Chương 1. Giới thiệu chung về vấn đề nghiên cứu; Chương 2. Cơ sở lý thuyết: Trình bày các khái niệm, các lý thuyết liên quan. Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Tổng quan về địa bàn nghiên cứu Chương 5: Kết quả nghiên cứu: Chương 6: Kết luận và kiến nghị TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 CHƯƠNG 2.1 Khái quát về tín dụng 2.1 Khái niệm về tín dụng Trong nền kinh tế hàng hoá, trong cùng một thời gian luôn có một số người tạm thời thừa vốn, có vốn tạm thời nhàn rỗi và có nhu cầu cho vay.
Bên cạnh đó luôn có một số người tạm thời thiếu vốn, có nhu cầu đi vay. Hiện tượng này làm nảy sinh mối quan hệ kinh tế mà nội dung của nó là vốn được dịch chuyển từ nơi tạm thời thừa sang nơi thiếu với điều kiện hoàn trả vốn và lãi tiền vay là lợi nhuận thu được do sử dụng vốn vay. Đây chính là quan hệ tín dụng. Tín dụng là quan hệ vay mượn dựa trên nguyên tắc hoàn trả kèm theo lợi tức, nó để thoả mãn nhu cầu của cả 2 bên, do đó nó là một quan hệ bình đẳng, cả 2 bên cùng có lợi và mang tính thoả thuận lớn.
Như vậy tín dụng là quan hệ kinh tế được biểu hiện dưới hình thái tiền tệ hay hiện vật, trong đó người đi vay phải trả cả gốc lẫn lãi cho người cho vay sau một thời gian nhất định.2 Phân loại tín dụng a) Phân loại theo chủ thể trong quan hệ tín dụng - Tín dụng thương mại: là quan hệ tín dụng giữa các doanh nghiệp thực hiện dưới hình thức mua bán chịu hàng hóa hoặc ứng tiền trước khi nhập hàng hóa. - Tín dụng nhà nước: là hình thức tín dụng thể hiện mối quan hệ giữa nhà nước với các doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức xã hội…nhà nước vừa là người đi vay vừa là người cho vay. - Tín dụng ngân hàng là tín dụng giữa ngân hàng và các cá nhân, tổ chức xã hội… b) Phân loại theo hình thức - Tín dụng chính thức: là hình thức tín dụng hợp pháp được sự cho phép của nhà nước. Các tổ chức tín dụng chính thức hoạt động dưới sự giám sát và chi phối của ngân hàng nhà nước.
Các nghiệp vụ hoạt động phải chịu sự quy định của Luật TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 ngân hàng như quy định về lãi suất, huy động vốn, cho vay…và những dịch vụ mà chỉ có những tổ chức tín dụng chính thức mới cung cấp được. Các tổ chức tín dụng chính thức bao gồm hệ thống các Ngân hàng, Kho bạc nhà nước, Quỹ tín dụng nhân dân, Hợp tác xã tín dụng, các Công ty tài chính… - Tín dụng bán chính thức là nơi diễn ra công khai các hoạt động trợ giúp, cung ứng, giao dịch vốn tín dụng của các tổ chức xã hội (Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên…). Các tổ chức xã hội này không phải là chủ thể cung vốn tín dụng mà chỉ là lực lượng trợ giúp Chính phủ, các tổ chức phi chính phủ (NGO) giải ngân cho các chương trình, dự án chỉ định nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế-xã hội ở khu vực nông thôn, nhất là đối với những vùng nghèo, xã nghèo. Mọi giao dịch vốn tín dụng của các tổ chức xã hội đều đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp và giám sát chặt chẽ của chính quyền các cấp.
- Tín dụng phi chính thức là nơi diễn ra hoạt động huy động, cung ứng và giao dịch vốn một cách công khai hoặc ngấm ngầm nằm ngoài khuôn khổ pháp luật của nhà nước hoặc không phụ thuộc, không chịu sự quản lý của chính quyền nhà nước. Ở đó có một hoặc một số hoặc tất cả các yếu tố vượt ra ngoài khuôn khổ của thể chế pháp lý hiện hành (mà yếu tố cơ bản nhất là lãi suất). Tuy nhiên, trong thực tế, nó cũng có thể bao gồm cả những quan hệ tín dụng trực tiếp giữa các cư dân nông thôn mà yếu tố lãi suất hoàn toàn bình thường, thậm chí thấp hơn so với lãi suất thị trường chính thức. Những quan hệ này phát sinh trên cơ sở những quan hệ tình cảm (họ tộc, bạn bè.) hoặc nhiều thứ quan hệ đa dạng khác.
Chủ thể tham gia cung vốn tín dụng trên thị trường này là tư nhân cho vay nặng lãi, tư thương bán chịu hàng hóa, chủ cửa hàng cầm đồ hoặc nhóm hợp tác tín dụng tự nguyện như: hụi, họ, phường, bạn bè, anh em cho vay tương trợ. c) Phân loại theo thời hạn cho vay - Tín dụng ngắn hạn là loại tín dụng có thời hạn dưới 12 tháng, đây là loại tín dụng phổ biến trong cho vay nông hộ ở nông thôn, các tổ chức tín dụng cũng thường cho vay loại này tương ứng với nguồn vốn huy động từ các khoản tiền gửi ngắn hạn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 - Tín dụng trung hạn là loại tín dụng có thời hạn từ 12 đến 60 tháng, nguồn vốn này thường được dùng để đầu tư cho sản xuất như mua giống vật nuôi, cây trồng lâu năm hoặc để xây dựng các công trình nhỏ. Loại tín dụng này ít phổ biến hơn so với tín dụng ngắn hạn.
- Tín dụng dài hạn là loại tín dụng có thời hạn trên 60 tháng được sử dụng để cấp vốn cho nông hộ với mục đích cải tạo và mở rộng sản xuất ở quy mô lớn với kế hoạch sản xuất khả thi. Cho vay theo hình thức này rất ít ở thị trường nông thôn và mang tính rủi ro cao. d) Phân loại theo mức độ tín nhiệm - Tín dụng không đảm bảo còn gọi là tín dụng tín chấp, đây là loại tín dụng sử dụng uy tín của người đi vay hoặc người đại diện cho người đi vay đảm bảo bằng thương hiệu hay uy tín của họ về khoản nợ vay. - Tín dụng có đảm bảo còn gọi là tín dụng thế chấp, đây là loại hình tín dụng phổ biến và được các tổ chức tín dụng áp dụng rộng rãi.
Theo đó người đi vay phải đảm bảo trả nợ bằng tài sản của mình hoặc được người khác bảo đảm trả nợ thay trong trường hợp không trả nợ được khoản vay. e) Phân loại theo mục đích vay - Tín dụng sản xuất là loại tín dụng được cấp nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất hàng hóa, bổ sung vốn kịp thời cho quá trình ổn định và phát triển sản xuất. - Tín dụng tiêu dùng là loại hình tín dụng nhằm phục vụ nhu cầu chi tiêu, mua sắm hàng hóa của người đi vay thường là tạm thời và trong thời gian ngắn. - Tín dụng hỗ trợ và ưu đãi là loại hình tín dụng được nhà nước hỗ trợ cho những đối tượng đặc biệt hay ưu đãi cho những đối tượng thuộc diện ưu tiên để làm kinh tế, vượt qua khó khăn.
Đặc điểm của loại hình này thường là lãi suất thấp và chỉ áp dụng cho những đối tượng nhất định. Ngoài ra tín dụng còn được phân loại theo phương pháp hoàn trả bao gồm tín dụng hoàn trả một lần hay tín dụng hoàn trả nhiều lần… 2.2 Khái niệm, đặc điểm và sự tồn tại của tín dụng phi chính thức 2.1 Khái niệm về tín dụng phi chính thức Hiện nay có rất nhiều quan niệm khác nhau về tín dụng phi chính thức: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Theo tác giả Frank Ellis (1988) cho rằng “Tín dụng phi chính thức là tín dụng do các tổ chức, cá nhân nằm ngoài các tổ chức chính thức (như hệ thống các ngân hàng thương mại, hệ thống quỹ tín dụng nhân dân, các cơ quan tài trợ) thực hiện. Các học giả kinh tế Đức cho rằng “tín dụng phi chính thức là việc huy động các nguồn không thuộc Ngân hàng giám sát như của bạn bè, họ hàng, người cho vay, cửa hàng vàng bạc…việc cung ứng vốn phi chính thức không chịu sự quản lý của nhà nước nhưng vẫn theo những nguyên tắc nhất định, người vay và người cho vay thường có những mối quan hệ xã hội gần gũi, nên giúp họ tránh được những rủi ro về tín dụng”. Theo tác giả Lâm Trí Dũng (1995) “Thuật ngữ phi chính thức thường được dùng để chỉ những quan hệ tín dụng ngầm hoặc nửa công khai (nhiều trường hợp là công khai) ở đó có một hoặc một số hoặc tất cả các yếu tố vượt ra ngoài khuôn khổ của thể chế pháp lý hiện hành (mà yếu tố cơ bản nhất là lãi suất).
Tuy nhiên, trong thực tế, nó cũng có thể bao gồm cả những quan hệ tín dụng trực tiếp giữa các cư dân nông thôn mà yếu tố lãi suất hoàn toàn bình thường, thậm chí thấp hơn so với lãi suất thị trường chính thức. Những quan hệ này phát sinh trên cơ sở những quan hệ tình cảm (họ tộc, bạn bè.) hoặc nhiều thứ quan hệ đa dạng khác”. Tuy nhiên quan niệm chung nhất là “Tín dụng phi chính thức là một hình thức tín dụng hoạt động theo kiểu tự do trên thị trường, không bị chi phối hay chịu sự quản lý, giám sát trực tiếp của nhà nước”.2 Đặc điểm của tín dụng phi chính thức Là một hình thức tín dụng nên nó cũng có những đặc điểm giống tín dụng chính thức như đặc điểm về cung, cầu, lãi suất…tuy nhiên nó cũng có những đặc điểm riêng như sau: Về hình thức: tín dụng phi chính thức có nhiều hình thức tham gia khác nhau như: hụi, họ, biêu, phường, vay vật tư, phân bón, vay cầm đồ… Về quy mô: tín dụng phi chính thức có thể có quy mô từ vài chục nghìn, vài trăm nghìn đến vài trăm triệu…nhìn chung là nó không bị giới hạn lượng tiền vay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 mà phụ thuộc vào nhu cầu của người đi vay và khả năng đáp ứng của người cho vay. Về đối tượng tham gia rất đa dạng và phong phú không có sự phân biệt đối xử giữa mọi người: từ người giàu đến người nghèo, người có đất sản xuất, có tài sản thế chấp đến người không có tài sản, tất cả đều được vay một cách đơn giản và nhanh chóng.
Về mức độ tín nhiệm: tín dụng phi chính thức hoạt động hoàn toàn dựa vào sự tín nhiệm lẫn nhau. Người cho vay căn cứ vào mức độ tín nhiệm và khả năng trả nợ của người đi vay mà xác định có cho vay hay không cho vay, lượng tiền vay là bao nhiêu và chỉ cần cầm giấy nhận nợ của người đi vay hoặc là không cần giấy tờ nào khác.