Chử trung nghĩa phân tích tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân tâm thần phân liệt điều trị nội trú tại bệnh viện sức khỏe tâm thần thái nguyên luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp i

Tài liệu nghiên cứu Chử trung nghĩa phân tích tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân tâm thần phân liệt điều trị nội, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Chử Trung Nghĩa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý-Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Thuốc Trên Bệnh Nhân Tâm Thần Phân Liệt Tại Bệnh Viện Sức Khỏe Tâm Thần Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ BỆNH TÂM THẦN PHÂN LIỆT VÀ ĐIỀU TRỊ
• 2.1. Bệnh tâm thần phân liệt
• 2.2. Định nghĩa
• 2.3. Dịch tễ học
• 2.4. Phân loại
• 2.5. Cơ chế bệnh sinh
• 2.6. Triệu chứng bệnh
• 2.7. Chẩn đoán
• 3. CÁC HƯỚNG DẪN ĐIỀU TRỊ
• 3.1. Các hướng dẫn trên thế giới
• 3.2. Hướng dẫn điều trị trong nước
• 4. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG THUỐC TRÊN BỆNH NHÂN TTPL
• 4.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 4.2. Các nghiên cứu trong nước
• 5. TỔNG QUAN VỀ BỆNH VIỆN SỨC KHỎE TÂM THẦN THÁI NGUYÊN
• 6. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MỤC TIÊU 1
• 6.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 6.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 6.1.3. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 6.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MỤC TIÊU 2
• 6.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 6.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 6.2.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 6.3. CÁC TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ ÁP DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU
• 6.3.1. Tiêu chuẩn đánh giá về lựa chọn thuốc ban đầu
• 6.3.2. Tiêu chuẩn đánh giá về liều dùng
• 6.3.3. Tiêu chuẩn đánh giá về sự thay đổi thuốc trong quá trình điều trị
• 6.3.4. Tiêu chuẩn đánh giá việc lựa chọn thuốc phối hợp
• 7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 7.1. KHẢO SÁT ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN VÀ ĐẶC ĐIỂM SỬ DỤNG THUỐC TRÊN BỆNH NHÂN TÂM THẦN PHÂN LIỆT ĐIỀU TRỊ NỘI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN SỨC KHỎE TÂM THẦN THÁI NGUYÊN
• 7.1.1. Đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 7.1.2. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 7.1.3. Đặc điểm sử dụng thuốc trên bệnh nhân nghiên cứu
• 7.2. PHÂN TÍCH VIỆC SỬ DỤNG THUỐC CHỐNG LOẠN THẦN TRONG ĐIỀU TRỊ TÂM THẦN PHÂN LIỆT CỦA BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ NỘI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN SỨC KHỎE TÂM THẦN THÁI NGUYÊN
• 7.2.1. Thực trạng sử dụng thuốc chống loạn thần trên bệnh nhân tâm thần phân liệt
• 7.2.2. Phân tích các tương tác trong việc phối hợp thuốc
• 8. ĐIỂM MẠNH VÀ HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• 9. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Tâm Thần Phân Liệt Khái Niệm Dịch Tễ

Tâm thần phân liệt (TTPL) là một rối loạn tâm thần nghiêm trọng, đặc trưng bởi sự suy giảm trong quá trình suy nghĩ và phản ứng cảm xúc. Các triệu chứng phổ biến bao gồm ảo giác, hoang tưởng và rối loạn tư duy. Bệnh gây ra những hệ quả nghiêm trọng cho người bệnh và gia đình, tạo gánh nặng cho xã hội do người bệnh mất khả năng học tập, lao động. Tỷ lệ mắc bệnh TTPL trên toàn cầu là khoảng 1% dân số, tương đối ổn định giữa các quốc gia và không phụ thuộc vào các yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội. Tuổi khởi phát bệnh thường gặp nhất ở nam giới là 20-28 và ở nữ giới là 26-32. Các phương pháp điều trị bao gồm liệu pháp hóa dược, liệu pháp tâm lý và các phương pháp hỗ trợ khác. Việc sử dụng thuốc tâm thần phân liệt vẫn là liệu pháp điều trị chính, song đi kèm với nhiều tác dụng phụ cần được kiểm soát.

1.1. Định nghĩa và Đặc điểm Bệnh Tâm Thần Phân Liệt

Tâm thần phân liệt (TTPL) là một bệnh loạn thần nặng, tiến triển mạn tính. Người bệnh dần tách khỏi cuộc sống, thu mình vào thế giới bên trong, tình cảm khô lạnh và khả năng làm việc suy giảm. Các hành vi, ý nghĩ trở nên kỳ dị, khó hiểu. Đây là một định nghĩa quan trọng để hiểu bản chất và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Bệnh nhân tâm thần phân liệt thường gặp khó khăn trong việc duy trì các mối quan hệ xã hội và thực hiện các hoạt động hàng ngày.

1.2. Dịch Tễ Học Bệnh Tâm Thần Phân Liệt Toàn Cầu và Tại Việt Nam

Tỷ lệ mắc bệnh tâm thần phân liệt trên thế giới là khoảng 1%. Tại Việt Nam, tỷ lệ này dao động từ 0,52% đến 0,61% dân số. Bệnh thường khởi phát ở độ tuổi 15-35, với nam giới thường có xu hướng mắc bệnh sớm hơn nữ giới. Tỷ lệ tái phát và tiến triển mạn tính chiếm đa số các trường hợp, gây khó khăn cho quá trình điều trị và phục hồi. Cần chú trọng công tác phòng ngừa và quản lý bệnh tại cộng đồng.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Tâm Thần Phân Liệt Tại Thái Nguyên

Điều trị bệnh nhân tâm thần phân liệt tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Thái Nguyên đối mặt với nhiều thách thức. Việc sử dụng thuốc chống loạn thần, mặc dù là phương pháp chính, thường đi kèm với các tác dụng phụ như kháng cholinergic, tác dụng trên chuyển hóa và tim mạch. Các hướng dẫn điều trị ưu tiên đơn trị liệu, nhưng trên thực tế, việc phối hợp thuốc vẫn phổ biến, làm tăng nguy cơ tương tác thuốc, tác dụng phụ và chi phí điều trị. Việc tuân thủ điều trị của bệnh nhân cũng là một vấn đề nan giải, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và tỷ lệ tái nhập viện. Cần có các nghiên cứu và giải pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Tác Dụng Phụ Của Thuốc Chống Loạn Thần và Vấn Đề Tuân Thủ Điều Trị

Việc điều trị tâm thần phân liệt bằng thuốc chống loạn thần thường gây ra nhiều tác dụng phụ, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm tăng cân, buồn ngủ, khô miệng và rối loạn vận động. Điều này có thể dẫn đến việc bệnh nhân tự ý ngưng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ tái phát. Cần có sự tư vấn và hỗ trợ tâm lý để cải thiện tuân thủ điều trị.

2.2. Thực Trạng Phối Hợp Thuốc và Nguy Cơ Tương Tác Thuốc

Mặc dù các hướng dẫn điều trị khuyến cáo đơn trị liệu, việc phối hợp các thuốc chống loạn thần vẫn còn phổ biến trong thực tế điều trị. Điều này làm tăng nguy cơ tương tác thuốc, có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng hoặc làm giảm hiệu quả của thuốc. Phân tích kỹ lưỡng các tương tác thuốc tiềm ẩn là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Cần có các phác đồ rõ ràng và tuân thủ chặt chẽ.

2.3. Chi Phí Điều Trị và Gánh Nặng Cho Bệnh Nhân và Gia Đình

Việc điều trị TTPL thường kéo dài và tốn kém, đặc biệt khi cần phối hợp nhiều loại thuốc hoặc phải nhập viện điều trị. Chi phí điều trị là một gánh nặng lớn cho bệnh nhân và gia đình, đặc biệt đối với những người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và bảo hiểm y tế để đảm bảo mọi bệnh nhân đều được tiếp cận với các dịch vụ điều trị cần thiết.

III. Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Thuốc Chống Loạn Thần Phương Pháp

Việc phân tích tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân tâm thần phân liệt tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Thái Nguyên được thực hiện bằng cách khảo sát hồ sơ bệnh án của bệnh nhân điều trị nội trú. Các thông tin thu thập bao gồm đặc điểm bệnh nhân, loại thuốc sử dụng, liều dùng, thời gian điều trị, tác dụng phụ và các tương tác thuốc. Dữ liệu này được phân tích thống kê để đánh giá thực trạng sử dụng thuốc, xác định các vấn đề tồn tại và đề xuất các giải pháp cải thiện. Nghiên cứu này sử dụng các tiêu chuẩn đánh giá về lựa chọn thuốc ban đầu, liều dùng, thay đổi thuốc và phối hợp thuốc để đưa ra các nhận định khách quan.

3.1. Tiêu Chí Đánh Giá Lựa Chọn Thuốc Ban Đầu và Liều Dùng

Nghiên cứu sử dụng các tiêu chí đánh giá dựa trên các hướng dẫn điều trị hiện hành để xem xét tính phù hợp của việc lựa chọn thuốc chống loạn thần ban đầu cho bệnh nhân. Tiêu chí này bao gồm xem xét các yếu tố như loại triệu chứng, tiền sử bệnh, và các bệnh mắc kèm. Đánh giá liều dùng cũng được thực hiện để đảm bảo thuốc được sử dụng với liều lượng phù hợp, tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu tác dụng phụ.

3.2. Đánh Giá Sự Thay Đổi Thuốc Trong Quá Trình Điều Trị

Việc thay đổi thuốc trong quá trình điều trị cần được đánh giá cẩn thận dựa trên các tiêu chí cụ thể. Nghiên cứu xem xét lý do thay đổi thuốc, thời điểm thay đổi và loại thuốc được thay thế. Mục tiêu là để xác định xem việc thay đổi thuốc có phù hợp với tình trạng bệnh nhân và có tuân thủ các hướng dẫn điều trị hay không. Điều này giúp đánh giá tính hợp lý của quá trình điều trị tâm thần phân liệt.

3.3. Tiêu Chuẩn Đánh Giá Việc Lựa Chọn Thuốc Phối Hợp

Trong trường hợp sử dụng phối hợp các thuốc chống loạn thần, nghiên cứu sẽ đánh giá tính phù hợp của việc phối hợp dựa trên các tiêu chuẩn đã được thiết lập. Xem xét các yếu tố như lý do phối hợp thuốc, loại thuốc phối hợp và nguy cơ tương tác thuốc. Việc này giúp đánh giá tính hợp lý và an toàn của phác đồ điều trị phối hợp.

IV. Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Chống Loạn Thần Tại Bệnh Viện Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy thực trạng sử dụng thuốc chống loạn thần tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Thái Nguyên vẫn còn một số vấn đề cần cải thiện. Tỷ lệ phối hợp thuốc còn cao, chưa tuân thủ triệt để các hướng dẫn điều trị. Một số trường hợp lựa chọn thuốc ban đầu chưa phù hợp với đặc điểm bệnh nhân. Việc theo dõi và xử trí tác dụng phụ chưa được thực hiện đầy đủ. Tương tác thuốc là một vấn đề đáng quan tâm, cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Cần có các biện pháp can thiệp để nâng cao chất lượng điều trị và tối ưu hóa hiệu quả điều trị.

4.1. Tỷ Lệ Đơn Trị Liệu và Phối Hợp Thuốc Chống Loạn Thần

Phân tích cho thấy tỷ lệ đơn trị liệu còn thấp so với tỷ lệ phối hợp các thuốc chống loạn thần. Điều này cho thấy các bác sĩ vẫn có xu hướng sử dụng nhiều thuốc cùng lúc để kiểm soát triệu chứng của bệnh nhân. Cần có các buổi thảo luận và cập nhật kiến thức về lợi ích của đơn trị liệu và các nguy cơ của phối hợp thuốc.

4.2. Đánh Giá Tính Phù Hợp Của Lựa Chọn Thuốc Ban Đầu

Một số trường hợp lựa chọn thuốc chống loạn thần ban đầu chưa phù hợp với đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân, chẳng hạn như sử dụng các thuốc thế hệ cũ cho bệnh nhân có nguy cơ cao bị tác dụng phụ. Điều này cho thấy cần có sự cá nhân hóa hơn trong việc lựa chọn thuốc và cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố nguy cơ của bệnh nhân.

4.3. Tỷ Lệ Bệnh Nhân Được Theo Dõi và Xử Trí Tác Dụng Phụ

Tỷ lệ bệnh nhân được theo dõi và xử trí tác dụng phụ còn thấp, cho thấy sự quan tâm đến vấn đề này chưa được đầy đủ. Cần tăng cường công tác theo dõi và báo cáo tác dụng phụ, đồng thời có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu ảnh hưởng của tác dụng phụ đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

V. Tương Tác Thuốc Trong Điều Trị Tâm Thần Phân Liệt Nghiên Cứu

Nghiên cứu chỉ ra rằng tương tác thuốc là một vấn đề đáng quan tâm trong điều trị tâm thần phân liệt. Nhiều bệnh nhân sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc, làm tăng nguy cơ xảy ra các tương tác có hại. Một số tương tác có thể làm giảm hiệu quả điều trị của thuốc chống loạn thần, trong khi những tương tác khác có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng. Việc kiểm soát và phòng ngừa tương tác thuốc là rất quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

5.1. Mức Độ Nặng Của Các Cặp Tương Tác Thuốc

Nghiên cứu đã xác định nhiều cặp tương tác thuốc có mức độ nặng khác nhau. Một số tương tác có thể gây ra các hậu quả nghiêm trọng, chẳng hạn như kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ hoặc tăng nguy cơ hội chứng an thần kinh ác tính. Cần có sự cảnh giác cao đối với những tương tác này và có các biện pháp phòng ngừa thích hợp.

5.2. Tương Tác Giữa Thuốc Hỗ Trợ Điều Trị và Thuốc Chống Loạn Thần

Ngoài các tương tác giữa các thuốc chống loạn thần, nghiên cứu cũng xem xét các tương tác giữa thuốc hỗ trợ điều trị (như thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm) và thuốc chống loạn thần. Một số tương tác có thể làm tăng tác dụng an thần hoặc gây ra các tác dụng phụ không mong muốn khác. Cần thận trọng khi sử dụng đồng thời các loại thuốc này.

5.3. Các Cặp Tương Tác Thuốc Có Ý Nghĩa Lâm Sàng và Hậu Quả

Nghiên cứu đã xác định một số cặp tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng và hậu quả đáng kể, chẳng hạn như tương tác giữa clozapine và carbamazepine (làm giảm nồng độ clozapine) hoặc tương tác giữa thuốc ức chế CYP3A4 và các thuốc chống loạn thần chuyển hóa qua CYP3A4 (làm tăng nồng độ thuốc chống loạn thần). Cần có các biện pháp theo dõi và điều chỉnh liều lượng thuốc khi sử dụng đồng thời các loại thuốc này.

VI. Giải Pháp Cải Thiện Sử Dụng Thuốc Tâm Thần Phân Liệt Tại Thái Nguyên

Để cải thiện tình hình sử dụng thuốc tâm thần phân liệt tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Thái Nguyên, cần có các giải pháp đồng bộ. Cần tăng cường tuân thủ các hướng dẫn điều trị, ưu tiên đơn trị liệu và hạn chế phối hợp thuốc khi không thực sự cần thiết. Cần cá nhân hóa việc lựa chọn thuốc ban đầu, cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố nguy cơ của bệnh nhân. Cần tăng cường công tác theo dõi và xử trí tác dụng phụ, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các tương tác thuốc. Cần nâng cao trình độ chuyên môn của bác sĩ và dược sĩ về dược lý lâm sàng và tương tác thuốc.

6.1. Xây Dựng và Cập Nhật Phác Đồ Điều Trị Tâm Thần Phân Liệt

Việc xây dựng và cập nhật thường xuyên phác đồ điều trị tâm thần phân liệt dựa trên các bằng chứng khoa học mới nhất là rất quan trọng. Phác đồ cần bao gồm các hướng dẫn cụ thể về lựa chọn thuốc, liều dùng, theo dõi tác dụng phụ và xử trí tương tác thuốc. Điều này giúp đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả trong điều trị.

6.2. Tăng Cường Đào Tạo Về Dược Lý Lâm Sàng và Tương Tác Thuốc

Cần tăng cường đào tạo cho bác sĩ và dược sĩ về dược lý lâm sàng và tương tác thuốc. Điều này giúp họ hiểu rõ hơn về cơ chế tác dụng của thuốc, các tác dụng phụ tiềm ẩn và các tương tác có thể xảy ra. Từ đó, họ có thể đưa ra các quyết định điều trị an toàn và hiệu quả hơn.

6.3. Cải Thiện Tuân Thủ Điều Trị và Hỗ Trợ Tâm Lý Cho Bệnh Nhân

Cần có các biện pháp để cải thiện tuân thủ điều trị của bệnh nhân, chẳng hạn như cung cấp thông tin đầy đủ về thuốc, giải thích rõ về lợi ích và nguy cơ của điều trị, và tạo mối quan hệ tốt đẹp giữa bác sĩ và bệnh nhân. Hỗ trợ tâm lý cũng rất quan trọng để giúp bệnh nhân đối phó với các triệu chứng bệnh và tác dụng phụ của thuốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tâm thần phân liệt (TTPL) là một rối loạn tâm thần nặng, ảnh hưởng khoảng 1% dân số toàn cầu, với tỷ lệ mắc tương đồng ở các quốc gia và không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội. Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc TTPL dao động từ 0,52% đến 0,61%, với nhóm tuổi khởi phát phổ biến nhất là 18-30 tuổi. Bệnh gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho người bệnh và xã hội, bao gồm suy giảm chức năng lao động, học tập và khả năng tự chăm sóc bản thân. Liệu pháp hóa dược, đặc biệt là sử dụng thuốc chống loạn thần, vẫn là phương pháp điều trị chủ đạo cho TTPL. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc chống loạn thần thường đi kèm với nhiều tác dụng không mong muốn và nguy cơ tương tác thuốc cao, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và tuân thủ của bệnh nhân.

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Sức Khỏe Tâm Thần Thái Nguyên trong năm 2022, nhằm phân tích tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân TTPL điều trị nội trú. Mục tiêu cụ thể gồm khảo sát đặc điểm bệnh nhân, đặc điểm sử dụng thuốc, phân tích việc sử dụng thuốc chống loạn thần và các tương tác thuốc trong điều trị. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao chất lượng điều trị, hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị hợp lý, an toàn và hiệu quả tại bệnh viện, đồng thời cung cấp dữ liệu tham khảo cho các cơ sở y tế khác trong quản lý bệnh TTPL.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Giả thuyết chất dẫn truyền thần kinh: Rối loạn chuyển hóa dopamine và các chất dẫn truyền khác như glutamate, serotonin là cơ chế bệnh sinh chính của TTPL, ảnh hưởng đến triệu chứng dương tính và âm tính của bệnh.
• Phân loại bệnh theo ICD-10: TTPL được phân thành các thể như paranoid, thanh xuân, căng trương lực, không biệt định, di chứng, đơn thuần, giúp phân tích đặc điểm lâm sàng và lựa chọn điều trị phù hợp.
• Nguyên tắc điều trị TTPL: Ưu tiên đơn trị liệu thuốc chống loạn thần, hạn chế phối hợp thuốc để giảm tác dụng phụ và tương tác thuốc; phối hợp liệu pháp hóa dược với tâm lý-xã hội và các liệu pháp hỗ trợ khác.
• Mô hình đánh giá tương tác thuốc: Sử dụng các tài liệu chuyên môn và công cụ trực tuyến để phân loại mức độ và hậu quả của tương tác thuốc trong điều trị TTPL.

Các khái niệm chính bao gồm: thuốc chống loạn thần điển hình và không điển hình, tác dụng không mong muốn của thuốc, đơn trị liệu và phối hợp thuốc, tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu hồi cứu mô tả, không can thiệp, thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án nội trú của bệnh nhân TTPL tại Bệnh viện Sức Khỏe Tâm Thần Thái Nguyên trong năm 2022.
• Cỡ mẫu: Toàn bộ 365 bệnh án đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn, không loại trừ, được phân tích.
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu toàn bộ bệnh án có mã chẩn đoán TTPL (F20) theo ICD-10, loại trừ bệnh án không tuân thủ điều trị, nghiện, mang thai hoặc thay đổi mã chẩn đoán.
• Nguồn dữ liệu: Hồ sơ y tế điện tử, phiếu thu thập thông tin bệnh nhân, đơn thuốc, báo cáo tác dụng không mong muốn (TDKMM).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2016 và SPSS 20 để xử lý thống kê mô tả và phân tích tỷ lệ, so sánh các nhóm thuốc, đánh giá tính phù hợp của lựa chọn thuốc, liều dùng, thay đổi thuốc và phối hợp thuốc theo tiêu chuẩn hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế Singapore và Việt Nam.
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu thu thập từ 01/01/2022 đến 31/12/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm bệnh nhân: Trong 365 bệnh nhân, nam chiếm 57,8%, nữ 42,2%, tuổi trung bình 45,5 ± 11,7 tuổi, tập trung chủ yếu ở nhóm >40 tuổi (63,2%). Tuổi khởi phát trung bình là 23,5 ± 6,2 tuổi, phần lớn khởi phát trong nhóm 18-30 tuổi (71,7%). Thời gian mắc bệnh trên 15 năm chiếm 72,6%. Đa số bệnh nhân cư trú tại nông thôn (66%) và là nông dân (79,1%). Tỷ lệ bệnh nhân đã kết hôn và độc thân gần tương đương (48,4% và 51,5%). Khoảng 17,5% có người thân mắc bệnh tâm thần.

2. Đặc điểm lâm sàng: Thể paranoid chiếm ưu thế với 65,4%, tiếp theo là thể di chứng 24,9%, thể không biệt định 8,7%. Các bệnh lý mắc kèm phổ biến là viêm đường hô hấp (6,5%) và tăng huyết áp (3,8%). Tất cả bệnh nhân đều là tái phát, trong đó 87,3% đã điều trị trên 3 lần.

3. Sử dụng thuốc chống loạn thần: 100% bệnh nhân đã sử dụng thuốc chống loạn thần. Nhóm thuốc điển hình được sử dụng nhiều hơn (Levomepromazin 91,2%, Haloperidol 65,2%, Chlorpromazin 11,7%) so với nhóm không điển hình (Clozapin 23%, Olanzapin 19,1%, Risperidon 6,3%, Amisulprid 6%). Tỷ lệ đơn trị liệu chiếm 45,2%, trong đó Levomepromazin đơn trị liệu chiếm 28%. Phối hợp 2 thuốc chiếm 44,7%, phổ biến nhất là Haloperidol-Levomepromazin (20,9%). Phối hợp 3 thuốc chiếm 10,1%, chủ yếu là Haloperidol-Levomepromazin-Clozapin (5,3%).

4. Tác dụng hỗ trợ và điều trị bệnh mắc kèm: Thuốc bình thần-giải lo âu (Diazepam) được sử dụng nhiều nhất (92%), thuốc hỗ trợ gan và tăng cường chức năng nhận thức cũng phổ biến (Silymarin 62,1%). Thuốc chống trầm cảm ít được sử dụng (Amitriptylin 1,3%).

Thảo luận kết quả

Việc bệnh nhân TTPL chủ yếu là nam, có tuổi khởi phát trẻ và thời gian mắc bệnh dài phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, phản ánh tính mạn tính và tái phát cao của bệnh. Tỷ lệ sử dụng thuốc chống loạn thần điển hình cao hơn nhóm không điển hình có thể do thói quen điều trị truyền thống và chi phí thuốc. Tuy nhiên, nhóm thuốc không điển hình như Clozapin và Olanzapin được ưu tiên trong các hướng dẫn hiện đại do ít tác dụng phụ ngoại tháp và hiệu quả trên triệu chứng âm tính.

Tỷ lệ phối hợp thuốc chống loạn thần khá cao (54,8%), vượt quá khuyến cáo ưu tiên đơn trị liệu trong các hướng dẫn điều trị, làm tăng nguy cơ tương tác thuốc và tác dụng không mong muốn. Phối hợp phổ biến nhất là Haloperidol-Levomepromazin, có thể do kinh nghiệm lâm sàng và tính sẵn có thuốc. Việc sử dụng thuốc hỗ trợ như Diazepam và Silymarin cho thấy sự chú trọng đến kiểm soát triệu chứng và bảo vệ chức năng gan trong điều trị dài hạn.

Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, cho thấy cần tăng cường đào tạo, cập nhật hướng dẫn điều trị và giám sát sử dụng thuốc để giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả điều trị. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng từng nhóm thuốc và biểu đồ tròn phân bố các phác đồ điều trị, giúp minh họa rõ ràng xu hướng sử dụng thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và cập nhật kiến thức cho cán bộ y tế về hướng dẫn điều trị TTPL, ưu tiên đơn trị liệu thuốc chống loạn thần, giảm thiểu phối hợp thuốc không cần thiết nhằm giảm tác dụng phụ và tương tác thuốc. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban giám đốc bệnh viện, khoa dược lâm sàng.

2. Xây dựng và áp dụng phác đồ điều trị chuẩn tại bệnh viện, dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế và các tổ chức quốc tế, đảm bảo lựa chọn thuốc, liều dùng và thay đổi thuốc phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Hội đồng thuốc và điều trị, khoa lâm sàng.

3. Tăng cường giám sát và báo cáo tác dụng không mong muốn (TDKMM), thiết lập hệ thống theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm và xử trí kịp thời các phản ứng có hại của thuốc, nâng cao an toàn điều trị. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Khoa dược, phòng quản lý chất lượng.

4. Tuyên truyền, tư vấn và nâng cao nhận thức cho bệnh nhân và gia đình về tầm quan trọng của tuân thủ điều trị, tác dụng phụ và cách phòng tránh tái phát bệnh. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Khoa lâm sàng, phòng công tác xã hội.

5. Nghiên cứu tiếp tục về tương tác thuốc và hiệu quả điều trị trên bệnh nhân TTPL tại bệnh viện để cập nhật dữ liệu và điều chỉnh phác đồ phù hợp hơn. Thời gian: 24 tháng; Chủ thể: Bộ môn dược lý, khoa nghiên cứu khoa học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa tâm thần và dược sĩ lâm sàng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tế về sử dụng thuốc chống loạn thần, giúp cải thiện lựa chọn thuốc, liều dùng và phối hợp thuốc, nâng cao hiệu quả và an toàn điều trị.

2. Quản lý bệnh viện và hội đồng thuốc điều trị: Thông tin về thực trạng sử dụng thuốc và các vấn đề liên quan giúp xây dựng phác đồ điều trị chuẩn, chính sách quản lý thuốc hợp lý, giảm chi phí và tăng chất lượng chăm sóc.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y dược: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu hồi cứu, phân tích dữ liệu lâm sàng và đánh giá tương tác thuốc trong lĩnh vực tâm thần phân liệt.

4. Cơ quan quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp bằng chứng khoa học để xây dựng các hướng dẫn điều trị, chính sách sử dụng thuốc hợp lý, góp phần nâng cao chất lượng điều trị bệnh tâm thần phân liệt trên phạm vi toàn quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đơn trị liệu thuốc chống loạn thần được ưu tiên hơn phối hợp thuốc?
   Đơn trị liệu giúp giảm nguy cơ tác dụng phụ và tương tác thuốc, tăng khả năng tuân thủ điều trị và giảm chi phí. Nhiều hướng dẫn điều trị trên thế giới khuyến cáo ưu tiên đơn trị liệu trừ trường hợp đặc biệt.

2. Thuốc chống loạn thần không điển hình có ưu điểm gì so với thuốc điển hình?
   Thuốc không điển hình ít gây tác dụng phụ ngoại tháp, hiệu quả trên cả triệu chứng dương tính và âm tính, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm tái phát bệnh.

3. Tương tác thuốc trong điều trị TTPL ảnh hưởng thế nào đến bệnh nhân?
   Tương tác thuốc có thể làm tăng tác dụng phụ, giảm hiệu quả điều trị, gây nguy hiểm cho bệnh nhân và làm tăng chi phí điều trị do phải điều chỉnh thuốc hoặc xử trí biến chứng.

4. Làm thế nào để phát hiện và xử trí tác dụng không mong muốn của thuốc chống loạn thần?
   Cần theo dõi định kỳ các dấu hiệu lâm sàng và xét nghiệm, báo cáo kịp thời các phản ứng có hại, sử dụng thuốc hỗ trợ phù hợp và điều chỉnh phác đồ điều trị khi cần thiết.

5. Vai trò của liệu pháp tâm lý-xã hội trong điều trị TTPL là gì?
   Liệu pháp tâm lý-xã hội hỗ trợ giảm triệu chứng còn lại, cải thiện chức năng xã hội, tăng tuân thủ điều trị và giảm tái phát, là biện pháp bổ sung hiệu quả cho liệu pháp hóa dược.

Kết luận

• Nghiên cứu đã khảo sát đặc điểm bệnh nhân TTPL và tình hình sử dụng thuốc chống loạn thần tại Bệnh viện Sức Khỏe Tâm Thần Thái Nguyên trong năm 2022 với 365 bệnh nhân.
• Thuốc chống loạn thần điển hình được sử dụng phổ biến hơn nhóm không điển hình, tỷ lệ phối hợp thuốc còn cao, vượt khuyến cáo đơn trị liệu.
• Việc phối hợp thuốc và sử dụng thuốc hỗ trợ cần được kiểm soát chặt chẽ để giảm tác dụng phụ và tương tác thuốc.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng phác đồ điều trị hợp lý, nâng cao hiệu quả và an toàn điều trị TTPL tại bệnh viện.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, giám sát, tư vấn và nghiên cứu tiếp theo nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân TTPL trong thời gian tới.

Các cơ sở y tế và cán bộ y tế nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa điều trị TTPL, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để cập nhật dữ liệu mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tâm thần phân liệt (TTPL) là một rối loạn tâm thần đặc trưng bởi sự suy giảm quá trình suy nghĩ và thiếu hụt các đáp ứng cảm xúc điển hình [10]. Các triệu chứng thường gặp bao gồm ảo giác, nghe thấy tiếng động hay giọng nói đến từ tâm trí, biến nó thành những cảm xúc tiêu cực và tích cực dẫn đến phản ứng hành vi không rõ ràng của bệnh nhân, thỉnh thoảng còn xuất hiện các thái độ như: căm ghét, thù hận những người thân, gia đình và xã hội [5]. Tỷ lệ bệnh tâm thần phân liệt là 1% dân số [11]. Tỷ lệ này giống nhau ở các quốc gia, không phụ thuộc vào vị trí địa lý, điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội; Nhóm tuổi có tỷ lệ khởi phát cao nhất ở nam là 20-28, ở nữ là 26-32 [10].

Bệnh gây nguy hiểm cho bản thân người bệnh và những người xung quanh. Đồng thời bệnh nhân cũng là gánh nặng của gia đình và xã hội do mất khả năng học tập lao động, không thể tự nuôi sống và chăm sóc bản thân. Các phương pháp điều trị bệnh tâm thần phân liệt hiện nay bao gồm: liệu pháp hóa dược, liệu pháp tâm lý, sốc điện, kích thích từ xuyên sọ, liệu pháp lao động và phục hồi chức năng, vật lý trị liệu, quản lý theo dõi điều trị tại cộng đồng [20]. Hiện nay, liệu pháp hóa dược sử dụng các thuốc chống loạn thần điều trị TTPL vẫn là liệu pháp điều trị chính.

Tuy nhiên việc sử dụng các thuốc chống loạn thần thường xuất hiện rất nhiều các tác dụng không mong muốn như kháng cholinergic, kháng adrenergic, tác dụng trên chuyển hóa, tim mạch, … [51]. Trong hầu hết các hướng dẫn điều trị TTPL trên thế giới việc sử dụng đơn trị liệu các thuốc chống loạn thần được ưu tiên hàng đầu, phối hợp các thuốc chống loạn thần không được khuyến cáo và có rất ít các bằng chứng lâm sàng về lợi ích của phối hợp thuốc [7]. Mặc dù vậy, việc phối hợp thuốc ngày càng gia tăng, làm tăng nguy cơ xảy ra tương tác, tăng nguy cơ gây ra các tác dụng không mong muốn, tăng chi phí điều trị và giảm tuân thủ do bệnh nhân phải sử nhiều thuốc, kéo dài thời gian điều trị. Tại bệnh viện Sức khỏe Tâm Thần Thái Nguyên, việc điều trị bệnh vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của bác sĩ.

Dẫn đến xảy ra nhiều bất cập đã nêu ở trên. 1 Nhằm nâng cao chất lượng điều trị, tạo điều kiện cho hội đồng thuốc và điều trị, các Bác sĩ có thêm thông tin về thuốc điều trị, đồng thời góp phần xây dựng Phác đồ điều trị bệnh TTPL cho bệnh viện Sức khỏe Tâm Thần Thái Nguyên. Từ đó đảm bảo sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, hợp lý. Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phân tích tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân tâm thần phân liệt điều trị nội trú tại bệnh viện Sức Khỏe Tâm Thần Thái Nguyên”.

Với 2 mục tiêu: 1. Khảo sát đặc điểm bệnh nhân và đặc điểm sử dụng thuốc trên bệnh nhân tâm thần phân liệt điều trị nội trú tại bệnh viện Sức Khỏe Tâm Thần Thái Nguyên. Phân tích việc sử dụng thuốc chống loạn thần trong điều trị tâm thần phân liệt của bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Sức Khỏe Tâm Thần Thái Nguyên. TỔNG QUAN VỀ BỆNH TÂM THẦN PHÂN LIỆT VÀ ĐIỀU TRỊ 1.

Bệnh tâm thần phân liệt 1. Định nghĩa Tâm thần phân liệt (TTPL) là bệnh loạn thần nặng tiến triển, có khuynh hướng mạn tính, làm cho người bệnh dần dần tách khỏi cuộc sống bên ngoài, thu dần vào thế giới bên trong, tình cảm trở nên khô lạnh, khả năng làm việc, học tập ngày càng sút kém, có những hành vi, ý nghĩ kỳ dị, khó hiểu [4] [5]. Dịch tễ học Trên thế giới bệnh TTPL khá phổ biến, tỷ lệ mắc từ 0. Bệnh thường bắt đầu ở tuổi 15-35 (50% trước tuổi 25),hiếm gặp trước tuổi 10 và sau tuổi 40.

Tỷ lệ này giống nhau ở các quốc gia, không phụ thuộc vào vị trí địa lý, điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội .Tỷ lệ bệnh giống nhau ở nam và nữ, tuổi mắc bệnh ở nam sớm hơn ở nữ [26] [10]. Ở Việt Nam Tỷ lệ TTPL 0,52-0,61%, mới mắc 0,29-0,56% dân số. Xác suất mắc TTPL 1,26-1,43%. Tỷ lệ bệnh nhân nam/nữ 0,77-2,3.

Ở tuổi 15-54, nam 45,04%, nữ 36,64%. Tuổi trên 55, nam 6,78%, nữ 10,69%. 85-95% bệnh khởi phát ở tuổi 15-44. Nam phát bệnh ở tuổi trung bình 20-25, nữ phát bệnh tuổi trung bình 25-30.

Số Bệnh nhân hay tái phát và tiến triển bán và mạn tính chiếm 91-97% [15]. Phân loại Theo ICD-10 các thể TTPL được phân loại như sau [53]: * Tâm thần phân liệt thể Paranoid (F20.0) Đây là thể bệnh TTPL thường gặp nhất ở đa số các nơi trên thế giới. Chiếm ưu thế trong bệnh cảnh thường là các hoang tưởng tương đối ổn định, thường có ảo giác kèm theo, đặc biệt ảo giác thính giác và rối loạn tri giác. Các rối loạn về cảm xúc, ý chí, ngôn ngữ và các triệu chứng căng trương lực không nổi bật.

* Tâm thần phân liệt thể thanh xuân (F20.1) Trong thể này, các biến đổi cảm xúc nổi bật lên, các hoang tưởng và ảo giác thoáng qua và rời rạc, tác phong vô trách nhiệm và không lường trước, thường có 3 tính điệu bộ. Cảm xúc hời hợt, không thích hợp và thường kèm theo cười khúc khích hay tự mãn, mỉm cười một mình hoặc kiểu cách, cau có, điệu bộ chơi khăm, than phiền nghi bệnh và những câu lặp lại. Tư duy lộn xộn, lời nói rông dài và rời rạc. Có khuynh hướng sống cô độc, hành vi như thiếu mục đích và thiếu cảm xúc.

Thể bệnh TTPL này thường bắt đầu giữa các tuổi 15 và 25 và có khuynh hướng tiên lượng xấu, do các triệu chứng âm tính tiến triển nhanh, đặc biệt cảm xúc cùn mòn và mất ý chí. * Tâm thần phân liệt thể căng trương lực (F20.2) Các rối loạn tâm lý vận động nổi bật lên là nét chủ yếu và chiếm ưu thế và các cực của rối loạn có thể thay nhau như tăng động và sững sờ, hoặc vâng lời tự động và phủ định. Các dáng điệu và tư thế không tự nhiên có thể duy trì trong thời gian dài. Các giai đoạn kích động dữ dội có thể là nét đặc trưng của bệnh.

* Tâm thần phân liệt thể không biệt định (F20.3) Thể này bao gồm các trạng thái đáp ứng các tiêu chuẩn chung cho chẩn đoán bệnh TTPL, nhưng không tương ứng với bất cứ thể nào đã mô tả ở trên (F20.2), hoặc biểu hiện đồng thời những tiêu chuẩn của nhiều thể mà không có một nhóm các nét đặc trưng cho chẩn đoán nào chiếm ưu thế rõ rệt. Thể này chỉ được dùng cho các trạng thái loạn thần (loại trừ TTPL di chứng F20.5 và trầm cảm sau phân liệt, F20.4) và sau khi đã cố gắng sắp xếp vào một trong ba thể phân liệt mô tả ở trên nhưng không được. * Tâm thần phân liệt thể trầm cảm sau phân liệt (F20.4) Một giai đoạn trầm cảm, có thể kéo dài, xuất hiện như hậu quả của một bệnh TTPL. Một số triệu chứng phân liệt vẫn còn phải tồn tại nhưng không còn chiếm ưu thế trong bệnh cảnh.

Các triệu chứng phân liệt kéo dài có thể là “dương tính” hay “âm tính” mặc dù các triệu chứng âm tính thường gặp hơn. Hội chứng trầm cảm ở đây không trầm trọng và mở rộng đến mức đáp ứng tiêu chuẩn một giai đoạn trầm cảm trong rối loạn cảm xúc. * Tâm thần phân liệt thể di chứng (F20.5) Một giai đoạn mạn tính trong tiến triển bệnh TTPL. Các triệu chứng dương tính mờ nhạt và không còn ảnh hưởng đến cảm xúc hay hành vi của bệnh nhân nữa.

4 Triệu chứng âm tính nổi bật lên như cảm xúc cùn mòn, ngôn ngữ nghèo nàn, kém chăm sóc bản thân và hoạt động xã hội. * Tâm thần phân liệt thể đơn thuần (F20.6) Một trạng thái không thường gặp với tác phong kỳ dị phát triển âm thầm nhưng tăng dần với mất khả năng đáp ứng các yêu cầu xã hội và sự sút kém trong tất cả các việc làm; hoang tưởng và ảo giác không rõ ràng và các biểu hiện loạn thần không rõ bằng các thể thanh xuân, Paranoid và căng trương lực của bệnh TTPL. Có các nét đặc trưng âm tính của TTPL thể di chứng (thí dụ như cảm xúc cùn mòn, ý chí giảm sút. Tiếp xúc xã hội ngày càng nghèo nàn, đối tượng trở thành sống lang thang, thu mình lại, ăn không ngồi rồi, và sống không mục đích.

* Các thể tâm thần phân liệt khác (F20.8) Bao gồm: TTPL thể loạn cảm giác bản thể, rối loạn dạng phân liệt không xếp cách khác. Loại trừ: Rối loạn giống phân liệt cấp (F23.2), TTPL chu kỳ (F25.2), TTPL tiềm tàng (F23. Cơ chế bệnh sinh Cơ chế bệnh sinh của TTPL rất phức tạp và chưa được sáng tỏ. Do nguyên nhân gây ra bệnh TTPL vẫn chưa được xác định rõ ràng.

TTPL vẫn được xếp vào nhóm các bệnh nội sinh trong đó có vai trò của rất nhiều yếu tố: di truyền, miễn dịch, nhiễm độc.… Có nhiều giả thuyết về cơ chế bệnh sinh của TTPL như sau: * Giả thuyết về chất dẫn truyền thần kinh Nhiều nghiên cứu gần đây đều cho rằng rối loạn chuyển hoá dopamin đóng vai trò chính trong bệnh sinh bệnh TTPL [18]. Tăng hoạt động của dopamine ở não gây ra bệnh TTPL [27]. Giả thuyết này cho rằng nguyên nhân gây ra bệnh TTPL có thể nằm ở thụ thể D2 [24]. Tuy nhiên, đã có nhiều cuộc tranh luận liên quan đến vai trò của các vị trí thụ thể dopamine trong nguyên nhân gây ra bệnh TTPL, do các thuốc chống loạn thần không điển hình có hiệu quả điều trị tốt như Clozapin, ưu tiên ức chế thụ D4 so với thụ thể dopamin D2 [52].

5 Một giả thuyết nữa cho rằng, ngoài rối loạn chuyển hoá dopamin, bệnh sinh của TTPL còn liên quan đến có thể liên quan đến rối loạn chức năng dẫn truyền glutamate, serotonin, acetylcholine và axit gamma-aminobutyric [54]. * Giả thuyết về di truyền Các nghiên cứu về gia đình, các cặp sinh đôi và con nuôi đã chứng minh có mối liên quan rõ ràng của gen di truyền với bệnh sinh của TTPL [39]. Nếu bố hoặc mẹ bị TTPL thì khả năng con bị bệnh là 12%, trường hợp cả bố và mẹ bị bệnh thì tỷ lệ này là 40% [23]. Anh em sinh đôi cùng trứng nếu một người bị TTPL thì khả năng người kia bị bệnh là 47%, nếu sinh đôi khác trứng thì tỷ lệ này là 16,4% [41].