CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE CHUNG VE VON DAU TƯ TRỰC TIẾP NUOC NGOAI VAO VIET NAM GIAI DOAN HIEN NAY 1.1 Tổng quan về vốn và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 1.1 Khái niệm vốn và vai trò của von trong phát triển kinh tế Vốn là điều kiện tiên quyết để duy trì và phát triển sản xuất, đồng thời là cơ sở dé đánh giá hiệu quả các hoạt động kinh doanh. Nguồn lực dé thực hiện đầu tư là vốn. Theo cách hiểu chung vốn đầu tư được coi là phạm trù kinh tế trong lĩnh vực tài chính, nó có thé bằng tiền mặt, tiền gửi ngân hàng hoặc có thé bằng hiện vật tài sản máy móc trang thiết bị, dây chuyền công nghệ, nhà xưởng bến bãi. Nói chung vốn là tất cả những gì phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh và xây dựng có liên quan tới tài chính.2 Khái niệm và đặc điểm của von dau tư trực tiếp nước ngoài Khái niệm về vốn dau tr trực tiếp nước ngoài (FDI — foreign direct investment).
Vỗn đầu tư trực tiếp nước ngoài là nguồn vốn có nguồn gốc từ nước ngoài được đưa vào nước sở tại, nó có thể bằng tiền hay thiết bị dây truyền công nghệ, bên nước ngoài này sẽ tự quan lý nguồn vốn trong thời gian hoạt động của dự án. Đặc điểm của vốn dau tư trực tiếp nước ngoài - Chủ đầu tư phải góp một số vốn tối thiểu vào vốn pháp định với tỷ lệ khác nhau tùy theo từng quốc gia qui định, ở Việt Nam tỷ lệ này không nhỏ hơn 30 % vốn pháp định. - Mức độ góp vốn quyết định quyền quản lý doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp có 100 % vốn nước ngoài, nhà đầu tư nước ngoài có toàn quyền quyết định; đối với hình thức doanh nghiệp liên doanh và hợp đồng hợp tác kinh doanh, quyền quản lý doanh nghiệp phụ thuộc vào tỷ lệ góp vốn.
- Đầu tư trực tiếp nước ngoài được thực hiện thông qua xây dựng doanh nghiệp mới, sau đó mua lại toàn bộ hoặc từng phần doanh nghiệp đang hoạt động hoặc sáp nhập doanh nghiệp với nhau, hoạt động này nhăm tạo ra tài sản mới. - Chủ đầu tư tự nguyện đầu tư, tự quyết định về sản xuất kinh doanh, tự chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hiệu quả đầu tư, lợi nhuận thu được phụ thuộc vào kết quả sản xuất kinh doanh và tỷ lệ góp vốn. Quá SV: Hà Thị Huệ Lóp: Thống kê 48 4 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp trình chuyển vốn gắn liền với quá trình chuyển giao công nghệ, chuyền giao kiến thức vận hành và kinh nghiệm quản lý.
- Hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao, không ràng buộc về chính trị hay dé lại những hậu qua nợ nan cho nền kinh tế của đất nước tiếp nhận đầu tư. Đây là đặc điểm mà những hình thức đầu tư khác không giải quyết tốt được.3 Vai trò của vốn dau tư trực tiếp nước ngoài Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội. Đặc biệt trong giai đoạn hội nhập với kinh tế thế giới nước ta cần một lượng vốn lớn và công nghệ tiên tiến của các nước phát triển. Đầu tư trực tiếp nước ngoài giúp chúng ta giải quyết những khó khăn về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng như trình độ quản lý, nhờ đó có thé tận dụng khai thác những thé mạnh cũng như khắc phục những hạn chế của mình, đưa nước ta vươn lên sánh vai cùng các nước trong khu vực và trên thế giới.
Đầu tiên phải nói đến đó là vai trò thúc day tăng trưởng kinh tế. Đối với Việt Nam, sau hơn 20 năm thực hiện chính sách đổi mới và mở cửa, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã đóng góp và bố sung nguồn vốn quan trọng cho đầu tư phát triển, tăng cường tiềm lực dé khai thác và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong nước như dau khí, điện lực, bưu chính viễn thông. Nó đã làm tăng sự phong phú chủng loại sản phẩm trong nước cũng như làm tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm trong nước với sản phẩm của quốc gia khác, từ đó làm tăng khả năng xuất khẩu của nước ta. Nền kinh tế tăng trưởng một cách nhanh chóng và bền vững.
Đóng góp cho ngân sách nhà nước của khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng rất đáng kê. Đặc biệt nguồn vốn dau tư nước ngoài đã góp phan tích cực vào việc hoàn chỉnh ngày càng đầy đủ và tốt hơn hệ thống hạ tầng giao thông vận tải, bưu chính viễn thông. Các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao đã bước đầu hình thành, góp phần thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa các khu vực phát triển, hình thành các khu dân cư mới, tạo việc làm cho hàng vạn lao động tại các địa phương. Đặc biệt từ khi gia nhập WTO đầu tư trực tiếp nước ngoài đã cung cấp lượng vốn quan trọng cho phát triển kinh tế.
FDI còn làm tăng khoản thu về nội tệ do xuất khẩu trực tiếp các sản phẩm dịch vụ và nguyên vật liệu cho các dự án đầu tư trực tiếp. Không những thế đầu tư trực tiếp nước ngoài còn đóng góp vào việc bù đắp thâm hụt tài khoản vãng lai và cải thiện cán cân thanh toán quôc tê. Hang năm, khu vực có von dau tư trực tiép SV: Hà Thị Huệ Lóp: Thống kê 48 5 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp nước ngoài đạt doanh thu hàng chục tỷ USD (chưa kể dầu thô) trong đó giá trị xuất khẩu chiếm khoảng 35% kim ngạch xuất khẩu của cả nước. FDI đang tác động tới quá trình chuyên dich co cấu kinh tế.
Quá trình chuyên dịch cơ cấu kinh tế: từ nông nghiệp - công nghiệp - dịch vụ sang công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp, đòi hỏi rất nhiều vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng như cần tới sự hỗ trợ rất nhiều về công nghệ. Chuyển dịch cơ cấu không chỉ là sự đòi hỏi của bản thân sự phát triển nội tại nền kinh tế mà còn là đòi hỏi của xu hướng quốc tế hóa đời sống kinh tế. Để hội nhập vào nền kinh tế thế giới và tham gia tích cực vào nền kinh tế giữa các nước trên thế giới mỗi nước cần thay déi cơ cau kinh tế cho phù hợp với trình độ phát triển chung của thế giới. Bên cạnh những vai trò to lớn của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, khi tiếp nhận đầu tư trực tiếp nước ngoài chúng ta cũng cần phải chấp nhận một số những điều kiện hạn chế.
Đó là những điều kiện ưu đãi với các chủ đầu tư hoặc một số yêu cầu khác. Nhưng xét trên tổng thé của nền kinh tế và xu thé phát triển của thế giới hiện nay, đầu tư trực tiếp là không thể thiếu bởi nó cung cấp nguồn vốn hết sức quan trọng cho đây mạnh phát triển kinh tế, hội nhập với sự phát triển kinh tế khu vực và thế giới. Vì thế phân tích và đưa ra cơ chế chính sách phù hợp hơn nữa nhằm thu hút nguồn vốn này là hết sức quan trọng.4 Các phương thức và hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài a. Các phương thức dau tư trực tiếp Có nhiều phương thức để tiến hành đầu tư vào các nước, thông thường các dự án phần lớn được tiễn hành trên cơ sở ký kết giữa Chính phủ nước sở tại và các tổ chức nước ngoài để xây dựng các công trình phúc lợi như xây dựng công trình giao thông cầu phà., hay đầu tư thông qua khu chế xuất.
s* Hợp đồng xây dựng kinh doanh chuyền giao (BOT) Hợp đồng xây dựng kinh doanh chuyền giao là văn bản ký kết giữa nhà đầu tư với co quan nhà nước có thẩm quyền để xây dựng công trình hạ tầng như cầu đường, bến cảng, sân bãi. Hợp đồng này được thực hiện thông qua những dự án với 100% vốn nước ngoài, có thể nhà đầu tư cộng tác với Chính phủ nước đó và được cho phép thực hiện đầu tư. Với phương thức đầu tư này nhà đầu tư sau khi xây dựng hoàn thành dự án thì được quyền thực hiện kinh doanh khai thác dự án dé thu hồi vốn dau tư trực tiếp nước ngoài và có lợi nhuận hợp lý, sau đó chuyên giao công trình lại cho phía nước SV: Hà Thị Huệ Lóp: Thống kê 48 6 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp sở tại mà không kèm theo điều kiện nào. Khi thực hiện BOT các nhà đầu tư được hưởng những lợi thế đặc biệt.
s* Hợp đồng xây dựng chuyên giao kinh doanh (BTO) Đây là phương thức sau khi xây dựng hoàn thành dự án phải thực hiện chuyên giao ngay cho bên chủ đầu tư nhưng vẫn được kinh doanh trên công trình đã xây dựng dé thu hồi vốn dau tư và thu lợi nhuận trong thời gian nhất định. s* Hop đồng xây dựng chuyên giao (BT) Giống như những hình thức trên nhưng sau khi xây dựng xong thì thực hiện chuyền giao sau đó thì nhà đầu tư thực hiện một dự án khác với nhiều ưu đãi hơn nhằm giúp các nhà đầu tư thu hồi lại phần vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đầu tư đã bỏ ra. Phương thức này được các nhà đầu tư khá quan tâm bởi ưu đãi về nhiều mặt. Vì thế việc đầu tư thường ưu tiên những dự án khả thi và có lợi nhuận cao.
s* Khu chế xuất công nghiệp Khu chế xuất là khu công nghiệp chuyên sản xuất hàng hóa xuất khẩu, thực hiện các dịch vụ cho sản xuất hang hóa xuất khâu, có ranh giới địa lý xác định do Chính phủ thành lập hoặc cho phép thành lập bao nhiêu doanh nghiệp. Theo nghĩa rộng khu chế xuất bao gồm tất cả các khu vực được cho phép chuyên môn hóa sản xuất hàng xuất khẩu, là khu biệt lập có chế độ mau dich va thuế quan riêng ấn định nguồn hang ra vào khu vực. Ngoài mục đích chung là của thu hút đầu tư nước ngoài như huy động vốn, tiếp thu công nghệ tiên tiến, giải quyết khó khăn về việc làm, tận dụng khai thác những thế mạnh của đất nước, nguồn nguyên vật liệu đầu vào. Các khu chế xuất còn đây mạnh xuất khẩu, tăng các khoản thu ngoại tệ, từng bước thay đổi cơ cấu hàng hóa xuất khẩu theo hướng hàng chế biến góp phần công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, mở cửa hội nhập với khu vực và thế giới bên ngoài.