohydrate, protide, lipide, gây tổn thƣơng ở nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt ở tim và mạch máu, thận, mắt, thần kinh [1].

Dịch tễ Theo Liên đoàn Đái tháo đƣờng Quốc tế (IDF), năm 2019 toàn thế giới có 463 triệu ngƣời (trong độ tuổi 20-79) bị bệnh đái tháo đƣờng (ĐTĐ), dự kiến sẽ đạt 578 triệu ngƣời vào năm 2030 và 700 triệu ngƣời vào năm 2045. Ƣớc tính hơn 4 triệu ngƣời trong độ tuổi từ 20-79 đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến ĐTĐ trong năm 2019. Bên cạnh đó, cùng với việc tăng sử dụng thực phẩm không thích hợp, ít hoặc không hoạt động thể lực ở trẻ em, bệnh ĐTĐ típ 2 đang có xu hƣớng tăng ở cả trẻ em, trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Bệnh ĐTĐ gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận, và cắt cụt chi.

Đáng lƣu ý, có tới 70% trƣờng hợp ĐTĐ típ 2 có thể dự phòng hoặc làm chậm xuất hiện bệnh bằng tuân thủ lối sống lành mạnh (dinh dƣỡng hợp lý, luyện tập thể dục…) [1].